Issuu

ГЛАСНЇК ПО РУСКИ РОК LXXII ЧИСЛО 38 (3699) НОВИ САД, 23. СEПТEMБЕР 2016.

ЦЕНА 30 ДИНАРИ

■ БЛАГОРОДНА СВАДЗБА Фото: Сенка Надь

УЙФАЛУШОВИХ З НОВОГО САДУ

ОГЛЯДНУЦЕ НА ПРЕШЛОСЦ еб редакция „Руского слова”, у сотруднїцтве зоз Заводом за културу В войводянских Руснацох, Музейом Войводини и Покраїнским заводом за защиту памятнїкох, поволує читачох новинох „Руске слово” и нащивительох сайта (www.ruskeslovo.com) же би помогли препознац особи на старих фотоґрафийох. Фотоґрафиї хтори ше будзе обявйовац на сайту и у новинох диґитализовани, а пре точне идентификованє особох на сликох, хтори маю окремну музейну вредносц, потребна помоц од ширшей явносци. Шицки фотоґрафиї настали у дакедишнєй фотоґрафскей роботнї Бруґошових у Руским Керестуре. Кажду фотоґрафию ше подпише зоз одредзену шифру, та кед же препознаце даєдну, лєбо вецей особи на фотоґрафиї, модлїме Вас же бисце явели до Заводу на число телефона 021/548-421, лєбо на мейл: zavod.rusini@gmail.com. Фотоґрафиї ше будзе обявйовац длугши часови период, а на сайту буду пошоровани на окремним месце, так як виходза у новинох.

ПОМОГНЇЦЕ, РОЗПИТАЙЦЕ ШЕ, ПРЕПОЗНАЙЦЕ!

Фотоґрафия: K006a_0166N

■ ДЕРЖАВА И ЦЕРКВА ПОМАГАЮ ЛЮДЗОМ У ПОТРЕБИ

ИНТЕРМЕЦО БУДИНКИ РУСКИХ ШКОЛОХ ПРЕЗ ИСТОРИЮ

Фото: Владимир Дїтко

БЕРКАСОВО

еркасово ма богату историю, а так би могло повесц и кед слово о школстве и просвити. Kонцом 18. вику почала вибудов школи, на початку 19. вику була запровадзена тророчна школа, а окремни розвой бул медзи двома Шветовима войнами. Тиж и Руснаци у Беркасове були облапени зоз образованьом, а од 1935. року у валалє

Учителька Ксения Бесерменї зоз школярами 1949. року

У Беркасове 1936. року

2 РУСКЕ СЛОВО

мали и свою читальню, хтора була ношитель и културного розвою Руснацох. У периодзе од 1922. по 1943. рок учитель бул Дюра Рамач. После Другей шветовей войни Руснаци мали наставу на своїм мацеринским язику, а преподавали им учителька Ксения Бесерменї по 1951. рок, потим Ана Ждиняк Кнежевич по 1954. рок як и учитель Владимир Рогаль по 1957. рок и Мирон Страценски у школским 1957–58. року. Вл. Дї. 23. СЕПТЕМБЕР 2016.

ЗМИСТ

УВОДНЇК Пише: Иван САБА ДОШ, заменїк одвичательного редактора

■ Тижньовнїк 4–5. Центер за социялну роботу Општини Кула

■ Нашо места 6–7. Ризик од огня у наших местох 8. Инициятива бициґлистичней дражки Кула–Вербас

■ Економия 10–11. Млади поднїматель Стефан Андрич зоз Дюрдьова

■ Духовни живот 13. Лондонски владика нащивел Коцур

■ Култура и просвита 14–15. Интервю – Мирон Жирош 16. Тоде Николетич з коцурскима школярами

■ Литературне слово 17–20. Тема: Порочносц

■ Людзе, роки, живот 22–23. Одгуки и роздумованя – Любица Отич 24–25. Нашо госци – Янко и Юста Уйфалушово

■ Информатор

26–31. Оглашки и In memoriam

■ Спорт 32. Турнир у одбойки у Мукачеве 32–33. Локални фодбалски лиґи

На насловним боку – Водица Авторка фотоґрафиї – Сенка Надь

ЦО НАИСЦЕ ВАЖНЕ Дараз давно, кед идеал з обидвох бокох Берлинского мура була власна верзия „держави социялней правди”, наокругло ше раховало же дружтво може абсорбовац социялну марґину од дзешец одсто популациї, односно обезпечиц достойни живот за каждого дзешатого граждана хтори можебуц нє мал досц маєтку, школи, здравя лєбо щесца же би през живот ишол сам. Либерални модел, голєм як ше толмачи у транзицийних дружтвох, наклада борбу „кажде за себе” бо социялна компонента барз драга – кед ше троши на ню, нєт досц за розвой, а хто ше нє розвива, нє може отримац крочай и по природним закону препада. Прето спомнута социялна марґина у транзицийних жемох, як наша, задзера глїбоко до основи дружтва и облапя штварцину, лєбо аж и трецину популациї. На швеце нєт держава и економия чий буджет може витримац тото обтерхованє. Прави задаток держави одклонїц причини таких обставинох, понеже ришиц шицки пошлїдки нє мож. Потамаль, кажда помоц и анґажман у таких обставинох вельо значи. Чи то СМС гуманитарни акциї, чи гражданска солидарносц, чи каритативна робота вирских заєднїцох, шицко то нїтки хтори творя дружтвену ткань и людску заєднїцу. У тим чишлє „Руского слова” маме вецей таки афирмативни приклади. Од активносцох Центру за социялну роботу у Кули и Фонду солидарносци у керестурским самодоприносу хтори єдинствени здобуток єдней локалней заєднїци, прейґ роботи зоз социялно чувствительнима заєднїцами у Коцуре, по роботу месних и националней орґанизациї Каритасу. Спектер як мож помогнуц рижнородни и широки. Од системских мирох хтори ясно зарисовани зоз законом, як цо робота Центру, прейґ малей, каждодньовей сушедскей помоци старим людзом по наших валалох, по символични ґести як гуманитарна акция за жертви нєдавного трешеня жеми у Италиї хтору реализовали Беоґрадска надбискупия и Каритас Сербиї под покровительством предсидателя Николича. Медзитим, заєднїцке им же, без огляду на форму, чловеколюбива сущносц иста.

* ”РУСКЕ СЛОВО” – гласнїк по руски * Виходзи каждого пиятку * Снователь Национални совит рускей националней меншини * Видава НВУ ”Руске слово”, Нови Сад * Перше число вишло 15. юния 1945. року у Руским Керестуре * Адреса: НВУ ”Руске слово”, Булевар ошлєбодзеня 81/7, 21000 Нови Сад * Редакция: заменїк одвичательного редактора Иван Сабадош – редакторе/ки – Дюра Винаї, Мирон Горняк-Кухар, Михайло Зазуляк, Александар Паланчанин, Олена Планчак-Сакач, Славица Фейса, Ясмина Дюранїн; новинаре/ки – Мария Афич, Влада Дїтко, Сенка Надь, Сандра Саламун, Ана Маркович, Танита Ходак * Язична редакторка – Блажена Хома-Цветкович * Технїчна редакторка – Люпка Цвеїч; компютерски обробок – Вероника Вуячич, Мария Гудак, Таня Салонтаї * Телефони: 021/6613-697, 021/6624708, 021/6623-076; 021/6621-433 * Телефакс 021/528-083 * Предплата за цали рок: у жеми 1 500 динари, а у иножемстве 100 евра * Жиро-рахунок Banca Intesa a.d. Beograd 160-923244-82 * Девизни рахунок 160-0050870024999-53 * Рукописи ше нє враца * Друкує Друкарня ” Maxima graf” Пет роварадин * E-mail: ruske.redakcija@gmail.com * Web site: www.ruskeslovo.com * YU ISSN 0350-4603 * COBISS SR-ID 15915778 * Друковани тираж 2 100 *

Direktorka MARTICA TAMA[ *** Odvi~atelqni redaktor dr BORIS VAR]A

23. СЕПТЕМБЕР 2016.

РУСКЕ СЛОВО 3

ТИЖНЬОВНЇК ЦЕНТЕР ЗА СОЦИЯЛНУ РОБОТУ ОПШТИНИ КУЛА

ОСТАТНЯ СТАНЇЦА У ЛЇЧЕНЮ ДРУЖТВЕНИХ РАНОХ

Пише: Михайло ЗАЗУЛЯК

Длуги часи транзициї охабяю боляци шлїди и на материялни и на духовни стан гражданох, так же нєшка ище баржей до вираженя приходзи фахова робота центрох за социялну роботу и других орґанизацийох хтори на даяки способ помагаю у нєволї. Медзи нїма и Центер за социялну роботу Општини Кула, медзи найстаршима у Сербиї

КАЖДА ПОМОЦ ВЕЛЬКА У керестурским Оддзелєню Дома за старих тераз єст 50 хасновательох, углавним социялно загрожени особи котрим пребуванє софинансує держава. Оддзелєнє ма и вонкашню услугу – 6 днї у тижню розноши полудзенки на коло 10 адреси у Керестуре, а одредзену файту помоци дава и Клуб за старих и пензионерох, насампредз у вибераню потвердзеня о ошлєбодзованю од здравственей партиципациї, а того року за коло 1 000 пензионерох Клуб покончел менянє старих за електронски здравствени карточки.

4 РУСКЕ СЛОВО

статнї роки нам, нажаль, скоро каждодньови постали информациї о преживйованю роботнїкох котри остали без роботи, збераню помоци за лїченє, за народни кухнї, о звекшаню насилства у фамелиї, розидзених малженствох, самозабойствох пре худобство... На уровню держави у тим значну, як материялну, так и фахову помоц даваю центри за социялну роботу, а єден з таких и Центер за социялну роботу Општини Кула, хтори того року наполнєл 55 роки порядней роботи. Як гвари його директорка Ґордана Вакула, кулски Центер спада до менших, алє и найстарших у держави, а гоч ше за тоти роки роботи вельо того меняло, єдно остало исте – же ше шицки роботи у Центре, односно тото цо ше од нього обчекує, роби на найлєпши можлїви способ. – Тераз маме 16 занятих, од того мешаца будзе и єден вецей, и за тераз можеме одвитовац на шицки вимоги и прициски хтори нєшка маме пре терашню економску ситуацию и условия у хторих жиєме. Лїчиме рани дружтва, а часто зме, нажаль – остатня станїца. Стретаме ше з рижнима нєщеснима, боляцима поєдинєчнима, чи фамелийнима судьбами и ситуациями, часто з нїма сочувствуєме, алє єст и задовольства у роботи, насампредз кед людзом даме помоц, и то тоту хтору други нє могли дац. Но, єст и таки случаї же ше, нажаль, и попри шицких напруженьох, то нє вше поспиши до конца – гвари Ґордана Вакула. ЖИВОТ УНАПРЯМЮЄ РОБОТУ

У кулскей општини тераз єст коло пейц тисячи тирвацих и почасових хасновательох бу-

ло хторей услуги, лєбо витвореного права на даяку файту социялней помоци и то з рижних дружтвених катеґорийох. – Найчастейше право, за хторе ше и „вяже” центри за социялну роботу, то право на материялни даваня, дзе основне социялна пенєжна помоц. Зависно од рочней часци, у цалей општини маме од 600 до 1 400 хасновательох. Влєце то коло 600 хаснователє, односно фамелиї, а число ше и вецей як два раз звекшує вжиме, кед нєт сезонски роботи. Надполнєнє ше руша од 6 000–7 000 дин. за поєдинца, та до коло 20 000 дин. за вецейчленову фамелию, но то завиши од условийох живота и оцени стану у єдней фамелиї. Право на пенєжну помоц обезпечує держава, як и на цудзе допатранє, дзецински додатки и други даваня, цо прецизно реґуловане, та тоту роботу вец лєгчейше робиц. Попри тим, маме и материялни даваня хтори обезпечує Општина, коло 6-7 милиони динари рочно, цо найвецей одходзи на єднократну помоц за хасновательох котрим ше нє удало буц у тей основней катеґориї, но и тим котри ю витворели, як и за други рижни поєдинєчни случаї кед ше людзе нєсподзивано найду у нєволї. То нє вельки суми - по даскельо тисячи динари даскельо раз у року – гвари директорка Вакула и наглашує же гоч перша асоцияция на Центер тоти материялни даваня, то лєм менша часц у їх порядней роботи: – У нашим Центре лєм 2-3 роботнїки робя на тим, а векшина на фахових роботох. Фахова робота подрозумює живот, а живот и напущене дзецко, и розидзене малженство, и стари особи у нєволї, и жена котра церпи насилство 23. СEПТЕМБЕР 2016.

ТИЖНЬОВНЇК – велька лепеза тей нашей фаховей роботи и дїлованя. Найвекши проблем же ше од нас барз вельо обчекує, а єст нас мало. Хибя фаховци – млади, образовани амбициозни людзе, педаґоґи, психолоґи, социялни роботнїки и правнїки. На приклад, зачудовали бисце ше кельо ма хасновательох нашо Совитовалїще за малженство и фамелию, а нє маме анґажованого стаємного занятого, алє ше роби пополаднями. За таку файту помоци велька потреба и сцеме го прешириц. За тото уж маме порозуменє локалней самоуправи, алє и ресорного министерства. Намира нам анґажовац и єдного стаємного фахового роботнїка до Совитовалїща, же би гражданє тоту услугу мали порядно, дополадня и пополадню – гвари Ґордана Вакула. По єй словох, Центер барз добре сотрудзує з Домом за старих у Кули и його Оддзелєньом у Керестуре, зоз Здруженьом „Белава птица”, з Каритасом, зоз шицкима котри ше на даяки способ занїмаю зоз социялну защиту. Социялну слику кулскей општини очежшує и факт же на евиденциї нєзанятих у дакедишнїм привредним центре єст тиж коло пейц тисячи особи. КЕРЕСТУРСКИ ФОНД СОЛИДАРНОСЦИ – Кед слово о Руским Керестуре, мушим похвалїц барз квалитетне сотруднїцтво Центру з Каритасом и Месну заєднїцу. Можебуц вас нєсподзива, алє хасновательох єст анї менєй, анї вецей як цо то у других местох општини. Нє визначує ше по меншим чишлє, цо би ше од Керестура могло обчековац пре орґанизованосц и медзисобне комуникованє, як и на можлївосц сезонских роботох, алє по потреби за услугами социялней защити у материялним, чи нєматериялним смислу, нє вискакує анї у єдним поглядзе – гварела директорка Центру за социялну роботу Кула Ґордана Вакула. Тота потреба препозната и на уровню валалу, та у 5-рочним самодоприносу постої и окремни Фонд солидарносци, прейґ хторого Месна заєднїца рочно видвоює 240 000 динари. Чи ше Фонд отрима, завиши од опредзелєня за нови самодопринос, понеже ше терашнї закончує початком идуцого року. З того пенєжу парохийни Каритас людзом у потреби кажди рок купує огриву, намирнїци пред велькима шветами, школски прибор, алє и друге нєобходне, насампредз фамелийом з катеґориї социялних случайох. Нє треба забуц же Месна заєднїца обезпечує и новорочни пакецики дзецом зоз загрожених фамелийох, Церковни одбор на Миколая, а парохийни Каритас место дзе людзе можу достац потребну помоц, обезпечену як з Фонда солидарносци, так и з рижних пенєжних и других донацийох ПОТРИМОВКА З людзох добрей дзеки. Однєдавна при МИНИСТЕРСТВА Каритасу роби и Телефонски центер за слуханє „Нїтка”. Кулску општину и єй – Прешлей жими огрива подзелєна 40 Центер за социялну роботу фа мелийом, подобно тельо доставаю и штварток, 15. септембра, нащивел державни секре- єдзенє пред велькима церковнима шветар у Министерстве за робо- тами, пред початком школского рока мату, обезпечованє роботи, бо- ме акцию на помоци у школским приборецки и социялни питаня у ру за дзеци з ОШ, нєпреривно ше збера Влади Сербиї Ненад Ивани- шмати... нашо волонтере вше на помоци шевич, котри визначел же за остатнї два роки Мини- тим цо им є потребна. У тим малу предстерство ту уложело прейґ носц маю фамелиї з дзецми, алє ту и 20 милиони динари – коло 3 стари людзе, хори, людзе котри нє маю милиони до Центру за соци- приходи, лєбо котрим, пре даяке нєщеялну роботу, коло 11 милио- сце, нараз потребна помоц. Даваме тоту ни до Дому за старих, прейґ першу помоц, цо у нашей моци, бо монаменских трансферох за розвой услугох у заєднїци жеме реаґовац такой, без даякей биропрейґ 4,5 милиони, а Центру кратиї, а вец прешлїдзуєме Центру за подаровало и єдну превозку. социялну роботу, лєбо дзе треба. Людзе Єдна з конкретних темох уж знаю же ми тота перша ґарадича и ту була и помоц Министерства ше нє патри же хто якей националноу преширеню простору Центру и премесцанє його сци, вири, чи на дацо инше, алє ше поСовитовалїща за малжен- мага тим котрим то потребне - гварела ство и фамелию до окрем- помоцнїца координатора керестурского ного простору. Каритасу Снежана Малацко.■ 23. СЕПТЕМБЕР 2016.

STANOVISKA Пише: Мирослав ЗАДРЕПКО новинар

(НЄ)ИНТЕРЕСАНТНИ ВИБЕРАНКИ Одкеди робим тоту роботу, а то скоро остатнї осемнац роки, нє паметам же ше дараз блїжели даяки виберанкки, а же и политична и широка явносц були таки ровнодушни як тераз. Правда, на предсидательски виберанки виходзиме аж даґдзе нарок у маю. Алє заш лєм, кед ше огляднєце на даскелї остатнї виберанково циклуси, здогаднєце ше же власц, менєй – вецей цали Божи час була у предвиберанковей кампанї. Тераз ситуация цалком иншака, випатра яґод же и єдни и други, и власц и опозиция, нєзаинтересовани хто будзе шлїдуюци предсидатель Републики Сербиї. Кед слово о власци, можебуц их мож и розумиц понеже су у лагодней позициї: aктуална власц ма солидну потримовку, а опозиция и далєй нє ма свойого процивкандидата за предсидателя. Медзитим, кед вежнєце до рукох виглєдованя хтори влєце поробели Ипсос и „Нова српска политичка мисао”, у обидвох анкетовани предносц даваю Александрови Вучичови, а нє Томиславови Николичови. Аж и Ивица Дачич у обидвох виглєдованьох ма предносц над Николичом. То би могол буц проблем за Вучича. Вельо гутори же ище нє потримал децидно Николича за други мандат. З другого боку, кед би ше сам кандидовал побида би му була скоро сиґурна. Медзитим, то би го приведло до ситуациї у хторей бул Борис Тадич: мушел би водзиц странку и державу, а вироятно би ше и далєй питал за велї ствари у вязи зоз вивершну власцу, а знаце як ше то закончело. Окрем того, Николич ма стабилну потримовку медзи членством напреднякох и Вучич би мушел розтолковац прецо, сновательови и донєдавно першому чловекови СНС-а обраца хрибет. Медзи иншим и прето премиєр нєдавно гварел же нє сце роздумовац и бешедовац о виберанкох по марец, значи по розписованє виберанох. Но, заш лєм „уджобнул” опозицию – гварел же кандидат напреднякох будзе мац чежку роботу у другим кругу – победзиц лидера радикалох Воїслава Шешеля... Факт же гражданска опозиция ище нє ма свойого кандидата. Споминаю ше Борис Тадич и Вук Єремич, у єдней хвильки споминани и омбудсман Саша Янкович, алє ище нїч конкретне. А шицко тото ше вироятно почнє розчисцовац после виберанкох у ДС-у, понеже ше демократи аж теди озда конєчно буду занїмац и зоз другима стварами, а нє зоз собу. Аж док будзе знац процив кого ше ма бориц за кабинет на Андричевим венцу, власц одредзи свойого кандидата. Аж вец нам шлїдзи прави предвиберанкови фолклор. Длуго зме го нє мали.

Становиска висловени у тим тексту виключно авторово и нє вше одражую ушорйовацку политику новинох „Руске слово”

РУСКЕ СЛОВО 5

НАШО МЕСТА ЕЛЕКТРИЧНИ АПАРАТИ – ВЕЛЬКА ОПАСНОСЦ ЗА ВИБИВАНЄ ОГНЯ

Пишу: Сенка НА ДЬ Дюра ВИНАЇ

ОСТОРОЖНО ПРЕ СТАРИ ИНСТАЛАЦИЇ

гень виволали електрични апарати, було вельки материялни чкоди, и гражданє ше ище раз знємирели – обисца нам полни зоз рижну електрику, котра у одредзених ситуацийох може постац велька опасносц за нашу безпечносц и маєток. Статистика гутори же найчастейши причини огньох праве електрични апарати и електрични инсталациї вообще. Нєфахо- У Руским Керестуре того року за даскельо мешаци були два векши огнї у обисцох, и на щесце, нє було жертви, у Пастернакових ве рукованє, нє притримованє упутствох котри у на Фрушкогорскей улїци згорела хижа и тераз є звалєна, своїх декларацийох препоа у будинку на улїци Иву Лоли Рибара початком септембра ручує продукователь, як и горел квартель Папуґових наша занєдзбаносц и нєро– Сам по себе, телевизор ше нє може запалїц. Нєт цо у здумованє, приводза до катастрофалних пошлїдкох. Прешлого року лєм у Новим Садзе пре електрични нїм же би ше запалєло, осиґурачи слаби, накадзи придзе апарти и инсталациї вибили 240 огнї. У Руским Кересту- до даякого векшого обтерхованя напону, струя ше прере того року вибухли два векши огнї у обисцох, єден од таргує. Медзитим, у наших телевизорох, по правилу єст телевизора, други од акумулатора, а прешлого року зго- праху, шмеца – шерсци, власки, нїтки зоз тепиху, шматох, игелки зоз крачунских и новорочних древкох. Можу рела єдна шопа, тиж пре искру зоз акумулатора. ше роками зберац, шицко сухе и идеалне же би лєм єдна искрочка запалєла тот лєгко запалїви материял. Тиж так, ЗАНЄДЗБАНОСЦ И НЄФАХОВОСЦ под нашима телевизорами, а и на нїх, ше находза парПроцивогньова защита наших гражданох на досц нїз- точки, споза нїх фиронґа... Шицко идеалне же би вибухким уровню. Мали процент зна як ше треба справовац нул огень. Прето я, кед оправям телевизор, перше видукед вибухнє огень, цо треба перше превжац же би ше ра- єм прах зоз нього, и там шицкого находзим – гвари Киш. Важни нам совити у вязи апарата за полнєнє акумулаторох. товало и себе и других. – Ми найчастейше акумулатори полнїме так же их анї Инспекторе Управи за позарядово ситуациї у Новим Садзе апелую на виполньованє законских предписаньох, нє винїмаме зоз авта, трактора, и так их полнїме. Но, у бо ситуация барз нєвигодна. Насампредз, инсталациї декларациї продуковательох стої же ше акумулатор мустари и на нїх наквачени компютери, принтери, клими, ши виняц зоз превозки, положиц на цегелки, дзе нєт нїч полнячи, апарати за кафу... Нєодлуга приду и зогривачки инше, и так го приключиц на струю. Знаме шицки же на як вельки трошителє струї. Апел компетентних же ин- трактору єст вельо олєю, у автомобилу тиж єст вельо сталациї нє можу витримац таке обтерхованє, часто без лєгко запалївей материї, най нє приповедам у ґаражи, лєбо даякей шопи, и досц лєм єдна искрочка же би вибуефекту. Гоч постоя плани за евакуацию, часто вони нєвитвор- хло и шицко згорело за кратки час – потолковал Юлиян. лїви – дражки по котрих би требало сцекац часто залоОСТАЦ РОЗУМНИ И ПРИСЕБНИ жени зоз рижним маґазинским материялом. ЄДНА ИСКРОЧКА И ВЕЛЬО ШМЕЦА Побешедовали зме зоз Юлияном Кишом, радио и тв-механїчаром, котри ма вецей як трицец роки искуства у роботи зоз телевизорами, алє и рижнима електричнима апаратами котри хаснуєме у обисцу. Кельо опасни телевизори, кельо треба на нїх мекорвац и на цо окреме обрациц увагу.

6 РУСКЕ СЛОВО

Кед ше уж тото нємиле случи, поставя ше питанє – як треба реаґовац? Иґор Варґа, єден зоз сушедових котри помагал у гашеню квартеля у улїци Иве Лоле Рибара, у Руским Керестуре, гвари же треба буц едуковани и остац „жимней глави”. – Людзом требала помоц и тот проблем ришени кельо-тельо швидко и ефикасно, перше зоз помоцу люд23. СЕПТЕМБЕР 2016.

НАШО МЕСТА зох котри ше там нашли, а потим професионалцох. Думам же найзначнєйше затримац „жимну главу” и роздумац. Людзе сцели помогнуц, алє були у панїки и нє знали цо треба робиц. Нїхто нє преберал улогу орґанизатора, чи пре нєдостаток инициятиви, чи страху же би нє погоршал ситуацию. Требало принєсц мокри покровци, драбину, штранґ, алє на щесце було и таких сушедових котри, заш лєм, превжали улогу орґанизаторох и помогли кельо могли, покля нє пришли огньогасци. Людзе котри були у будинку цо горел розлично реаґовали, сиґурно же шицки були у страху, алє док дзепоєдни швидко спаковали найважнєйши ствари и цо скорей сцели висц зоз будинку, було и таких котри ше нательо злєкли же ше нє могли рушиц з места. На щесце, можем повесц же нашо огньогасци пришли досц швидко, поведзме за 10 минути, а професийна єдинка зоз Кули пошвидко после нїх – гварел Варґа.

ОПАСНОСЦ ОД ЗОГРИВАЧКОХ Нєодлуга, док почнє права єшень и жимнєйши днї, и кед ше почнє уключовац зогривачки, мож обчековац перши проблеми зоз струю, вибиваньом осиґурачох и огнями. Зогривачки, як моцни трошителє струї, нє церпя подли инсталациї и имровизациї предлужених дротох.

Едукация вшелїяк потребна, понеже у нєшкайши час мало хто зна цо робиц кед вибухнє огень. У фирмох ше за занятих орґанизує обуки о безпечно сци, мед зитим, вони у дзепоєдних случайох лєм „pro forme”, без даякого практичного знаня. – Велї ше першираз нашли у такей ситуациї, та и я. Медзитим, у порядней служби у войску сом научел основне, цо ше гаши зоз воду, а цо зоз прахом, як помогнуц людзом котри опечени и подобне. Кед сом ходзел до основней школи, мали зме роботнї зоз першей помоци, цо тиж думам же барз добре – гвари Варґа. Перше зоз уводзеньом цивилней служби войска, а потим зоз утаргованьом обовязного служеня, страцело ше на едукациї о кризних ситуацийох, та ше тераз операме лєм на професионалцох. Жени окреме нє едуковани, понеже ше нє маю анї дзе едуковац. Так ше операю лєм на тото цо видза на телевизиї, як цо гашенє огня, наприклад, зоз руцаньом покровца, нє знаюци же то може спричинїц ище векши чкоди. ■ 23. СЕПТЕМБЕР 2016.

ЗОЗ СХАДЗКИ ШКОЛСКОГО ОДБОРУ ШКОЛИ „ПЕТРО КУЗМЯК” З РУСКОГО КЕРЕСТУРА

НАЙВАЖНЄЙШЕ ЗЛЄПШОВАЦ КВАЛИТЕТ НАСТАВИ

Школски одбор Основней и штреднєй школи з домом школярох „Петро Кузмяк” на першей схадзки у тим школским року стреду, 14. септембра, єдногласно прилапел звити о роботи Школи у вецей обласцох за прешли рок и плани за нови школски рок, як и звит о роботи директора. На схадзки ШО першираз присуствовали и тройо нови члени, котрих до Одбору нєдавно меновала локална самоуправа, а предложел их Национални совит Руснацох. Їх предкладанє же би ше окончело катеґоризованє интернату прилапене лєм начално. Як у звитох визначели педаґоґинї Школи Мария Шанта и Любица Няради, рочни розвойни план цалком витворени, а по нїм у Школи було числени активносци зоз школярами. Похвалєни шицки наставнїки, активи, тими, же и у тим школским року плановали надосц активносци, и як поведзене, Школа прето задовольна. Розвойни план школи то школски документ хтори у Школи „Петро Кузмяк” принєшени на штири роки, а тераз почал други рок його витворйованя. Як наглашене у звиту, єден з його главних цильох то злєпшовац квалитет настави з хаснованьом активних методох и формох настави и през фахове усовершованє. Єден з цильох у розвойним планє то и злєпшанє квалитету настави на напряме Туристични технїчар през интердисциплинарну наставу итд. У звиту о своєй роботи у прешлим року директорка Хелена Пашо Павлович як єден зоз значних успихох визначела найлєпши уписни резултат до керестурскей Штреднєй школи спомедзи шицких школох у кулскей општини, дзе була и на чолє тиму хтори за тото добре поробел маркетинґ. Директорка визначела и свойо успишне сотруднїцтво зоз, локалну самоуправу, школску управу, Активом директорох, з роди-

чами и школярами, як и у акциї за зменшанє хибеньох у хторей було успиху, а начишлєла и активносци хтори витворени у сотруднїцтве з нашим Националним совитом у хторим и вона член. Обновена и активносц у Униї УНЕСКО-клубох Сербиї, а як основни циль у шицких документох визначене злєпшованє квалитету настави. Членох ШО у мено локалней самоуправи интересовало чи Школа пребера даяки активносци за процес катеґоризованя Дому школярох цо, по їх думаню, нєобходне же би ше подзвигло квалитет змесценя. Ґу тому, по їх видзеню, таки интернат би Школа могла реґистровац и за видаванє трецим особом и мац и економски хасен, подобнє як робя и скоро шицки други таки установи у Сербиї, а поготов у иножемстве. – Пре вше менше число дзецох у валалє, интернат нам и у тим контексту барз важни же би ше ту приходзели школовац и други дзеци, а то поштредно барз значне и за фонд годзинох самих наставнїкох – заключела членїца ШО Ґабриєла Саянкович. Понеже за тото потребни барз вельки пенєжни укладаня, директорка Школи визначела же ше на тим будзе робиц док ше здобудзе условия, понеже Школи тераз на першим месце спомнути квалитет настави. На концу дискусиї о тей теми, констатоване же за тоту намену потребне виробиц окремни, векши проєкт, пре конкурованє за средства. М. Афич

РУСКЕ СЛОВО 7

НАШО МЕСТА

ИНИЦИЯТИВА ЕКОЛОҐИЙНОГО РУХУ

З ВЕРБАСУ ДО КУЛИ НА БИЦИҐЛИ Же би ше путнїком ушпоровало пенєж и же би бициґлисти зишли зоз преходней драги Нови Сад–Зомбор, хтора злучує Вербас и Кулу, Еколоґийни рух Вербас порушал инициятиву же би ше од Вербасу по Кулу вибудовало бициґлистичну дражку, хтора би преходзела коло Велького бачкого каналу

к дознаваме од предсидателя Еколоґийного руху Ратка Дюрдєвца, тота инициятива достала потримовку Општини Вербас, хтора понукла проєкт будованя по медю зоз Кулу, и початни средства милион динари. Ище два милиони динари и потребни допущеня за вибудов дражки обезпеча „Води Войводини”. – Роками ше занїмам зоз спортом, и на тей траси сом досц длуго бегал. Вше сом роздумовал же би то требало даяк ушориц, алє аж тераз ше оформело тоту идею. Пред роком зме идею предложели одвичательним зоз Општини, и концом рока зме до стали їх потримовку, як и потримовку „Водох Войводини”. ПОТРЕБНИ СРЕДСТВА И ЗОЗ ВИСШИХ УРОВНЬОХ Планує ше драшку од моста у Кули по брану у Вербаше

Шлїдуюци крочай бул же би то поробели и компетентни у Кули, медзиМож повесц же то початок реґиоВЕЦЕЙНЇСТИ ХАСЕН тим, вони то иґнорую и проєкт зоз налного коридору коло Велького тим, так повесц, блокирани – толкує Еколо ґи ви значую ха сен хто ри би бачкого каналу, од Баї по Бездан. Дюрдєвац, и додава же на вецей спо- тота дражка принєсла. Окрем ре- То єдна ширша приповедка, хтособи апеловане Општини Кула же би креативцох, бициґлистична драж- ра ше окреме пачела наутичаром, ше вияшнєла о тей инициятиви. ка би злу че ла два ин дустри й ни зо - та зме до стали и потримовку од Роздумує ше же би ше конкуровало ни цо би могло вихасновац за дньо- Шветовей каналскей асоцияциї, за финансийни средства на висши во миґрациї роботнїкох, а тиж так цо будзе барз хасновите кед будуровнї, з тим же дражка насампредз би тад зи путова ли и школяре, до земе зоз тим проєктом апликовац кулских, од но сно вер ба ских штред - до европских фондох – гвари муши мац технїчну документацию. – То би була квалитетна бициґли- нїх школох. Дюрдєвац. стична дражка, зоз ошвиценьом. Без ошвиценя би, по преценьованю нашей Дирекциї за виОПШТИНА КУЛА ПОТРИМУЄ ИДЕЮ будов тота дражка коштала коло 50 милиони динари, од мо ста у Кули, по нашу брану у Вербаше. По сле до Гоч предсидатель Еколоґийного руху Вербас Ратко ставаня потримовки Општини Кула, потримовку буд- Дюрдєвац твердзи же ше кулска општина нє вияшнєла земе глєдац и у секретариятох и министерствох. То вец о їх проєкту, предсидатель Скупштини општини Кула уж буду озбильни средства зоз хторима мож робиц. Велибор Милоїчич гвари же нє зна же одкаль тот податок, бо становиска тей локалней самоуправи цалком иншаки. – Општина Кула цалком потримує тоту идею, и вироби проєкт и технїчну документацию за тоту дражку. Ми на розполаганю за шицки добри инициятиви, та и тоту потримаме. Перша идея була же би ше видвоєло средства за вирабянє проєктней документациї, цо и будзе покончене, а о финансованю роботох будземе бешедовац после того крочаю. Финансийну конструкцию ше будзе правиц аж познєйше, и увидзи ше же хто кельо будзе финансовац проєкт. У каждим случаю, нє сцекаме ми анї од финансованя, алє аж док увидзиме цо то шицко подрозумює – виявел Милоїчич. ■ Т. Ходак

8 РУСКЕ СЛОВО

23. СEПТEMБEР 2016.

НАШО МЕСТА СЕМИНАР ЄВАНГЕЛСКЕЙ ЦЕРКВИ ЗОЗ КОЦУРА

УЧА ЖЕ БИ САМИ РИШОВАЛИ ПРОБЛЕМИ

Євангелска церква зоз Коцура, у сотруднїцтве зоз християнским Здруженьом „Здрава заєднїца”, всоботу, 17. септембра, орґанизовала семинар на тему „Як одшмелїц Ромох же би сами ришовали свойо проблеми”. Семинар отримани на єдним зоз салашох на Косанчичу, и у нїм участвовали заинтересовани члени церкви, як и особи хтори ше занїмаю, лєбо ше жадаю занїмац зоз гуманитарну и социялну роботу. Медзи учашнїками бул и лаїцки пастор Євангелскей церкви у Коцуре Александар Суботин, госци зоз Русиї и зоз Америки. Програма семинара обдумана през вецей интерактивни бешедни роботнї. Учашнїки семинара приповедовали свойо искуства, гуторели свойо думаня и вєдно приходзели до заключеньох. У бешеди на семинаре прецаговала ше тема, як обєдинїц духовни розвой зоз физичним, односно материялним розвойом людзох у потреби. – У рамикох того семинару, жадаме представиц нашо Здруженє, и принцип роботи зоз людзми хтори марґина-

САЛАШ БУДЗЕ АДАПТОВАНИ Салаш хтори послужел як место за отримованє семинара Євангелска церква нєдавно одкупела дзекуюци донациї волонтером зоз Голандиї. Тот семинар перши реализовани проєкт на тим месце, хторе у будучносци будзе претворене до ромского конференцийного центру. Попри Євангелскей церкви, тот простор буду хасновац и орґанизациї за помоц ментално нєдостаточно розвитим особом, як и червени криж, а у першим шоре є наменєни же би дзеци, хтори нє маю иншаки можлївосци, мали место за вилєти и одпочивок. Александар Суботин толкує же простор потребне адаптовац за таку намену, и же ше пошвидко почнє зоз роботу, а з понеже драга по салаш барз подла, уж апеловане на општину Вербас же би помогла же би ше ю поровнало. Гоч простор од нука ище нє ушорени, Євангелска церква уж ма плани за єшеньски активносци на салашу.

лизовани. То углавним робота зоз населєнями, лєбо часцу населєньох. Назва нашого Здруженя толкує яки наш конєчни циль – же бизме видзели єдно здраве населєнє хторе може функционовац самостойно. Вони муша мац здраву комуникацию медзи собу, и на концу, муша самостойно як населєнє научиц сами ришовац даяки питаня, без даякей помоци з боку – гварела Марияна Чизмански, директорка здруженя „Здрава заєднїца” задлуженого за Сербию и балкански жеми. Християнска орґанизация „Здрава заєднїца” лєбо „Community health evangelism”, чию ше програму за розвой заєднїцох хаснує у вецей як 126 жемох швета, а присутна є и у Сербиї, и балканских жемох. Як Марияна потолковала, гоч то християнске здруженє, орґанизация ше занїма нє лєм зоз християнскима вредносцами, алє зоз шицкима другима обласцами хтори людзом потребни. На тим семинару представени лєм даскельо основни принципи роботи зоз марґинализованима ґрупами, хтори поможу його нащивительом же би самостойно могли робиц у таких ґрупох, и хтори перши крочай у обучованю. Воно облапя рижни специялни обласци як цо то робота зоз дзецми, зоз женами, як розвиц мали бизнис, лєбо робота зоз наркоманами и подобне. Т. Ходак

РОБОТНА СОБОТА У ШКОЛИ „ПЕТРО КУЗМЯК”

ПРЕПОДАВАНЄ О СТАРИХ КНЇЖКОХ Преподаваня о старих кнїжкох хтори ше чува у парохийней библиотеки Катедралней церкви св. оца Миколая у Руским Кере стуре, школяром Основней и штреднєй школи „Петро Кузмяк” отримани у рамикох роботней соботи, и предметох виронауки и гражданского вихованя. Преподаваня отримали др Янко Рамач, порядни профе сор на Филозофским факултету, Одсек за руси23. СЕПТЕМБЕР 2016.

нистику и о. мр Михайло Малацко, парох кере стурски. Пре пода ва ня отри ма ни за два ґрупи – у єдней були школяре висших кла сох основ ней школи и штредньошколци, а у другей школяре нїзших класох зоз своїма учительками. Викладаче школяром презентовали богате нашлїдство трох файтох кнїжкох хтори ше чува у нашей на-

й стар шей па рохиї. То матич ни кнїжки, як и найстарши кнїжки од 1596. року та надалєй. Медзи нїма школяре могли видзиц и особни молитвенїк Петра Кузмяка у хторим власноручно уписал час кеди пришол до Руского Кере стура за учителя и дзияка. Треца ґрупа то рукописни кнїжки, хтори школяре могли и поопатрац. М. А.

РУСКЕ СЛОВО 9

EKOНОМИЯ МЛАДИ ПОДНЇМАТЕЛЬ СТЕФАН АНДРИЧ ЗОЗ ДЮРДЬОВА

ЗОЗ КВАРТЕЛЯ НА ФАРМУ Пред пейцома роками Стефан Андрич з Нового Саду, после штреднєй школи, место студираня, одлучел почац самостойни живот и власни бизнис. Преселєл ше до дїдовей и бабовей хижи у Дюрдьове. Нєшка є самостойни млади подїматель котри жада напредовац и заврец круг продукциї и пласованя продуктох у дутянох

дмалючка Новосадян Стефан Андрич любел приходзиц до Дюрдьова и помагац робиц на фарми, у дворе и на полю. У дїдовей и бабовей хижи, на хаснованє достал обєкти за карменє курчатох. У єдним дакеди була фарма, а други, дзе ше чувало покарму, пошвидко преправел до ище єдного обєкта за карменє курчатох. У нїх на кажди два мешаци кармел по три тисячи курчата. – Шицки обовязки у фарми сом добре упознал, дзекуюци братнякови Владимирови Гирйоватому, котри бива такой обок, и котри у тим бизнису уж длугши час. Помогнул ми и у набавки покарми, бо обрабя жем, зна цо ми треба и вше ме причека за виплацованє. Як и у каждим початку приватного бизнису, требали би ми векши средстава – гварел Стефан Андрич. Вон потолковал же курчата барз чувствительни на високу температуру и горучаву, односно влєце на цеплотни вдереня. Гиґиєна муши буц на високим уровню и муши ше их поряднє допатрац. Условия у котрих жию пресудни за їх живот и цалком завиша од особи котра их допатра. Пирє и випарйованя их зогриваю, вец су барз лєнїви, нє сцу пиц воду котра их розхладзує и теди их ґажа други курчата. На фарми поставел електронїку котра нєобходна окреме влєце, бо реґулує и злєпшує условия за живот курчатох, бо вони вец лєпше и вецей єдза. Влєце им цена вше векша, та анї нє роздумовал же нє будзе далєй инвестовац. – Курчата нє маю свойо природне розхладзованє и кед у фарми температура вецей як 35 ступнї, нєминово же ше случи даяка нємила подїя. Вентилация обовязна, а поставел сом и розхладзованє котре функционує як хладняк зоз авта – гварел Стефан толкуюци же отримованє приємного амбиєнта за курчата досц комплексне и вимага добру електронїку за отримованє влаги, темпера-

10 РУСКЕ СЛОВО

тури, час за єй гашенє и уключованє функционованя одредзених механїзмох у тей системи и друге. На тим нє мож вельо зашпоровац, алє ше муши применїц, бо треба укладац же би ше напредовало. КУРЧАТА ПРЕДАВАЛ ПО ЦАЛЕЙ ДЕРЖАВИ Гоч було часи кед ше слабше предавало продукти и кед цена була нїзка, Стефан вше попредал шицко. Найчастейше пиляром на новосадских пияцох, до Зренянину, Жаблю, Шайкшу, Тителю, Лозници и других местох, а найвецей до Ґосподїнцох. Гвари же єст вельо фарми, та купци вше можу спущовац цену. Наш собешеднїк найволї предавац курчата живей ваги, а кед слово о обробку, свидоми є же окреме треба мерковац на гиґиєнски условия у роботи. Сезона тирва цали рок и аж о єден рок мож звесц рахунки и вираховац заробок. – Вельки проблем же цена курчатох барз варира. Кед добра цена, котру часцо диктує и менше понукнуце на тарґовищу, векшина фармерох такой попонагля викармиц, же би попредали по тей цени, и теди пре вельке количество, курчатом цена пада – потолковал Стефан Андрич. Вон цалком самостойни од першого роботного дня, може жиц од своєй роботи, алє є свидоми же штредня цена курчатох з рока на рок вше менша. На основи того заключел же з часом будзе потребне векше количество курчатох за исти заробок. Було и же после двох мешацох, односно єдней тури, остал без заробку. У тей роботи то так, мушим буц порихтани на шицко. У каждей тури нова приповедка. Курчата чувствительни, треба их добре, часто и порядно допатрац – гварел Андрич, котри водзи рахунка и о тим же би заняти 23. СЕПТЕМБЕР 2016.

ЕКОНОМИЯ достали на час плаци. У шицким тим найвекшу потримовку ма од найблїзшей фамилиї и родзини. ПРЕОРЄНТОВАЛ ШЕ НА ТАРҐОВИНУ У фебруару того року отворел дутян у Новим Садзе у котрим предавал месо зоз курох зоз своєй фарми. Гоч ше намагал прицагнуц муштерию з вельким асортиманом меса, рижнима попустами, з мини печеняру за курчата и дзелєньом рекламних флаєрох, пре вельку конкуренцию, алє и нову нагоду у Дюрдьове, Жаблю и Чуроґу – дутян у варошу завар. Бул свидоми же треба досц часу, же би ше можебуц єдного дня у нїм розвило предаванє, а сиґурно би єден час мушел робиц и у минусу зоз заробком. Видзел же му лєпше орґанизовац роботу у трох предавалньох у спомнутих местох, як розвивац роботу у тим єдним у варошу. Олєгчуюца околносц му була же ше у тих дутянох мєсо зоз живини и пред тим добре предавало. Од маю того року зоз продукциї ше преориєнтовал лєм на тарґовину. – Коло два мешаци тоти три дутяни лєм подмирюєм. Курчата тераз нє кармим, бо нє жадам же би даєдна робота церпела. Плануєм єдного дня заврец цалу конструкцию, продуковац месо, мац свою клальню и дутяни. То би було найлєпше, алє за таке мушим добре упознац

ВАЛАЛ ДАВА ДОБРИ МОЖЛЇВОСЦИ – У шицким тим позитивне же сом ше осамостоєл, зарабям и жиєм зоз своєй роботи – роздумує Стефан Андрич. – О нєполни два роки сом купел авто. Да сом робел даґдзе индзей, питанє чи бим го за тaки час могол купиц, а да сом закончел факултет, питанє кеди бим нашол роботу и вироятно бим даґдзе келнеровал и преживйовал, як ше то нєшка и случує. Так сом сам за себе одвичательни, заробку дакеди єст вецей дакеди менєй, алє кед ше патри рочни просек, нє мам ше цо поносовац. Єст вше проблеми у роботи, алє я на нїх нє патрим неґативно. И у будучносци ше видзим у тей роботи, котра дава вельо опциї, а валал як Дюрдьов, перспективни. Думам же сом нє погришел, валал ме нє огранїчує и нїч ми нє хиби, гоч варош на перши попатрунок дава вецей можлївосци.

системи функционованя, а потамаль треба вредно и добре робиц – гварел Андрич. Вон жада отвориц ище даскельо предавальнї у местох коло Дюрдьова, алє там дзе нєт велькей конкуренциї и дзе заробок сиґурнєйши. Нє жада ше барз шириц, бо би волєл мац менєй дутяни котри добре робя и у котрих ше предава квалитетне месо. Свидоми є же кед будзе кармиц курчата и тримац дутяни, будзе мушиц заняц роботнїка котри одвичательни, обучиц го и мац до ньго довиря, а то нє так лєгко. У дутянох тераз ма заняти по два особи котри робя у двох зменох шейсц днї у тижню, а внєдзелю лєм до дванац. Там предава месо з курох, вайца, присмачки, плєскавици, чевапи, роловане месо и месо зоз старих домашнїх курох и пулькох. У дутяну у Дюрдьове ше шицко добре предава, а найвецей сцегна зоз курох, док ножки найвецей купую за покарму домашнїх животиньох. Всоботу и внєдзелю найвекши обток, пондзелок найслабши, а през тидзень од стреди є вше векши. – При людзох ше чувствує страх пре нєсиґурносц и пре нєстабилну ситуацию, а заш лєм, Стефан ше шмело одлучел направиц крочай, одлучел сам робиц, нє чекаюци готове ришенє. Добре жe ма свой циль и будує свою драгу ґу ньому. На нїм велька одвичательносц – гварела Стефанова мац Геленка Андрич.■ Сандра Саламун 23. СЕПТЕМБЕР 2016.

У НОВИМ САДЗЕ ОД 28. СЕПТЕМБРА ДО 2. ОКТОБРА

МЕДЗИНАРОДНИ САЙМИ „ЛОРИСТ”

Фото: В. В.

Уж скоро пол вика, початок єшенї на Новосадским сайме резервовани за сайми „Лорист”, хтори ше того року отримую од 28. септембра до 2. октобра, кед ше отримує и 49. медзинародни саям лова, риболова и спорта, 6. саям лєсарства, 23. медзинародни саям гортикултури и 24. мадзинародни саям „Еко-швет”. Од 29. септембра будзе и 49. медзинародни саям туризма, док 30. септембра почина 7. медзинародни саям конярства. Як сообщене з Новосадского сайма, очекує ше же наступя вецей як 300 викладаче, хтори наявели попусти до 20 одсто, зоз коло дзешец державох, цо вецей як влонї. Попри виставох ловарских трофейох, риболовецких новитетох и дробних животиньох, буду и едукативни сходи пошвецени еколоґиї, спортски змаганя, за рибарох и у вареню ловарского паприґашу. Жем-партнер Сайма туризма тото року Чарна Гора, хтора ше представи з мотом „Шицко цо ци шерцо пожада”, а орґанизациї зоз Сербиї, Горватскей, Републики Сербскей, Словениї и Греческей понукню аранжмани за жиму и новорочни швета. Капури Новосадского сайма буду отворени од 28. септембра до 2. октобра од 10 до 19. годзин. Цена уходнїци 300 динари, а за колективни нащиви 200 динари. Фамелийни дзень будзе 1. октобра, кед зоз купованьом єдней уходнїци, манифестациї годни нащивиц фамелиї зоз дзецми до 16 рокох. Тиж так, 30. септембра и 2. октобра школяре основних школох зоз школярску кнїжочку нє муша плациц уход на Новосадски саям. М. Г. К.

РУСКЕ СЛОВО 11

ДУХОВНИ ЖИВОТ ГУМАНИТАРНИ КОНЦЕРТ У БЕОҐРАДЗЕ

ПОМОЦ ЗА ТИХ ЦО НАСТРА ДАЛИ У ИТАЛИЇ У организациї надбискупа беоґрадского и Каритасу Сербиї, а под покровительством предсидателя Републики Сербиї Томислава Николича, внєдзелю, 18. септембра, у римокатолїцкей катедрали Блаженей Дївици Мариї отримани гуманитарни концерт за тих цо настрадали у нєдавним трешеню жеми у Италиї, на котрим наступели Симфонийски орке стер и Хор РТС. Попри привитней бешеди митрополита Станислава Хочевара, у котрей наглашел як треба побед зиц индивидуа лизем зоз заєднїцтвом и музичну гармонию, бешедовал и предсидатель Томислав Николич. Вон ци тирал папу Франциска, котри гварел же “нє вид зиц проблеми швета, то сучасни грих чловече ства”, а вец наглашел вельку блїзкосц Ита лиї и Сербиї. Тот ґест гумано сци мал би буц вецей як лєм обична доброта и приятельство двох народох, гварел предсидатель Николич. На концу, амбасадор у Беоґрадзе Дюзепе Манцо присутним пренєсол подзекованє предсидателя Италиї. На тим концерту були представнїки дипломатского кору, представнїки церковних гуманитарних здруже-

ньох, Право славней Церкви, Исламскей заєднїци, як и грекокатолїки у Беоґрадзе, вєдно зоз беоґрадским деканом и парохом. Истого дня, окрем молитви у шицких католїцких и грекокатолїцких парохийох у Сербиї, зберана и материялна помоц. Каритас у наших 12 парохийох назберал скоро 133 000 динари. В. В.

ПРОМОЦИЯ КНЇЖКИ О. ДР РОМАНА МИЗА

ЛЕКСИКОН ВИРСКИХ ЗАЄДНЇЦОХ У Институту за студиї култури и християнства у Беоґрадзе, 20. септембра отримана трибина о кнїжки о. др Романа Миза „Християнство – драги и побочни драги – Лексикон церковних и вирских заєднїцох, шлїдби и єреси”. Трибину орґанизовали Институт за студиї култури и християнства, Институт за гуманистику и социялни виглєдованя и „Стратеґия арт”, а бешедовали православни теолоґ др Димитриє Калезич, католїцки теолоґ фра др Венедикт Вуїца, священїк Словацкей євангелистичней церкви мр Иґор Фелди, редакторка виданя Марияна Айзенкол и филозоф проф др. Александар Прнята. Модератор трибини социолоґ Слободан Васич на початку гварел же кнїжка перше виданє такого типа у нас, зоз 1 800 одреднїцами, цо импозантне, а редакторка Айзенкол же о. Миз вше глєда нови способи приблїжованя Бога людзом. Важне мац тоту кнїжку у власней библиотеки, бо у нєй нєт пристрасносци. Отец Калезич наглашел же му як теолоґови и филолоґови тото дїло барз интере сантне, бо у нїм мож спа-

12 РУСКЕ СЛОВО

трац коренї одредзених зявеньох и єст одреднїци за хтори анї нє знал. Фра Венедикт гварел же то барз хасновита кнїжка, окреме виглєдовачом, теолоґом и историчаром, у нєй обєктивни, початни информациї за дальши виглєдованя и прето винчовал авторови о. Мизови. По словох мр Фелдия, автор нє лєм же пише о екуменизмe, алє го и жиє, витворююци свою специфичну християнску мисию, а др Прнята акцентовал важносц порозуменя и пестованя толеранциї и любови. У мено видавателя „Мост Арт” зоз Земуну, Драґан Стоїч констатовал же о. Миз поробел роботу на хторей анґажовани тими вецей роки. На концу о. др Роман Миз заключел же тоту кнїжку написал пре прихильносц ґу енциклопедийному способу писаня и ґу екуменизму и наглашел же му екуменизем императив живота. М. Горняк Кухар 23. СЕПТЕМБЕР 2016.

ДУХОВНИ ЖИВОТ У КОЦУРЕ

НАЩИВА ЛОНДОНСКОГО ВЛА ДИКИ Епарх Укрaїнского грекокатолїцкого владичества Святей Фамелиї зоз Лондону, Велька Британия, кир Глїб Лончина штварток, 15. септембра нащивел грекокатолїцку церкву Успения Пресвятей Богородици у Коцуре, и манастир Шестрох служебнїцох. З тей нагоди владика Лончина служел панахиду свойому предходнїкови, владикови Авґустинови Горнякови, хтори поховани у коцурскей церкви. Владику дочекали шестри служебнїци и жени зоз валалу, як и паноцец о. Яков Кулич хтори вєдно з нїм служел панахиду. Попри Коцура, владика Лончина нащивел и манастир шестрох служебнїцох у Руским Керестуре. Апостолски еґзархат за Українцох у Анґлиї и Велсу основани 1957. року, а владика кир Глїб потолковал розвой на уровень епархиї. – Перши еґзарх бул кардинал Вилиям Ґодфри. Кардинала Ґодфрия нашлїдзел праве владика Авґустин Горняк, хтори перше бул помоцни

епископ. Потим, 1963. року постал апостолски еґзарх и на чолє Еґзархату бул по 1987. рок. А я постал апостолски еґзарх 2009. року – гвари владика кир Лончина и як вельку подїю визначує 2013. рок, кед папа Венедикт XVI подзвигнул лондонски еґзархат на уровень епархиї, односно владичества, яки єй статус и нєшка.

Епархия Святей Фамелиї єдина епархия восточного обряду у Велькей Британиї и ма коло 10 000 вирних. Тота нащива нє перша нащива владики Лончини до Коцура, бо уж вецей раз бул у тим валалє, же би ше помодлєл на гробе владики Горняка. Т. Х.

ЗОЗ ПАРОХИЇ У НОВИМ САДЗЕ

ПРАВИ ШЕ ПРОГРАМУ ЗА БИБЛИОТЕКУ зме за тото нє достали средства, алє ше наздаваме же достанєме, будземе конкуровац за тот проєкт и будземе упарти. За тот проєкт важна и обнова будинку парохийного дома, конкретнєйше, менянє цивох, бо будинок премака, и на тим будземе робиц концом септембра. Реновиранє закрица, односно цивох на будинку церкви з векшей часци уж закончене. Борислав Сакач Преход за лєтнї одпочивки, та, як гварел Сакач, роздумує ше и о збогацованю змистох на Фейс бук профилу церкви святих апо столох Петра и Павла у Новим Сад зе. – Нащивюю нас на тим сайту, бо людзох интересую информациї зоз живота парохиї, алє бизме сцели мац ище додатни змисти, тексти и слики, и же би ше коло того баржей анґажовали млади – потвердзел Сакач. Од активносцох, на шоре и одход Хора „Гармония”, хторого рихта дириґентка Весна Кесич Крсманович, на Фестивал духовней музики у Снїни у Словацкей, 15–16. октобра. М. Г. К. Будинок парохийного дома стари и муши ше го реновирац

У парохиї у Новим Садзе тераз ше вирабя ориґиналну програму за формованє и функционованє библиотеки. – Анґажовани зме поробиц подробносци тей програми, а источасно з власнима моцами и амбициями адаптуєме просториї за библиотеку у прижемю будинку парохийного дома – гварел предсидатель Церковного одбору у Новим Садзе Борислав Сакач. – Ище

же би нє загрожовал преходнїкох

23. СЕПТЕМБЕР 2016.

РУСКЕ СЛОВО 13

КУЛТУРА И ПРОСВИТА ИНТЕРВЮ

ЗОЗ МИРОНОМ ЖИРОШОМ З НАГОДИ ЖИВОТНОГО ЮВИЛЕЯ И ОБЯВЙОВАНЯ КНЇЖКИ

ФАМЕЛИЯ КЛЮЧ НАЦИОНАЛНОГО ИДЕНТИТЕТА Розгварку водзел Микола ШАНТА

Кед ше авторови коло петнац обявених кнїжкох о Руснацох означує ювилей як цо то 80-рочнїца од народзеня, йому вшелїяк будзе найвекше задовольство кед му з тей нагоди, будзе обявена нова кнїжка. Тих дньох, у виданю НВУ „Руске слово” зоз друку ма висц кнїжка „Мадярска Горнїца”

о кнїжка о Руснацох хтори остатнї тристо роки жили на териториї нєшкайшей сиверней Мадярскей, у местох одкаль приселєли предки велїх нєшкайших Руснацох у Коцуре, Керестуре, Вербаше... Тоти нашо соплемeнїки нєшка уж Мадяре, правда грекокатолїки, алє свой руски идентитет, свойо обичаї и часточно язик, паметаю лєм старши жителє. Як цекол процес траценя идентитета, по яких фазох, о тим зме бешедовали зоз автором кнїжки, публицистом Мироном Жирошом. Вон нєшка жиє у Казинбарцики, у Мадярскей, дзе каждодньово обрабя назберани материяли о Горнїци, жадаюци обявиц окрем Польскей и Мадярскей и кнїжки о Словацкей и Українскей Горнїци. Зоз тим би заокружел свойо виглєдованє миґрацийох и живота Руснацох зоз чим би и демистификовал поняце нашей Горнїци.

РС Як читаме у кнїжки, през бешеду зоз потомками

наших Руснацох, хтори нєшка уж Мадяре, у процесу такволаней державней асимилациї перше етапа то знєважованє вредносцох власного язика. Вон постава „закапуркова бешеда”, а вец ше у рамикох другей нациї, мадярскей або словацкей, прави простор за нїби културне интеґрованє до тей нациї, же би ше у перспективи и тоти специфичносци висцерало и затарло ше им шлїд. Цо треба робиц, нам ту у Сербиї же би нас така судьба нє знашла? – Уж сом и самому себе допил пояшнююци у вецей написох и сообщеньох на конференцийох дома и у швеце як можлїве национално ше ратовац. Прихильнїк сом унапряменшого образованя и формованя любови до култури своїх предкох, до розумного спатраня прешлосци свойого народу. Основи маме у власней култури, мацеринским слове, писменосци. Маме и свою вирску орґанизованосц. Ту у Войводини и Горватскей маме и найвекшу материялну потримовку, повем, аж и на швеце за културни живот, иснує културна автономия, алє цошка шкрипи. Щезує свидомосц о власней вредносци! „Ми нїхто и нїч, народзик, одчакнути конар, або ми вироснути криви стебла зоз пнякох цо пре власни розвой оддалюю свойо коруни и каламя на нїх грожаци обвини другим вироснутим конаром зоз цудзого сушедного пняка. Ми людзе, свидоми и розумни єства, та треба же бизме були насампредз свидоми цо ше зоз нашим народом случовало през час. Наша траґедия же зме нє могли лєбо нам нє сцели дац панове власну свидомосц, алє нас клюкали зоз свою панску, державотворну. Ту проблем. Поне-

14 РУСКЕ СЛОВО

же слово о нас, а найрозумнєйши нам час у остатнїх 100 рокох, проблем у нашим власним образованю, односно образовних можлївосцох о себе и державней идеолоґиї и националней идейносци. О себе зме нє шмели (нє могли) учиц. Та прето же зме нє учели, анї нє знаме прешлосц, земльопис, науку и културу свойого народу. Кед ше дацо нє зна, вец ше тото нє може научиц анї своїх потомкох. Нєпознаваюци цо свойо нє може ше го любиц, та анї ше нє може як свойо почитовац.

РС Чом важне зачувац национални идентитет? Яке

вашо, най повем, филозофске становиско о тим питаню? – Чловек би требал буц и остац национално свидоме єство и у будучносци. Мац свойо „Я“ без огляду на котрим континенту и держави жиє. Индивидуално културно го може мац, алє є примушени почитовац и свой стредок и културу дзе жиє. Нє слово о двойним справованю, алє свидомим толерованю лєбо аж подполним розуменю сушедного „Я“ як субєкта розличносци, алє и заєднїцко23. СЕПТЕМБЕР 2016.

КУЛТУРА И ПРОСВИТА го соживота. Єден зме Руснак, други Турок, треци Серб, штварти Нємец, а жиц нам треба под єдним закрицом, продуковац исти продукт, розумиц ше на заєднїцким язику а „чувствовац“ ше розлични, алє и блїзки. Або, прецизнєйше повесц, буц свой дома, (квартелю, дворе, Церкви, културним дружтве), а буц и „свойо“ у продукциї, култури, образованю. Виховац, оформиц, значи створиц таку єдинку у нєшкайшим ґлобалним чаше найзложенше мадїоничарство, або педаґоґийне совершенство. Асимилация и акултурация то придаванє иснуюцим обставином з нужди, лєбо рахунку. То источашнє щезованє националней єственосци, злїванє як дружтвене зявенє. Єдинки котри так скапу траца свой шлїд, поставаю други. Дияспора, розшатосц лїґа, насампредз, национално нє свидоми, лєбо нє досц свидоми єдинки. Национална свидомосц застановює таки напрями або спомалшує, а чува себе свою културу, жиє зоз ню, значи свою розличносц и на тот способ охранює свойо тирванє. Ми як нєшкайши панонски Руснаци/Русини и попри тим же зме (гоч) найоддалєнша громадка од свойого националного ядра доказали свою виталносц за вецей як 800 роки под цудзинцами. Спомнул сом нашо розшеванє од 12 сторочя, алє гоч кельо зме ше затрацовали под Поляками, Литванцами, Габзбурґами, Мадярами сцигли зме до 21 сторочя. Правда, оддальовали зме ше од своєй громади, алє и жили и жиєме и нєшка. Видзи ше же наша национална „власна“ свидомосц капе, алє шлїди о тирваню исную и шведоча о нашим тирваню. Зоз ваших написох и кнїжкох виходзи же Ру-

РС снаци, Русини, Лемки, Бойки, Гуцули, Угрору-

сини, Українци у ствари єден народ хтори през историю розтрушени, повисельовани и у добрей мири страцени. Цо треба робиц же би ше тоти ґрупациї приблїжели єдни ґу другим? – Нєшка нас медзисобни язични розличносци розликую, алє наш мелос, шпиванє, танци и иснуюци ґенски характеристики як миролюбивосц, роботносц, та и вира, вяжу и зблїжую. Нас през историю медзисобно оддальовали державни национални политики, а подпомагали таке роздвойованє и оддальованє ренеґати (зраднїки) свойого народу и прорежимски дїяче пре власни хасен. Зоз свою „науку“ тоти держави доказовали же зме часц їх народу. Русини у Польскей тримани за Полякох, у Словацкей за Виходнярох (Словакох), Мадяре доказовали же зме пре заєднїцки соживот мадярски Русини (Угроруси), у Румуниї же зме Румунє. Сцели нас за своїх, доказуюци нам же зме їх, алє и розлични од своїх братох и родзини у другей держави. Україна нас у дияспори нє могла притулїц пре нєиснуюцу националну вираженосц и власну державносц. Наш народ, анї нє припознати як свой власни анї под час царскей Русиї, анї под час СССР. Правда, за часи царизма зме були Малоруси, а под панованьом сталїнизма и комунистичней идеолоґиї були зме совєтски Українци лєм зоз меном же бизме цо швидше постали єдинствени совєтски народ. Грекокатолїцка церква зоз своїм восточним обрядом своєчасово обєдиньовала, моцнєла и охраньовала своїх вирних и од националного щезованя. Аж и моцнєла українску националну свидомосц при своїх вирних цо барз завадзало сталїнскей идеолоґиї и опредзелела ше 23. СЕПТЕМБЕР 2016.

на знїчтоженє Церкви же би ше знїчтожели и национални чувства и Українци постали Русиянє. Пановала моцна русификация, премесцанє людзох з єдного подруча на друге, та аж хасновани и голодомор же українски народ єдного подруча вимар од гладу и на исте подруче приселєни Русиянє.

РС Цо думаце о здружованю Руснацох на Горнїци? Мишанє „русийского“ войска под час гартушеня Мадярскей револуциї 1848. року у Галичини, односно народна бешеда воякох з народом прешвечела домашнє жительство же вони єдни и витворени симпатиї на подручу Польскей и Габзбурґскей зоз русийским (українским) народом Русиї. То була нова державна моц ґу котрей ше можу притулїц лєбо остац сами свойо операюци ше на идеолоґию своїх церковних и шветових преднякох. Так пришло до власного дзелєня своєй громади на просвиташох и русофилох. Значи, стваряня двох громадох, а источашнє и дзелєня на два свойо власни церкви – православну и грекокатолїцку. Тоти дзелїдби як епидемия залапели Русинох у Польскей (Галичини и Лемковщини), Габзбурґскей монархиї, после Австоугорскей монархиї нєшкайшей восточней Словацкей и Мадярскей, Закарпатю, а после Першей шветовей войни и нас у Осєцким викарияту, же би ище деформованши „теориї“ запановали после валяня Берлинского мура и воскреснуца Русинского руху 1990. року, котри аж маю становиско же Русини у дияспори и Закарпатскей обласци України окремни восточно-славянски народ, котри нє ма нїч заєднїцке зоз українским народом. Нєшка попри Українцох єст и Русинох у осем европских державох як штварти вочно-славянски народ, у седем державох су политично потримани як окремни народ, алє нє и достаточно материялно подпомогнути їх културни розвой. Неорусини отримую свойо конґресни сходи, (Редакция „Руского слова” потримує шицки форми здружованя Руснацох, у правних рамикох. – Ред.) маю основани и од державох потримани одвитуюци орґанизациї: союзи, здруженя, обєднаня, самоуправи, та свою пресу, радио и ТВ емисиї, алє образованє на своїх кодификованих язикох залапя барз мале число школскей популациї. Кодификовани язик, нє жиє зоз своїм правдивим животом, млади поколєня нє знаю свойо писмо, иснуюца преса, радио и ТВ емисиї ше емитую и друкую на державним и русинским язику розлично, зависно од державох. Асимилация ше предлужує и при Лемкох у Польскей и Словацкей, у Мадярскей ожило вирске-грекокатолїцке русинство, зоз пестованьом и виучованьом русинскей култури облапени даскельо жридлово громадки, млади ше сходза на лоґорованя и подобне. У Шветовей ради Русинох и даскельо културни дружтва у Закарпатскей обласци. У Закарпатскей обласци основани вецей русински културни орґанизациї и колективи котри основали свой українски и европски Конґрес Русинох, видава ше кнїжки на скорей написаних ґраматикох, видава ше русински словнїки, алє зоз образованьом младих на русински язику ше нє сцигло далєко, робя даскельо нєдзельни школи, пестує ше русинску писню, танєц. ■ (Комплетни интервю будзе обявени у часопису „Шветлосц”)

РУСКЕ СЛОВО 15

КУЛТУРА И ПРОСВИТА НА ОДДЗЕЛЄНЮ ЗА РУСИНИСТИКУ У НОВИМ САДЗЕ

ВЛА ДИМИР КИРДА БОЛХОРВЕС ДОКТОРОВАЛ Владимир Кирда Болхорвес наш познати писатель з Нового Саду, пияток, 16. септембра, на Филизофским факултету у Новим Садзе, на Оддзелєню за русинистику одбранєл свою докторску тезу „Утопия у дїлу Гавриїла Костельника и Герберта Джорджа Велса”. Ментор докторскей дисертациї Кирдови Болхорвесови бул академик Юлиян Тамаш, а у комисиї, пред котру бранєл свой докторат були: проф. др Драґан Кокович, проф. др Стеван Константинович и проф. др Михайло Фейса. По словох ментора академика Юлияна Тамаша, тема роботи интересантна и зоз теорийного аспекту, понеже ше феномен утопиї спатра и през филозофию, и през социолоґию, и през литературу, а утопия у дїлу оца нашей литератури др Гавриїла Костельника и познатого анґлийского писателя науковей фантастики Герберта Джорджа Велса, и їх поровнованє, заинтересовала як фаховцох з нашей литератури, так и найширшу публику, котра провадзела одбрану Кирдовей докторскей дисертациї. O. П-С.

Руснаци маю ище єдного доктора наукох

КОЦУРСКИХ ПЕРШОКЛАШНЇКОХ НАЩИВЕЛ ТОДЕ НИКОЛЕТИЧ

СТРЕТНУЦЕ ЗОЗ ПИСАТЕЛЬОМ тичово писнї, и як сам писатель гварел, сами през интерактивни приступ участвовали у креированю такого литературного стретнуца. Тото стретнуце Народна библиотека „Данило Киш” зоз Вербасу, попри коцурскей школи, орґанизовала за шицки други валалски школи у општини Вербас. То окремна нагода за школи хтори нє часто маю привилеґию стретнуц ше зоз писателями. – Тото цо за нас найважнєйше то же бизме их зацикавели, же бизме им потолковали же дахто од нїх треба же би бул и филозоф, и дохтор, фаховец, уметнїк, и же бизме их унапрямели ґу правим вредносцом. Нє шму подпаднуц под уплїв медийох, далїнских управячох, шунд емисийох хтори, нажаль, нєшка беру дзецом право на радосне дзецинство – виявел Николетич. Писатель потолковал же окреме добре же тото стретнуце орґанизоване праве кед початок школского року, кед ше дзецом пошвецує окремну увагу. Же би мали цо однєсц зоз собу дому, Николетич им представел и подзелєл кнїжочки же би мали материялни доказ о їх перших дньох у школи. До тей кнїжочки школяре можу залїпиц свою слику, написац свой перши розпорядок и перши букви. Ту и писньочки о школи, як и школярска пришага, хтору першоклашнїки на стретнуцу на глас пришагали пред У коцурским оддзелєню Народней читальнї „Данило Киш” писательом. Т. Х.

З нагоди початку школских дньох, першоклашнїки коцурскей Основней школи „Бртатство єдинство” мали нагоду стретнуц ше зоз писательом Тодом Николетичом. Стретнуце отримане у коцурским оддзелєню Народней читальнї „Данило Киш” пондзелок, 19. септембра. Школярох дочекал розположени писатель, и през бешеду их анимировал на, им, интересантни способ. Дзеци рецитовали, шпивали, послухали и даскельо Николе-

Николетич анимировал школярох

16 РУСКЕ СЛОВО

23. СЕПТЕМБЕР 2016.

СЕПТЕМБЕР 2016. рок ЧИСЛО 9

ТЕМА: ПОРОЧНОСЦ Златко ЕМЕЙДИ

ТОЛВАЄ

Шушка ше шушка, же ми празна пушка. На чарно патрони купим у Душка. Вноци ми толває покрадли яблука. Знали же мам пушку та нє вошли нука. Чул сом их же крадню, патрел сом з далєка, алє без патронох, я би перши сцекал. Палєнки нє будзе, а фляши порихтани. Будзе жимна жима, а ми нє пияни. Яблука за палєнку нєт на пияцу, купим од Цирея, лєбо и од Цацу. (Зоз Фейсбук ґрупи „Литература по руски”)

Владимир ҐАРЯНСКИ

ОГЕНЬ У ЯВНЕЙ ХИЖИ перверзна хижа гори вилєтую суки як прашата зоз прашачковей пинди и бешедую по рано чиряюци ше до моря док пиркоше гвиздаю спалєней шерсци пах освоює висини алє и таки спражени курви до новей хижи войду мудерцох и поетох буду биц остатня хижа гори щезує швет стари у ґаладней дияспори (Курнява, 1990)

23. СЕПТЕМБЕР 2016.

ст вереня же велїканє у рижних браншох уметносци пили алкогол же би им ше злєпшала перцепция, або же би достали инспирацию, „мюзу”. Оскар Вайлд, думаюци на Апсинт (файта алкоголного пица хторе ма у себе од 45 до 74 одсто алкоголу) гвари: „После першого погарика, швет видзице таки яки го сцеце видзиц. После другого, видзице ствари таки яки су нє, а на концу – видзице ствари таки яки су наисце”. А, велї його дїла були написани под дїйством того ликеру. Други уметнїки хтори тиж були прихильнїки писаню под „дїйством” субстанцох то: Ван Ґоґ – хтори себе одрезал ухо, Пикасо – хтори нарисовал женску особу у кафичу як пиє желєни ликер, а постал познати по напряму у уметносци – Кубизму. Ту и французки писатель и уметнїк Жан Никола Артур Рембо. Порочносц присутна. Дакому су инспирация, дакому „мюза”, а у нєшкайшим, сучасним чаше єст вецей файти порокох – нє лєм стандардни: алкогол, дроґа и никотин, алє и кафа, чоколада, та и Фейсбук, а пороки можеме начишльовац до безконєчносци. У септемберским ЛС зме ше намагали пренайсц твори руских авторох хторим пороки инспирация, у смислу же о нїх писали. Зоз тим нє жадаме велїчац важносц порокох, лєм их приказац як состойну часц живота каждого поєдинца, та и уметносци. Ознова вас поволуєме же бисце нам писали и посилали свойо идеї, критики, роздумованя и твори на електронску адресу ruske.literaturne@gmail.com Редакция ЛС

РУСКЕ СЛОВО 17

ТЕМА: ПОРОЧНОСЦ Мини есей Мойо (нє) шлєбодне роздумованє

Златко ГРУБЕНЯ

БУЛА ПОТРЕБНА

ЗОЗ ШВЕТОВЕЙ ЛИТЕРАТУРИ

Лєм єдна циґаретла була потребна же бим запалєл цали швет Була потребна лєм єдна палєнка же бим напил цали швет Була потребна лєм єдна жена же бим написал тоту писню.

В. Б. ЄЙТС (1865−1939)

(Фраме, 2009)

ПИСНЯ ЗА ОПИВАНЄ Meфтод КАНДРАСТИ

Вино уходзи на уста А любов през очи, То шицко цо наисце знац будземе Пред тим як остариме и умреме. Нагинам погар ґу устом Патрим на це и здихуєм.

Циклус: Побуна, Матрикс на води (Стиксу)

Вочи юлию

(The Green Helmet and Other Poems, 1912. Прешпивал Ваня Дула)

КамБек з Горнїци Мелания БОЯНОВИЧ

Славко РОМАН

З КАРЧМИ ВИГАНЯЮ И ОСТАТНЇХ ПСОХ Ище дакус та и мунтатови означа конєц роботного часу подли витрапени шицки уж готови и якошик шицко так здабе на красу

ПРЕЛЮБСТВО И вона заслужела єден стих же є наисце смертельни грих, Охабени, охабена маю дзеци стрила мержнї на шицки боки нєпреривно лєци. (Зоз Фейсбук ґрупи „Литература по руски”)

Боси ангел у ДҐ тричку Алє без гипстерских татуох Всоботу у пополадньовим Гайзибану з Пешту Пред НС питал циґар Бо гвари же нє курел ещи од Бейча Та пошол до гайзлу на облачок Мнє мержело бо ми було Дакус пекельно А я свойо плануєм Пойсц покуриц до Хронотопу Венециї Драматичаре – здрави будзце На инспирациї (Зоз Фейсбук ґрупи „Литература по руски”)

Зоз куку у куце старик ше жегна випива останї погарик за нєшка по качмарским думу шейтаю ше сцегна очи вищирени алє глава чежка Млада качмарка зоз руку билу позбера остатнї погари зоз стола ей як би ю кажди у тим блудним дїлу алє вше ю якишик маґарец повола И кажде за столом збешнєти як пшиско зберац би ше дому бо позна годзина а под столом скрите дзвигнуте пориско чека ище єден били погар вина Випатра же справди за нєшка уж досц и столи ше пражня бо виходза раґи кажди пшиско нєшка достал свою косц пойсц би крашнє дому скриц ше под пирнаґи И ґазда уж почал плашиц шицко вонка дахто ше и злєкол бо видзи аж двох заблїща ше очи щенєца спод конка з карчми виганяю и остатнїх псох

Соня ВИСЛАВСКИ, дипломовани психолоґ

ПАТРИМ = РОБИМ?

зецинство у Сербиї пред 20 роками випатрало дакус иншак. Дзеци одрастали патраци емисиї Бранка Коцкици, Дизнийово рисовани филми, а нєшка одрастаю попри емисийох як цо то ,,48 годзини свадзба”, ,,Черам жену”, ,,Фарма”, док рисовани Дизнийово юнаки заменєли рижни чудни створеня. Медиї нєшка маю значну улогу у нашим живоце. Креирую нови стил живота котри подрозумює и нову систему вредносцох, интересованьох, нових идолох, дїйствую на формованє думаня, зявюю ше нови становиска, стереотипи и звикнуца при младих особох, а поготов при адолесцентох. Чи пласованє рижних ризичних справованьох котри, медзи иншим, подрозумюю насилство, хаснованє алкоголу, циґаретлох, дроґи, през медиї, филми, дїствує на одлуку и початок ґу конзумованю? Приповедка о зявеню порокох заш лєм нє така чарно-била. Адолесцентносц то єден „бурни” животни период, котри, зоз собу ноши ранївосц и велї ризики, а котри подрозумює критичну фазу розвою идентитета котри ше одноши на осамостойованє, односно автономию. У тим периодзе, медийни особи забераю важну улогу у живоце младих особох, бо им понукаю рижни идентитети котри можу превжац и так здобуц искуство у рижних животних ситуацийох як цо наприклад, розвиванє полних улогох, становискох, прешвеченьох. У тим периодзе , адолесценти вельо вецей часу препровадзую зоз своїма парняками, и барз им важни социялни контакти, односно же би припадали одредзеней ґрупи котра им дава идентитет и чувство же су прилапени. Тиж так, при младих присутни фактор глєданя возбудзеня за котри утвердзене же ма вельку повязаносц з ризичнима справованями уключуюци конзумованє алкоголу, куренє, злохаснованє других психоактивних субстанцох.. Млади з векшим чувством квалитету и задовольства з власним животом, товариштвом и одношенями з фамелию и парняками, та з висшим школским успихом менєй прихильни пороком, док з другого боку векши ризик при адолесцентох котри виложени стресу, нєквалитетним фамелийним одношеньом, нєприлапеносци медзи своїма парняками, як и нєзадовольством зоз власним школским успихом. Значи, патренє рижних емисийох у котрих ше пропаґирую рижни пороки, нє ма директну вязу. Чи млада особа прилапи таке справованє, завиши од самого поєдинца, його характеристикох, потримовки, задовольства зоз собу, одношеньох у фамелиї и зоз парняками, як и велїх других факторох.

(Катаклизма, 1989)

18 РУСКЕ СЛОВО

23. СЕПТЕМБЕР 2016.

РУСКЕ СЛОВО 19

ТЕМА: ПОРОЧНОСЦ Мини есей Мойо (нє) шлєбодне роздумованє

Златко ГРУБЕНЯ

БУЛА ПОТРЕБНА

ЗОЗ ШВЕТОВЕЙ ЛИТЕРАТУРИ

В. Б. ЄЙТС (1865−1939)

(Фраме, 2009)

ПИСНЯ ЗА ОПИВАНЄ Meфтод КАНДРАСТИ

Циклус: Побуна, Матрикс на води (Стиксу)

Вочи юлию

(The Green Helmet and Other Poems, 1912. Прешпивал Ваня Дула)

КамБек з Горнїци Мелания БОЯНОВИЧ

Славко РОМАН

Соня ВИСЛАВСКИ, дипломовани психолоґ

ПАТРИМ = РОБИМ?

(Катаклизма, 1989)

18 РУСКЕ СЛОВО

23. СЕПТЕМБЕР 2016.

РУСКЕ СЛОВО 19

ТЕМА: ПОРОЧНОСЦ Михайло КОВАЧ

НА (виШВИ ТАНЮ ривок зоз драми)

20 РУСКЕ СЛОВО

у нашим валалє? Цо ше нє лєм сами за цудзи коч даю вязац, алє и дзеци за собу цагаю. Зоз цудзу главу думаю. БУГАЙ (хтори стал до тераз рознятих устох и позорно слухал, нє може присц ґу себе): Тот як да о нас бешедує... КАЛАМАР: О вас, о вас! УЧИТЕЛЬ: Тарґовина зоз статком, тарґовина зоз маєтком, тарґовина зоз чувствами, тарґовина зоз дзецми своїма... БУГАЙ: Чекай, сину мацерин, да ци ше я... (Викасує ше и почал исц ґу учительови зоз намиру да го биє). МАЛЇК (хтори му ше нашол за хрибтом, лапа го за ґалєр): Чекайце, бачи, най чловек докончи! БУГАЙ (огляда ше): Хто то шме? МАЛЇК (зоз сциснутима зубами): Я шмем – Бугаю! Сцеш бешедовац? Чекай шора! БУГАЙ (помекнул): Но, палє-па, яки гнїваци! (заш оштрейше) А чи ше то так бешедує? МАЛЇК: А як ше то бешедує? Озда нєправду гутори? Звикли сце по тераз да вас, богачох, долу шерцом гласкаю, а добре будзе да послухаце и тих цо о нашей худоби бешедую. КАРАС: Ти голєм, Бугаю, треба да послухаш добре цо тот челєднїк бешедує, зда ци ше... Слухайце го и ви, дзеци. Добре гутори! У нас шицко крашнє – звонка... Як червени яблука на яблонї нашо валали, а старгнї даєдно, розреж, та увидзиш – нє здраве... Хробак у нїм... Хто до тераз заходзел медзи нас худобу да видзи, наприклад, гоч то, чом у нас вельо раз худобни мацери шмерц своїм дзецом цо их родзели жадаю? (Шветлосц, 1952)

Число ушорела редакция ЛС: Александра Живкович Бучко, Александра Лендєр и Ваня Дула. Илустрациї: Андреа Новак

УЧИТЕЛЬ: Ту цошка весело? ДАНИЛ: Нє весело, учитель, напроцив, жалосно. Марча нам плаче! МАРЧА (зоз жальом): Учитель, сцерайце ме зоз дружтва. Дома ми нє даю мира. Гваря же мнє нє место ту кед сом уж випитана, а ту тоти... тоти... завидза озда, чи цо? Ровно ме гнїваю и на шмих беру... УЧИТЕЛЬ: Та прецо то? МАРЧА: Та пре Митра. УЧИТЕЛЬ (предумує): Пре Митра? Марчо, да ци правду повем, и мнє самому твоя одаванка за Митра баржей на тарґовину пахнє... У нас шицко на тарґовину пахнє... и на мочар... Кед витор даяки задує, чуц конопи и смрод. У штредку валала на зогнїтосц пахнє. Карчма при карчми, а хижа при хижи як гроби... У штредку гевта з велїчезнима облаками, паркетами, купатилами и стари швет без младосци, а на окраїскох валала бида, звада, єфтика, дзеци без радосци и – гроби. Вельо, вельо гроби, а на тих гробох, чистих и зароснутих, крижи камени и древени... Памятнїки прешлосци нашого валала. Обачели сце цо на крижох? Блїщи ше мармор чарни и били. Слунко ше у нїм опатра, а озда на каждим другим, трецим крижу злати слова крича: Умар у квитку младосци... А кельо лєм таки квитки младосци медзи гевтима цо нє мали пенєжи за злацени слова? Кельо нє вижити животи прелїґнул погришно поставени циль живота: особне богатство? И мнє ше аж привидзує же медзи тим живим и мертвим теметовом стої нєзвичайно велїчезни памятнїк зоз ґарадичами и постаментом, и на верху зоз златом виробени наш руски бачи, на фурму Клїща, богача. Стої преподобного лїца, умити, зачесани, у бунди, як да гутори: На мнє ше упатрице, мнє ше кланяйце, так як и я робце и будзце щешлїви. А народ од биреша до богача здихує: “Ой, голєм єдну ґарадичу висше – ґу Клїщикови!” А ґу Клїщикови исц – то часто значи спреведац, лукавиц, здзерац, однїмац, на цудзим зною зарабяц, квитки младо сци ґажиц! Ето, то драга ґу верху того памятнїка! Нє досц карчми? Ище ше єдна карчма будує, да од худобного биреша вицица и тот горко заробени динар. Кандурчак на борґ дава и приписує, да валал до оковох окує, да власц над тим нашим народом заграбе. Худоба цо у його конопарнї роби, горко то викашлє. А Бугайох кельо

23. СЕПТЕМБЕР 2016.

КУЛТУРА И ПРОСВИТА МР НАТАЛИЯ БУДИНСКИ, ПРОФЕСОРКА МАТЕМАТИКИ

ПРИМЕНЬОВАНЄ ТЕХНОЛОҐИЇ У НАСТАВИ Мр Наталия Будински, професорка математики у керестурскей Основней и штреднєй школи з домом школярох „Петро Кузмяк” початком септембра мала викладанє на Централней европскей конференциї о применьованю технолоґиї у образованю у месце Тарґу Муреш у Румуниї, а у авґусту участвовала на конференциї Медзинародней орґанизациї „Мости” („Bridges”) – медзи математику и цалком иншакима науками, хтора отримана на Универзитету у Їваскули, у Финскей. Тиж так, Будинскова тераз участвує и у єдним Майкрософтовим проєкту. – Тоту конференцию хтора того року була у Финскей ше кажди рок орґанизує у другей держави по цалим швеце, та и участвую професоре и уметнїки зоз цалого швета, як и други заинтересовани за тему повязованя математики и других наукох. Уж сом мала нагоду з нїма сотрудзовац, а тераз и пойсц на конференцию, понеже була у Европи. Послала сом свою роботу и сообщенє, а кед воно було прилапене, конкуровала сом и за средства, та сом достала и стипендию – гвари Будинскова и додава же вона була єдина зоз нашей жеми хтора участвовала на тей конференциї у Финскей, а тримала роботнї о применьованю ориґамия у настави и бешедовала о теми „Прикмети Платонових целох”. – Єдна роботня була отворена за широку явносц, а друга за академску. Нєсподзивало ме же було досц людзох и же вибрали праве мою, бо там паралелно було даскельо активносци. На конференциї сом витворела вельо контакти, а окремни упечаток на мнє охабела єдна роботня на хторей указовали як ше пише математична поезия. У рамикох конференциї була и вистава уметнїцких дїлох инспированих з математичнима поняцами. Научела сом велї ствари, хтори сом годна применїц и у настави – визначує Наталия. Будинскова часто участвує у рижних проєктох и на конференцийох хтори ше дотикаю математики, а, як гвари, з керестурскей школи вшадзи отворени дзвери. Тоти нагоди, Наталия хаснує и за промовованє керестурскей Ґимназиї, та и Руснацох.

У Финскей єдна роботня була отворена за широку явносц, а друга за академску

– Чежко ше видвоїц у швеце по дачим по чим ши єдинствени, а кед повем же маме єдинствену школу, то такой велїх заинтересує. Бешедовала сом и о историї Руснацох и трудзела сом ше на найлєпши способ и то випромововац – толкує вона. Будинскова у тим школским року участвує у єдним новим, тераз Майкрософтовим проєкту, дзе є нєдавно вибрана медзи 21-ним наставнїком зоз Сербиї, хтори хасную сучасну Майкрософт технолоґию у настави. – То ґлобални проєкт. Тота сербска ґрупа постала часц єдней шветовей ґрупи од коло 4 800 професорох, наставнїкох з цалого швета. Медзи иншим, маю и програми дзе уключую и цали школи, правя оглядни оддзелєня, понукаю свою опрему. Сцу чуц наставнїкох зоз пракси, бо их интересує як випатра применьовац технолоґию у настави и же би ше им указало на проблеми хтори маме у применьованю. Потим, Майкрософт ма можлївосц виправиц, злєпшац, ришиц тоти проблеми – додала Наталия. Мая Зазуляк

ГОСЦОВАНЄ РНТ „ПЕТРО РИЗНИЧ ДЯДЯ” У ДЮРДЬОВЕ

НЄВИНОВАТА, А ОСУДЗЕНА Руски народни театер „Петро Ризнич Дядя”, внєдзелю, 18. септембра, госцовал у просторийох КУД „Тарас Шевченко” у Дюрдьове зоз представу Йовґена Кочиша „Вона нєвиновата”, у режиї Михайла Зазуляка.

23. СЕПТЕМБЕР 2016.

Дюрдьовчанє з увагу провадзели тоту социялну драму з елементами траґедиї, дзе у першим планє нємоц малого, звичайного роботного чловека у борби за правду. Премиєра представи була у октобрe прешлого року у Руским Керестуре. На першим госцованю найновшей представи нашого Националного театра ґлумели Славко Орос, Биляна Ковачевич, Александер Мудри, Ребека Планчак, Матей Шепински, Емил Няради, Михайло Варґа, Ксения Бодянец (Ксения Макаї Орос), Ненад Канюх, Владимир Варґа, Яким Винаї и Любомир Дудаш. После представи патраче коментаровали же би любели таки представи частейше патриц, з єдноставним змистом приповедки и красним числом ґлумцох на сцени. С. С.

РУСКЕ СЛОВО 21

КУЛТУРА И ПРОСВИТА / ЛЮДЗЕ, РОКИ, ЖИВОТ ОДГУКИ И РОЗДУМОВАНЯ

ДЗВЕРИ БУЛИ ЩИРО ОТВОРЕНИ

Пише: Олена ПЛАНЧАК-САКАЧ

– Ми ше поєдинєчно представяли у Беоґрадзе з рижних нагодох, алє нїґда ше потераз нє случело же єдна така културна институция як цо то Етноґрафски музей, отвори дзвери и то щиро отвори дзвери єдней меншинскей заєднїци з Войводини, котра през два тижнї у центре Беоґраду ма нагоду представиц тото цо вона дума же у тей хвильки би було интересантне за найширшу популацию – гвари Любица Отич

оглядом на тото же у явносци були рижни думаня о представяню Руснацох у Етноґрафским музею у Беоґрадзе, од позитивних, та по барз критични, на тоту важну подїю жадаме ше огляднуц ище раз. Цо о тим шицким дума Любица Отич, кустос историчар, музейна совитнїца, член Одбору за културу НСР и член УО Заводу за културу войводянских Руснацох, хтора фахово допринєсла тей подїї. Як гвари Отичова, можебуц нашо людзе нє похопюю же музей єдна специфична, алє є и отворена институция, бо кед є нє отворени, вон нє сполнює свою основну културолоґийну функцию. Етноґрафски музей у Беоґрадзе щиро приял Руснацох, як єдну зоз етнїчних заєднїцох, алє така институция вимага и одредзени змисти хтори муша буд одмерени, дозирани, попреберани, вибране тото цо сущне, цо найважнєйше, а з другого боку таки змисти потребне же би були, заш лєм, блїзки и оку, и уху

найширшей популациї у каждим смислу и образовней, старосней и националней структури нащивительох. – Праве прето було досц чежко конциповац тоту манифестацию. Я особнє задовольна як є конципована, мали зме вельку потримовку НС и КУД-ох, и праве то була нагода же би вони указали кельо су значни и кельо их треба потримовац, алє у квалитетней роботи, и указац як крашнє висц зоз узких рамикох єдней локалней заєднїци, а ту перше думам на валал, а потим и на општину. Треба ше указац, треба ше отвориц, то бул єден зоз найважнєйших задаткох и прето сом задовольна же ми нє ґето, же ше нє треба заверац до валалох, нє треба ше бац же нє будземе похопени, алє ше треба указац, треба ше знац указац – гвари Отичова.

НОВИ САД ГОРОД КУЛТУРИ 2021. РОКУ

Наша собешеднїца окреме визначує же є задовольна же ше нам така нагода указала, без огляду же уж були Словаци, а нарок буду Мадяре. – Одкеди провадзим ситуацию у ширших кругох, кед ше представяю дзепоєдни национални заєднїци, вец то идзе по чишлє заступено сци у етнїчней карти Войводини. Праве прето ми мило же зме такой на другим ме сце. То ше так случело пре даяки окремни околно сци, бо ше прави людзе, у правей хвильки, нашли на правим задатку. Провадзела сом звити по медийох, та дзепоєдни културни дїяче преволовали тоту подїю. Руска заєднїца ма вельо квалитети и вельо цо указац и наисце зме лєм малу часточку указали у Беоґрадзе, и о тим Беоґрадзе нє мож бешедовац яґод же ше нам случел Брисел, бо ми пошли лєм до пре столнїци нашей держави, алє нєвироятно як ше то ридко по тераз случовало. Мнє мило прето же скорей нє було нїчого и

– Кед же ше руска заєднїца будзе мац нагоду представиц док Нови Сад будзе европска престолнїца култури у 2021. року, то будзе велька спокуса и обовязка. Завод як институция муши буц порихтани дац инициятиву, позберац людзох зоз Катедри на першим месце, наших углядних професорох, еминентних фаховцох, науковцох треба перше позберац коло себе, а вец културних дїячох зоз рижних институцийох и КУД-ох и роздумовац о тим на час. Руска заєднїца ма вельки потенциял интелектуални и образовни, перше же би тото обдумала, а з другого боку наш скарб таки же зоз нього можеме направиц, вицагнуц и традицийни и сучасни змисти и указац ше у найлєпшим шветлє, кед же нагоду достанєме – гварела Любица Отич.

22 РУСКЕ СЛОВО

ПРЕДСТАВЕЛИ ЗМЕ ШЕ У ПРЕСТОЛНЇЦИ

23. СЕПТЕМБЕР 2016.

КУЛТУРА И ПРОСВИТА / ЛЮДЗЕ, РОКИ, ЖИВОТ нє сцем предимензионовац шицки тоти подїї цо ше случели, алє ми мило и прето же зме длуго нє представяли руску заєднїцу у престолнїци нашей держави. И прето сом барз задовольна – визначує Отичова. Наша собешеднїца гвари же концепт тераз бул таки, а могол буц и иншаки, исную рижни концепти представяня националних заєднїцох. Нє мушело ше представяц нашо танци и традицию, могол буц приступ и представянє през досцигнуца у наука, з такого аспекту, з академского уровня, або лєм зоз музику, могол ше представиц театер, кажда концепция би була добра. Яки поуки зме вицагли зоз того збуваня у Беоґрадзе и кельо нам то поможе же бизме як национална заєднїца були видлївши и у Новим Садзе, дзе жиєме уж коло тристо роки, дзе нашо институциї, а у остатнїм чаше зме скоро нєвидлїви у ширшим културним милєу, та и медийно. ЯК БУЦ ВИДЛЇВШИ У ШИРШИМ ОКРУЖЕНЮ

Фото: Дю. Винаї

– Исную вецей проблеми пре таки стан, складам ше, нє лєм же ше завераме як заєднїца, алє ше завераме и по локалних єдинкох, най так повем, по валалох, по манифестацийох и фестивалох. Я нє знам чи постоя форми контактох, усоглашованя на уровню заєднїци... Ми културни змисти маме, цо нє значи же на тим нє потребне ище робиц, а маме и потенциялу же бизме витворели змисти хтори би були интересантни и за ширшу дружтвену заєднїцу – гвари Отичова. У тим смислу, гвари наша собешеднїца, направени перши крочаї од формованя Заводу за културу войводянских Руснацох котри константно пробує витвориц сотруднїцтво зоз рижнима културнима институциями, пробує ше надрилїц зоз своїма културнима змистами котри добри и квалитетни и нїґда зме як заєднїца нє були блїжей ґу витвореню того цилю як за остатнї два роки. З вельку потримовку НС, перше подписани Протокол о сотруднїцтве зоз Музейом Войводи-

23. СЕПТЕМБЕР 2016.

ни, потим зоз Покраїнским заводом за защиту памятнїкох култури, тиж так Отичова дума же так треба предлужиц и зоз другима институциями, бо праве тото у Беоґрадзе орґанизоване дзекуюци тому же подписани протоколи о сотруднїцтве зоз такима институциями, потребне предлужиц и потписац протокол о сотруднїцтве зоз Матицу сербску, зоз Културним центром Нового Саду, зоз ґалериями... То драга, представиц ше у еминентних културних институцийох, указац хто зме и цо зме ми Руснаци, а то подрозумює и єдну вельку одвичательносц. То драга, то способ надрилїц ше крашнє, културно задуркац на дзвери, а войсц на вельку капуру – гвари наша собешеднїца. МУЗЕЙНИ ПРОСТОР НЄ ГАЛА, АНЇ НЄ САЛА – Гоч у Беоґрадзе нє було вельо людзох на подїйох, я мушим повесц же кед ше у музейох случую таки провадзаци манифестациї у функциї представяня єдней заєднїци, музейни простор нє предвидзени за вельке число людзох, нє наменєни є за барз широку публику типа сали, гали... нє може вельо людзох анї прияц, а по моїм власним искустве нїґда вецей людзох нє нащивює таки збуваня як цо була нащива коло нашого представяня, же би нє було забуни – окреме визначує Отичова. Наша собешеднїца окреме визначела и проблем прекладаня наших змистох... Бо добру моноґрафию, добру кнїжку потребне преложиц, писац о нашим язику, о нашей историї, о нашим скарбу, алє на язику штредку у хторим жиєме. – Мнє вше розчарує людска суєта хтора на тельо присутна и у рускей заєднїци, кед ше дахто потрудзи дацо поробиц, а нашо людзе так любя шицко викритиковац и тото критизерство поражуюце. Людзе котри ше трудза, поробя дацо, на нож дочекани. У такей ситуациї була и я, а критикую тоти цо нє способни дацо зробиц лєбо нє маю шмелосци, бо барз велька шмелосц потребна указац ше явносци на гоч хтори способ и буц порихтани на суд явносци. Ми нє порихтани на суд явносци, алє зме барз порихтани критковац. Наздавам ше же млади образовани людзе тото превозиду. То велька чкода. Критиковац, алє конструктивно, дац и ришенє же як тото цо нє добре премосциц, вец критка ма смисла. Конструктивна критика водзи лєм напредок, а вишмейованє, пежоративни однос, то чиста де струкция – гварела Отичова.■

РУСКЕ СЛОВО 23

ЛЮДЗЕ, РОКИ, ЖИВОТ НАШО ГОСЦИ: ЯНКО И ЮСТА УЙФАЛУШОВО З НОВОГО СА ДУ ПРЕСЛАВЕЛИ НЄКАЖДОДНЬОВУ РОЧНЇЦУ

БЛАГОРОДНИ СЕДЕМ ДЕЦЕНИЇ

Пише: Славица ФЕЙСА

Янко и Юста уж вецей як пол вика жию у Новим Садзе, на Салайки. Янко у 94-року, а Юста наполнєла 90. Истого дня преславели и нєкаждодньову рочнїцу – 70 роки заєднїцкого живота. Златну свадзбу славя тоти цо пол вика вєдно препровадзели, 60-рочнїца то диямантска, а кед дахто седем децениї вєдно, за таку свадзбу гваря же є – благородна

ед ше Янко Уйфалуши, Дюрдьовчань, 1946. року врацал зоз войска, анї себе нє могол задумац же келї дзивки о нїм штудираю. У валалє було 40 дзивки на одай, а лєм троме, штирме леґинє на женїдбу. Медзи нїма и Янко. А Янко, нє так же за дзивки нє дзбал, алє му байберство було на першим месце. У майстра Лендєра учел ремесло, и мушел обритвиц 50 муштериї на дзень. Нє раз го опрез байбернї дзивки волали най видзе з нїма побешедовац, а Янко, цихи леґинь, вишол зато на дзвери и вше гуторел же за бешеду нє барз ма кеди, бо, гат, муштериї чекаю... Нє виволал же вон уж єдну ошацовал. – Гоч сом мал з чого виберац, сушед Деня ми препоручел Юсту Ґубашову. А Юста мала пайташку, та сом себе раховал же єдна з нїх будзе моя – памета бачи Янко. У Планчаковей карчми млади леґинє и дзивки себе находзели пари. Янко пришол ґу Юсти, та док ю викруцал, опиталше єй же чи будзе його жена. – Я гварела же нє знам, алє кед ми пайташка Маря Такачова отворено признала же кед ше я нє одам, та вец вона пойдзе за Янка, я себе подумала же кед є Марї добри, ша вец ше за ньго и я можем одац. Ище сом мала на розуме же Маря мала оца, и жем

24 РУСКЕ СЛОВО

свою робели, а я оца нє мала, а и жем зме другому робели. Надумала сом. Янко и Юста ше побрали 1946. року, вєшенї. Бивали у Уйфалуша, а спали за драбину у комори, бо уж шицки хижи були завжати, обидвоме Янково браца були поженєти. Янко нє опущал байберство, пошвидко прешол робиц до другого майстра за калфу, майстра Грубенї, дзе робел за пенєж. Уйфалушово и парасцели. Єдного року Янко з коча руцал чежки снопи зоз житом, пориско ше зламало, а Янко страцел ровновагу и на хрибет спаднул на жем. Зламал похребцину. – Три раз ми за дзевец мешаци меняли ґипс, мешацами сом лєжал – памета наш собешеднїк нєщесце хторе нє могол анї задумац. Накадзи му було лєпше, и кед ознова вжал до рук бритву, Янкова мац барз сцела же би пошли до варошу. Уйфалушово уж мали дзевецрочну Иринку и штирирочну Леонку кед почали роздумовац о селєню. НА ШТЕРНАЦ КОЧОХ ОДСЕЛЄЛИ – Плакала сом дзень а ноц, бо сом ше бала же з чого у Новим Садзе жиц будземе, а швекра лєм одмаховала з руку и од своєй намири нє одступала. Вше єй остатнї слова були тоти же и дзивчатом 23. СЕПТЕМБЕР 2016.

ЛЮДЗЕ, РОКИ, ЖИВОТ у варошу будзе лєгчейше. Попредали зме шицко цо зме мали: хижу, порту, три ланци жеми, краву, коня и швинї и купели пол хижи у Новим Садзе – памета андя Юста. Пред вецей як пол вика, на штернац кочох до варошу приселєли Янко зоз свою жену и двома дзивчатми. Ище и нєшка памета як сушеди барз плакали кед одходзели. З фамелию пришла и Янкова мац хтора вец нєвести помагала коло дзивчатох. Док Юста у новосадских ґаздиньох пораєла, Янко у новим обисцу отворел байберню. Муштериї було вше вецей, робота добре ишла, та пошвидко и обисце подоправяли и крашнє го ушорели. А кед ше о даскельо роки ґу оцови придружела и старша дзивка Иринка як фризерка, и салон ше по нєй волал, на живот ше нє могли поносовац. З ЄДНОГО ДИНАРА СПРАВЕЛА ДВА У єдней школи Юста робела як кухарка, и гвари же нє погришела, бо за скоро двацец роки стажу, нєшка ма пензию и нє муши нї о чим штудирац. – Знаце, мож роман написац зоз живота у хторим зме, ниа, 70 роки. Нє охабяли зме ше, шицко зме вєдно робели, аж и тот бетон зме нє на „мешалици” правели, алє зме з руками мишали и кладли на ньго цегелки. И билєла сом хижи за пенєж, и ролькала, и курс мам за шивачку закончени, та сом до обисца шицко пошила. Я вше цагала напредок, и лєм наганяла же гайд, гайд... – гвари андя Юста за хтору обидва єй дзивки гваря же була барз способна з єдного динара справиц два.

НАШЛА БРАТА НА БАТИНИ Концом войни по Дюрдьове прелєтла смутна вистка же на Батини медзи леґинями з валалу погинул и Юстов брат Дюра. Юста такой ришела же пойдзе по свойого брата. Була жима, а вона у широких сукньох на стотки километри пешачела. И вистата, и гладна, и смиядна, алє ше без брата нє сцела врациц. Нашла го, по шматох го препознала и по хусточки у кишенки, з белавим обрубеней. Алє аж вец настали бриґи. З команди до општини, та заш назад, Юста ходзела и модлєла най єй даю камион. Лєдво пристали, алє з покойним братом нє могла сцигнуц по дом, алє аж до Кули. Кед ше и за превоз од Кули по Дюрдов остарала, ютредзень брат Дюра бул поховани. За тоти три тижнї док го нє нашла и нє принєсла, Юста од стресу остала без власох. Нє мала анї 18 роки. Кед ше одавала, мац зоз своїх одштригла и виплєтла своєй дзивки варґоч коло глави. 23. СЕПТЕМБЕР 2016.

Єдна з найновших и найкрасших фамелийних фотоґрафийох

– Були зме побрани кед сом бул у войску, умишал ше Янко до бешеди, а Юста викармела двойо прашата цо зме за придани купели, справела колбаси, повишала их коло фартуха под широки сукнї, и пошла знїма до Нового Саду на Рибни пияц. Як их спущела до кошарки, такой ше коло нєй людзе згарли. Була криза, повойнови час, та колбаси раз два попредала – гвари Янко, а Юста ше ище здогадла: – И за машину тлачачку сом ходзела и робела шицко шором. Ша я за кратки час 35 езри динари наскладала. За тот пенєж, теди у Дюрдьове мож було купиц хижу – цеши ше андя Юста хтора, гвари и нєшка з нїчого пенєж створи. Єдному пекарови каждей нєдзелї „наплацовала” паркинґ опрез їх обисца хтори блїзко при „найлон пияцу”. Гвари, каждей нєдзелї мали фриштик (бурек), а и червену потрошела там дзе требало. НЄТ ВЕКШОГО ШВЕТА Прет тижньом у Уйфалушових було вельке швето. Перши до оца и мацери пришли дзивки Ирина и Леона, а пополадню и їх дзеци зоз своїма фамелиями. Пришли преславиц андьов Юстов родзени дзень, алє и 70-рочнїцу їх заєднїцкого живота. Ридкосц то, та озда прето и шерца вец таки полни, и гоч слизом там нє место, зошлїшню ше... Бачи Янко и андя Юста дожили глїбоку старосц, и слава богу, як гваря, же ше до нїх нє влапела чежша хорота, та ше ище вше можу сами обисц. Наробели ше, нє так же нє, алє им мило же на добру драгу виведли свойо два дзивчата. Дзекуюци бистрим главом, добре кончели през тот живот и нєшка ше можу лєм цешиц у своїх потомкох. Гоч шицки нє могли присц, бо их єст и у швеце, за пецеро унучата и осмеро праунучата, Янко и Юста нєшка богатши. Понеже найстарши праунук у трецей класи Ґимназиї, дзеведзешат штири рочни Янко гварел же би любел дочекац и перше чукун унуче. З таким духом, яки го ма, алє и його винчана Юста, нє треба сумняц же то нє будзе так.■

РУСКЕ СЛОВО 25

НА ЗДОГАДОВАНЄ Дня 24. септембра наполня ше 40 днї як пошол на драгу до вичносци мой мили супруг

ВЛАДИМИР ЮГАС (1945–2016) з Руского Керестура

НА ЗДОГАДОВАНЄ Дня 24. септембра наполня ше 40 днї як пошол на вичну драгу наш мили тато и дїдо

ВЛАДИМИР ЮГАС (1945–2016) з Руского Керестура

Вше будзеш зо мну у моїх думкох и молитвох. Твоя супруга Мария Най це ангели чуваю!

Любиме це и навики будземе з тобу у думкох и молитвох. Твой син Славко, нєвеста Таня и унуки Марина и Сладяна Спочивай у мире Божим!

НА ЗДОГАДОВАНЄ Дня 24. септембра наполня ше 40 днї як пошол на вичну драгу наш мили оцец

СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ Дня 27. септембра 2016. року наполнї ше рок як нас занавше зохабел наш оцец, дїдо и прадїдо

ВЛАДИМИР НАДЬ – МИТЬОВ (1933–2015) з Руского Керестура

ВЛАДИМИР ЮГАС (1945–2016) з Руского Керестура Вельку любов хтору ши вше мал за нас навики будземе чувац глїбоко у наших шерцох. Твоя дзивка Весна, жец Иґор и унукове Доминик и Дамян Спочивай у мире Божим!

СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ На премилих родичох

З любову и почитованьом памятку на ньго навики буду чувац нєвеста Геленка, унука Весна Медєшова зоз супругом Деяном, унука Наташа Фейдийова зоз супругом Ярославом и дзецми Иваном и Даниелом Спочивайце у мире Божим! СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ Дня 21. септембра наполнєли ше Дня 23. септембра наполнюю ше два два роки як вецей нє з нами наша роки и 3 мешаци як вецей нє з нами наш мили оцец, дїдо и прадїдо мила мац, баба и прабаба

НАДА ВИНАЇ ЛЮБО ВИНАЇ народзена Гаргаї (1929–2014) (1937–2014) з Руского Керестура Навики останєце у наших шерцох, думкох и молитвох. Вашо дзивки и унуки зоз фамелиями Спочивайце у мире Божим!

ЙОВҐЕН ЯКОВА ХОМА погинул на Болману (1921–1945)

НАТАЛИЯ ХОМА народзена Папуґа (1924–2002)

НА ЗДОГАДОВАНЄ Дня 21. септембра 2016. року наполнєли ше два роки як нє з нами наша

СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ Дня 21. септембра наполнєли ше осем жалосни роки як нас зохабела наша мила

з Руского Керестура Пошли сце до вичносци, а за Вами остал лєм празни дом и нашо боляци шерца полни любови ґу вам. Модля ше за вас Вашо наймилши꞉ єдина дзивка Сенка зоз супругом Миколом и вашо любени унуки Танїка и Владко Жирошово Спочивайце у мире Божим!

26 РУСКЕ СЛОВО

ОЛЕНА ПЛАНЧАК МАРИЯ РУСКОВСКИ народзена Лазор народзена Дудаш (1947–2008) (1942–2014) з Руского Керестура Жиєш у наших памяткох и здогаЗ любову и почитованьом памятдованьох. Спочивай у мире Божим! ку на ню чуваю єй наймилши Спочивай у мире Божим! Твойо наймилши

23. СЕПТЕМБЕР 2016.

Городска управа за защиту животного штредку на основи члена 29. пасус 1. Закона о преценьованю вплїву на животни штредок („Службени глашнїк Републики Сербиї” число 135/04 и 36/09), обявює

ОБВИСЦЕНЄ

о принєшеним ришеню же нє потребне преценьованє вплїву на животни штредок проєкта базней станїци мобилней телефониї „НС2182_01 НС_Сримска_Каменїца” Подприємство „KODAR INŽINJERING” D.O.O. зоз Беоґраду по овласценю ношителя проєкта „VIP MOBILE” D.O.O. Нови Беоґрад, Mlade`skih bri}adoh 21, podnwsol тому орґану vimogu za одлучованє о потреби преценьованя вплїву на `ivotni {tredok prowkta радио baznej stan<ci mobilnej telefoni< „НС2182_01 НС_Сримска_Каменїца” у комплексу Института, на катастерскей парцели 5220/1 К.О. Сримска Каменїца, Город Нови Сад. После запровадзеного поступку, Городска управа за защиту животного штредку дня 19. септембра 2016. року принєсла ришенє число VI-501-557/16 же нє потребне преценьованє вплїву на животни штредок. З цильом обвисцованя заинтересованей явносци текст ришеня обявює ше у цалосци: Городска управа за защиту животного штредку, на основи члена 10 пасус 4 и 5. Закона о преценьованю вплїву на животни штредок („Службени глашнїк РС”, чс. 135/04 и 36/09), члена 192. пасус 1. Закона о общим управним поступку („Службени новини СРЮ” число 33/97 и 31/01 и „Службени глашнїк РС” число 30/10) и члена 11., 34. и 36. Одлуки о Городских управох Городу Нового Саду („Службени новини Городу Нового Саду”, число 52/08, 55/09 и 11/10, 39/10, 60/10 и 69/13), поступаюци по вимоги ношителя проєкта „KODAR INŽINJERING” D.O.O. зоз Беоґраду по овласценю ношителя проєкта „VIP MOBILE” D.O.O. Нови Беоґрад, Mlade`skih bri}adoh 21, за одлучованє о потреби преценьованя вплїву застатого стану на животни штредок проєкта радио базней станїци за мобилну телефонию „НС2182_01 НС_Сримска_Каменїца”приноши

РИШЕНЄ

1. Утвердзує ше же за проєкт базней станїци мобилней телефониї „НС2182_01 НС_Сримска_Каменїца” у комплексу Института, на катастерскей парцели 5220/1 К.О. Сримска Каменїца, Город Нови Сад, ношителя проєкта „VIP MOBILE” D.O.O. Нови Беоґрад, Mlade`skih bri}adoh 21, нє потребне преценьованє вплїву на животни штредок. 2. Ношитель проєкта ше обовязує же – проєкт виведзе у складзе зоз приложену документацию; – обезпечи перше випитованє уровня електромаґнетного поля и же обезпечи периодични випитованя после пущаня жридла до роботи на локациї базней станїци мобилней телефониї „НС2182_01 НС_Сримска_Каменїца” у складзе зоз Законом о защити од нейонизуюцих зарйованьох („Службени глашнїк РС”, число 36/09) и важацима предписанями хтори реґулую тоту обласц и же податки достати зоз мониторинґом доруча Аґенциї за защиту животного штредку, Городскей управи за инспекцийски роботи Городу Нового Саду – Обласц инпекциї за защиту животного штредку и Городскей управи за защиту животного штредку Городу Нового Саду.

ОБГРУНТОВАНЄ

Подприємство „KODAR INŽINJERING” D.O.O. зоз Беоґраду по овласценю ношителя проєкта „VIP MOBILE” D.O.O. Нови Беоґрад, Mlade`skih bri-

23. СЕПТЕМБЕР 2016.

}adoh 21, podnwsol тому орґану vimogu za одлучованє о потреби преценьованя вплїву на `ivotni {tredok prowkta радио baznej stan<ci mobilnej telefoni< „НС2182_01 НС_Сримска_Каменїца” у комплексу Института, на катастерскей парцели 5220/1 К.О. Сримска Каменїца, Город Нови Сад. Проєктом предвидзена реконструкция базней станїци так же ше попри иснуюцих DCS1800 и UMTS додава и LTE систeма. Антенска система тросекторна и будзе мац вкупно три антени типа К742236 за витворйованє шицких трох системох. Предвидзена конфиґурация примодавача базней станїци за систему DCS 1800 2+2+2, за систему UMTS 3+3+3 а за LTE800 1+1+1. Антени буду унапрямени зоз азимутами 30 ступнї, 125 ступнї и 300 ступнї респективно по секторох за шицки системи. У складзе зоз Законом о преценьованю вплїву на животни штредок и Правилнїком, о поднєшеней вимоги обвисцена явносц з оглашованьом у средствох явного информованя и МЗ „Сримска Каменїца”. У зоз законом предписаним терминє нє доручени думаня заинтересованих орґанох, орґанизацийох и явносци. Зоз увидом до документациї хтора доручена ґу вимоги, по запровадзеним поступку розпатраня ґу вимоги , тот орґан утвердзел же ше предметни проєкт находзи под точку 12., подточка 13.-Телекомуникацийни обєкти мобилней телефониї (базней радио станїци) Листини II Уредби о итвердзованю Лїстини проєктох за хтори обовязна преценьованє вплїву и Лїстини проєктох за хтори ше може вимагац преценьованє вплїву на животни штредок („Службени глашнїк РС”, число 114/08). Ґу наведзеней вимоги ношитель проєкта приложел: Поєдинєчни контракт о даваню услуги закупа/подзакупа Konsing локациї хтори заключени медзи Konsing Group, Сурчинска драга 13, Беоґрад и „Vip Mobile” doo. Младежских бриґадох 21, Беоґрад, Информацию о локацию за парцелу число 5220/1, КО Сримска Каменїца число V-353-360/16 од 30. юния 2016. року хтору виробела Городска управа за урбанизем и квартельни роботи Городу Нового Саду, Фахову оцену обтерхованя животного штредку у локалней зони базней станїци мобилней телефониї „НС2182_01 НС_Сримска_Каменїца” число ЕМ2016-144/SO од 3. юния 2016. року хтору виробела акредитована Лаборатория W-line зоз Беоґраду. Зоз фахову овцену обтерхованя животного штредку у локалней зони базней станїци мобилней телефониї „НС2182_01 НС_Сримска_Каменїца” утвердзене же тото жридло зоз свою роботу нє приведзе по прекроченє предписаних гранїчних вредносцох. Кед ношитель проєкта поступи у складзе зоз условиями хтори утвердзени зоз точку 2. диспозитива того Ришеня и кед шпе випочитую мири и условия защити животного штредку хтори предвидзени зоз поглавйом 7. Фаховей оцени обтерхованя животного штредку , робота базней стїнциза мобилну телефонию значнєйше нє загрожи животни штредок, односно уровень електомаґнетного зарйованя будзе у гранїцох дошлєбоденого. На основи горе наведзеного, ришене як у диспозитиве. Поука о правним лїку: Процив того ришеня ношитель проєкта може виявиц жалбу Покраїнскому секретарияту за урбанизем, будовательство и защиту животного штредку у чаше 15 днї од дня приманя ришеня, по тим орґану. Заинтересована явносц може обявиц жалбу процив того ришеня у чаше 15 днї од дня обявйованя у средствох явного информованя, по тим орґану.

ИНФОРМАТОР * дзе цо будзе *

„АКУСТИКА РУТЕНИКА” Нови проєкт младежи Руского културного центра у Новим Садзе – „АКУСТИКА РУТЕНИКА”, будзе отримани на пияток, 23. септембра, у просторийох РКЦ-а, Йована Суботича 8, у Новим Садзе, а програма почнє на 19 годзин. Циль тей манифестациї приблїжиц младим руску народну и забавну музику, так же млади музичаре на нови, сучаснєйши и иншаки способ обробя уж познати руски шпиванки. З оглядом на тото же ше тот проєкт по першираз орґанизує у рускей заєднїци и у Руским културним центре, орґанизаторе задовольни зоз заинтересованима и приявенима учашнїками, та зоз того вечара руска заєднїца достанє вецей обробени шпиванки забавного, або народного жанру. Тиж, тот вечар змагательного характеру, та ше будзе додзельовац три награди: награда за найлєпши обробок шпиванки, за найкреативнєйши наступ и награда публики.

MALI OGLA[KI

Городска управа за защиту животного штредку Городу Нового Саду, на основи члена 10. Закона о преценьованю вплїву на животни штредок („Службени глашнїк Републики Сербиї”, число 135/04 и 36/09) обявює

ОБВИСЦЕНЄ

о поднєшеней вимоги за одлучованє о потреби преценьованя вплїву на животни штредок проєкта Подприємство „KODAR INŽINJERING” D.O.O. зоз Беоґраду по овласценю ношителя проєкта „VIP MOBILE” D.O.O. Нови Беоґрад, Младежских бриґадох 21, поднєсол вимогу за одлучованє о потреби преценьованя вплїву на животни штредок проєкта радио базней станїци мобилней телефониї – „НС2067_04 НС_Нови_Сад_Бранка_Чопича”, у улїци Бранка Чопича 122, у Новим Садзе, на катастерскей парцели 2421/1 К.О. Ветерник, Город Нови Сад. Податки и документацию зоз вимоги ношителя проєкта мож видзиц у просторийох Городскей управи за защиту животного штредку Городу Нового Саду, Улїца Руменацка 110, Нови Сад, роботни днї од 10 до 15 годзин. Шицки заинтересовани, у чаше 10 днї од дня обявйованя того обвисценя, можу дац свойо думанє у писаней форми на адресу Городскей управи за защиту животного штредку Городу Нового Саду.

ПРЕДАВАМ буково древо у палетох. Цена двох кубикох 6 500 динари. Привожим и на адресу. Древо мож опатриц на адреси Народного фронта 55, а обявиц ше на телефон 064/26-83862 *** ПРЕДАВА ше жем у Руским Керестуре – гольт и пиятина при Hладзальнї зоз виходом на калдерму. Обявиц ше на число 025/704489. *** DIHTOVANW oblakoh i dzveroh zoz neopren-}umu. Telefon: 063/8238767. PRAVIME po meri roletni i garmonikovo dzveri. Tel: 063/8238-767 i (025) 58-27-710. *** ВЛАГА?| Изолуєме влажни хижи. 063/440-470; 063/102-41-14.

РУСКЕ СЛОВО 27

ИНФОРМАТОР

Городска управа за защиту животного штредку на основи члена 29. Закона о преценьованю вплїву на животни штредок („Службени глашнїк Републики Сербиї” число 135/04 и 36/09), обявює

ОБВИСЦЕНЄ

о принєшеним ришеню же нє потребне преценьованє вплїву на животни штредок проєкта базней станїци мобилней телефониї „НС2006_02 НС_Футоґ” Подприємство „KODAR INŽENJERING” D.O.O. зоз Беоґраду по овласценю ношителя проєкта „VIP MOBILE” D.O.O. Нови Беоґрад, Mlade`skih bri}adoh 21, podnwsol тому орґану vimogu za одлучованє о потреби преценьованя вплїву на `ivotni {tredok prowkta радио baznej stan<ci mobilnej telefoni< „НС2006_02 НС_Футоґ” у Футоґу, у улїци Раде Кондича бб, на катастерскей парцели 3308, К.О. Футоґ, Город Нови Сад. После запровадзеного поступку, Городска управа за защиту животного штредку дня 13. септембра 2016. року принєсла ришенє число VI-501-495/16 же нє потребне преценьованє вплїву на животни штредок. З цильом обвисцованя заинтересованей явносци текст ришеня обявює ше у цалосци: Городска управа за защиту животного штредку, на основи члена 10 пасус 4 и 5. Закона о преценьованю вплїву на животни штредок („Службени глашнїк РС”, чс. 135/04 и 36/09), члена 192. пасус 1. Закона о общим управним поступку („Службени новини СРЮ” число 33/97 и 31/01 и „Службени глашнїк РС” число 30/10) и члена 11., 34. и 36. Одлуки о Городских управох Городу Нового Саду („Службени новини Городу Нового Саду”, число 52/08, 55/09 и 11/10, 39/10, 60/10 и 69/13), поступаюци по вимоги ношителя проєкта „KODAR INŽENJERING” D.O.O. зоз Беоґраду по овласценю ношителя проєкта „VIP MOBILE” D.O.O. Нови Беоґрад, Mlade`skih bri}adoh 21, за одлучованє о потреби преценьованя вплїву застатого стану на животни штредок проєкта радио базней станїци за мобилну телефонию < „НС2006_02 НС_Футоґ” приноши

РИШЕНЄ

1. Утвердзує ше же за проєкт базней станїци мобилней телефониї „НС2006_02 НС_Футоґ” у Футоґу, у улїци Раде Кондича бб, на катастерскей парцели 3308, К.О. Футоґ, Город Нови Сад, ношителя проєкта „VIP MOBILE” D.O.O. Нови Беоґрад, Mlade`skih bri}adoh 21, нє потребне преценьованє вплїву на животни штредок. 2. Ношитель проєкта ше обовязує же – проєкт виведзе у складзе зоз приложену документацию; – обезпечи перше випитованє уровня електромаґнетного поля и же обезпечи периодични випитованя после пущаня жридла до роботи на локациї базней станїци мобилней телефониї „НС2006_02 НС_Футоґ” у складзе зоз Законом о защити од нейонизуюцих зарйованьох („Службени глашнїк РС”, число 36/09) и важацима предписанями хтори реґулую тоту обласц и же податки достати зоз мониторинґом доруча Аґенциї за защиту животного штредку, Городскей управи за инспекцийски роботи Городу Нового Саду – Обласц инпекциї за защиту животного штредку и Городскей управи за защиту животного штредку Городу Нового Саду.

ОБГРУНТОВАНЄ

28 РУСКЕ СЛОВО

би преценьованя вплїву на `ivotni {tredok prowkta радио baznej stan<ci mobilnej telefoni< „НС2006_02 НС_Футоґ” у Футоґу, у улїци Раде Кондича бб, на катастерскей парцели 3308, К.О. Футоґ, Город Нови Сад. Проєкт предвидзує поставянє тросекторней антенскей системи за закриванє DCS1800, UMTS и LTE систeми а антенска система за за GSM900 єдносекторна. Антенска система ма вкупно шейсц антени и то: єдна антена типа К80010292 за витворйованє сервиса GSM 900 и UMTS системи за треци сектор, три антени типа К742236 за витворйованє сервиса у DCS1800 и LTE систeми, два антени типа К742215за витворйованє сервиса у UMTS система у першим и другим секторе. Предвидзена конфиґурация примодавача базней станїци за систему GSM900 0+0+2, за DCS1800 2+2+2 за систему UMTS 2+2+2 а за LTE800 1+1+1. Антени буду унапрямени зоз азимутами 100 ступнї (перши сектор), 190 ступнї (други сектор) и 280 ступнї (треци сектор) за DCS1800, UMTS и LTE система а за GSM900 aзимут 280 ступнї. У складзе зоз Законом о преценьованю вплїву на животни штредок и Правилнїком, о поднєшеней вимоги обвисцена явносц з оглашованьом у средствох явного информованя и МЗ „Футоґ”. У зоз законом предписаним терминє нє доручени думаня заинтересованих орґанох, орґанизацийох и явносци. Зоз увидом до документациї хтора доручена ґу вимоги, по запровадзеним поступку розпатраня ґу вимоги , тот орґан утвердзел же ше предметни проєкт находзи под точку 12., подточка 13.-Телекомуникацийни обєкти мобилней телефониї (базней радио станїци) Листини II Уредби о итвердзованю Лїстини проєктох за хтори обовязна преценьованє вплїву и Лїстини проєктох за хтори ше може вимагац преценьованє вплїву на животни штредок („Службени глашнїк РС”, число 114/08). Ґу наведзеней вимоги ношитель проєкта приложел: Контракт о закупе хтори заключени медзи Марянович Славку зоз Футоґу, улїца Душана Кошутича 11 и „Vip Mobile” doo. Младежских бриґадох 21, Беоґрад, Информацию о локацию за парцелу число 3308, КО Футоґ хтору виробела Городска управа за урбанизем и квартельни роботи Городу Нового Саду, Фахову оцену обтерхованя животного штредку у локалней зони базней станїци мобилней телефониї „НС2006_02 НС_Футоґ” число ЕМ-2016-158/SO од 01. 06. 2016. року хтору виробела акредитована Лаборатория W-line зоз Беоґраду. Зоз фахову овцену обтерхованя животного штредку у локалней зони базней станїци мобилней телефониї „НС2006_02 НС_Футоґ” утвердзене же тото жридло зоз свою роботу нє приведзе по прекроченє предписаних гранїчних вредносцох. Кед ношитель проєкта поступи у складзе зоз условиями хтори утвердзени зоз точку 2. диспозитива того Ришеня и кед шпе випочитую мири и условия защити животного штредку хтори предвидзени зоз поглавйом 7. Фаховей оцени обтерхованя животного штредку , робота базней стїнциза мобилну телефонию значнєйше нє загрожи животни штредок, односно уровень електомаґнетного зарйованя будзе у гранїцох дошлєбоденого. На основи горе наведзеного, ришене як у диспозитиве. Поука о правним лїку: Процив того ришеня ношитель проєкта може виявиц жалбу Покраїнскому секретарияту за урбанизем, будовательство и защиту животного штредку у чаше 15 днї од дня приманя ришеня, по тим орґану. Заинтересована явносц може обявиц жалбу процив того ришеня у чаше 15 днї од дня обявйованя у средствох явного информованя, по тим орґану.

о принєшеним ришеню з хторим дата согласносц на Студию о преценьованю вплїву на животни штредок проєкта – радио базней станїци мобилней телефониї – „НС148, НСУ148, НСЛ148 НС – Сутєска” Ношитель Проєкта „Телеком Сербия”, а.д. Таковска 2, Беоґрад, поднєсол вимогу за даванє согласносци на Студию о преценьованю вплїву на животни штредок проєкта – базней станїци мобилней телефониї „НС148, НСУ148, НСЛ148 НС – Сутєска” у улїци Сутєска 3, у Новим Садзе, на катастерскей парцели число 858 К.О. Нови Сад II, Город Нови Сад. После запровадзеного поступку и предлогу Технїчней комисиї, Городска управа за защиту животного штредку дня 19. септембра 2016. року принєсла ришенє число VI-501-340/16, зоз хторим дата согласносц на предметну Студию. З цильом обвисцованя заинтересованей явносци текст ришеня обявює ше у цалосци: Городска управа за защиту животного штредку, на основи члена 24. Закона о преценьованю вплїву на животни штредок („Службени глашнїк РС”, чс. 135/04 и 36/09) и члена 192. пасус 1 Закона о общим управним поступку („Службени новини СРЮ” число 33/97 и 31/01 и „Службени глашнїк РС” число 30/10) и члена 11., 34. и 36. Одлуки о Городских управох Городу Нового Саду („Службени новини Городу Нового Саду”, число 52/08, 55/09, 11/10, 39/10, 60/10 и 69/13), поступаюци по вимоги ношителя прокєта „Телеком Сербия”, а.д. Таковска 2, Беоґрад, у поступку одлучованя о даваню согласносци на Студию о преценьованю вплїву застатого стану на животни штредок проєкта базней станїци мобилней телефониї – „НС148, НСУ148, НСЛ148 НС – Сутєска” у улїци Сутєска 3, у Новим Садзе, на катастерскей парцели число 858 К.О. Нови Сад II, Город Нови Сад, приноши

РИШЕНЄ

1. Дава ше согласносц на Студию о преценьованю вплїву на животни штредок за проєкт базней станїци мобилней телефониї „НС148, НСУ148, НСЛ148 НС – Сутєска” у улїци Сутєска 3, у Новим Садзе, на катастерскей парцели число 858 К.О. Нови Сад II, Город Нови Сад, ношителя проєкта „Телеком Сербия”, а.д. Таковска 2, Беоґрад, 2. Обовязує ше Ношитель проєкта же: – проєкт виведзе у складзе зоз приложену документацию и условиями и мирами защити хтори утвердзели други овласцени орґани и орґанизациї, а дати су у прилогу Студиї; – обезпечи условия и запровадзи мири за зоперанє, зменшованє лєбо одклоньованє чкодлївих вплївох на животни штредок, хторих єст у Студию, поглавє 8. „Опис мирох з цильом зопераня, зменшованя лєбо одклоньованє каждого значнєйшого чкодлївого вплїву на животни штредок”; 3. Ношитель проєкта длужни обезпечиц вивершованє програми нєпреривного провадзеня у складзе зоз важацима предписанями хтори дефиновани зоз поглавйом 9. „Програма провадзеня вплїву на животни штредок ” и же податки достати зоз мониторинґом доручує Аґенциї за защиту животного штредку, Городскей управи за защиту животного штредку Городу Нового Саду и Городскей управи за инспекцийни роботи – Обласц инспекциї за защиту животного штредку; 4. Наклада ше ношительови проєкта же у случаю реконструкциї и пременки технїчних характеристикох базней станїци зоз точки 1. того ришеня, поднєше вимогу компетентоному орґану за одлучованє о потреби преценьованє вплїву на животни штредок.

ОБГРУНТОВАНЄ

Ношитель Проєкта „Телеком Сербия”, а.д. Таковска 2, Беоґрад, поднєсол вимогу за даванє согласносци на Студию о преценьованю вплїву на животни штредок проєкта – базней станїци мобилней телефониї „НС148, НСУ148, НСЛ148 НС – Сутєска” у улїци Сутєска 3, у Новим Садзе, на катастерскей парцели число 858 К.О. Нови Сад II, Город Нови Сад. Проєктом планована реконтрукция иснуюцей базней станїци и то так же будзе поставена тросекторна антенска система за обсяги GSM 900, UMTS и LTE хтори будзе мац вкупно шейсц панел антени и то три антени за GSM 900 продукователя Kathrein K80010307 и три антени за UMTS и LTE продукователя Kathrein K80010510. Антени буду унапрямени зоз азимутами 80 ступнї (сектор 1), 275 ступнї (сектор 2), 350 ступнї (сектор 3). Планована конфиґурация примодавача базней станїци за систему GSM900 2+2+2, UMTS 3+3+3 и за LTE 1+1+1. У складзе зоз Законом о преценьованю вплїву на животни штредок и Правилнїком о поступку явного увида, презентациї и явней розправи о студиї о преценьованю вплїву на животни штредок („Службени глашнїк РС”, число 69/05) запровадзени поступок преценьованя вплїву на животни штредок и обезпечене участвованє заинтересованих орґанох и орґанизацийох и явносци. У законским термину, хтори предвидзени за явни увид, Студия о преценьованю вплїву проєкта на животни штредок була виложена у просторийох Городскей управи за защиту животного штредку по 13. юлий 2016. року. Под час тирваня явного увиду нє доручени думаня и зауваги у писаней форми на Студию о преценьованю вплїву проєкта на животни штредок з боку заинтересованих орґанох, орґанизацийох и явносци анї нє було винєшених думаньох заинтересованєй явносци под час презентациї и явней розправи хтора отримана 14. юлия 2016. року цо константоване у записнїку число VI-501-340/16 од 14. юлия 2016. року.

23. СЕПТЕМБЕР 2016.

Зоз ришеньом о образованю и менованю предсидателя и членох технїчней комисиї за оцену Студиї о преценьованю вплїву на животни штредок проєкта базней станїци мобилней телефониї „НС148, НСУ148, НСЛ148 НС – Сутєска” у улїци Сутєска 3, у Новим Садзе, на катастерскей парцели число 858 К.О. Нови Сад II, Город Нови Сад, число VI-501340/16 од 16. юния 2016. року, формована Технїчна комисия за оценьованє Студиї о преценьованю вплїву на животни штредок проєкта, хтора випитала Студию о преценьованю вплїву и после запровадзеного, зоз законом утвердзеним поступком, о своєй роботи тому орґану доручела звит число VI-501340/16 од 15. септембра 2016. року зоз оцену предметней Студиї о преценьованю вплїву и зоз предлогом же ше на исту да согласносц. Зоз увидом до комплетней документациї, после запровадзеного поступку и звиту технїчней комисиї константоване же Студия зробена у складзе зоз Законом о преценьованю вплїву на животни штредок, Правилнїком о змисту студиї о преценьованю вплїву на животни штредок („Службени глашнїк РС”, число 69/05) и Ришеньом о потреби преценьованя вплїву и о одредзованю обсягу и змисту студиї число VI-501-1093/15 од 15. януара 2016. року, хтору принєсла Городска управа за защиту животного штредку Городу Нового Саду. Кед ше Проєкт виведзе у складзе зоз технїчну документацию и кед ше випочитує шицки предвидзени мири за зменшованє лєбо зоперанє чкодлївих вплївох на животни штредок зоз точки 2. и 3. того ришеня, робота обєкта нє будзе значнєйше загрожовац животни штредок. На основи горе наведзеного ришене як у дипозитиве. Поука о правним лїку: Тото ришенє конєчне у управним поступку. Процив того ришеня ношитель Проєкта може порушац управни спор пред Управним судом 30 днї од дня приманя ришеня, а заинтересована явносц 30 днї од дня обявйованя обвисценя о принєшеним ришеню у средствох явного информованя.

ОБВИСЦЕНЄ

о принєшеним ришеню з хторим дата согласносц на Студию о преценьованю вплїву на животни штредок проєкта – радио базней станїци мобилней телефониї – „НС18, НСХ18, НСУ18, НСЛ 18АВТОВОЙВОДИНА” Ношитель Проєкта „Телеком Сербия”, а.д. Таковска 2, Беоґрад, поднєсол вимогу за даванє согласносци на Студию о преценьованю вплїву на животни штредок проєкта – базней станїци мобилней телефониї „НС18, НСХ18, НСУ18, НСЛ 18-АВТОВОЙВОДИНА” у улїци Темеринска число 95, на катастерскей парцели число 2747 К.О. Нови Сад I, Город Нови Сад. После запровадзеного поступку и предлогу Технїчней комисиї, Городска управа за защиту животного штредку дня 13. септембра 2016. року принєсла ришенє число VI501-505/16, зоз хторим дата согласносц на предметну Студию. З цильом обвисцованя заинтересованей явносци текст ришеня обявює ше у цалосци: Городска управа за защиту животного штредку, на основи члена 24. Закона о преценьованю вплїву на животни штредок („Службени глашнїк РС”, чс. 135/04 и 36/09) и члена 192. пасус 1 Закона о общим управним поступку („Службени новини СРЮ” число 33/97 и 31/01 и „Службени глашнїк РС” число 30/10) и члена 11., 34. и 36. Одлуки о Городских управох Городу Нового Саду („Службени новини Городу Нового Саду”, число 52/08, 55/09, 11/10, 39/10, 60/10 и 69/13), поступаюци по вимоги ношителя прокєта „Телеком Сербия”, а.д. Таковска 2, Беоґрад, у поступку одлучованя о даваню согласносци на Студию о преценьованю вплїву застатого стану на животни штредок проєкта базней станїци мобилней телефониї – „НС18, НСХ18, НСУ18, НСЛ 18-АВТОВОЙВОДИНА” у улїци Темеринска число 95, на катастерскей парцели число 2747 К.О. Нови Сад I, Город Нови Сад приноши

РИШЕНЄ

1. Дава ше согласносц на Студию о преценьованю вплїву на животни штредок за проєкт базней станїци мобилней телефониї „НС18, НСХ18, НСУ18, НСЛ 18-АВТОВОЙВОДИНА” у улїци Темеринска число 95, на катастерскей парцели число 2747 К.О. Нови Сад I, Город Нови Сад, ношителя проєкта „Телеком Сербия”, а.д. Таковска 2, Беоґрад, 2. Обовязує ше Ношитель проєкта же: – проєкт виведзе у складзе зоз приложену документацию и условиями и мирами защити хтори утвердзели други овласцени

орґани и орґанизациї, а дати су у прилогу Студиї; – обезпечи условия и запровадзи мири за зоперанє, зменшованє лєбо одклоньованє чкодлївих вплївох на животни штредок, хторих єст у Студию, поглавє 8. „Опис мирох з цильом зопераня, зменшованя лєбо одклоньованє каждого значнєйшого чкодлївого вплїву на животни штредок”; 3. Ношитель проєкта длужни обезпечиц вивершованє програми нєпреривного провадзеня у складзе зоз важацима предписанями хтори дефиновани зоз поглавйом 9. „Програма провадзеня вплїву на животни штредок ” и же податки достати зоз мониторинґом доручує Аґенциї за защиту животного штредку, Городскей управи за защиту животного штредку Городу Нового Саду и Городскей управи за инспекцийни роботи – Обласц инспекциї за защиту животного штредку; 4. Наклада ше ношительови проєкта же у случаю реконструкциї и пременки технїчних характеристикох базней станїци зоз точки 1. того ришеня, поднєше вимогу компетентоному орґану за одлучованє о потреби преценьованє вплїву на животни штредок.

ОБГРУНТОВАНЄ

Ношитель Проєкта „Телеком Сербия”, а.д. Таковска 2, Беоґрад, поднєсол вимогу за даванє согласносци на Студию о преценьованю вплїву на животни штредок проєкта – базней станїци мобилней телефониї „НС18, НСХ18, НСУ18, НСЛ 18-АВТОВОЙВОДИНА” у улїци Темеринска число 95, на катастерскей парцели число 2747 К.О. Нови Сад I, Город Нови Сад. Проєктом планована реконтрукция иснуюцей базней станїци и то так же будзе поставена тросекторна антенска система за обсяги GSM 900, DCS 1800, UMTS и LTE хтори будзе мац шлїдуюци антени: два антени RFS APX906515L-T6 за радио систему GSM 900 за сектори 1 и 2, и єдна антена RFS APX906515L-T0 за радио систему GSM 900 за сектор 3, три антени RFS APX186516L-T2 за радио систему GSM 1800 за шицки три сектори , як и три нови антени Kathrein 80010505 за систему LTE. Антени буду унапрямени зоз азимутами 50 ступнї (сектор 1), 170 ступнї (сектор 2), 300 ступнї (сектор 3) за шицки системи. Планована конфиґурация примодавача базней станїци за систему GSM900 (4+2+4), зa систему GSM 1800 (4+4+4) UMTS (3+3+3) а за систему LTE (1+1+1). У складзе зоз Законом о преценьованю вплїву на животни штредок и Правилнїком о поступку явного увида, презентациї и явней розправи о студиї о преценьованю вплїву на животни штредок („Службени глашнїк РС”, число 69/05) запровадзени поступок преценьованя вплїву на животни штредок и обезпечене участвованє заинтересованих орґанох и орґанизацийох и явносци.

У законским термину, хтори предвидзени за явни увид, Студия о преценьованю вплїву проєкта на животни штредок була виложена у просторийох Городскей управи за защиту животного штредку по 5. септембер 2016. року. Под час тирваня явного увиду нє доручени думаня и зауваги у писаней форми на Студию о преценьованю вплїву проєкта на животни штредок з боку заинтересованих орґанох, орґанизацийох и явносци анї нє було винєшених думаньох заинтересованєй явносци под час презентациї и явней розправи хтора отримана 6. септембра 2016. року цо константоване у записнїку число VI-501-505/16 од 6. септембра 2016. року. Зоз ришеньом о образованю и менованю предсидателя и членох технїчней комисиї за оцену Студиї о преценьованю вплїву на животни штредок проєкта базней станїци мобилней телефониї „НС18, НСХ18, НСУ18, НСЛ 18-АВТОВОЙВОДИНА” у улїци Темеринска число 95, на катастерскей парцели число 2747 К.О. Нови Сад I, Город Нови Сад.ношитель Проєкта „Телеком Сербия”, а.д. Таковска 2, Беоґрад, число VI501-505/16 од 11. авґуста 2016. року, формована Технїчна комисия за оценьованє Студиї о преценьованю вплїву на животни штредок проєкта, хтора випитала Студию о преценьованю вплїву и после запровадзеного, зоз законом утвердзеним поступком, о своєй роботи тому орґану доручела звит число VI-501-505/16 од 13. септембра 2016. року зоз оцену предметней Студиї о преценьованю вплїву и зоз предлогом же ше на исту да согласносц. Зоз увидом до комплетней документациї, после запровадзеного поступку и звиту технїчней комисиї константоване же Студия зробена у складзе зоз Законом о преценьованю вплїву на животни штредок, Правилнїком о змисту студиї о преценьованю вплїву на животни штредок („Службени глашнїк РС”, число 69/05) и Ришеньом о потреби преценьованя вплїву и о одредзованю обсягу и змисту студиї число VI-501262/16 од 6. юния 2016. року, хтору принєсла Городска управа за защиту животного штредку Городу Нового Саду. Кед ше Проєкт виведзе у складзе зоз технїчну документацию и кед ше випочитує шицки предвидзени мири за зменшованє лєбо зоперанє чкодлївих вплївох на животни штредок зоз точки 2. и 3. того ришеня, робота обєкта нє будзе значнєйше загрожовац животни штредок. На основи горе наведзеного ришене як у дипозитиве. Поука о правним лїку: Тото ришенє конєчне у управним поступку. Процив того ришеня ношитель Проєкта може порушац управни спор пред Управним судом 30 днї од дня приманя ришеня, а заинтересована явносц 30 днї од дня обявйованя обвисценя о принєшеним ришеню у средствох явного информованя.

о поднєшеней вимоги за одлучованє о потреби преценьованя вплїву на животни штредок проєкта Подприємство „KODAR INŽINJERING” D.O.O. зоз Беоґраду по овласценю ношителя проєкта „VIP MOBILE” D.O.O. Нови Беоґрад, Младежских бриґадох 21, поднєсол вимогу за одлучованє о потреби преценьованя вплїву на животни штредок проєкта радио базней станїци мобилней телефониї – „НС2190_04 НС_Нови_Сад_Ветернїцка рампа”, у улїци Новосадска драга 115, Ветерник, на катастерскей парцели 3693/1 К.О. Ветерник, Город Нови Сад. Податки и документацию зоз вимоги ношителя проєкта мож видзиц у просторийох Городскей управи за защиту животного штредку Городу Нового Саду, Улїца Руменацка 110, Нови Сад, роботни днї од 10 до 15 годзин. Шицки заинтересовани, у чаше 10 днї од дня обявйованя того обвисценя, можу дац свойо думанє у писаней форми на адресу Городскей управи за защиту животного штредку Городу Нового Саду.

о поднєшеней вимоги за одлучованє о потреби преценьованя вплїву на животни штредок проєкта Подприємство „KONSING GROUP” D.O.O. зоз Беоґраду по овласценю ношителя проєкта „VIP MOBILE” D.O.O. Нови Беоґрад, Младежских бриґадох 21, поднєсол вимогу за одлучованє о потреби преценьованя вплїву на животни штредок проєкта радио базней станїци мобилней телефониї – „НС2077 НС Лиман 4”, у улїци Балзакова 64, на катастерскей парцели 3930/9 К.О. Нови Сад II, Город Нови Сад. Податки и документацию зоз вимоги ношителя проєкта мож видзиц у просторийох Городскей управи за защиту животного штредку Городу Нового Саду, Улїца Руменацка 110, Нови Сад, роботни днї од 10 до 15 годзин. Шицки заинтересовани, у чаше 10 днї од дня обявйованя того обвисценя, можу дац свойо думанє у писаней форми на адресу Городскей управи за защиту животного штредку Городу Нового Саду.

23. СЕПТЕМБЕР 2016.

ОБВИСЦЕНЄ

РУСКЕ СЛОВО 29

ОБВИСЦЕНЄ

о принєшеним ришеню же нє потребне преценьованє вплїву на животни штредок проєкта базней станїци мобилней телефониї „НС2041_01 НС_Пиварня_МБ” Подприємство „KODAR INŽENJERING” ” D.O.O. зоз Беоґраду по овласценю ношителя проєкта „VIP MOBILE” D.O.O. Нови Беоґрад, Mlade`skih bri}adoh 21, podnwsol тому орґану vimogu za одлучованє о потреби преценьованя вплїву на `ivotni {tredok prowkta радио baznej stan<ci mobilnej telefoni< „НС2041_01 НС_Пиварня_МБ” у улїци Темеринска драга число 50, Сайлово, на катастерских парцелох 104/2, 104/45 и 104/51 К. О. Нови Сад III, Город Нови Сад. После запровадзеного поступку, Городска управа за защиту животного штредку дня 19. септембра 2016. року принєсла ришенє число VI-501-559/16 же нє потребне преценьованє вплїву на животни штредок. З цильом обвисцованя заинтересованей явносци текст ришеня обявює ше у цалосци: Городска управа за защиту животного штредку, на основи члена 10 пасус 4 и 5. Закона о преценьованю вплїву на животни штредок („Службени глашнїк РС”, чс. 135/04 и 36/09), члена 192. пасус 1. Закона о общим управним поступку („Службени новини СРЮ” число 33/97 и 31/01 и „Службени глашнїк РС” число 30/10) и члена 11., 34. и 36. Одлуки о Городских управох Городу Нового Саду („Службени новини Городу Нового Саду”, число 52/08, 55/09 и 11/10, 39/10, 60/10 и 69/13), поступаюци по вимоги ношителя проєкта „KODAR INŽENJERING” ” D.O.O. зоз Беоґраду по овласценю ношителя проєкта „VIP MOBILE” D.O.O. Нови Беоґрад, Mlade`skih bri}adoh 21, за одлучованє о потреби преценьованя вплїву застатого стану на животни штредок проєкта радио базней станїци за мобилну телефонию < „НС2041_01 НС_Пиварня_МБ” приноши

РИШЕНЄ

1. Утвердзує ше же за проєкт базней станїци мобилней телефониї „НС2041_01 НС_Пиварня_МБ” у улїци Темеринска драга число 50, Сайлово, на катастерских парцелох 104/2, 104/45 и 104/51 К. О. Нови Сад III, Город Нови Сад, ношителя проєкта „VIP MOBILE” D.O.O. Нови Беоґрад, Mlade`skih bri}adoh 21, нє потребне преценьованє вплїву на животни штредок. 2. Ношитель проєкта ше обовязує же – проєкт виведзе у складзе зоз приложену документацию; – обезпечи перше випитованє уровня електромаґнетного поля и же обезпечи периодични випитованя после пущаня жридла до роботи на локациї базней станїци мобилней телефониї „НС2041_01 НС_Пиварня_МБ” у складзе зоз Законом о защити од нейонизуюцих зарйованьох („Службени глашнїк РС”, число 36/09) и важацима предписанями хтори реґулую тоту обласц и же податки достати зоз мониторинґом доруча Аґенциї за защиту животного штредку, Городскей управи за инспекцийски роботи Городу Нового Саду – Обласц инпекциї за защиту животного штредку и Городскей управи за защиту животного штредку Городу Нового Саду.

ОБГРУНТОВАНЄ

Подприємство „KODAR INŽENJERING” D.O.O. зоз Беоґраду по овласценю ношителя проєкта „VIP MOBILE” D.O.O. Нови Беоґрад, Mlade`skih bri}adoh 21, podnwsol тому орґану vimogu za одлучованє о потреби преценьованя вплїву на `ivotni {tredok prowkta радио baznej stan<ci mobilnej telefoni< „НС2041_01

30 РУСКЕ СЛОВО

НС_Пиварня_МБ” у улїци Темеринска драга число 50, Сайлово, на катастерских парцелох 104/2, 104/45 и 104/51 К. О. Нови Сад III, Город Нови Сад. Проєктom предвидзена реконструкция базней станїци так же ше попри иснуюцих GSM 900, DCS1800, UMTS системох и додава LTE систeма. Антенска система двосекторна за GSM 900 систему, єдносекторна за DCS 1800 систему и тросекторна за UMTS и LTE. За витворйованє системи GSM 900 будзе ше хасновац два антени типа К739630, за витворйованє DCS1800 и LTE системи у другим секторе будзе ше хасноивац по єдна антена типа К742236 за витворйованє UMTS и LTE системи у першим и трецим секторе будзе ше хасновац по єдна антена типа К80010292 а анатена типа К742215 будзе ше хасновац у другим секторе за закриванє UMTS системи. Предвидзена конфиґурация примодавача базней станїци за систему GSM900 2+0+2, за DCS1800 0+2+0 за систему UMTS 2+2+2 а за LTE800 1+1+1. Антени буду унапрямени зоз азимутами 90/340 ступнї (GSM900), 220 (DCS1800), 90/220/340 ступнї (UMTS и LTE). У складзе зоз Законом о преценьованю вплїву на животни штредок и Правилнїком, о поднєшеней вимоги обвисцена явносц з оглашованьом у средствох явного информованя и МЗ „Клиса”. У зоз законом предписаним терминє нє доручени думаня заинтересованих орґанох, орґанизацийох и явносци. Зоз увидом до документациї хтора доручена ґу вимоги, по запровадзеним поступку розпатраня ґу вимоги , тот орґан утвердзел же ше предметни проєкт находзи под точку 12., подточка 13.-Телекомуникацийни обєкти мобилней телефониї (базней радио станїци) Листини II Уредби о итвердзованю Лїстини проєктох за хтори обовязна преценьованє вплїву и Лїстини проєктох за хтори ше може вимагац преценьованє вплїву на животни штредок („Службени глашнїк РС”, число 114/08). Ґу наведзеней вимоги ношитель проєкта приложел: Контракт о закупе хтори заключени медзи BRAUEREI MB DOO зоз Нового Саду Темеринска драга 50 и „Vip Mobile” doo. Младежских бриґадох 21, Беоґрад, Информацию о локацию за парцелу число 104/2, 104/45 и 104/51 КО Нови Сад III число V-353-351/16 од 29. юния хтору виробела Городска управа за урбанизем и квартельни роботи Городу Нового Саду, Фахову оцену обтерхованя животного штредку у локалней зони базней станїци мобилней телефониї „НС2041_01 НС_Пиварня_МБ” число ЕМ-2016140/SO од 27. мая 2016. року хтору виробела акредитована Лаборатория W-line зоз Беоґраду. Зоз фахову овцену обтерхованя животного штредку у локалней зони базней станїци мобилней телефониї „НС2041_01 НС_Пиварня_МБ” утвердзене же тото жридло зоз свою роботу нє приведзе по прекроченє предписаних гранїчних вредносцох. Кед ношитель проєкта поступи у складзе зоз условиями хтори утвердзени зоз точку 2. диспозитива того Ришеня и кед шпе випочитую мири и условия защити животного штредку хтори предвидзени зоз поглавйом 7. Фаховей оцени обтерхованя животного штредку , робота базней стїнциза мобилну телефонию значнєйше нє загрожи животни штредок, односно уровень електомаґнетного зарйованя будзе у гранїцох дошлєбоденого. На основи горе наведзеного, ришене як у диспозитиве. Поука о правним лїку: Процив того ришеня ношитель проєкта може виявиц жалбу Покраїнскому секретарияту за урбанизем, будовательство и защиту животного штредку у чаше 15 днї од дня приманя ришеня, по тим орґану. Заинтересована явносц може обявиц жалбу процив того ришеня у чаше 15 днї од дня обявйованя у средствох явного информованя, по тим орґану.

Го род ска упра ва за за щ и ту животного штредку Городу Нового Саду, на основи члена 10. Закона о преценьованю вплїву на животни штредок („Службени глашнїк Републики Сербиї”, число 135/04 и 36/09) обявює

ОБВИСЦЕНЄ

о поднєшеней вимоги за одлучованє о потреби преценьованя вплїву на животни штредок проєкта Но ши те ль про єкта „Те ле ком Сербия” а.д. Таковска 2, Беоґрад, поднєсол вимогу за одлучованє о потреби преценьованя вплїву на животни штредок проєкта базней ста нї ци мо бил ней те ле фо ниї

„НСУ236/НСЛ236 НС-Беоґрадски кей”, у улїци Беоґрадски кей число 41, у Новим Садзе, на катастерскей парцели 9345/7 К.О. Нови Сад I, Город Нови Сад. Податки и документацию зоз ви мо ги но ши те ля про єкта мож видзиц у про сторийох Городскей упра ви за за щ и ту жи вот но го штредку Городу Нового Саду, Улїца Руменацка 110, Нови Сад, роботни днї од 10 до 15 годзин. Шицки заинтере совани, у чаше 10 днї од дня обявйованя того обвисценя, можу дац свойо думанє у писаней форми на адре су Городскей управи за защиту животного штредку Городу Нового Саду.

ОБВИСЦЕНЄ

о поднєшеней вимоги за одлучованє о потреби преценьованя вплїву на животни штредок проєкта Подприємство „KODAR INŽINJERING” D.O.O. зоз Беоґраду по овласценю ношителя проєкта „VIP MOBILE” D.O.O. Нови Беоґрад, Младежских бриґадох 21, поднєсол вимогу за одлучованє о потреби преценьованя вплїву на животни штредок проєкта радио базней станїци мобилней телефониї – „НС2373_01 НС_Нови_Сад_Универекспорт”, у улїци Футожска драга 93 ц, у Новим Садзе, на катастерскей парцели 1771/1 К.О. Нови Сад II, Город Нови Сад. Податки и документацию зоз вимоги ношителя проєкта мож видзиц у просторийох Городскей управи за защиту животного штредку Городу Нового Саду, Улїца Руменацка 110, Нови Сад, роботни днї од 10 до 15 годзин. Шицки заинтересовани, у чаше 10 днї од дня обявйованя того обвисценя, можу дац свойо думанє у писаней форми на адресу Городскей управи за защиту животного штредку Городу Нового Саду.

ОБВИСЦЕНЄ

о поднєшеней вимоги за одлучованє о потреби преценьованя вплїву на животни штредок проєкта Подприємство „KODAR INŽINJERING” D.O.O. зоз Беоґраду по овласценю ношителя проєкта „VIP MOBILE” D.O.O. Нови Беоґрад, Младежских бриґадох 21, поднєсол вимогу за одлучованє о потреби преценьованя вплїву на животни штредок проєкта радио базней станїци мобилней телефониї – „НС2460_01 НС_Нови_Сад_Братох _Дроняк”, у улїци Братох Дроняк 13, у Новим Садзе, на катастерскей парцели 10716/11 К.О. Нови Сад I, Город Нови Сад. Податки и документацию зоз вимоги ношителя проєкта мож видзиц у просторийох Городскей управи за защиту животного штредку Городу Нового Саду, Улїца Руменацка 110, Нови Сад, роботни днї од 10 до 15 годзин. Шицки заинтересовани, у чаше 10 днї од дня обявйованя того обвисценя, можу дац свойо думанє у писаней форми на адресу Городскей управи за защиту животного штредку Городу Нового Саду.

23. СЕПТЕМБЕР 2016.

ВИШОЛ НОВИ МАК Вишло авґустовскосептемберске число МАК-у, а „У фокусу” му успишна студентка Татяна Дудаш з Кули, котра закончує мастер студиї у иножемстве, потим Иван Молнар з Дюрдьова, котри даскельо мешаци робел на Малти, як и тема о насилстве над женми. „МАК-ов колаж” облапя збуваня за младих хтори були влєце у вецей наших местох, рубрика „Дакеди и нєшка” пише о тим хто нєшка младим идоли, а „Спорт и рекреация” представя вецей файти вежбаня у ґрупох. „Швет технїки и технолоґиї”, медзи иншим, толкуює як на мобилни телефон зняц апликацию нашей Новинско-видавательней установи „Руске слово”, дзе мож читац и тексти обявйовани у МАК-ох. У рубрики „Упознай себе” интересантни квиз за любительох Гария Потера, а у „Куцику совитох” дати даскельо напрямки бруцошом и будуцим студентом. Медзи другим, у тим чишлє мож пречитац и поезию у рубрики „Власни печац”, дзе представена и Наташа Хромиш з Дюрдьова, котрей гоби фотоґрафия. Ma. З. Покраїнски секретарият за урбанизем, будовательство и защиту животного штредку, на основи члена 10. Закона о преценьованю вплїву на животни шредок („Службени новини РС” чс. 135/04) обявює

ОБВИСЦЕНЄ

о принєшеним ришеню о потреби виробку студиї о преценьованю вплїву застатого стану на животни штредок Покраїнски секретарият за урбанизем, будовательство и защиту животного штредку, дня 15. 09. 2016. року, принєсло ришенє о приступаню виробку студиї о преценьованю вплїву на животни штредок ПРОЄКТА Реконтрукция и пренаменьованє обєктох 19 (будинок текстилней индустриї) у маґазину минералних гнойох у ринфузним стану (НПК и УРЕА) и обєкта число 21 (закрице) у погону за пакованє минералних гнойох, на к.п. число 2222/1 КО Нови Сад I, ношителя проєкта д.о.о. Промист зоз Нового Саду, улїца Гайдук Велькова чс. 11. Зоз истим ришеньом одлучено и о обсягу и змисту предметней студиї. Ришенє о одлучованю о потреби виробку Студиї о преценьованю вплїву на животни штредок за предметни проєкт мож достац на увид роботнима днями од 10 г до 14 г у просторийох Покраїнского секретарияту за урбанизем, будовательство и защиту животного штредку, Булевар Михайла Пупина 16, Нови Сад (прижемє, канцелария чс. 39). Заинтересована явноац може виявиц жалбу на принєшено ришенє у чаше од 15 днї од дня обявйованя того обвисценя. Покраїнски секретарият за урбанизем, будовательство и защиту животного штредку, на основи члена 10. Закона о преценьованю вплїву на животни шредок („Службени новини РС” чс. 135/04) обявює

ОБВИСЦЕНЄ

о поднєшеней вимоги за оцену потреби за ажурированьом студиї о преценьованю вплїву застатого стану на животни штредок Ношитель проєкта ЯП Транснафта Панчево зоз Беоґраду, улїца Белановичева чс. 2, поднєсол вимогу за одлучованє о потреби преценьованя вплїву на животни штредок проєкта Санация манипулативних нафтоводох ø 600мм у кругу Терминала Нови Сад, на к.п. число 2009/3 КО Нови Сад . Податки и документация зоз вимоги ношителя проєкта можу ше достац на увид у простоийох Покраїнского секретарията за урбанизем, будовательство и защиту животного штредку, Булевар Михайла Пупина 16, Нови Сад (прижемє, канцелария чс. 39). Шицки заинтересовани, у чаше од 15 днї од дня обявйованя того обвисценя, муожу доставиц свойо думанє у писаней форми на адресу Секретарията.

23. СЕПТЕМБЕР 2016.

ИНФОРМАТОР/СПОРТ ШАХ КЛУБ „РУСИН”

КОНЄЦ МОГОЛ БУЦ ЛЄПШИ ШК „Русин” 1 : 5 ШК „Бачки Бреґ”

Прешлей недзелї, у просторийох СД „Русин” у Старей школи одбавене седме коло Медзиопштинскей лиґи Зомбор у шаху. Остатнє першенствене змаганє у сезони 2016. бавели процив госцуюцей екипи зоз Бачкого Бреґу. На тим змаганю, домашнї шахисти нє указали вельо, та дожили пораженє. За Русин побиду уписал Евґениє Медєши, а пораженя дожили Мирко Афич, Рафаил Венчельовски, Михайло Венчельовски, Звонимир Медєши и Иван Пап. Зоз тим седмим колом закончена тогорочна сезона за 2016. рок. Треба наглашиц же то була перша сезона за шаховски Клуб зоз Руского Керестура од його повторного формованя. Клуб формовали и отримали през цалу сезону поєдинци, хтори давали и свой

власни пенєж, лєм же би Клуб знова функционовал. Патраци на шицко тото, седме место и одбавена цала сезона без финансийох, єдна файта успиху тих людзох хтори Клуб ознова „ожили”. Робота Клуба ше предлужи през участвованє бавячох на рижних турнирох, и роботу зоз младима, а нова сезона почнє на яр, идуцого року. Я. Хома

ШК „ОМЛА ДИНЄЦ”

КОЦУРЦИ ВОШЛИ ДО ФОРМИ ШК „Омладинєц” – ШК „Червинка” 5:1

Шаховска сезона у Бачкей лиґи ґрупа Суботица ше приблїжує ґу концу, а коцурски шахисти яґда аж тераз вошли до форми котра ю крашела у прешлих сезонох. У єшеньскей часци Омладинєц без пораженя, та на концу годзен сезону закончиц и у верху таблїчки. Прешлого викенду Омладинєц у Коцуре привитал предо статню екипу у лиґи, екипу Червинки и победзел зоз прешвечлївим резултатом од 5:1. Тота побида за коцурски шах значна, понеже зоз ню Омладинєц и теоретски обезпечел змаганє у истим ранґу и шлїдуєцей сезони. Побиди на тим змаганю за Омладинєц зазначели Карло Бала, Владимир Лазор, Ґоран Попович и Споменко Павичевич, а Стеван Перич и Стефан Йока у

своїх партийох ремизирали. По сле 8 колох Омладинєц на 5. ме сце на таблїчки. Потераз зазначел 3 побиди, 2 пораженя и 3 нєришени змаганя. У шлїдуюцим, остатнїм колу, у Вербаше на програми општински дерби понеже ШК “Вербас” привита ШК “Омладинєц” та ше очекує интере сантне змаганє, а мотивация вироятно будзе вельо векша при вербаских шахистох, понеже вони за розлику од шахистох Омладинца ище нє обезпечели обставанє у лиґи. Коцур ше од того року може похвалїц же ма и єдного шаховского судию, а то предсидатель Омладинца, Янко Бе серминї. Бе серминї судзел на шицких змаганьох котри Омладинєц одбавел у Коцуре и то кущ ик олєг ча ло чежку финансийну ситуацию у Клубу. З. Колєсар

РУСКЕ СЛОВО 31

СПОРТ МЕДЗИНАРОДНИ ОДБОЙКАШСКИ ТУРНИР У МУКАЧЕВЕ

УЧАСТВОВАЛИ ШКОЛЯРКИ З КЕРЕСТУРА У Мукачеве, у України, всоботу, 17. септембра, отримани Медзинародни турнир у одбойки за штредньошколцох, на хторим участвовали и школяре рускокерестурскей Штреднєй школи „Петро Кузмяк”. На турнире ше змагали шейсц екипи – з України, Словацкей и зоз Сербиї, а орґанизатор турнирa було Крайове здруженє подкарпатских Русинох з Мукачева, хторому на чолє Микола Бобинєц. После одбавених змаганьох по ґрупох керестурска екипа у хторей були штири дзивчата и двоме домашнї хлапци, мали два пораженя. На концу, пре лєпши сет-количнїк, екипа з Руского Кере стура завжала пияте ме сто на турнире. Перше ме сто освоєла екипа Мукачево1, друге зоз Старей Любовнї, зоз Словацкей, треце Мука-

Екипа зоз Руского Керестура завжала треце место

чево 2, штварте екипа з Ужгороду, а ше сте ме сто завжала екипа зоз Сваляви, з України. Зоз школяр ка ми-од бо й ка шка ми з Школи „Петро Кузмяк” у Мукачеве були їх профе соре Славко Пап и Янко Хома, а одход екипи з Кере стура до України финансийно потримали Национални совит Руснацох и Руска Матка. Здогаднїме же Медзинародни турнир у одбойки за штредньошколцох скорей отримовани и у Руским Кере стуре, у орґанизациї домашнєй Школи. Я. Х.

ПФЛ ЗОМБОР – БАЧКА ПАЛАНКА

ПЕРШОТИМЦИ ШЕ „УПАТРЕЛИ” НА ВЕТЕРАНОХ ФК „Русин” – ФК „Борац” (Б. Ґрачац) 5:2 (2:0) Руски Керестур: стадион ФК „Русин”, патрачох 200, судия: Латинович (Б. Паланка). Ґоли за Русин дали: Дюканович 3’ 77’, Чизмар 18’, Катона 53’, Кончар 60’. Жовти картони при Русиновцох: Орсаґ, Кончар, Чизмар. Бавяч змаганя: Давид Катона Русин: Ж. Орос, Ивич, Голик, Грнчяр, Кончар, Павлович, Орсаґ (Б. Орос), Катона (Пап), Дюканович, Кулич, Чизмар (Будински). Конєчно побида! На Ярашу, прешлей нєдзелї, 18. септембра, звладани Борец зоз Бачкого Ґрачцу, та так Русин после пейц одбавених колох ма 4 боди.

32 РУСКЕ СЛОВО

Предпрешлей соботи ветеранє Русина звладали ветеранох Апатину зоз 5:2. На Ярашу ше гласно приповедало же чкода же на тим змаганю нє було першотимцох Русина най видза же як ше бори за свою екипу, и як ше дава ґоли. Но, и Русин внєдзелю, дал пейц ґоли! Першотимци ше упатрели на ветеранох и зоз добрим бависком звладали госцох зоз Б. Ґрачцу. А ґоли падали як на филмскей пантлїки. Голик наруцел з лївого боку, а Дюканович дал ґол. За 2:0 Чизмар предар по правим боку, врацел лабду назад, вона ознова пришла ґу Александрови Чизмарови котри по-

ставел резултат першого полчасу. У другим полчасу после одличного предзераня Давида Котони резултат бул 3:0. Госци зменшали на 3:1 прейґ їх найлєпшого бавяча Чанковича. Штварти ґол за Русин дал Ненад Кончар, а Срдян Дюканович после соло предзераня звекшал на 5:1. Конєчни резултат змаганя поставел Боян Надь 5:2 за Русин. Судийска тройка добре одсудзела нєдзельове змаганє. У шлїдуюцим 6. колє Русин госцує у Младенову. Змаганє ФК „Будучносц” – ФК „Русин” ше бави на нєдзелю, 25. септембра, а почина на 15,30 годзин. В. Сеґеди 23. СЕПТЕМБЕР 2016.

СПОРТ ПОДРУЧНА ФОДБАЛСКА ЛИҐА НОВИ САД

ШТИРИ ФКҐОЛИ У ДРУГИМ ПОЛЧАСУ „Бачка 1923” – ФК „Петроварадин” 4:2 (1:2) БАЧКА: Калайджич, Янкович, Маркович, Чирин, Ерделян, Пантич, Летич, Рац, Матич, Балоґ, Данґубич. У другим полчасу до бависка вошли Мушицки, Чулибрк и Деянович, а вишли Рац, Матич и Балоґ. У ше стим колє Ново садскей лиґи дюрдьовска Бачка по сле трох страцених змаганьох зазначела побиду процив ФК „Петроварадин”. Го сци бавели барз добре и за лєм три минути дали два ґоли. Перши ґол Петроварадин дал у 28. минути зоз шлєбодниго бица, а шлїдуюци у 31. минути после гужви у каребним просторе Бачки. Рeзултат на 2:1 зменшал Ерделян после соло акциї хтору закончел з ґолом. Госци на одпочивок пошли з предносцу, алє фодбалере Бачки у другим полчаше були вельо лєпши. После даскельо страцених змаганьох Бачка була мотивована преобрациц резултат и то єй ше и удало. После гужви у каребним просторе Петроварадину лабду до ґолу копнул Матич и обезпечел свойому клубу виєдначенє у 69. минути. Гоч од початку другого полчасу Бачка була доми-

Госци були лєпши у 1. полчасу, а домашнї у другим

нантна, виєдначенє заш лєм нєсподзивало процивнїцку екипу, а пошвидко резултат цалком преобрацени. Фодбалере Бачки вошли до каребного про стору Петроварадину, Летич прешлїдзел лабду Данґубичови хтори з даскельо метерох затресол процивнїцку мрежу. Домашнї ше нє застановели, алє бавели до конца. Пред самим концом змаганя после одбитей лабди з оддалєносци

дзешец метери, остатнї ґол дал Чулибрк у 90. минути. У тижню за нами бавели и други Бачково селекциї. Пионире 2005. Рок страцели од Юґовичу з Качу 2:1, ветеранє победзели Злогу з Темерину 3:1, а подросток страцел 3:1 од ФК „Нови Сад”. Шлїдуюце змаганє Бачка бави на соботу процив ОФК „Футоґ”. М. Рамач

МЕДЗИОПШТИНСКА ФОДБАЛСКА ЛИҐА БАЧКА ТОПОЛЯ–МАЛИ ИДЬОШ–ВЕРБАС–БЕЧЕЙ

ИСКРА ПОБЕДЗЕЛА У РАДИЧЕВИЧУ ФК „Младосц” (Радичевич) – ФК “Искра” 1:3 (1:2)

ИСКРА: Ступар (Филеп), Дрляча, Барович, Иван (Шкорич), Дамир Ґубаш, Ваяґич, Чурґуз, Малацко, Николич (Сталевич), Дамян Ґубаш и Сердар. Ґоли за Искру: Тони Иван, Дамир Ґубаш и Дарко Николич Госцованє у Радичевичу “горуце” за кажду екипу, а то почувствовала и Искра у прешлей сезони кед праве на тим госцованю дожила єдине пораженє у сезони. Пре тото пораженє фодбалере Искри на тот завод до бависка вошли вельо озбильнєйше и мотивовани же би ше вимсцели за пораженє зоз прешлей сезони. 23. СЕПТЕМБЕР 2016.

Перши 15 минути бависка прешли у випитованю моцох, та бависко було розтаргане без нагодох за ґол. Медзитим, Тони Иван у 15 минути вихасновал єдну нагоду за ґол и принєсол радосц своєй екипи. Дати ґол змирел фодбалерох Искри, та забавели опущенше и вельо лєпше. Шоровали ше нагоди, алє ґол Младосци мировал до 30-тей минути кед єден бавяч домашнєй екипи у своїм каребним просторе вдерел лабду зоз руку, та судия досудзел пенал за Искру котри вихасновал Дамир Ґубаш. Кед уж шицки подумали ше ше на одпочивок пойдзе зоз резултатом 2:0 за Искру домашнї вихасновали гришку у остатнєй линиї

Искри и зменшали резултат на 2:1. У другим полчаше домашнї рушели на шицко, лєбо нїч, и мали даскельо нагоди котри нє вихасновали. Нє вихасновани нагоди покарал Дарко Николич котри после красней акциї зоз трецим ґолом за Искру ришел побидїка и поставел конєчни резултат. После трецого кола Искра ма 2 побиди и єдно пораженє и забера 3. место на таблїчки. У шлїдуюцим колу Искра на домашнїм терену привита екипу ФК „Младосц Радосц” зоз Србобрану котра єдна зоз претендентох за перше место. Змаганє почнє на 16 годзин. З. Колєсар

РУСКЕ СЛОВО 33

СПОРТ СПОРТ У ШКОЛОХ Пише: Редакция и мрежа дописовательох

ВАЖНА КАРИЧКА У ЗДРАВИМ РОЗВИВАНЮ ДЗЕЦКА

Вельо раз зме ше прешвечели и почувствовали яки важни спорт у живоце каждого з нас. Окрем того же доприноши здравому физичному розвою, тиж так доприноши и у других сеґментох розвою – социялним, психичним... Нови Закон о спорту праве прето окреме третирує спортски активносци у школских установох у шицких возростох – од основней школи по универзитет, односно факултети. Нови законски предписаня тоту значносц препознали и оможївели же би спорт бул блїзши и доступни каждому школярови. Окреме кед ше вежнє до огляду же мешачни клубски котизациї велї родичи нє можу виплациц

колски спорт, по нових предписаньох, облапя орґанизовани манифестациї у рамикох и звонка рамикох настави, а ту ше подрозумює и школски спортски змаганя хтори ше орґанизує у складзе зоз наставним планом. Спортски активносци школярох и студентох звонка настави ше запровадзує през секциї. У тим смислу Закон предвидзує же би школяре, односно студенти, могли формовац свойо спортски здруженя. Союз за школски спорт Сербиї нєвладова орґанизация хтора уж штерацец роки орґанизує школски спортски змаганя. Но, окрем того Союз порушал проєкт „Спорт до школох” хтори обдумани же би ше спорт приблїжело школяром од 1. по 4. класу основних школох. Подобну мисию кед слово о приступносци спорту ма и Орґанизация „Елемент” хтора порушала длугорочни проєкт – виробок веб-порталу „Безплатни спорт”, з цильом обвисцованя явносци о шицких безплатних спортско-рекреативних змистох, а тиж так же би их и орґанизовала у сотруднїцтве зоз спортскима союзами и клубами. Други значни циль тей орґанизациї то же би ше звекшало интересованє младих (и нє лєм младих) за спорт, хторе остатнїх рокох барз опадло. ФИЗИЧНЕ – НАЙЛЮБЕНШИ ПРЕДМЕТ У Коцурскей основней школи „Братство-єдинство” ше вельку увагу дава спорту, и физичному розвою дзецка, цо барз важне у їх рокох. Годзини физичного у школи добре обдумани, а од наставнїкох дознаваме же школяре досц заинтересовани за спорт, и же за нїх попри обовязки, спортски активносци то и добра забава. Коцурски школяре од пиятей по осму класу у тижню маю два порядни годзини физичного, и трецу годзину маю виборни спорт. – У пиятей класи дзеци маю рукомет, у шестей кошарку, седмей одбойку, а у осмей фодбал, з тим же спрам условийох школи єст ище можлївосци виберац спорти. Дзеци досц заинтересовани за годзини спорту. Попри тим же су обовязни, муша робиц и участвовац на годзинох. Гоч у рамикох годзинох школяре маю одредзени спорт, я и колеґа патриме же бизме

34 РУСКЕ СЛОВО

им вше на годзинох дали бавиц и даяки други спорт, без огляду же ше нє оценює. Хлапци, вшелїяк, найчастейше виберу фодбал, а дзивчата одбойку. Кошарка и рукомет барз слабо заступени – гварел наставнїк Любомир Загорянски. И у рамикох настави дзивчата можу вибрац медзи два спортски секциї, чи буду тренирац одбойку хтору трима наставнїк Милан Хрутка, чи фодбал за дзивчата хтори трима наставнїк Любомир Загорянски, лєбо фодбал за хлапцох хтори трима учитель Данил Мученски. Тренинґи фодбалу ше одвиваю у рамикох проєкта „Моя школа – мой клуб” за дзивчата од першей по осму класу. – Змаганя починаю од априла лєбо мая, у местох вербаскей општини. Затераз мам коло 15 дзивчата на секциї. Раз тижньово маме тренинґ, годзину и пол. Школяре хтори бавя, од министерства доставаю и брушлїки, и лабди, и шицку опрему за тернинґи. Тот проєкт наисце крашнє обдумани – гварел наставнїк Любомир Загорянски. У школи прешвечени же о физичним розвою дзецка окреме треба водзиц рахунку од першей по штварту класу, бо то час кед ше розвиваю їх моторични способносци. Прето дзеци праве у тим возросту, у другей класи, ходза на обуку нєплївачох. КЕРЕСТУРСКА ШКОЛА НА СПОРТСКЕЙ МАПИ У Основней школи „Петро Кузмяк” у Руским Керестуре наставнїки физичного воспитаня Саня Тиркайла и Славко Пап, каждого року медзи дзецми запровадзую анкету през хтору ше опредзелюю за спорт хтори буду тренирац. 23. СЕПТЕМБЕР 2016.

СПОРТ – Вибрани спорт то у сущносци як треца годзина физичПЕРШИ ДОБРИ РЕЗУЛТАТИ ного воспитаня. и то три годзини вше, медзитим, у єдним периодзе ше то волало як спортска активносц дзе ми мали моБезсумнїву, опредзелююци фактор за здрави розвой жлївосц на тих годзинох робиц основи зоз шицких спортох дзецох и їх приблїжованє ґу спорт уж дава добри резули кошарки, одбойки и рукомету, нє було дефиноване точно тати. По статситичних податкох у периодзе од 2011. по же муши буц єден спорт. Остатнї три-штири роки ше то вод2015. рок у школских спортских секцийох вредно трези як физичне воспитанє – вибрани спорт, а тот вибрани нирали 28 050 школяре, а вецей як 108 000 дзеци були спорт школяре сами вибераю на основи анкети на концу, лєуключени до рижних проєктох у звонкашколских бо на початку рока. Виходзи так же за хтори ше векшина спортских активносцох. Слово о проєктох: „Спорт до школярох одлучи, тот спорт ше виучує у тим школским рошколох”, „Бавим фер и звонка терену”, „Рошнїме ку. здраво”... Проєкти наменєни дзецом од 1. по 4. класу Хтори ше спорти понука як виборни, найбаржей завиши основней школи, а финансує их Министерство за млаод условийох хтори школа ма. У керестурскей школи ше подеж и спорт з потримовку Министерства просвити, нанука шицки актуелни спорти – фодбал, кошарку, рукомет и уки и технолоґийного розвою. одбойку. – Спорт ше вибера кажди рок у каждей – Школски, општински змаганя нє були орґкласи, а мала сом же у пиятей и шестей клаа ни зовани даскельо роки, а прешлого року лєм си вибрали фодбал – хлапци би тото, а дзиву фодбалу и одбойки. Главни проблем бул же чатом уж и допило, або су нє шицки за таки по Закону кажди бавяч мушел мац лїкарски спорт, та дзепоєдни дзивчата котрим наисце препатрунок од спортского лїкара, проблем нє пасує фодбал дакус и очкодовани. Зоз мобул плаценє препатрункох, алє и нєиснованє їм анґажованьом и розгварку зоз школярами такого лїкара у општини – гварел Радомир направели зме же бизме того року мали коСтоянович. шарку место фодбалу, гоч хлапци вше векНо, шицки почежкосци дюрдьовским шкошином за фодбал. Ми у принципу у плану, и ля ром нє завадзали же би були успишни на програми физичного воспитаня маме розпоспортских теренох. Прешлого року фобалере редзену так же ше у пиятей класи виучує завжали штварте место на општинским змагарукомет, у шестей кошарка, у седмей одбойню, у одбойки дзивчата на истим змаганю бука, а у осмей зоз каждого спорту по дакус, и ли други, а хлапци перши, та ше пласовали на вец патриме же хтори спорт у плану и проМа рияна Окружне змаганє котре отримане у Вербаше. граму за одредзену класу же би таки бул и вибрани спорт. НоСамарджич Пред трома роками Национални просвитни совит предлопостої и анкета по хторей ше дзеци опредзелюю и як векшина вибере, вец то так, и тот спорт ше вибере – гварела про- жел мири з хторима би ше до школох врацелo обовязни годзини плїваня. То мира хтора ушлїдзела после траґичних подїфесорка Саня Тиркайла. Понеже ше у школи на годзинох физичного виучує шицки йох хтори ше уж роками повторюю на початку лєта и на поспорти, на годзинох вибраного спорту ше роби на усовершо- чатку сезони купаня. Єдини проблем кед слово о уводзеню ваню конкретного. Найвецей ше бави, усовершує ше технї- плїваня як обовязней физичней активносци до школох то дока, тактика, и то дакеди зна и допиц, та як надпомла профе- ступносц плївалїщох. Дзепоєдни штредки, як цо Зомбор, Версорка Тиркайла, практикує ше учиц дацо и о других спортох. бас и Панчево, тот проблем нє маю и успишно орґанизую обуку нєплївачох. На першим месце же би школяром нє було допито. Школи у вербаскей општини, так повесц од кеди вибудовани базени маю запровадзене стаємне обучованє нєплївачох. УСПИШНИ И ЗОЗ ПОЧЕЖКОСЦАМИ – Обучованє ше окончує у рамикох настави физичного восУ Основней школи „Йован Йованович Змай” у Дюрдьове питаня. Тирва три тижнї кажди дзень, а на обуку обовязни исную пейц звонканшколски спортски активносци котри ходзиц шицки дзеци. Потераз лєм други класи ишли учиц плїорґанизую Спортски секциї, у чиїм тиму руководителє пеце- вац, а того року винїмково и треци прето же прешлого року нє ро наставнїки и учителє котри тренираю з нїма або помагаю мали орґанизовану обуку пре реконструкцию жимского базетренером. Тренинґи ше отримує раз до тижня по два годзи- ну дзе ше дзеци учи плївац. То ше роби уж роками и през обуни, пред або по законченю школских годзинох. Фодбал за ку за нєплївачох прешло тисячи дзеци. Обука задармо, а шицхлапцох трима Радомир Стоянов, наставнїк физичного вопи- ки школяре спомнутих класох муша ходзиц. Лєм дзеци хтори таня, ґимнастику за дзивчата и хлапцох Зоран Тот, наставнїк маю лїкарски увереня нє муша приходзиц. На концу обуки ше физичного воспитаня, одбойку за дзивчата и хлапцох Мари- поклада испит и хто преплїва базен достава диплому о успияна Самарджич, наставнїца физичного, а шах учитель Родо- шно законченей обуки. Звичайно ше направи малу пригодну люб Петкович. У тиму и учителька Сандра Перович, котра шветочносц, а ту ше повола и родичох. Звичайно шицки преплїваю базен и положа обуку за нєплївачох, бо шицки любя помага орґанизациї. – Дзеци порядно приходза на тренинґи. Тренинґи отриму- буц у води и плївац – гварел Юлиян Полдруги, технїчни диєме у школскей спортскей сали, маме нєобходну опрему за ректор Центру за физичну културу „Драґо Йовович” у Вербаотримованє шицких спортох, лєм би нам требало ище лабди ше . Нажаль, капацитет вербаского базену нє допущує же би ше котри ше наздавам же пошвидко достанєме. За одбойку найбаржей заинтерсовани дзивчата седмих и осмих класох – обуку за нєплївачох преширело и на други места и општини. Кед ше порахує, тогорочну обуку за нєплївачох у вербаскей гварела Марияна Самарджич, наставнїца физичного воспиопштини закончи коло тисяч дзеци. Од кеди вибудовани базен таня. На уровню школи орґанизує ше змаганя у шицких спортох то значи же плївац на вербаским базену научели коло 30 000 у фодбалу, кошарки, одбойки, рукомету за дивчата и хлап- школяре. ■ цох. 23. СЕПТЕМБЕР 2016. РУСКЕ СЛОВО 35

ГЛАСНЇК ПО РУСКИ РОК LXXII ЧИСЛО 38 (3699) НОВИ САД, 23. СEПТEMБЕР 2016.

ЦЕНА 30 ДИНАРИ

■ БЛАГОРОДНА СВАДЗБА Фото: Сенка Надь

УЙФАЛУШОВИХ З НОВОГО САДУ

ПОМОГНЇЦЕ, РОЗПИТАЙЦЕ ШЕ, ПРЕПОЗНАЙЦЕ!

Фотоґрафия: K006a_0166N

■ ДЕРЖАВА И ЦЕРКВА ПОМАГАЮ ЛЮДЗОМ У ПОТРЕБИ