КИРБАЙ У КОЦУРЕ РОК LXXI ЧИСЛО 35 (3644) НОВИ САД, 4. СЕПТЕМБЕР 2015. РОКУ
дзеци, а боме и шорови школяр ше могол пририхтац до школи. Понеже того року Кирбай бул пияток, вашарска часц и розвага предлужени и ютредзень. Могло обачиц же на Кирбай валал ожил, було вельо нащивительох, а Коцурци привитали и велїх госцох зоз страни, док вноци з вецей местох було чуц музику за кажди смак.
■ У КОЦУРЕ 250-РОЧНЇЦА ПЕРШЕЙ ГРЕКОКАТОЛЇЦКЕЙ ЦЕРКВИ
ЦЕНА 30 ДИНАРИ
Фото: Танита Ходак
Попри духовней часци, кед означена 250-рочнїца Грекокатолїцкей церкви у Коцуре и 100-рочнїца приселєня часних шестрох служебнїцох до Коцура, Кирбай у Коцуре провадзи и вше нащивена вашарска часц, хтора и того року почала даскельо днї пред Кирбайом. На кирбайским вашаре у центре валалу було богате понукнуце рижнородней роби и лакоткох, та и рижни бависка за
■ БРЕНЧОК ПОВОЛАЛ ШКОЛЯРОХ
ИНТЕРМЕЦО ФАСАДИ НА ХИЖОХ
МЕСТО
БОТИЦА СУБ
Фото: Н. Ґрунчич
МОЙО
С
уботица, место на сиверу Бачки у хторим найвекша часц старих будинкох збудована у сецесийней архитектури (вельо прикраски на вонкашнєй фасади, богати, моцни фарби...). Репрезентативни будинок Райхлова палата, хтора нєшка Подобова ґалерия, а и други будинки зоз истого периоду маю фасади богато прикрашени зоз интересантнима деталями. Руснаци у Суботици орґанизовани у Дружтве Руснацох од 2001. року. Потераз були активни у рижних секцийох, як цо то рецитаторска, драмска секция, Жридлова шпивацка ґрупа, гоч и нє маю власни просториї у хторих би ше могли орґанизованше сходзиц. Н. Ґ.
2 РУСКЕ СЛОВО
4. СEПТЕМБЕР 2015.
ЗМИСТ
УВОДНЇК Пише: Мария АФИЧ, дописователька „Руского слова” зоз Руского Керестура
■ Тижньовнїк 4–5. Роботни сход Одборох и Подручних канцеларийох НС 6–7. Цо зоз пестицидним одпадом?
■ Нашо места 8–9. Чи мож виратовац найстаршу хижу у Керестуре? 11. Школярски превоз у кулскей општини
■ Економия 12–13. Репортажа зоз польопривредного сайму у Словениї
■ Култура и просвита 14–15. Културна манифестация „Миклошевци 2015” 16–17. Початок нового школского року
■ Людзе, роки, живот 18–19. Жена а занята у лїварнї
■ Простор за кафу 20–21. Виключеня Яна Мезея
■ Мозаїк 22–23. Волонтерски камп у Руским Керестуре
■ Духовни живот 24–25. Психолоґия и релиґия у нашим живоце 26–27. 250-рочнїца першей Грекокатолїцкей церкви у Коцуре
■ Информатор
28–31. Оглашки и In memoriam
■ Спорт 32–33. Ґолманске „ремесло” нашлїдзене од мацери На насловним боку – Першокласнїки у Коцуре. Авторка фотоґрафиї – Танита Ходак.
ЗАЄДНЇЦКА СХАДЗКА ЗЛЄПШАЛА КОМУНИКАЦИЮ Прешлей соботи у Руским Керестуре отримана заєднїцка схадзка шицких штирох одборох Националного совиту Руснацох (НС) и представительох його Подручних канцеларийох зоз скоро шицких наших местох дзе вони отворени. Мож повесц же то єдинствени сход по тим же ше на єдним месце зишло таке вельке число особох хтори професийно, або волонтерски, у рижних установох, чи орґанизацийох и дружтвох, активни у нашей заєднїци. Як визначене, циль того сходу насампредз бул же би шицки вєдно анализовали проблеми з якима ше на терену зочую школи, медиї зоз руским змистом, КУДи и други институциї хтори вязани за руску заєднїцу. По вельким чишлє тих цо ше одволали на тот сход, а як було пошведочене и на пленарней розгварки, видно же шицки задовольни же ше о проблемох могло дискутовац – вєдно. Барз важне визначиц же ше НС на таки способ „спущел до бази”, односно медзи гражданох. Добре було же людзе з терену могли винєсц свойо проблеми, та и зауваги, або пригварки на рахунок НС, а источашнє дознац и причини дзепоєдних його одлукох з хторима нє були задовольни. З єдним словом, сход бул нагода же би ше у велькей мири злєпшало їх комуникацию, и так розришело и даєдни нєпорозуменя, лєбо нєясносци. Як познате, гоч людзе маю и розлични становиска, кед ше потрудза щиро вислухац єдни других, лєпши шанси за квалитетни ришеня хтори задоволя векшину. Сподзиваме ше же то бул лєм перши крочай у злєпшованю комуникациї. Прави резултати сходу, заш лєм будзе видно кед ше у пракси почню витворйовац и велї заключеня хтори принєшени на шицких Одборох.
* ”РУСКЕ СЛОВО” – гласнїк по руски * Виходзи каждого пиятку * Снователь Национални совит рускей националней меншини * Видава НВУ ”Руске слово”, Нови Сад * Перше число вишло 15. юния 1945. року у Руским Керестуре * Адреса: НВУ ”Руске слово”, Булевар ошлєбодзеня 81/7, 21000 Нови Сад * Редакция: заменїк одвичательного редактора Иван Сабадош – ; редакторе/ки – Дюра Винаї, Мирон Горняк-Кухар, Михайло Зазуляк, Александар Паланчанин, Олена Планчак-Сакач, Славица Фейса; новинаре/ки – Мария Афич, Влада Дїтко, Мая Зазуляк, Ана Маркович, Иван Сабадош, Танита Ходак * Язична редакторка – Блажена Хома-Цветкович * Лекторка – Ясмина Дюранїн * Технїчна редакторка – Люпка Цвеїч; компютерски обробок – Вероника Вуячич, Мария Гудак, Таня Салонтаї * Телефони: 021/6613-697, 021/6624-708, 021/6623-076; 021/6621-433 * Телефакс 021/528-083 * Предплата за цали рок: у жеми 1 500 динари, а у иножемстве 100 евра * Жиро-рахунок Banca Intesa 160-923244-82 * Девизни рахунок Raiffeisen BANK a.d. Београд 26 5100000002458904 * Рукописи ше нє враца * Друкує Друкарня ” Maxima graf” Пет роварадин * E-mail: ruske.redakcija@gmail.com * Web site: www.ruskeslovo.com * YU ISSN 0350-4603 * COBISS SR-ID 15915778 * Друковани тираж 2 300 *
Direktorka MARTICA TAMA[ *** Odvi~atelqni redaktor dr BORIS VAR]A
4. СЕПТЕМБЕР 2015.
РУСКЕ СЛОВО 3
ТИЖНЬОВНЇК ЗАЄДНЇЦКА СХАДЗКА ОДБОРОХ И ПОДРУЧНИХ КАНЦЕЛАРИЙОХ НАЦИОНАЛНОГО СОВИТУ РУСНАЦОХ
ОБРАЗОВАНЄ СТАЄМНИ, А ИНФОРМОВАНЄ ЧЕЧУЦИ ПРИОРИТЕТ Пишу: Сенка НА ДЬ Мария АФИЧ
Потреба же би ше людзе зоз руских штредкох озвали и вєдно зоз фаховима одборами Националного совиту Руснацох спатрели стан у обласцох образованя, информованя, култури и службеного хаснованя язика и писма були повод за орґанизованє роботней схадзки хтора отримана всоботу, 29. авґуста, у Руским Керестуре
Ч
лени Националного совиту Руснацох и його одборох за образованє, информованє, културу и службене хаснованє язика и писма, та члени подручних канцеларийох Совиту зоз наших местох отримали схадзки по обласцох, а потим на пленуму винєшени заключеня и плани за дальше функционованє. Як чолнїки Националного совиту обчекую, у наиходзацим периодзе приоритет будзе ришованє проблемох у обласцох образованя и информованя. ПОТРЕБНИ ПРОСВИТНИ СОВИТНЇК На Одборе за образованє анализовани проблеми и потреби у тей обласци у шицких наших местох, як и заєднїцки питаня зоз хторима ше зочую нашо просвитни роботнїки и школяре у школох дзе ше настава одвива на руским язику, лєбо дзе ше руски язик виучує як виборни предмет. Члени Одбору принєсли вецей заключеня, а єдно з нїх же би ше иницировало анґажованє просвитного совитнїка Руснака котри би могол розришиц велї актуелни проблеми у тей обласци о хторих ше дискутовало и на тей схадзки. Прилапене и предкладанє Подручней канцелариї НС у Шидзе же би ше до Спортских бавискох „Яша Баков” уключело и змаганя за дзеци, а иницироване и пририхтованє учебнїка за виборни предмет Народна традиция за хторим тиж велька потреба у наших школох. Одлучене же би ше за учебнїк похасновало обсяжни материял хтори з тей обла-
4 РУСКЕ СЛОВО
сци уж ма Школа „Петро Кузмяк”. Єден з проблемох хтори ше указал того року вязани за тести за малу матуру. Понеже даєдни питаня були школяром чежки, бо нє досц провадзели наставни плани и програми, догварене же тото треба превипитац, та же би за будуце авторе тестох були вецей у поради з предметнима наставнїками. Пре проблеми хтори ше у пракси зявюю при конкурованю просвитних роботнїкох у руских школох хтори маю потвердзеня о знаню руского язика зоз нашей Катедри, а функционално нє бешедую по руски, Одбор заключел же о тим треба з дописом спозориц Катедру и Филозофски факултет. Понеже ше указало же Стретнуца руских школох и наставнїком и школяром нє одвитую по своєй терашнєй орґанизациї, догварене же би ше их осучашнєло. Зявйовали ше проблеми и коло отримованя змаганьох з руского язика, як коло їх бодованя и наградзованя, так и у самей орґанизациї шлєбодного часу. Одбор заключел же у тей обласци треба мерковац на стандарди Министерства, а уключиц и Актив учительох и наставнїкох и вєдно зоз школу хтора орґанизує змаганє цо лєпше го викоординовац. ШАНСА ЗА СНОВАНЄ РУСКОГО РАДИЯ З процесом приватизациї локалних медийох хтори емитую програми и на язикох националних меншинох, постало нєизвесне чи ше предлужи информованє по руски, та тема отриманя локалного информованя по руски постала єдна з приоритетох Националного совиту и главна тема на схадзки Одбору за информованє. Попри членох Одбору, та представительох Канцеларийох, на векшей часци схадзки того Одбору присуствовал и предсидатель НС Славко Рац, котри винєсол план о снованю реґионалного радия, з назву „Рутен радио”, чийо снователє би мали буц Национални совит и Новинарска асоцияция Руснацох (НАР). Члени Одбору потримали идею о снованю такого радия, алє мали и свойо задумки о можлївосцох за предлуженє електронского информованя по руски на реґионалним уровню. 4. СEПТЕМБЕР 2015.
ТИЖНЬОВНЇК Доминантне становиско и идея то же би ше информованє по руски отримало прейґ запровадзованя партнерства з постояцим медийом после його приватизациї. Кед то нє годно, друга опция би була можлївосц преширйованя руских програмох на Радио-телевизиї Войводини з нєзависну продукцию. Медзитим, одлучене же кед постої можлївосц за снованє власного радия, порадзене же ше пошвидко почнє робиц на сполньованю условийох за доставанє радийскей фреквенциї, понеже уж нарок будзе конкурс за розподзельованє фреквенцийох. – Можем повесц же обласц култури у остатнїх штирох, пейцох рокох ушорена. У тим мандату нам приоритет образованє, медзитим, у медзичаше ше зявел проблем у информова-
СТИМУЛАЦИЇ ЗА ПРЕДШКОЛСКИ ДЗЕЦИ Одбор за образованє одлучел же би ше Правилнїк о стимулацийох дополнєло и з пенєжну стимулацию зоз 3 000 динарами мешачно, родичом предшколских дзецох котри уписани до руского оддзелєня, а котри ше обовязую же свойо дзецко нарок упишу ро руского оддзелєня у школи у наших местох Коцуре и Дюрдьове. ню, хтора по тераз була релативно ушорена обласц, та тераз паралелно робиме на стабилизованю тих двох обласцох – гварел предсидатель НС Славко Рац. Же би ше обезпечело стаємни приходи зоз других жридлох, окрем тих хтори дава держава, на схадзки предложене же би ше пробовало конкуровац до европских фондох. На тей основи, порадзене же ше направи лїстину фондох и фондацийох хтори финансую активносци яки ма Одбор за информованє. НЄДОСТАТОК СРЕДСТВОХ И ФАХОВЦОХ На схадзки Одбору за културу НС и представительох його подручних канцеларийох (ПК), дзе було и найвецей присутних, а хтору водзела предсидателька Одбору Ґабриєла Саянкович, бешедоване о велїх проблемох у наших КУД-ох: о очуваню народного скарбу, РНТ „Петро Ризнич Дядя”, видавательстве, а понеже ше нє постарчело преанализовац и нашо фестивали, як и дзепоєдни други теми вязани за нашу културу, порадзене же нєодлуга будзе отримана и тематска схадзка Одбору за културу. Констатоване же єден з найвекших проблемох з хторима ше стретаю КУД нєдостаток средствох и фаховцох у рижних обласцох, та заключене же их треба анґажовац там дзе потребне. На схадзки прилапена и инициятива за обезпечованє руского дому у Коцуре, цо би, як предложене, мало буц приоритет у анґажованю НС у шлїдуюцим року. Одбор дал началну потримовку порушованю медзинародного руского филмского фести4. СЕПТЕМБЕР 2015.
валу, хтори би орґанизовал Шветови конґрес Русинох/Руснацох/Лемкох. Отримовало би ше го у Бачинцох, з технїчну потримовку КУД „Дюра Киш” зоз Шиду, алє и з потримовку локалней самоуправи и покраїнских орґанох. На схадзки було бешеди и о чуваню народного скарбу, дзе єст надосц проблеми, алє и можлївосци як их розришиц. Попри тирвацого ришованя плаценя материялних трошкох за РНТ, потребне ришиц и проблем нєзанятосци нашого єдиного школованого режисера, а предложене и же би го КУД по наших местох, вецей як тераз, анґажовали на правеню театралних представох. МАЛО РУСНАЦОХ У ЛОКАЛНИХ САМОУПРАВОХ У обласци службеного хаснованя язика найвекши проблеми наставаю у процесу обезпечованя роботи на основи бешедованя язика националней меншини у штредкох дзе Руснаци маю тото право, заключене на схадзки того Одбору хтору водзел предсидатель Вивершного одбору НС Желько Ковач. Присутни ше порадзели же Одбор за службене хаснованє язика и писма пошлє дописи одвичательним же би ше виправело надписи (табли) хтори нєправилно написани, лєбо анї нє виписани по руски на державних институцийох и явних подприємствох, на уходох до населєних местох, з назвами улїцох и подобним, у локалних самоуправох дзе руски язик службени. Конкретно, на уходзе до Вербасу назва места виписана лєм по сербски, у Новим Садзе нєправилно написана назва явного новтаруша, у Кули гришка обачена на табли суду. На заєднїцкей схадзки после роботи по одборох, Желько Ковач поволал шицких припаднїкох нашей меншини же кед обача, лєбо маю спознаня о даяких гришкох и нєправилносцох на таблох, най о тим явя до Совиту, лєбо своєй подручней канцелариї. Представителє Одбору нащивя локални самоуправи у хторих руски язик службени и з чолнима людзми буду бешедовац о проблемох з прекладателями, о нєдостаточним проценту Руснацох занятих у явних институцийох и другим цо у складзе зоз законскима предписанями. На схадзки винєшени и проблем же у Скупштини Автономней покраїни Войводини були заняти тройо прекладателє за руски язик, а после пензионованя єдного, на його роботне место нє прията нова особа.■
НЄ МАМЕ ДОСЦ ПРОЄКТИ Члени Одбору за културу и Одбору за информованє на своїх поєдинєчних схадзкох бешедовали о потреби отримованя едукацийох пре творенє проєктного тиму хтори би писал проєкти, провадзел актуални конкурси за цали НС, та и други руски институциї. Идея же би то з часом постало самоотримуюце цело хторе до заєднїци прицагнє и пенєж з других жридлох окрем того цо держава ґарантує националним меншином.
РУСКЕ СЛОВО
5
ТИЖНЬОВНЇК УПРАВЯНЄ З ХЕМИЙНИМ ПОЛЬОПРИВРЕДНИМ ОДПАДОМ
КЕД НЄ ПО ЗАКОНУ, ВЕЦ ПО СОВИСЦИ Пишу: Танита ХОДАК Ана МАРКОВИЧ
Окрем сектора орґанскей продукциї, нєшкайша конвенцийна польопривреда фундаментована на порядней и масовней примени хемийних препаратох. З оглядом на пресудну значносц польопривреди на економию, и вообще, обстоянє нашого дружтва, вшелїяк же без пестицидох нє мож. Проблем же за нїма остава пестицидни одпад
А
нє мушел би буц проблем кед би ше з нїм управяло адекватно и систематично. Старосц о здравим и чистим животним околїску за хторе основне предусловиє одвичательне управянє зоз одрутками и шмецом, углавним нє доживюєме як свой проблем, алє цудзи, за чийо ришованє вше компетентни дахто други – держава, индустрия, локална самоуправа... Явносц ше таргнє аж кед є директно загрожена. Потамаль, предписаня маме, алє їх применьованє углавном лєм на совисци польопривреднїкох. ТЕОРИЯ По дефинициї, пестицидни одпад може буц нєвихасновани пестицид, остаток розпущенїни пестициду после хаснованя, празна амбалажа од пестицидох, або водово розпущенїни хтори наставаю под час виплокованя опреми и амбалажи од пестицидох. Вихаснована амбалажа опасни одпад кед же є нє нєутрализована, односно виплокана „школски”, з методу тройнїстого виплокованя або з методу виплокованя под прициском, а власнїк пестицидного одпаду ма обовязку оможлївиц його правилне одкладанє на способ з хторим ше нє загрожує животни штредок, живот и здравє людзох. З аспекта очуваня животного штредку, єст лєм даскельо процедури як мож безпечно знїщиц пестицидни одпад. Сучасни приступ препоручує високо розвити технїки одстраньованя – нєутрализованє и потим спальованє под контролованима условиями у наменских построєньох, або одкладанє на депониї опасного одпаду. Значи, нє
6 РУСКЕ СЛОВО
до руского пеца лєбо до ярку. Алє, у нашей жеми ище вше нє постоя анї депониї опасного одпаду, анї пошоренє за його контроловане спальованє. Одкладанє и одстраньованє пестицидного одпаду реґуловане зоз Законом о защити животного штредку и Законом о поступаню з одпаднима материями, як и з провадзацима правилнїками, а у компетенциї є Министерства науки и защити животного штредку, Управи за защиту животного штредку, Аґенциї за защиту животного штредку и Аґенциї за рециклажу, алє и орґанох на уровню автономних покраїнох и єдинкох локалней самоуправи. Декларация и упутства за применьованє пестицидох обично маю информациї о одкладаню амбалажи, а ясно же вше треба поступац у согласносци з упутством, як и з законскима и подзаконскима предписанями. На концу, кед ше амбалажу од пестицидох виплока як препоручене, далєй з ню мож поступац як и з „обичним” шмецом зоз ґаздовствох. ПРАКСА Зоз законом предписане и же би хемийна амбалажа була повратна, прейґ реверса лєбо кауциї, алє то ше ище нє применює. Гоч, як гварене, ище нє маме специялизовани погони за знїщованє тей амбалажи, мож найсц подприємства хтори ю зазберую и вивожа до иножемства, алє єдноставно нєт досц инфраструктури – пункти за придаванє лєбо специялизовани контейнери за одруцанє, дзе би ше парасти могли ментовац тей бриґи, а по закону. 4. СЕПТЕМБЕР 2015.
ТИЖНЬОВНЇК – Дзепоєдни подприємства як цо то „Ґаленика”, маю свойо контейнери. Наприклад, у Вербаше их єст у подприємстве „Сава Ковачевич”. Роботнїки шицки пестициди хтори вихасную одкладаю до того контейнера, и кед ше го наполнї, камиони зоз „Ґаленики” приходза, позбераю одпад и охабя празни контейнер. Проблем же то нє доступне шицким польопривреднїком, алє лєм тому подприємству. Алє таки контейнери ше помали зявюю и у других местох и других подприємствох. Так, мож повесц же єст даяки мали викроки, алє то шицко ище на добродзечней основи, а у системи ище нїч нє обовязне. Закони постоя фиктивно, и нє мож их вихасновац. То вельки проблем, понеже ше хемию вше вецей хаснує. З часу на час ше правя акциї нєвладових орґанизацийох и дзепоєдних продуковательох, алє то шицко краткого вику – визначела совитодавателька зоз Польопривредней фаховей служби Вербас Катарина Радонич. Вона надпомла же и парасти ище вше нє маю чувство же вимиванє фляшох туня, єдноставна и ефикасна опция, а заш ше лєм часто случує же амбалажа, вєдно з нєвихаснованим остатком, такой закончи на депониї, коло драги и дильова, лєбо у ярку – праве у директним контакту з наджемну и поджемну воду. – Барз дискутабилне як порадзиц людзох, кед ришеня нєт. Можебуц би було найлєпше кед би продукователє обезпечели свойо контейнери на местох дзе ше купує препарати, и тримали их коло польопривредних апатикох. Потамаль, мой совит би бул же би ше амбалажу вше вимило три раз, зберало ю на єдно место, нєпремакаюце и закрите, же би ше нє випарйовало и нє розлївало зоз дижджом – заключела Катарина Радонич. РЕАЛНОСЦ Политика дружтва вше баржей наклада же треба чувац животни штредок, та ше и коцурски парасти вше частейше оглядаю кадзи руциц фляшу од пестициду, а же би то нє загрожело околїско у хторим жию. Як гваря, хемийну амбалажу ше найчастейше одруца до кан-
4. СЕПТЕМБЕР 2015.
ВРЕДЗИ ЗНАЦ Трима ше же опасни одпад: вихаснована амбалажа од пестицидох котри нє виплокана, жем або други медиюм заґадзени под час случайного висипованя пестициду, остатки после нєадекватного спальованя, очкодовани продукти (поламана, розбита, намочена амбалажа и подобне), як и вода вихаснована за виплокованє опреми и амбалажи од пестицидох. Людски орґанизем после контакту з такима материями реаґує на три способи – з метаболизованьом (детоксикация), вилучованьом (зной, моч итд) або з депонованьом (акумулация) до одредзених орґанох и тканьох. Кед слово о ефектох отровох на орґанизем, вони можу буц акутни и хронїчни, а здогаднїме же круценє и боль у глави, як и млосц, можу буц перши знаки трованя з пестицидами.
ти хтори валалчанє подоставали од ЯКП „Стандард”, та ю роботнїки пиятками зоз другим шмецом однєшу далєй од валалу, на колективну депоню. Велї од нїх фляши добре повимиваю, алє потим их ище вше спалюю у пецу, лєбо на полю. Знаю же кед ше фляшу нє вимиє добре, зоз огня ше будзе шириц нєприємни пах, хтори тиж токсични. Алє поправдзе, нє шицки провадза тренди, а єст и таких хтори о тим нє роздумую, анї нє дзбаю. Празни фляши зоз чиєй етикети аж „кричи” косцанїкова глава як спозоренє, часта слика по яркох у хотаре, коло драгох и на дзивих депонийох. З другого боку, комунални дежурни нє старча контроловац таке руцанє одпаду, понеже ше воно случує вше, и вшадзи. Зоз задруґох у валалє гваря же вони дзечнє толкую парастом на хтори способ маю хасновац продукт хтори купели, алє нє маю законску обовязку старац ше и опоминац парастох як одкладац празни фляши од отровох. Парасти, та и одвичательни зоз задруґох ше складаю же би найвигоднєйше було кед би сами продукователє зберали амбалажу з їх продуктох, алє таке дацо би вимагало додатни контейнери хтори би мушели буц специялно вибудовани. Таке становиско маю и польопривредни апатикаре, хтори думаю же би продукователє мушели буц тоти хтори роздумую цо далєй з хемийним одпадом. Медзитим, то би приволало други проблеми як цо то всеприсутна „папиролоґия”, лиценци и сертификати, рижни инспекцийни надпатрунки, та би таке ришенє, з другого боку, можебуц, представяло проблем за сами задруґи – хторим вироятно, кед ше так патри, одвитує же ше таки правила ище вше нє применює. У такей ситуациї, кед применьованє законох ище вше нє стриктно запровадзене, кажде ше знаходзи як зна и як му совисц наклада – дахто спалює, дахто одруци нє роздумуюци о тим, одруци до контейнерох за шмеце, на валаску депонию, або дзе сцигнє, и велї и нєшка нє знаю кадзи зоз фляшами. Алє треба буц оптимистични и вериц же у блїзшей будучносци будзе запровадзене зазберованє и рециклажа такого одпаду и у нашей жеми, а вец у таких условийох парасти нє буду мац дилеми и нагадованя, алє ше по автоматизму буду справовац на єдини можлїви, еколоґийно прилаплїви и законски обовязуюци способ.■
РУСКЕ СЛОВО
7
НАШО МЕСТА НАЙСТАРШИ СИМВОЛ РУСКОГО КЕРЕСТУРА
Пишу: Мария АФИЧ Дюра ВИНАЇ
ЯК ШЕ НАМ ХИЖА ЗВАЛЄЛА НА ГЛАВУ
Найстарша хижа у Руским Керестуре длуго була символ идентитета Руснацох – вязала нас за приселєнє зоз Карпатох и початок нового способу живота на тих просторох. Час ю нагризал, ми ю нє барз допатрали и чували, и звалєла ше. Пред вецей як двацец роками на єй фундаментох направена нова, алє и тота ше почала валяц
ШЛЄПА ХИЖА Найстарша хижа у Руским Керестуре интересантна и по тим же є обрацена наспак, з облаками до слунка, а гумном на улїцу. Прето анї нє ма облаки на драгу, як звичайно маю терашнї хижи. Єй облаки патра до загради
Н
а нас самих стої цо будземе зоз ню далєй робиц и чи ю зачуваме, чи єй и по други раз даме же би ше звалєла. Процедура за єй одкупйованє вецей нє така проста як цо була скорей, тераз умишани и правно-маєтни одношеня, алє, тераз за розришованє того проблему заинтересовани вецей боки. ЗАЧУВАЦ ПЕРШОБУТНИ ВИПАТРУНОК
За найстаршу хижу у Руским Керестуре спред Заводу за защиту памятнїкох Войводини задлужена Єлена Филипович, архитекта конзерватор. Вона добре упуцена до цалей проблематики, насампредз до єй конструкциї и радо з нами поприповедала о єй ришованю. – Найстарша хижа у Руским Керестуре дожила єдно валянє и реконструкцию. Ми ту помогли зоз фаховима совитами, маме зняту цалу документацию. У медзичаше ше звалєла, а Национални совит Руснацох бул заинтересовани за єй обнавйованє, цо ми потримуєме. Кед би ше ю сцело обновиц, ми, Покраїнски Завод за защиту памятнїкох порихтани дац подполну потримовку тому проєкту.
8 РУСКЕ СЛОВО
На нашо питанє чи би ше могла направиц реплика старей хижи на другим месце, вона нє одвитовала позитивно, насампредз пре автентичносц. – Знам же єст проблеми коло маєтно-правних одношеньох, алє ми ше намагаме зачувац хижи у їх першобутним випатрунку, без меняня и додаваня, як наисце були и на тих местох дзе су збудовани. ХИЖА ПОД ГИПОТЕКУ Дюра Грубеня, власнїк найстаршей хижи, гвари же би радо предал свой маєток – найстаршу хижу. Хижа укнїжена 97, а порта на 495 кавадратних метери. Медзитим, як гвари, уж длугши час ше нїхто нє интере совал за хижу, нїхто ше му нїч нє питал. Окрем нас, новинарох. – Боме гей, ище як бим ю предал – гвари Дюра. – Но, вона под гипотеку и ствар ше компликує, алє, шицко би ше могло даяк ришиц, лєм кед би було добрей дзеки. Теди, у тот час є преценєна є на 50 тисячи евра, я на ню достал тельо гипотеку. Як найстарша хижа ма свою окремну вредносц, котру нє мож виражиц материялно. 4. СЕПТЕМБЕР 2015.
НАШО МЕСТА ЗА КРАСУ ВАЛАЛА Место же би найстарша хижа крашела Руски Керестур – вона го бридзи. Медзи новима хижами на Вельким шоре, тераз би мала нове значенє и була би права атракция. Туристична орґанизация Руски Керестур зоз найстаршу хижу свойо понуканя би преширела на ище єден атрактивни обєкт. Попри школского будинку Замок, зоз виложениима експонатами котри ище вше єст по обисцох, достали бизме прави музей.
КОНКУРОВАЦ ДО ЕВРОПСКИХ ФОНДОХ Як дознаваме од др Йоакима Стрибера, фахового сотруднїка у Централним институту за конзервацию (ЦИК) з Беоґраду, хтори ше уключел до ришованя проблемох з найстаршу руску хижу у Кере стуре, конкуровац до европских фондох зоз проєктом дзе була и вона уключена, нажаль, ше на тот завод нє удало. Гоч конкурсна документация пририхтана, процес загамовали пременки руководства у самим Институту. Но, як наглашел др Стрибер, будзе ше глєдац другу нагоду и конкровац зоз тим проєктом, понеже то наш длугорочни проблем и мушиме го плановац за длугши час. РИШИЦ МАЄТНО-ПРАВНИ ОДНОШЕНЯ Национални совит Руснацох перши порушал инициятиву же би ше ришело проблем зоз найстаршу хижу. Єст елаборат за єй санированє, же би ознова врацело єй стари ви патру нок, и же би була як дакеди. Як зме дознали од Желька Ковача, пред си дате ля Вивершного одбору Националного совиту Руснацох, порушана инициятива за єй одкупйованє. – Перше треба ришиц маєтно правни одношеня, одно сно розришиц проблем зоз положену гипотеку на ню. Хижа под защиту Заводу за защиту памятнїкох Войводини, та нє шмела буц положена под гипотеку. Проблем ришує адвокат, тераз ище лєтня пауза, и вироятнє ше дакус розцагнє. Єст ту и дзепоєдни други проблеми, алє найважнєйше же єст добра дзека, маме и потримовку Заводу за защиту памятнїкох Войводини, власнїк порихтани же би ше проблем ришело и порихтани ю предац.■ 4. СЕПТЕМБЕР 2015.
СХАДЗКА СКУПШТИНИ ОПШТИНИ ВЕРБАС
ПРИЛАПЕНА ПРОГРАМA ЯКП „КОМУНАЛАЦ” Пондзелок отримана схадзка локалного парламенту у Вербаше, а найзначнєйша точка того зашеданя бул предклад ришеня о даваню согласносци на Програму дїлованя Явного комуналного подприємства „КоО Комуналним подприємстве муналац” за була найдлугша дискусия 2015. рок. Одборнїк СДС Драґан Стиєпович и на тей схадзки повторел свойо становиско же дзелєнє вербаского комуналного подприємства на два часци окончене процивзаконїто, визначел же и Програма дїлованя подприємства „Стандард” нє у согласносци зоз законскима ришенями, док о.д. директора того подприємства Радомир Чурович визначел же кажди подцаг коло дзелєня бул у согласносци зоз законскима предписанями. Окрем того, понеже одборнїк Сербскей радикалней странки Марко Дюкич задзековал на тоту функцию, на його место вибрана одборнїца з истей лїстини Мария Милинич. А. Маркович
У СЛИКИ СЛОВОХ
НОВИ КОШ НА ПИЯЦУ
Млади керестурски рекреативци прешлого тижня на терен за кошарку на пияцу положели нову таблу зоз кошом, а того тижня заплановане и описованє терену, зоз чим себе обезпеча условия за бавенє кошарки. Терен уж длугши час запущени, та ше на їх инициятиву Туристична орґанизация Руски Кере стур приявело на конкурс Роботного цела за младеж Националного совиту зоз проєктом „Млади спорту“ и достало 10 000 динари. Тот пенєж бул до статочни за купованє новей табли, а понеже було заплановане же опишу и терен, тоти трошки млади рекреативци сами покрию. С. Н.
РУСКЕ СЛОВО
9
НАШО МЕСТА КИРБАЙ У БИКИЧУ
МАРИЯ НАМ СЛУЖИ ЗА ПРИКЛАД Церква и вирни у Бикичу преславели храмове швето Кирбай прешлого пиятку, 28. авґуста, на швето Успения Мацери Божей, або у народзе познатше як Велька Матка Божа. З нагоди швета шветочну Службу Божу служел парох о. Владимир Еделински Миколка. Вон у казанї визначел значносц швета хторому пошвецени бикичски храм, як и кельо, и цо значи Мац Божа у живоце християна.
Традицийни обход коло церкви у Бикичу
О.Еделински наглашел же Мария нє умарла, алє заспала и же Исус нє дошлєбодзел же би єй цело згнїло, алє ю воздзвигнул на нєбо. – Господь Бог вибрал Марию же би родзела його сина, а вона була скромна и кед ше на слами народзел Исус Марию нащивели нє лєм пастире алє и троме кральове хтори єй принєсли дари. Вона була подзековна, а ми ше мушиме опитац кельо зме у нашим живоце подзековни за шицко цо нам Господь дава и чи находзиме ровновагу и тим цо маме и цо жадаме як то знала Мария. Прето ше спатрайме на Марию – гварел, медзи иншим, у казанї о. Еделински и домашнїм и госцом повинчовал щешлїви Кирбай. На Служби Божей апостол читал Деян Бобаль, Євангелию о.Владимир Еделински Миколка, а церковне шпиванє предводзела дзиячка Любица Роман. После богослуженя бул традицийни обход коло церкви з читаньом Євангелийох, а на концу одшпиване „Многолїтствиє”. Без огляду же бул роботни дзень, госцох з блїзка и з далєй и того року було на Кирбаю хтори пришли подзелїц кирбайску радосц з домашнїма коло богатого полудзенку и доброго сримского напою. Вл. Дїтко
БЕЗПЛАТНЕ ЛЄТОВАНЄ ЗА ШТРЕДНЬОШКОЛЦОХ
ВШЕ ВЕЦЕЙ ОДЛИКАШОХ У ОПШТИНИ Найлєпши и найвреднєйши школяре штреднїх школох зоз Општини Жабель ше врацели зоз дзешедньового безплатного лєтоваяня у Паралиї, у Греческей. Пракса котра першираз запровадзена пред штирома роками, предлужена и того року зоз обявйованьом конкурса за школярох зоз териториї општини котри у прешлим року мали скроз одлични просек. З рока на рок ше число цалом одличних школярох звекшує. Пред штирома роки путовали 37 школяре, 2013. року, 52, прешлого, 2014. року – 67, а того року 87 школяре. Випатра же и тота награда стимулує школярох же би учели и буЗаєднїцки знїмок жабельских штредньошколцох на лєтованю у Греческей ли одлични школяре. У Паралиї спали у готелу котри бул оддалєни тованю, а школяром подзелєни маїци видвоїц пенєжи. Гварели през ошмих коло сто метери од побрежя, у котрим на котрих на хрибце було виписане „Я „За тоту наградну вредно ше жертвомали и костиранє. З нїма, на лєтованю 5,00”. Школяре барз задовольни зоз вац и добре ше учиц”. були и предсидатель Општини Жабель тоту награду, так же ше тераз нє уча Средства за лєтованє ше обезбечує Чедомир Божич. лєм же би ше лєгчейше уписали на фа- дзекуюци рационалнєйшому трошеню Пред драгу, зоз родичами отримана култет, алє и прето же би пошли на лє- енерґентох у обєктох Општини. на котрей им потолковани деталї о лє- тованє за котри родичи нє буду мушиц С. Барань
10 РУСКЕ СЛОВО
4. СЕПТЕМБЕР 2015.
NA[O MESTA РЕҐРЕСОВАНЄ ДРАГОВИХ ТРОШКОХ У КУЛСКЕЙ ОПШТИНИ
ДО ШКОЛИ ТУНЬША КАРТА
И у наступаюцим школским 2015/16. школским року за школярох штреднїх школох зоз териториї општини Кула буду з часци, лєбо цалком реґресовани драгово трошки у медзимесним и медзигородским транспорту. На часточне реґресованє превоженя у медзигородским транспорту маю право шицки школяре хтори виполня условия з Конкурсу, а єдно з нїх и же би нє примали даяку файту помоци як цо кредит, стипендия и подобне. Тото право ше будзе витворйовац од 1. септембра по конєц того календар-
ПОТВЕРДЗЕНЯ ЗА ДЗЕЦИНСКИ ДОДАТОК З Општинскей управи у Кули обвисцую и родичох котри хасную дзецински додаток же маю обовязку принєсц потвердзеня же дзецко почало ходзиц до школи у наступаюцим школским року. Потвердзеня треба придац у периодзе од 1. септембра по 31. октобер у Услужним центре Општинскей управи у Кули.
ского року, а предлужи ше и нарок кед же Покраїнски секретарият за образованє и надалєй обезпечи средства. Одредзени катеґориї школярох як цо то дзеци чийо родичи примаю социялну помоц, зоз фамелийох родичох цо ше сами стараю о дзецох, треце и кажде шлїдуюце дзецко у фамелиї, як и школяре з ромских фамелийох маю право на сто-посто реґресовани драгово трошки у медзигородским транспорту, цо значи и кед путую до школи звонка општини Кула. И у наступаюцим школским року право на цалком реґресовани трошки путованя буду мац шицки школяре, нє лєм тоти зоз спомнутих катеґорийох котри уписани до даєдней зоз штирох штреднїх школох у Општини кула, хтора по своєй одлуки, од влонї реґресує тоти трошки. Праве тоти школяре нє маю обовязку анї подношиц вимогу и документацию за реґресованє, алє список школярох до Општинскей управи по 5. септембер длужни послац сами школи. Текст Конкурсу з потребнима условиями и документацию за конкурованє мож найсц и на сайту општини Кула на веб адреси www.kula.rs. Школяре хтори вимоги пошлю после 5. септембра спомнути права годни витвориц аж од октобра. М. Афич
У ШИДЗЕ ЗНАЧНИ ИНВЕСТИЦИЙНИ УКЛАДАНЯ ЯКП „ВОДОВОД”
КРЕДИТ ЗА НОВИ ЦИВИ У ЯКП „Водовод” у Шидзе у цеку обезпечованє документациї за кредит од 36 милиони динари за 1,6 километри новей часци цивоводу у Батровцох Лєто, час кед ше троши вецей води як у других часцох рока, алє зоз новима инвестициями до водоводу у местох шидскей општини, того року то було узвичаєне трошенє. У ЯКП „Водовод” у Шидзе у цеку обезпечованє документациї за кредит 36 милиони динари за ришованє води у Батровцох, бо треба положиц 1,6 километри новей часци цивоводу. – Слово о часци хтора нєвигодна за интервенциї после гаварийох з оглядом на тото же у питаню лєс, циви досц глїбоко, а роботна машина (баґер) на интервенцию приходзи аж о годзину воженя. Прето сцеме пременїц найкритичнєйшу часц, а вец по фазох у 2016 року зробиц ище три километри. Тоти роботи коштаю коло 60 милиони динари. Остаток роботох поробиме у 2017. року. Наздавам ше же нам кредит будзе оддобрени на седем роки з двома роками ґрейс периоду. Потим би ушлїдзела явна набавка, а з роботами би могли почац у октобре – гвари директор ЯКП „Водовод”, Александар Йованович. Шидянє того лєта маю нєпреривно води, а вноци ше воду нє викапчує. Директор Йованович напомина же 4. СЕПТЕМБЕР 2015.
благочасово пременєти и главни вентили хтори нє меняни седем роки, а нєодлуга ушлїдзи санированє резервоара у Технїчней служби капацитету 3 120 кубни метери, води хтори служи як резерва кед трошенє води найвекше. Кед ше случа менши гавариї, хаснує ше воду зоз спомутого резервоара, покля санированє гавариї нє будзе закончене. Тота инвестиция кошта шейсц милиони динари. Од значних инвестицийох, наш собешеднїк визначує и набавку пошореня „оксихлороґен” за хлорованє води
НАПЛАЦОВАНЄ ВОДИ Директор Йованович гвари же наплацованє потрошеней води коло 90 одсто. Нє пребачує ше анї физичним, анї правним хасновательом. Но, хто ма длуства годзен го виплациц на рати. – Нажаль, єст и таких хтори нє вихасновали анї тоту можлївосц. Прето зме примушени свойо поглєдованя наплациц прейґ вивершительох – гвари директор Йованович.
хторе коштало 12 милиони динари. АП Войводина обезпечела дзевец милиони, а локална самоуправа три милиони динари. – Будземе конкуровац и за вибудов водоводней мрежи за фрушкогорски валали Сот, Бикич, Моловин и Привину Ґлаву. У Соту и Привиней Ґлави вивартани студнї, шлїдзи их опреманє, а потим вибудов цивох. И тоти инвестициї буду покончени з помоцу АП Войводини и локалней самоуправи. Значни средства ушпоровани пре менше число гаварийох на главним цивоводу профила „фи 400”, бо лєм єдно санированє кошта вецей як 300 000 динари, та вец, нє чежко вираховац же рочно за тоти намени пошло даскельо милиони динари – додава Йованович. Вл. Дїтко
РУСКЕ СЛОВО 11
ЕКОНОМИЯ ПОЛЬОПРИВРЕДНИ ПОТЕНЦИЯЛИ СЕРБИЇ ПРЕДСТАВЕНИ НА САЙМЕ У СЛОВЕНИЇ
ИСКУСТВА И НАГОДА НАШИМ ПРОДУКОВАТЕЛЬОМ Пишe : Михаил РАМАЧ
У словенацкей Горнєй Радґони концом авґуста закончени 53. Польопривредно-поживови саям „Аґра” хтори позберал 1 785 викладачох и коло 129 000 нащивительох, а медзи нїма були и представнїки зоз Сербиї
Н
а тогорочней „Аґри” мед зи 30 державами, од Аврсталиї по Китай, першираз представени польопривредни потенцияли Сербиї, а робна марка „Найлєпше з Войводини” нащивительом традицийно понукла свойо продукти.
АКТУАЛНА АҐРАРНА ПОЛИТИКА ЕУ Єдна з нащивенших трибинох отримана на штанду ресорного министерства Словениї, на хторей предшедали министер польопривреди Словениї Деян Жидан и предсидателька Дружтва аґрарних новинарох, Весна Йованович. Теми хтори значни и за наших парастох то актуелна аґрарна политика Европскей униї и криза у продукциї млєка. О тих темох, як и о новосцох у словенскей польопривреди министер польопривреди Словениї Деян Жидан гварел: – Важна новосц тото же Словения од 1. януара того року достала нову аґрарну политику и нову програму руралного розвою. Ми єдна з перших дежавох Европскей униї хтора достала можлївосц и согласносц же бизме робели иншак як потераз. За седем роки маме 950 милиони евра за нєпоштредни плаценя и основни субвенциї.
12 РУСКЕ СЛОВО
Спомнути саям указал ше як значна польопривредна манифестация нє лєм у Словениї, алє и у реґиону, прицагуюци нащивительох зоз Австриї, Мадярскей, Горватскей, а вше вецей и зоз Сербиї. Понукнуце тогорочного сайму було наисце вельке, а нащивителє могли видзиц сучасни технолоґиї, механїзацию и опрему за польопривреду, як и за поживову индустрию, орґански шаца, найквалитетнєйши локални и реґионални єдла и вина. СУЧАСНА МЕХАНЇЗАЦИЯ И ТЕХНОЛОҐИЯ На Сайме представена сучасна механїзация за статкарство, винїцарство, лєсарство, овоцарство, орґанска пожива, вина, нашеня и древка, средства за защиту рошлїнох, за защиту и карменє животиньох, опрема за винарство, продукти за хаснованє обновююцих жридлох енерґиї, уметнїцки и ремеселнїцки продукти, и ище вельо того. „Аґра” 2015. тематски означела европски рок розвою, Медзинародни рок жеми, Медзинародни рок шветлосци и технолоґийох повязаних зоз шветлосцу. Окремна увага и фахови викладаня пошвецени индустрийней конопи як индустрийно и здравстевено перспективней култури, а тиж и лїковитим и ароматским рошлїном хтори углавним представяю дополнююцу дїялносц велїх польопривредних ґаздовствох у Словениї. 4. СЕПТЕМБЕР 2015.
ЕКОНОМИЯ На тогорочней „Аґри” ше представела и Сербия, а 24. авґ уст бул дзень Войводини дзе увага пошвецена войводянским викладачом. ВОЙВОДЯНСКИ БРЕНДИ Зоз смаком и пахом войводнянских єдлох, звуком тамбури, и другима продуктами, штанд Войводини прицагнул красне число нащивительох. Присутних на штанду привитали совитнїк у влади АП Войводини Мирослав Никич, хтори у своєй бешеди представел привредни потенцияли Войводини, и директор СаПрезентация йма Янез Ерявец, „Найлєпше з Войовидини” хтори бешедовал о значносци сотруднїцтва зоз АП Войводину. Медзи викладачами були рижни здруженя з вецей местох. – Єдла хтори зме понукли нащивительом нашого штанду порихтали жени з Баноштору, Бачкого Моноштору, Таванкуту, колбаси порихтала „Кобасицияда” з Туриї, а хлєб тиж так. На тим сайме зме други раз и барз зме задовольни з промоцию, а тиж зме барз добре прияти. Кельо таки сайми маю одгук, найбажей видно по нащиви „Кобасицияди” у Туриї, док ту на нашим штанду вельке поглєдованє за нашо продукти – гварела Зорка Ведурич спред туринскей „Кобасицияди”. РЕҐИОНАЛНЕ ПАРТНЕРСТВО На сайме у Горнєй Радґони стретли зме и нащивительох зоз општини Србобран, хтори окрем нащиви Сайму мали ище єден повод прецо пришли. Слово о подписованю сотруднїцтва зоз словенску општину Ґрад, а дацо вецей о тим дознали зме од Зорана Кнєшка, члена оштинскей ради з ресору польопривреди. – Представнїки Општини Ґрад нас поволали же бизме пришли до нащиви з нашима польопривреднима продукователями, та зме приведли 25 продуковательох, а тото цо окреме за нас значне, то подписованє сотруднїцтва зоз Општину Ґрад. То сотруднїцтво у польопривреди, култури, нєвладових орґанизацийох и ище дзепоєдних обласцох – гварел представитель Општини Србобран Зоран Кнєшко. Штанд словенского Министерства польопривреди того року бул у знаку пчоларства пре инициятиву же би ше 20. май преглашело за Шветови дзень пчолох. Важносц пчолох добре позната у природних процесох, а праве тот датум вибрани як дзень народзеня велького словенацкого пчолара Антона Янши. Тогорочна „Аґра” на прави спо соб виго сцела и едуковала своїх нащивительох и ище раз указала же прецо з рока до рока прицагує нових викладачох и нащивительох. ■ 4. СЕПТЕМБЕР 2015.
ЗДРУЖОВАНЄ ПОЛЬОПРИВРЕДНЇКОХ ДО ЛОКАЛНИХ АКЦИЙНИХ ҐРУПОХ
ПЕРШИ КРОЧАЙ ҐУ ЕВРОПСКИМ ФОНДОМ Же би унапредзели свойо ґаздовства у ефикасносци и урожайох, домашнї польопривредни продукователє буду мушиц звладац терминолоґию и процедури на хторих инсистує Европска уния. Наприклад, ЛАҐ – Локална акцийна ґрупа, то здруженє польопривреднїкох хторе формоване по европских стандардох, односно ма найменєй 51 одсто членох здруженя зоз приватного сектора, як цо то самостойни продукователє, приватни подприємства и задруґи. Другу часц ЛАҐ твори явни сектор, односно локална самоуправа. – Локална акцийна ґрупа початок, перши крочай ґу европским фондом у котрих средства наменєни економскому и руралному розвою жемох хтори сцу приступиц ЕУ. ИПА фонди наменєни цалому економскому розвою, а ИПАРД фонди руралному розвою. Єден зоз способох же би нашо продукователє дошли до пенєжа з тих фондох праве и здружованє и фомованє свойого ЛАҐ – визначела инжинєрка аґроекономиї Емилия Баяц зоз Польопривредней фаховей служби Вербас. Циль снованя локалних акцийних ґрупох то планованє гевтого цо треба поробиц, активносци, утвердзованє чи активносци були успишини и подобне. Прето у вязи, Реґионална розвойна аґенция Бачка у сотруднїцтве зоз Европским рухом Нови Сад и осем општини з простору Бачкей у наступним периодзе витвори проєкт „Локални инициятиви за рурални розвой Бачкей” котри ма циль зменшанє худобносци у руралних штредкох, з помоцу умрежованя до локалних инициятивох, односно помоцу формованя до ЛАҐ. Так ше з тим проєктом формує капацитети осем општинох Бачкей за хаснованє средствох зоз предприступних фондох Европскей униї наменєних за рурални розвой, а окреме средствох наменєних за реализацию мири ЛИДЕР (LEADER). За средства наменєни витворйованю мири ЛИДЕР право конкуровац годни праве локално-акцийни ґрупи. Проєкт предвидзує виробок локалних стратеґийох руралного розвою за кажду з општинох по ЛИДЕР методолоґиї, односно активне участвованє локалнихакцийних ґрупох у дефинованю и виробку спомнутих стратеґийох. На концу, имплементация того проєкта часц ширших активносцох Реґионалней розвойней аґенциї Бачка на пририхтованю того реґиону за поцагованє средствох з предприступних фондох ЕУ. После витворйованя потенциялни локални-акцийни ґрупи буду зошицким порихтани за самостойне конкурованє за средства котри наменєни за витворйованє мирох ЛИДЕР и ИПАРД фондох. А. Маркович
РУСКЕ СЛОВО 13
КУЛТУРА И ПРОСВИТА ОТРИМАНА КУЛТУРНА МАНИФЕСТАЦИЯ „МИКЛОШЕВЦИ 2015”
ПИСНЯ И ДАЛЄЙ БУДЗЕ ЖИЦ Пишу: Славица ФЕЙСА Дюра ВИНАЇ
Културна манифестация „Миклошевци 2015” почала з отвераньом вистави трох младих подобових уметнїкох – Кристияна Медєша, Лариси Гнатко и Роберта Ерделя з Петровцох, а соботови вечар бул пошвецени миклошевскому композиторови Юлиянови Бучкови. Того року манифестация була ювилейна – трицета по шоре од кеди ше отримує
Л
єм писня будзе далєй жиц” – була назва програми и промоция кнїжки у хторей зазначени велї Бучково композициї, роками дзечнє виводзени и слухани. Нотни материял позберали и обробели Юлиян Рамач Чамо, Лидия Пашо и Ана Бучко (Юлинова дзивка), а рамики подобово оформел Боґдан Ерделї. Видаванє помогли Координация русинскей националней меншини Републики Горватскей и представитель рускей националней меншини у городу Заґреб, мр Ириней Мудри
ЗЛОЖНОСЦ НАС ОТРИМА По привитних словох Славка Ждиняка, предсидателя КУД „Яким Ґовля”, Томислава Паненича, и винчованкох Звонка Костелника, Дубравка Рашлянин гварела: – Нєшка славиме ювилей, трицету манифестацию по шоре од єй отримованя, и тот податок нам гутори же ище вше чуваме свою традицию, свою културу и язик, писню, танєц и виру уж вецей як 160 роки. Нїґда нє було лєгко пестовац руску културу, а годни зме и далєй так предлужиц кед будземе вєдно, кед будземе почитовац заєднїцтво и кед будземе зложни.
ВЕЧАР ПОШВЕЦЕНИ ЮЛИНОВИ БУЧКОВИ Композицию „Писнї сон” одшпивала Ана Бучко, медзи слухачами познатша по рефрену „Дзивоцка красо лєташ гет, вчера ши була, уж це нєт...” за хтори текст написала Агнета Бучко Папгаргаї (Юлинова шестра), а у ориґиналу ю шпива Таня Колєсар-Ґвоїч. Од дзецинских шпиванкох найпопуларнєйши „Лєм по моди”, и „Хованє єдней жаби”, автора Дюри Папгаргая. У кнїжки „Лєм писня будзе далєй жиц”, медзи иншим зазначене же Юлин Бучко народзени 1958. року у Миклошевцох, дзе закончел основну школу, а Штред-
14 РУСКЕ СЛОВО
4. СЕПТЕМБЕР 2015.
КУЛТУРА И ПРОСВИТА ню польопривредну у Илоку. Емотивно бул вязани за музику и вона по стала и його животне поволанє. Робел як наставнїк музики у Музичней школи при Културним центру у Вуковаре, а по сле войни у Радио Вуковаре як музични редактор. Умар 2011. року. ПОЗДРАВ РОВНЇНИ Нєдзельова часц манифе стациї „Миклошевци 2015” почала пред поладньом зоз Службу Божу у Грекокатолїцкей церкви „Рождества Пресвятей Богородици”, а зоз гимну Републики Гoрватскей и святочну писню „Браца Русини”, почала пополадньова програма „Поздрав ровнїни”. Роберт вецей раз наградзовани за малюнки и скулптури, Домашнї, наймладши танцоше КУД „Яким Ґовля” а Кристиян самоуки уметнїк з Миклошевцох на бини „кошели, грабали и плакали”, так як цо була и назва кореоґрафиї Желька Лїкара, а руководителька Єлена Сабадош. Женска шпиГОСЦИ вацка ґрупа под фаховим руководством Ани Бучко укаУ Микошевцох привитани високи госци: Звонко зала високи уровень у шпиваню руских народних шпиКо стел ник, пред ста ви те ль рускей на ци о нал ней ванкох, а фолкораше ше представели у „Горнїцким танменшини у Совиту за национални меншини Репуцу”. Мадярски народни танци зоз Чаковцох до Миклоблики Горватскей, Томислав Паненич, началнїк шевцох пришли танцовац члени КУД „Петефи Шанопштини Томпоєвци, Борис Бучко, предсидатель дор”, а з двома шпиванками ше представела и шпивацка координациї Радох рускей националней меншини ґрупа КУД Русинох з Винковцох под руководством ЗоВуковарско-сримскей жупаниї, Дубравка Рашлярана Циковца. нин, пресидателька Союзу Руснацох Горватскей, як Танцошом, Петровчаньом, членом КУД „Яким Гарди” и представителє Националного совиту Руснацох зоз барз кляпкали, а нє мож нє замерковац красни гласи Републики Сербиї. Хлопскей шпивацкей ґрупи. У танцу ше представели и три дзивки КУД Руснацох з Осєку. Домашнї з танцом почали, домашнї у танцу „Ей на Як випатра бависко у танцу указали наймладши аматетар ки, на тарки” и закончели ище єдно швето у Миклоре КУД „Младосц” з Водїнцох, а же любов ґу музики зєшев цох. Гваря же за тоти два днї, док тирваю програми, динює младих зоз сушедних валалох, присутних преско ро же нєт того у валалє хто на даєдну зоз нїх нє зашвечел музични квартет у двох нумерох. шол. Всо боту и госци и домашнї могли опатриц Виставу Же би ше нє забуло як ше дараз шпивало на свадзбох ма люн кох младих авторох – Кристияна Медєша и Роберостарала ше Наталка Гнатко и добре порихтала шпивата Ер де ля. Кристиян самоуки уметнїк, надумани же ше чох з Дружтва „Руснак” з Петровцох, а танцоше, штирубу ду це озби льнєйше опробує у уметносци, док ше Роме леґинє и 12 дзивчата з КУД „Петефи Шандор” з Лаберт шко лує у уметнїцкей школи за применєну уметслова, були ориґинални и шмели на бини як кед би за нїносц, а скулп торство му фах. ма були роки, роки искуства. Фолклорна секция зоз КУД „Осиф Костелник” з ВукоМУЗЕЙ НАД СТАРУ ТАРҐОВИНУ вару ше представела у двох танцох, а мишани хор з двома шпиванками. Тот хто сцел внєдзелю могол опатриц и Етно збирку миклошевского музею. Старина пред даскельома роками КОВАЛЬОВA ХИЖA позберана до, як Миклошевчанє гваря, просторийох дакедишнєй старей тарґовини. Но, роками ше чека же би На поверху Старей тарґовини змесцена Етно збирше за тоту шумну збирку нашло адекватне место. Нєдзека миклошевского музею. На тим бул анґажовани цальову програму водзели Анамария Мудри и Єлена Бучко. ли валал, а паноцец Йоаким Симунович оглашел у Каждого року концом лєта ше у Микошевцох, у тим церкви же хто ма на пойдзе даяку старину, а сце подана шим сримским валалє дружа и млади, и стари, постреровац, най ше прияви. таю и виприповедаю. Нєт там вельо руски души, алє су – Так и було, хлапци на трактору обишли валал, вше порихтани каждого привитац. Вше менєй и дзеци, людзе давали хто цо мал и думал же треба же би було алє ище вше єст ентузиястох хтори з нїма робя и стараю даґдзе виложене. Ми, жени, умивали, чухали, складаше же би руски язик, култура и обичаї праве там жили ли позберану старину. Найвреднєйше – древене кориище велї роки. то, гваря же є зоз Карпатох, а ту и други предмети коМанифестацию орґанизовало КУД „Яким Ґовля” з три ше зачувало од препаданя. У планє було одкупиц Миклошевцох под покровительством Совиту за нациоКовальову хижу, у нєй ковальня, а єст и простору за викладанє експонатох. Нажаль, коло одкупу цошка нални меншини Републики Горватскей и сопокровительстануло, а хижа и далєй стої празна – гвари Ґенка Биством Општини Томпоєвци и Союзу Русинох Републики кийова. Горватскей. ■ Фото: Дю. Винаї и В. Вуячич 4. СЕПТЕМБЕР 2015.
РУСКЕ СЛОВО 15
КУЛТУРА И ПРОСВИТА
ПОЧАЛ НОВИ ШКОЛСКИ РОК
ЗАБРЕНКАЛО! ШКОЛЯРЕ УЖ У ЛАВКОХ
Пишу : М. АФИЧ Т. ХОДАК С. БАРАНЬ
Пришол и тот перши септембер, та учальнї ожили и, после вецей як двох мешацох одпочивку, ознова забренкал школски бренчок. До першей класи починаю ходзиц и наймладши нашо школяре у керестурскей и коцурскей школи, алє и до яшелькох, односно Предшколских установох руских оддзелєньох, у Керестуре, Коцуре и Дюрдьове Нови школски рок 1. септембра почал и у Основней и штреднєй школи з домом школярох „Петро Кузмяк” у Руским Керестуре и у керестурским оддзелєню „Цицибан” ПУ „Бамби” зоз Кули. До першей класи Основней школи почали ходзиц 37 школяре подзелєни до двох оддзелєньох, а предшколцох у Керестуре єст вецей як влонї. РУСКИ КЕРЕСТУР: ДАРУНКИ ПЕРШОКЛАСНЇКОМ Школяре до Школи пришли по розпорядок 31. авґуста, а 1. септембра уж бул перши наставни дзень. Наймлад-
ШУМНЕ ЧИСЛО ҐИМНАЗИЯЛЦОХ Школа „Петро Кузмяк” нови школски рок 2015/16, почала зоз 521 школяром. Од того 291 школяр у Основней школи дзе 127 од першей по штварту класу, а 164 у висших класох, а то дакус менєй як влонї. До Штреднєй школи у Ґимназиї на напряме Туристични технїчар, вєдно уписани 230 школяре, давно нє було телїх велїх школярох у першей класи у руским оддзелєню Ґимназиї дзе уписани 22 школяре. У Доме школярох, дзе капацитет 80 места, уписани 60 школяре, а як пракса указує, у жимских мешацох ше їх число вироятно звекша. Менше интересованє за интернат вироятно и пре безплани драгово трошки хтори штредньошколцом обезпечую општини Кула и Оджак.
Перши дзень у оводи
16 РУСКЕ СЛОВО
Привитани першокласнїки у керестурскей школи
ших школярох першей класи хтори буду мац наставу у школским будинку Замок, вєдно з учительками Меланию Рамач и Наталию Зазуляк, окреме привитала и директорка Школи Хелена Пашо Павлович. Першокласнїкох нащивели и представителє локалней самоуправи – предсидателька СО Кула Снежана Мркаїч и представительки Канцелариї за младих. Уж по традициї, вони дзецом подаровали Транспортни буквари, лайбики и наруквици. Як наглашела предсидателька Мркаїчова, тоти дарунки им помогню за безпечнєйше справованє у транспорту. Таки исти дарунки, локална самоурава обезпечела першокласнїком у шицких школох у Општини. З нагоди початку нового школского 2015/16. року, привит у оддзелєню „Цицибан” ПУ „Бамби” виховательки Емилия Костич и Ксения Вучкович пририхтали и 55-ерим дзецом хтори буду ходзиц до двох предшколских ґрупох. Од того числа 44 буду мац Пририхтуюцу предшколску програму, док дзешецеро младши, буду до оводи ходзиц два роки. Понеже предшколски дзеци тераз єст седмеро вецей як влонї, звекшане вкупне число дзецох у цалей установи. Вєдно з дзецми у цалодньовим пребуваню до дзецинскей заградки у тим школским року буду ходзиц 140 дзеци. У цалодньовим пребуваню буду робиц два яшельково, и три обданїщово ґрупи (дзеци од 3–7 рокох). 4. СЕПТЕМБЕР 2015.
КУЛТУРА И ПРОСВИТА
ПОЧАЛ НОВИ ШКОЛСКИ РОК КОЦУР: ВОЧИ НОВИМ ДОЖИЦОМ Школяре Основней школи „Братство єдинство” у Коцуре вовторок рано ознова поставали до шорох опрез школи чекаюци же би их учительки уведли до учальньох на годзини. Найвецей уваги прицагли першокласнїки, хтори ше зоз школу и учальню того дня першираз стретли. Же би ше упознали зоз учительку, першокласнїки пондзелок, 31. авґуста, мали святочни приєм, хтори отримани у велькей сали Дома култури. Теди им старши школски товарише пририхтали кратку програму, у писньох, шпиванкох и танцох. Директорка школи Славица Байор привитала шицких першокласнїкох и пожадала им вельо успиху и ище вецей петички през цале школованє. На концу, учительки и учитель привитали своїх школярох, и порадзели ше же ше уж ютредзень стретню у школских лавкох.
ДЗЕШЕЦЕРО У РУСКЕЙ КЛАСИ До першей класи коцурскей школи, у новим школским року почали ходзиц пейдзешат дзевецеро школяре, а од того дзешецеро до оддзелєня з наставу на руским язику. Першокласнїкох, штири дзивчата и шейсцох хлапцох, у руским оддзелєню будзе учиц учителька Славица Чельовски.
Першого дня до школи з мацеру, а вец зоз пайташами
Першого дня першокласнїки до школи пришли зоз родичами, а зоз собу принєсли лєм прибор за рисованє. Пошвидко ше почню стретац зоз числами и буквами, а на тей драги их чекаю ещи вельо нє одкрити авантури. Школяре на приєму достали флуоресцентни брушлїки за безпечносц у транспорту, а же би драга од дому по школу була ещи безпечнєйша, на драги коло школи буду дежурни полицає. Перше з родичами, а тих дньох уж з пайташами крачаю вочи новим дожицом. Факултативне ученє руского язика зоз елементами националней култури тиж досц заступене у коцурскей школи, та так того школского року трицецеро школяре од першей по штварту класу вибрали слухац тот предмет. Годзини штиром ґенерацийом школярох тримаю учительки и учитель: Єлена Русковски, Мария Полдруги, Єлена Буила и Данил Мученски.
ДЮРДЬОВ: РУСКИ ЯЗИК ШЕ ОЗНОВА БУДЗЕ УЧИЦ ФАКУЛТАТИВНО У Основней школи „Йован Йованович Змай” у Дюрдьове, и Дзецинскей заградки „Дюрдєвак”, пондзелок бул дзень першокласнїком и оводарцом. Школяре нїзших
Наймладшим школяром и у Дюрдьове порихтана програма
4. СЕПТЕМБЕР 2015.
класох им порихтали програму и привитали их на руским и сербским язику. Привитала их и Мария Тртич, директорка школи, хтора медзи иншим гварела же дюрдьовска школа инклузивна, и у нєй єст места за шицких школярох. Того року до трох оддзелєньох уписани 67 першокласнїки, 40 хлапци и 27 дзивчата. И того року нєт першей класи з порядну наставу по руски, та наймладши школяре руски язик буду учиц факултативно. По словох наставнїци руского язика Мариї Самарджич, ґрупа школярох будзе формована, и уж єст школярох хтори ше приявели пред початком школи. Кед у ґрупи будзе вецей як дзешец школярох, буду оформени два, а кед будзе менша, будзе єдна ґрупа вєдно з школями хтори руски язик уж уча факултативно. О точним числу школярох хтори буду ходзиц на годзини руского язика будзе ше знац док шицки родичи виполня анкетни лїстки. До дюрдьовскей дзецинскей заградки уписани 54 дзеци, од того седмеро до руского оддзелєня. ■
РУСКЕ СЛОВО 17
ЛЮДЗЕ, РОКИ, ЖИВОТ НАШ ГОСЦ: СОНЯ ЕДЕЛИНСКИ З РУСКОГО КЕРЕСТУРА
ЖЕНА, A ЗАНЯТА У ЛЇВАЛЬНЇ Пишe: Мария АФИЧ
ЛЇВАЛЬНЯ ДЛУГОРОЧНИ ДАРОВАТЕЛЬ Майстор Янко Микита у нашей заєднїци познати и як длугорочни добродїй наших церквох. У векшини парохийох ше находзи його продукт – пейцокраки швичнїк, потим рижни файти розпяцох, релєфи, дзвони и друге цо з найвекшей часци спонзоровал. Майстрову роботу у сотруднїцтве з уметнїком Силвестером Макайом видно и на бистох хтори виложени у школи у Керестуре, у Замку, и у парку. Майстор тиж познати и як спонзор у велїх других обласцох, од видавательства по нашо фестивали.
18 РУСКЕ СЛОВО
Соня Еделински з Руского Керестура найскорей єдина жена занята у лївальнї, у продукциї, бо як познате, приватни лївальнї у цалей Войводини єст лєм два. Єдна з нїх и „Микита” у Кули, з длугу традицию, а чийо власнїки Соньово родичи, майстор лївец Янко и його супруга Ирина, на хтору ше и водзи мигель
П
решлого року, кед оцец оперовал очи, требало помагац и у лївальнї, та сом часто одходзела и робела з двома оцовима роботнїками. И так раз мац предложела же чом би ме вони и нє приявели и урядово дали роботу, кед уж и так ходзим робиц. Пристала сом, бо ше ми тота робота указала як добре ришенє за цалу нашу фамелию. Син Мирослав ходзи до штреднєй школи у Новим Садзе, та зме през тидзень и так порозходзени, я оставам у Кули, а през викенд ше шицки сходзиме дома у Керестуре – бешедує Соня о роботи у лївальнї. Еделинскова закончела штредню школу „Петро Кузмяк” у Керестуре, прекладательни напрям, и єден рок студирала на Катедри за руски язик и литературу, алє вец ше так поскладало же нє предлужела школованє. – Оцец ме послал до Привредней комори у Зомборе дзе сом учела кнїжководительство. Теди ище нє було компютери и шицко ше робело и раховало на паперох з руку. Даскельо роки зме тримали будку у центру Керестура, у хторей зме готовели єдзенє, популарно поведзене „швидке єдзенє” – здогадує ша наша собешеднїца.
Терашня робота у лївальнї єй, поправдзе, нє була нїч нове и нєпознате, понеже ище док ро сла, знала як випатра цали процес роботи. – И попри тим же оцец уж у пензиї, вон ище вше провадзи орґанизацию роботи у лївальнї – толкує Соня. ЛЇВАЛЬНЯ „МИКИТА” НАДАЛЄКО ПОЗНАТА Нашей рускей заєднїци барз позната лївальня майстра Янка Микити зоз Кули, хтора само стойно при їх обисцу роби од седемд зе шатих ро кох пре шло го ви ку. Основана є 1953. року як „Полич-Микита”, кед як цимборове робели Янко зоз своїм майсртом Михайлом Поличом у хторого виучел и свойо реме сло лївца. Майстор Янко од самого почакту провадзел и орґанизовал роботу, а єден час обидвоме були анґажовани и у познатей кулскей фабрики „Истра”. Там Янко робел як инструктор и обучовал роботнїкох. Лївальня „Микита” у континуитету роби и нєшка. 4. СЕПТЕМБЕР 2015.
ЛЮДЗЕ, РОКИ, ЖИВОТ Правда, тераз приявена на мено його супруги Ирини, у катеґориї „Стари ремесла”, понеже майстор пошол до пензиї. Ма стаємно занятих двох роботнїкох, а попри Сонї, по потреби анґажує и трецого. Главни майстор у лївальнї уж 32 роки Шандор Ґаламбош, а вєдно з нїм, од своїх петнац рокох, там роби и Руснак Юлин Планчак. Вони добри тим, добре ше познаю и маю шицки вельо искуства, а и роботи єст надосц. – Роботи стално маме, но береме лєм тельо кельо уж оцец може попровадзиц. През лєто найвецей вилїваме рижни часци за приватнїкох, а пред сезону зогриваня приду на шор нукашнї часци за ремонтованє пецох. Нєдавно зме вилївали вельо „кулї ”, од 20 до 30 кили чежки, за обуку полицайох и жандармериї, а барз ше глєдало и „сача”, специялни шерпенї зоз покривку за готовенє єдлох. Тоти шерпенї зме попредали рестораном, окреме до Чарней Гори – приповеда Соня.
Лївальня Янка Микити роби од 70-тих рокох, а у нєй анґажована цала фамелия ДЗЕЦИ УЧЕНИ РОБИЦ ОДМАЛЮЧКА
РОБОТА НЄ ЧЕЖКА Гоч робота у лївальнї нє лєгка, и досц „затрепана”, вшадзи єст писку, а кед ше раз до тижня розпущує желєзо, у пецох
температура до 1 000 ступнї. Од горе, на пойдзе ше топи зоз чутками, древом, и сипе ше шор коксу, шор желєза и так шором, а розпущене желєзо чури долу до
ТОРТИ – ОБЛЮБЕНИ ГОБИ Соня одмалючка була анґажована и у кухнї коло вареня, бо мац робела, а кед баба пошла до купелї, як старша шестра, влапела ше и до колачох. – Любела сом печиц колачи и познєйше, кед сом ше одала. Кед ше одала и моя шестра, єй тром дзивчатом требало торти за родзени днї. Шицким ше попачело, та сом почала печиц и другей родзини. И дзень-нєшка попри шицких роботох и беганьох, кед придзем дому до Керестура, и кед мам упечиц торту, тота робота ми як оддих и антистрес терапия. Теди уживам, а поготов же ше и сама барз любим „часциц” з колачами – припознава Соня. 4. СEПТEMБEР 2015.
варехох и роботнїки го лєю до порихтаних фурмох. Прето ше по вельких горучавох вилїва од штирох рано же би ше могло витримац таку роботу. – Моя главна робота – правенє ядрох. То таке як кед ше дзеци бавя у писку... До станєм єден калуп, насипем до ньго писку, осушим з оксиґеном и вец го други кладу до фурмохза ляце. Кед ше вилєє, там дзе тото ядро, останє дзира. Моя робота и пец за ляце зоднука очисциц, а вец го зоз шамотом облїпиц. Я ше єдина од нас шицких можем вохпац до пеца, а нє клаустофобична сом, гоч є таки же ше лєдво у нєй мож обрациц. На питанє же чи є задовольна зоз терашню роботу, Соня гвари же ше у лївальнї добре чувствує, бо зоз тоту роботу виросла. Там є и при своїх родичох хторим є у шицким на помоци кед треба, бо су вше старши. Цо и як будзе познєйше, укаже час. – Наш главни майстор Шандор ма ище пар роки до пензиї, а познате же у нашей жеми вообще нєт школи за лївцох. Требало би дакого обучиц за тоту роботу, а як доконца випаднє, одлучи фамелия – гвари Соня.■
– През шицки тоти роки у лївальнї була анґажована цала фамелия – гвари Ирина Микита. Я цали роботни вик була занята у администрациї у тарґовинским подприємстве „Слоґа”, алє вше сом и у роботнї помагала кеди цо требало. Вельо нам помагала и моя швекра, бо жила зоз нами, а и шицки тройо дзеци ше одмалючка учели робиц. Перше найстарша Соня и младша Таня, а познєйше и син Владимир. Нєшка уключена и нєвеста Сладяна хтора провадзи роботу електронски, док син ма свою тарґовину – ґвожджару, а у роботох помагаю и жец и унук, Соньов супруг Славко и син Мирослав.
РУСКЕ СЛОВО 19
медзи
простор
РОК II СЕПТЕМБЕР 2015. число 10
за кафу и виключеня
Число ушорел: Ян Мезей
НОВИ МИРИ ШПОРОВАНЯ ОД КОТРИХ БУДЗЕ ЛЄПШЕ У ДАСКЕЛЇХ ОФИСОХ У БЕОҐРАДЗЕ
ЛЇСТИНА ПРЕДЛОЖЕНИХ МИРОХ:
– Утаргованє професиї дириґент. Чловек нїч нє роби, маха зоз руками, прави мутави твари, практично ше видрижнює тим талантованим людзом на инструментох и завадза публики же би шицко видзели. – Редукованє билих линийох на драже. И так нїхто нє попатри на доєдну, так же будзе досц кед останє кажда треца на стред драги. – Прешвечиц младеж же би нє ламала канти за одпатки по улїцох и паркох, понеже оправянє, и нови, вельо коштаю. Людзе, як зме ше такого дачого скорей нє здогадли? – Утаргнуц линиї явного превозу котри иду до брега. То добре пре два ствари: до брега ше вецей нови мири шпорованя троши, та тото утаргнєме, а з брега мож нїч нє потрошиц и так ше, так повесц, нє потроши гориво. На владових фаховцох лєм же би направели линиї котри иду лєм з брега. – Место ваґонох зоз шедзисками хасновац лєм тоти за статок. У другей шветовей войни ше то указало як економичне. – Кeд людзом фрижидери празни най их предаваю, бо то сухи мертви капитал. – Кед за шалату єст лєм оцту, та най сипу дзецом до оч, тоти най ше поносую по улїцох и так заробя даєден динарчок за обисце. – Пси маю штири сцегна. – Гражданє най нє лєтую у иножемстве. Нач єдна штирочлена фамелия най дава 800 еври за иножемство, кед може у Сербиї зоз нашим ваучером од 5 000 дин, лєтовац за 720 еври. Нє приповедайце ми же у Я. К. обисцу нє маце 720 геверни еври. Т. Н.
И цо будземе зоз тоту мадярску ограду?
– Пред тим як ю положа, викопме штирометерову дзиру, та будзе нєришено
– Проблем будзе ришени кед будзе „жива ограда”. Кед єй хрибет будзе патриц на Мадярску, а брух на Сербию, тота кед увидзи цо опрез нєй, завиша ше на першу лїпу
20 РУСКЕ СЛОВО
– Насадзме коло нєй павловниї, най ше присутни хладза док тота нє нарошнє по Нємецку дзе их, педик, причека чаробна пасуля
– Пошлїме ю Греком же би зоз нєй правели сателити и так вишли з кризи
– Обешме табли дзе будзе писац: кельо кошта годзина роботи на наднїци у Сербиї, цена струї и кила меса, и вец сушедови нє помогнє анї китайски мур
– Або закапчайме на ограду крачунски ґомбулї, хрибтово пумпи за пирсканє овоцнїкох, кожи скори, веґету и три четнїцки бради. Хто зрозуми чому то служи, тот найдзе и смисел прецо остац жиц у Сербиї
4. СЕПТЕМБЕР 2015.
... за кафу и виключеня ХАСНОВИТИ СОВИТИ НА КАЖДИ ПРЕКЛЯТИ ДЗЕНЬ 1. Кед ше маце нєнароком збиц на авту, волїце ше збиц до шпиталю як до авто одпаду, понеже у шпиталю будзеце кущик менєй забути як на депониї, дзе будзеце лєм ище єдна забута збита превозка. 2. Кед дакеди надумаце постац чловек годзинка и ноги хасновац як мунтатови, робце то у моцних панталонох, понеже ше годна случиц ганьба на 9 и 15, а най нє бешедуєме о 11 и 5. 3. Кед сце нервно напнути и константно ше пендраце по мурох, кед вас там лапи сон, шпице у меху за спанє, бо покровци и паплани годни зоз вас поспадовац. 4. Кед сце ришели ходзиц на рукох и нїґда вецей на ногох, вец єдзце нєочисцени колбаси же би по конченю велькей нужди одруток остал крашнє запаковани и нє завлачел вас. 5. Кед дзекеди у даєдним стану свидомосци ришице преронїц попод билу смугу на калдерми, зґоднє же бисце мали фластери у кишенки од панталонох, (або горнєй у кошулї). 6. Кед маце 184 кили и думаце же зоз романтичнима периодами живота зкончене, идзце до даєдней зоз худобних жемох Африки, першу асоцияцию котру виволаце то вшелїяк будзе „Хмм, яки тот/а добри/а, у тих ше сиґурно добре є”. 7. Кед ше вам одразу єдного дня на улїцох вашого городу почнє ошмишковац процивни пол, а до тераз то нє бул случай, перше цо бисце требали поробиц то опатриц чи вам клїн закапчани, або чи нє маце айвару на чолє. Шайтош Над’зґабла
ЗАГАДКИ, . . . О Т О Ц Ш АБО ЧИ ЗНА 1. ...цошка цо кажде ма, а нїхто го нє сцел купиц?
– РТС 1 и 2 2. ...лєци, иритантно брунї, и кеди-нєкеди злєтує на контаминовану територию и пиє живци? – Суньоґа котра нє зна же средство процив суньоґох кошта 800 динари. 3. ...на печацей є калдерми, даєдни у котулькох, а даєдни ше розпущели до палачинкох? – Просвитаре после нє достатого видовданского пенєжного додатку. 4. ...ґура камень до брега, а кед дойдзе по верх, камень ше скотуля, та ше ознова лапа до истей роботи. – Чло век зоз Сер биї за длу же ни у шва й цар ских фран кох.
5. Преходзи през мури, през камень, найбаржей през главу, а чувствуєме го як полни мочов мехир?
– Най Вучич пове же ограда нє там
– Навожме громади глїни ґу нєй и ґу каждей охабме по бициґлу, та патьме цо присутни буду робиц – то можебуц идея за нови профитабилни риялити шов
4. СЕПТЕМБЕР 2015.
– Можебуц найлєпше доокола направиц барки зоз фарбами, бо нач най наютре глодаме до дрота кед уж буду вичапашени дражки у фарбох
– Кредит у еврох.
6. ...мале, нєдобре, кусац би за ногу и як ноц пияне? – Патульок Дїда Мраза котри наївно думал же го заобидзе рационализация державного сектора. 7. ...припнути при муре, ма три дзири котри, кед ше заткаю, емитує ше висока волтажа? – Трансвестит при „муре йойку”.
Насцик Шкре
Я. Мезей
РУСКЕ СЛОВО 21
МОЗАЇК ЗАКОНЧЕНИ ВОЛОНТЕРСКИ КАМП У РУСКИМ
Пишe: Сенка НАДЬ
П
Прешлого тижня у Руским Керестуре закончени дзевяти по шоре Медзинародни волонтерски камп „Summer in Ruski Krstur” („Лєто у Руским Керестуре”). За 14 днї, кельо тирвал камп, коло 15-еро волонтере обилєли мур у керестурскей дзецинскей заградки „Бамби” и коло 250 метери огради на теметове и попораєли простор коло базену
осле украшованя двора дзецинскей заградки и фарбеня огради на теметове вєдно зоз членами Церковного одбору, волонтере мали активносци и на базену. Нєзаобиходна робота каждого кампу потераз було же ше ушорйовало простор коло керестурского базену, а того року при концу кампа волонтере отримали ище єдну активносц. – Започали зме проєкт котри би мал буц витворени нарок. Контактовали зме зоз чловеком зоз Руского Керестура котри ше интересує за еколоґию и очуванє животного штредку, а котри жада направиц сплав длугоки 21 метер зоз ПЕТ амбалажи, на хтори би ше могли змесциц коло 15 особи. Понеже задумане же би сплав бул у форми крокодила, будзе ше волац „Пет крок” – гвари єдна зоз лидерох кампу Милица Кнежевич.
ТОГО РОКУ МЕНЄЙ ВОЛОНТЕРОХ У одношеню на прешли роки, тогорочни камп позберал вельо менєй волонтерох, и гевтих зоз швета, и тих домашнїх. Участвовали седмеро волонтере зоз Турскей, Шпаниї, Русиї, Финскей, Ческей и Горватскей (з Миклошевцох), двойо зоз Сербиї, та локални млади
Волонтере керестурского кампа
волонтере котрих ґу концу кампа було вше менєй. Гоч задумка була же би ше за анґажованє приявели и млади зоз других местох дзе жию Руснаци, одволанє було слабе, приявела ше лєм єдна особа зоз Миклошевцох, зоз Горватскей. – Першираз участвуєм у кампу, а приявел сом ше прето же сом жадал упознац нових людзох. Ґу тому, сцел сом виглєдац свойо коренї, односно видзиц одкаль походзи мойо презвиско Лїкар. Нажаль, то ше ми нє удало прето же сом странски державян, а ґу тому и малолїтни, та ми дзепоєдни податки нє були доступни. Вшелїяк плануєм присц и нарок и наздавам ше же сом вец годзен дознац дацо вецей – гвари Иван Лїкар зоз Миклошевцох.
АКТИВНОСЦИ РИЖНОРОДНИ Окрем роботней часци, за волонтерох Нови, еколоґийни идеї под час кампу були
22 РУСКЕ СЛОВО
орґанизовани и провадзаци активносци, як цо то нащива Националному совиту, рижни роботнї, екскурзия до Нового Саду, воженє на кочох, нащива святилїщу Водица и подобне. Як гваря волонтере, шлєбодни активносци хтори начишлєни у опису кампа найчастейше пресудза же би ше дахто приявел за волонтиранє. – До кампу сом ше приявел на основи опису кампа, а окреме ме заинтересовали екскурзиї до Нового Саду и других местох, як и рижни провадзаци активносци и друженя. Вшелїяк же сом пришол и помогнуц и допринєсц дацо вашей заєднїци. Нєсподзивал сом ше же робота нє була чежка и нє було єй вельо, баржей зме ше дружели и атмосфера була барз опущена – гвари волонтер Димитрий Шнєкен зоз Русиї. У сотруднїцтве з Волонтерским центром Войводини, Медзинародни волонтерски камп уж други рок орґанизує Туристичне здруженє Руски Керестур, чийо лидере Иван Канюх и Милица Кнежевич. 4. СЕПТЕМБЕР 2015.
МОЗАЇК КУЛТУРА И ЗАБАВА НА НОВОСАДСКИМ КЕЮ
КЕРЕСТУРЕ
– Понеже ше медзинародни волонтерски кампи планує голєм пол рока скорей, иножемни волонтере треба же би ше на час приявели же би ше сцигло покончиц шицки потребни процедури, за цо задлужени Волонтерски центер Войводини. Того року зме мали таку ситуацию же ше волонтере явели два тижнї пред кампом, та зме їх пре процедури нє могли прияц. Нарок будземе мац ювилейни, дзешати камп и любели бизме кед би пришли вецей волонтере, та го будземе баржей промововац и поволовац людзох же би ше приявели – гварел лидер кампа Иван Канюх.
ДВА МЕШАЦИ ПРОГРАМИ НА ЛАДЇ На новосадским кею од 29. юния по 29. авґуст була поставена „Ладя театер” („Брод театар”) Студентского културного центру Нови Сад (СКЦ), дзе за тоти шейдзешат днї орґанизована каждодньова програма
Роботня рециклажней уметносци „ЧИК – чай и колачи”
О
Офарбена и ограда на теметове
Волонтерски камп финансийно потримую Роботне цело за младеж Националного совиту Руснацох и Месна заєднїца Руски Керестур, а лоґистичну и одредзену материялну потримовку даваю и Основна и штредня школа з домом школярох „Петро Кузмяк”, керестурски „Каритас”, як и поєдинци з Керестура. ■ 4. СЕПТЕМБЕР 2015.
крем порядних активносцох СКЦ − представох, перформансох, госцованьох диджейох, проєкцийох филмох, промоцийох нових кнїжкох, наступох рижних бендох, у тей програми участвовали и културни институциї, а були орґанизовани и рижнородни роботнї. − Сцели зме ше пошвециц младим и дац им нагоду же би задармо участвовали у роботньох и квалитетней програми, алє и же би дацо научели. Пробуєме промововац концепт отвореного културного центра, же бизме нє промововали лєм свою програму, алє зме дали можлївосц и нє барз познатим орґанизацийом же би представели свойо активносци − гварела Мария Попович спред СКЦ. Програма була обдумана так же би ше културу нє лєм конзумовало, алє и же би ше креировало и научело дацо нове. Окрем порядних активносцох СКЦ, на „Ладї” були орґанизовани и вшелїяки роботнї, у хторих, окрем домашнїх, и сами нащивителє мали нагоду активно участвовац. Роботнї були рижнородни, за гранє на буґнох, перкусийох, ґитари, стрип роботнї, малярски, та и за урбане заградкарство. Роботня рециклажней уметносци под назву „ЧИК – чай и колачи” отримана
25. и 26. авґуста. Орґанизовали ю волонтере зоз новосадскей младежскей нєвладовей орґанизациї „БалканИДЕА”, медзи хторима и Аня и Соня Гудаково зоз Нового Саду. – Тота роботня єдна з програмох хтори маме у нашей орґанизациї „БалканИДЕА”. З тей нагоди зме робели рециклажну уметносц же бизме младим указали технїки декупажу, як мож дзепоєдни стари предмети украшиц або преправиц зоз салветами, лїпкачом и другима материялами. Задовольни зме кельо було нащивительох, обидва днї було заинтересованих хтори ше наисце крашнє дружели и прилапели нашо идеї – гварела Соня Гудак. „ЧИК” роботнї самоотримуюци и порядни активносци орґанизациї „БалканИДЕА”. Окрем того же научели дацо о рециклажней уметносци, нащивителє могли попиц жимни чай, лєбо поєсц колач хтори волонтере порихтали, з тим же сами одредзели цену и пенєжи кладли до окремней касочки. Волонтере тоти пенєжи потим хасную за купованє материялох хтори буду потребни за даєдни идуци роботнї. А. Римар А. Папуґа
РУСКЕ СЛОВО 23
ДУХОВНИ ЖИВОТ ПСИХОЛОҐИЯ И РЕЛИҐИЯ У НАШИМ ЖИВОЦЕ
МОЖЛЇВОСЦ КРЕАТИВНОГО ДИЯЛОҐА
Пишe: Мирон ГОРНЯК КУХАР
ЗАЄДНЇЦКЕ ПИТАНЄ Психолоґию и релиґию нєшка повязує глєданє одвиту на питанє „Хто чловек?”. То и социялно -алтруистичне одношенє ґу трецей особи. Тиж, то и геуристично -сотериолоґийни аспект – одкриванє нових еґзистенциялних можлївосцох и крайнїх животних цильох.
У швеце евидентни тренд приблїжованя психолоґиї и (християнскей) релиґиї, а у нас ище вше єст медзисобни предрозсудки, одупераня и нєпорозуменя хтори треба превозисц
Н
а тогорочним Собору психолоґох Сербиї штредком рока, на округлим столє на тему „Психолоґия и релиґия – комплементарносц, чи медзисобне виключованє (можлївосц креативного диялоґа)” учашнїки винєсли инициятиву за снованє Дружтва (секциї) християнских психолоґох. Психолоґ з Беоґраду Виктор Вицанович наглашел же прешли часи кед ше нєкритично повторйова ло становиска Фридриха Ничеа, Карла Маркса и Сиґмунда Фройда же релиґия назадна, же є форма неурози и нєадаптабилносци. Як гва рел Ви ца но вич, Карл Ґустав Юнґ ше по вад зел зоз Фройдом пре релиґию, хтора нє форма неу ро зи, алє є инхерентна чловековому єству. И други познати психолоґове и пси хи я три, те раз кла си ки, Учашнїки на сходзе психолоґох Сербиї були ува жо ва ли знач заинтересовани за интеґрованє науки и релиґиї
24 РУСКЕ СЛОВО
носц вирских опред зелєньох. Ґордон Олпорт бешедовал о интринзичней (нукашнєй, жридловей) и екстринзичней релиґийно сци. Як Єврей, психиятер Виктор Франкл особно видзел же у нацистичних концентрацийних лаґрох прежили тоти хтори мали смисел живота, то було важнєйше од физичней одпорносци загарештованих. Воля за смислом ма потенциял зоз хторим ше приходзи до надсмисла – релиґийносци хторa у каждому чловекови. Глєданє смисла водзи ґу Богу. ХТО СЦЕ ВЛАПИЦ ЩЕСЦЕ ДИРЕКТНО – РИЗИКУЄ ОХОРИЦ На тих основох и становиску же чловек автентичне щесце находзи звонка себе и еґоцентризма, Франкл основал познату лоґотерапию (лоґос значи смисел). Кед чловек сце влапиц щесце директно, лєм зоз себе и за себе, то го водзи до зависносци од єдзеня, алкоголу, купованя, дроґи... Подобно, Абрагам Маслов бешедовал о метавредносцох, висших идеалох хтори порушую чловека. Чловекови нє досц же би ше лєм добре наєдол, напил и мал красни квартель у хторим будзе уживац. То го нє виполнює, и после одредзеного часу чувствує еґзистенциялну пражнїну. 4. СЕПТЕМБЕР 2015.
ДУХОВНИ ЖИВОТ Шицко то уплївовало на тото же ше нєшка у швеце пошло далєй у едукациї релиґийних психолоґох и психолоґийно образованих теолоґох. З искуства, обачени и жридла предрозсудкох у одношеньох психолоґиї и теолоґиї.
ШВЕТОЧНА АКАДЕМИЯ З НАГОДИ КОЦУРСКИХ ЮВИЛЕЙОХ
ПРЕДРОЗСУДКИ З ОБИДВОХ БОКОХ З боку психолоґиї, предрозсудки то нєприлапйованє Божей еґзистенциї, лєбо єй релативизованє, односно виєдначованє з даяку идею, архетипом и подобне. Лєбо, то одуперанє у одношеню на доґматске прилапйованє релиґийних правдох. Одпор з релиґийного аспекту, то оспорйованє моралного кредибилитета психолоґа пре його атеїстични, лєбо аґностични становиска (з констатацию же кед шлєпи водзи шлєпого, вец обидвоме спадню до дзири). Єст думаня же векши уплїв психолоґиї єдноставно водзи до векшей секуларизациї. Ґу одпором з релиґийного боку припада и критика такволаного вредносно нєутралного базного становиска у психолоґиї у приступу ґу одредзеним зявеньом и феноменом.
ТРЕНД ПРИБЛЇЖОВАНЯ У ШВЕЦЕ У швеце обачлїви тренд приблїжованя психолоґиї и (християнскей) релиґиї. Снує ше Институти за християнску психолоґию, дружтва християнских психолоґох, обявює ше кнїжки и часописи. Чера ше искуства, хаснує ше преплєтанє и преклопйованє обласцох интересованя. Наприклад, єдна з темох то психолоґия у пустинї (пустиня означує монашество вообще) зоз подтему – опит святих отцох – драгоцини искуства изолованих людзох хтори мали часу и сцелосци за автентичне роздумованє о себе и о одношеньох зоз другима.
Теолоґ Стеван Йованович з Беоґраду, хтори ше занїма зоз теорию значеня, наглашел же чежко описац автентичну релиґийносц. – Аж и звичайна констатация „желєни очи моєй супруги” представя охудобнєнє мойого дожица супругових очох, а ми треба же бизме знали и потолковали цо то особа, душа и автентична релиґийносц – гварел Йованович. По його словох, поняце особи тераз основна тема при америцких психолоґох. З тим у вязи, мож повесц же святи отцове нєдзечнє хасновали термин душа, алє особа, ипостас. У спатраню, важне єдинство особи и задаток хтори треба окончиц на драги обоженя. Єрей Оливер Суботич, парох жарковацки, здогаднул же и психолоґох и теолоґох занїма розвой и здравє чловека. – Психолоґия ма антропоцентрични приступ, а у християнстве Господь Исус Христос мера, критерий и модел на хторого ше спатраме. У психолоґиї нє можеме найсц онтолоґию души. У православним християнстве єст ясна онтолоґия души. Розум – за лоґику, форму, а ум – то око души. Шерцо метафорични центер чловековей души. Здравє вец представя очисценє од страсцох и просвищенє ума – можеме додац – у литурґийним контексту. Автентичне виздравенє вец нє можлїве без благодати Божей, односно нєстворених Божих енерґийох – гварел єрей Суботич. ■ 4. СЕПТЕМБЕР 2015.
ШПИВАНКИ И МОЛИТВИ НА ЧЕСЦ ЦЕРКВИ
Преслава 250-рочнїци першей грекокатолїцкей церкви у Коцуре и 100-рочнїци приселєня чесних шестрох служебнїцох до Коцура, закончена всоботу, 29. авґуста, зоз шветочну академию у велькей сали Дома култури. Того вечара през музични, драмски и литературни точки дата чесц тим двом ювилейом. Академию провадзел и представитель Управи за сотруднїцтво зоз церквами и вирскима заєднїцами при Министерстве правди Ґаврило Ґрба, священство и монахинї. Пригодни реферат на академиї пречитал предсидатель Церковного одбору проф. др Михайло Фейса, а Церковни хор Успения Пресвятей Богородици
одшпивал даскельо композициї. У єдней з нїх, була солистка и сама дириґентка Єлена Алексич. Драмску сличку виведли школяре коцурскей Основней школи, у хторей приказане як випатрало образованє школярох дакеди кед було орґанизоване при грекокатолїцкей церкви. Ушлїдзели музични инструментали школярох музичней школи зоз Вербасу як и духовни шпиванки, писнї и молитви дзецох з Коцура. У програми участвовали и Мария Горняк, писатель Силвестер Д. Макаї, як и музичаре – Димитрий Цап на ґитари, а Михал Будински на гушлї. На концу, о. Владислав Рац, парох коцурски, привитал пана Ґаврила Ґрбу хтори гвари же є задовольни же Министерство правди потримало тот ювилей, а програма хтору водзели Стеван Самочета и Мария Русковски, закончена зоз многолїтствийом шицких присутних. Т. Ходак
РУСКЕ СЛОВО 25
ДУХОВНИ ЖИВОТ ПРЕСЛАВЕНИ ЮВИЛЕЇ, ПЕРШЕЙ ЦЕРКВИ И МОНАХИНЬОХ СЛУЖЕБНЇЦОХ У КОЦУРЕ
МОЛИТВИ ЗА ДУШУ И СЛУЖЕНЄ НАРОДУ
Пишу: Мирон ГОРНЯК КУХАР Танита ХОДАК
АВТОРЕ РОБОТОХ Медзи авторами на вистави були Владо Няради, Силвестер Макаї, Силвия Иван, Снежана Радошевич, Любомир Сакач, Мария Зубко, Мария Драґович, Марияна Петричевич, Ґорана Бильня, Зорка Баяґич, Мелания Горняк, Серафина Самочета, Сандра Самочета, Серафина Яґлица, Мария Сендерак Костич и Новак Йовович
26 РУСКЕ СЛОВО
Нашо предки були свидоми же кельо значи храм Божи за души и национални идентитет и же чловек нє жиє лєм о хлєбу, а нашо монахинї служебнїци уж вецей як сто роки служа народу и дзеля його судьбу – гварел наш еґзарх кир Георгий Джуджар
З
архиєрейску Службу Божу, колективну подобову виставу, промоцию пригодней моноґрафиї и святочну академию, пияток и всоботу преславени – 250-рочнїца першей грекокатолїцкей церкви у Коцуре, швето Успениє Пресвятей Богородици – Кирбай и 100-рочнїца приходу монахиньох служебнїцох до того валала. Службу предводзели апостолски еґзарх за грекокатолїкох у Сербиї кир Георгий Джуджар и беоґрадски архиепископ и митрополит монс. Станислав Хочевар, сослужели и участвовали коло 15 священїки, двацец монахинї служебнїци, василиянки и мала шестра з Руского Кересура и шпивал хор „Розанов” з дириґентку Татиану Барна. Госцох привитал домашнї парох о. Владислав Рац, а ювилеї и Кирбай владиком и присутним винчовали коцурски дзеци. – Славиме швето Успениє Мацери Божей, кед ю Господь вжал до Царства нєбе сного и
вичного щесца, а вона наша нєбесна заступнїца – гварел кир Георгий. – Модлїме ше єй же би нам помогла же бизме жили по заповидох Божих и же би нас єй Син вжал до Царства нєбесного. Пред 250 роками нашо предки були свидоми же кельо за нїх значи храм Божи. Знали же чловек нє жиє лєм о хлєбе, алє и зоз Божих словох и знали же Церква ма значенє и за национални идентитет. Зоз храму ше дзвигали молитиви и за потомкох, и за нас. Дзекуєме Господу Богу же зме мали таких предкох. Так коцурска парохия уж вецей як 250 роки шмело крача до щешлївей будучносци. По владикових словох, уж вецей як 100 роки, на помоци нам и шестри служебнїци, хтори служа народу и дзеля його судьбу. Дзекуєме за їх молитви, жертви и служенє. Без нїх би наша Церква була худобнєйша. Беоґрадски архиепископ монс. Станислав Хочевар повинчовал ювилеї и швето и гварел же го дотхло прекрасне шпиванє у нашей церкви. – У року зме Богу пошвеценого живота и суґеруєм же бизме го нє препровадзели формално, алє же бизме ше намагали же 4. СЕПТЕМБЕР 2015.
ДУХОВНИ ЖИВОТ би було ище вецей церковни поволаня. Жадам вам шицко найлєпше и же би росла, квитла и напредовала тота парохия – гварел монс. Хочевар. МОНОҐРАФИЯ „ЧУВАР ВИРИ, ЯЗИКА И РУСКОГО НАРОДА” З нагоди 250-рочнїци першей грекокатолїцкей церкви у Коцуре и 100-рочнїци приселєня монахиньох служебнїцох до Коцура, всоботу, 29. авґуста, у валалскей читальнї у Коцуре отримана промоция моноґрафиї церкви Успения Пресвятей Богородици „Чувар вири, язика и руского народа”. Промоцию моноґрафиї провад зел Ґаврило Ґрба, представнїк Управи за сотруднїцтво зоз церквами и вирскима заєднїцами при Министерству правди, хторе и финансовало друкованє тей моноґрафиї, попри орґанизациї „Кирхе и нот”, и других индивидуалних донаторох. – Ми оценєли же то єден проєкт од винїмного значеня, нє лєм на духовним, алє и на историйним плану, понеже попри историї грекокатолїцкей церкви у тим дїлу заступена и история Руснацох, а ми водзиме рахунку о тим же би скарб шицких вирских заєднїцох бул зачувани – виявел Ґрба. Моноґрафию Видавательней хижи „Прометей”, КПД ДОК и грекокатолїцкей парохиї у Коцуре, автора проф. др Михайла Фейси на промоциї представели єй рецензенти, мр Валентина Чизмар, о. др Борис Холошняй и проф. др. Юлиян Рамач, хтори пречитали часци зоз своїх рецензийох, та спатраюци дїло зоз вецей бокох визначели свойо замеркованя о видатей моноґрафиї. И вони, та и сам автор ше зложели же моноґрафия направена за народ, и присподобена праве обичному читательови, та з оглядом на тот факт будзе глєдана и читана. – Думам же читатель тей кнїжки ма пред собу препатрунок периодох значних за розвой Грекокатолїцкей Церкви, од гевтей першей церкви хтора була пошве-
Промоция Моноґрафиї з нагоди ювилея церкви
цена Покрову Пресвятей Богородици, по нєшка. През шицки тоти роки вона була чувар язика и отримовала рускосц нашого народу – потолковал проф. др Михайло Фейса. Моноґрафию, у хторей история грекокатолїцкей церкви у Коцуре през даскельо етапи написана на дацо вецей як сто бокох, краши вельке число фотоґрафийох, видрукована у штиристо прикладнїкох. Нащивителє промоциї прикладнїк моноґрафиї могли достац задармо, а познєйше ю годно купиц за тристо динари. ВИСТАВА „ПОД ПОКРОВОМ ПРЕСВЯТЕЙ БОГОРОДИЦИ”
Централна манифе стация означованя 250-рочнїци першей церкви у Коцуре так повесц почала з отвераньом колективней подобовей вистави „Под покровом Богородици” у церковней сали, у орґанизациї Церкви. З тей нагоди предсидатель Церковного одбору др Михайло Фейса гварел же ше Церква остарала за платно, а уметнїки дали свою креацию. Отве ра ю ци ви ста ву, Вла до Ня ра ди гварел же ше на поволанку Орґанизацийного одбору одвола ли 18 уметнїки, хтори представели 16 роботи, а два буду закончени по публикованє каталоґа у найновшим чишлє Часописа за културу „Ерато над Коцуром”. По його словох, то репрезентативна вистава иконох, односно образох и обєктох нєрухомей природи. – Коцурскей Церкви може служиц на славу же ма таки духовни, иконописательски подобови потенциял, чий розвой мож провадзиц з рока на рок – гваМонахинї означели 100-рочнїцу приходу до Коцура рел Няради.■
4. СЕПТЕМБЕР 2015.
УПЕЧАТКИ Микола Сакач: – Нє обчековал сом же наисце будзе таке красне, окреме ме нєсподзивали дзеци на святочней академиї. Добре же зме преславели тот ювилей, шицко крашнє обдумане и мило ми же сом бул часц тей преслави. Славица Байор: – То барз значни ювилей за нашу церкву, валал и гражданох. Крашнє же ше Грекокатолїцка Церква отримала таки длугоки период без прериваня. Ювилей на прави способ означени, барз ми ше пачели програми, окреме шветочна академия. Єлена Буила: – Барз ми мило же жиєм у тим часу кед ше означує таки вельки ювилей, уживала сом у шицких програмох. Служба Божа була окреме святочна, та и шветочна академия на хторей зме видзели наших визначних уметнїкох и музичарох, як и младших хтори указали потенцияли. Шерцо ми полне пре нашу церкву.
РУСКЕ СЛОВО 27
OSTATN< POZDRAV Dny 1. septembra na temetove u Novim Sadze pohovana na{a mila mac i {vekra
EMA GOLIK (1919–2015) narodzena Ke~ke{ z Temerinu
OSTATN< POZDRAV Dny 1. septembra na temetove u Novim Sadze pohovana na{a mila baba i prababa
EMA GOLIK (1919–2015) narodzena Ke~ke{ z Temerinu
Zanav{e ostanwce u na{ih {ercoh i dumkoh. Dzekuwme vam za va{u lxbov i pomoc u `ivoce. Z lxbovu i po~itovanqom pamytku na vas ~uvax sin Ykim i nwvesta Zlata Spo~ivajce u mire Bo~im! OSTATN< POZDRAV Dny 1. septembra na temetove u Novim Sadze pohovana na{a mila baba i prababa
EMA GOLIK (1919–2015) narodzena Ke~ke{ z Temerinu
Pamytku na nx zanav{e budzeme ~uvac u na{ih {ercoh. Unuk Boris, supruga Tany i praunuka Ines Spo~ivajce u mire Bo`im! СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ
Pamytku na nx zanav{e budzeme ~uvac u na{ih {ercoh. Unuka Gelena zoz suprugom @elqkom i praunuka Ivana Spo~ivajce u mire Bo~im! OSTATN< POZDRAV Dny 24. av}usta, posle dlugej i ~e`kej horoti zanav{e nas zohabel na{ mili suprug i ocec
OSTATN< POZDRAV Dny 24. av}usta, posle dlugej i ~e`kej horoti zanav{e nas zohabel na{ mili ocec, {vekor i d>do
MIHAJLO BUDINSKI (1936–2015) z Novogo Orahova Zoz lxbovu i po~itovanqom pamytku na zawdn>cki `ivot preprovadzeni z n>m vi~no budu ~uvac supruga Melana i sin Vlado Spo~ivaj u mire Bo`im!
MIHAJLO BUDINSKI (1936–2015) z Novogo Orahova Vi~no o`alosceni dzivka Fema, `ec Tomislav i unuki Ivana i ]ordana Spo~ivaj u mire Bo`im!
ОСТАТНЇ ПОЗДРАВ Дня 29. авґуста 2015. року занавше нас зохабел и преселєл ше до вичносци наш мили супруг, оцец и дїдо
Дня 6. септембра 2015. року наполня ше штерацец днї як нас нєсподзивано зохабел наш мили син, брат и бачи
Прешло уж седем и пол роки як нє з нами наш мили супруг, оцец и дїдо
МИХАЙЛО КИШ (1964–2015) Днї преходза, а жалосц и смуток оставаю навики. Мац Мария, брат Янко зоз супругу Таню и дзецми Тонийом и Сашом, та брат Юлин зоз супругу Амалку и їх дзивку Вирку
МИХАЙЛО КИШ (1935–2007) Дзекуєме вам за вашу доброту и пожертвовносц и вично будзеце жиц у наших шерцох. Супруга Мария, синове Юлин и Янко, нєвести и унучата
НА ЗДОГАДОВАНЄ Дня 6. септембра 2015. року наполня ше {teracec днї як нас нєсподзивано зохабел наш мили супруг и оцец
НА ЗДОГАДОВАНЄ Дня 6. септембра 2015. року наполня ше {teracec днї як пошол до вичносци наш жец
НА ЗДОГАДОВАНЄ Дня 6. септембра 2015. наполня ше {teracec днї як пошол до вичносци наш шовґор
НА ЗДОГАДОВАНЄ Дня 6. септембра 2015. року нaполня ше {teracec днї як нас зохабел шовґор
МИХАЙЛО КИШ (1964–2015) z Руского Керестура Памятку на його доброту будзе чувац мац Козарова Спочивай у мире Божим!
МИХАЙЛО КИШ (1964–2015) z Руского Керестура З любову и почитованьом памятку на ньго навики буду чувац Борис Козаров зоз супругу Ану и фамелию Спочивай у мире Божим!
МИХАЙЛО КИШ (1964–2015) z Руского Керестура Памятку на твою любов и доброту вично будзе чувац бачи Силво Дудашов зоз супругу Штефку Спочивай у мире Божим!
МИХАЙЛО КИШ (1964–2015) z Руского Керестура Мили мой супругу и оцец, охабел ши нас так нєсподзивано без словох и поздраву. Вично ожалосцена супруга Тат`яна и син Мижо Спочивай у мире Божим!
28 РУСКЕ СЛОВО
Спочивайце у мире Божим!
ЙОАКИМ ДЖУДЖАР (1944–2015) z Руского Керестура Памятку на ньго вично буду чувац супруга Гелена, син Кимо зоз супругу Йоланду, дзивка Терезка зоз супругом Михайлом, та унуки Мижо, Тамарка, Дарко и Йован Спочивай у мире Божим!
4. СЕПТЕМБЕР 2015.
СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ Дня 7. септембра наполня ше {teracec жалосни днї як нас напущел наш мили брат и кум
СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ Дня 7. септембра наполня ше {teracec жалосни днї як вецей нє з нами наш мили супруг и оцец
ЮЛИЯН ДЖУНЯ (1944–2015) z Руского Керестура Памятку на ньго вично буду чувац шестра Мария з супругом Юлином, кумчата Юлиян зоз супругу Сенку и дзецми Сандру и Саню, та Злато зоз супругу Тереску и дзецми Валентину и Лидию Дудашово Спочивайце у мире Божим! СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ Дня 4. септембра наполня ше шейсц жалосни мешаци як вецей нє з нами наша мила мац, швекра, баба и прабаба
ЮЛИЯН ДЖУНЯ (1944–2015) z Руского Керестура
ИРИНА МУДРИ народзена Будински (1932–2015) z Руского Керестура Красни памятки на ню вично буду чувац у своїх шерцох єй наймилши: син Тихомир, дзивка Ирина и жец Елемир, унук Елемир зоз супругу Силвию, унук Владо и унука Таня зоз супругом Кимом, та праунуки Валентина, Виктор и Анастазия Спочивайце у мире Божим!
Памятку на його любов, доброту и красни хвильки препровадзени зоз нїм навики буду чувац супруга Персида, син Александар и дзивка Єлена Спочивай у мире Божим!
СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ На соботу, 5. септембра 2015. року наполня ше {teracec днї як нас нєсподзивано зохабел наш мили оцец, супруг и дїдо
СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ Дня 8. септембра наполня ше три жалосни роки як нас занавше зохабел наш мили син и брат
ЯКИМ БИРКАШ (1933–2015) z Руского Керестура Твою доброту и любов вично будземе ношиц у наших шерцох. Будзеш нам хибиц у каждей часци нашого живота и нїч нє будзе як потераз. Дзекуєме ци за шицко! Спочивай у мире Божим! СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ Дня 5. септембра наполня ше {teracec днї як нас зохабел наш мили бачи
СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ Дня 8. септембра наполня ше штири жалосни роки як вецей нє з нами наш мили супруг, оцец и дїдо
ВЛАДИМИР ДЖУДЖАР (1957–2012) з Руского Керестура ЯКИМ БИРКАШ (1933–2015) Памятку на ньго навики буду чувац Михал Папбиркаш, Оленка и Владо Кишпетьово и Саня, Владо и Клара Джуджарово Спочивай у мире Божим!
4. СЕПТЕМБЕР 2015.
ЮЛИЯН НАДЬ – Надьордьов (1948–2011) з Руского Керестура З любову и почитованьом памятку на це чуваю його наймилши Спочивай у мире Божим!
Памятку на ньго навики буду чувац мац и оцец Джуджарово и шестра Вирка зоз Душком Спочивай у мире Божим!
РУСКЕ СЛОВО 29
SMUTNE ZDOGADOVANW Dny 3. septembra 2015. roku napolnwl {e rok yk nas zohabel na{ mili suprug, ocec, d>do i prad>do.
СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ Прешли два роки як нас занавше зохабели нашо мили родичи
YNKO FEJSA (1928–2014) z Kocura Pamytku na jogo lxbov i dobrotu vi~no budu ~uvac supruga Melana, sin Mi`o, dzivka Natka, `ec Mi~o, unuk Sa{o zoz suprugu Vladanu i praunuk Mihajlo Spo~ivaj u mire Bo`im! СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ Дня 1. септембра 2015. року наполнєли ше дзешец роки як нє знами наша мила мац, баба и праба
ЯНКО КАТОНА (1934–2013)
МЕЛАНИЯ КАТОНА (1937–2013) з Руского Керестура
Вашо дзеци Мижо, Яни и Фемка зоз своїма фамелиями Спочивайце у мире Божим! СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ Дня 2. септембра наполнєли ше Дня 7. новембра наполня ше сепетнац роки як вецей нє з нами демнац роки як вецей нє з нами наш мили оцец, дїдо и прадїдо наша мила мац, баба и прабаба
МАРИЯ ФА (1937–2000)
ЙОВҐЕН ФА (1935–1998)
*
НАДЕЖДА НОВТА КРУТА (1930-2005) з Нового Саду Памятку на ню чува дзивка Люпка зоз фамелию
дзе цо будзе
*
У ВОДИЦИ СЛУЖБА З НАГОДИ ПОЧАТКУ ШКОЛИ На нєдзелю, 6. септембра, у Водици у Руским Керестуре, на 11,30 будзе Служба Божа з нагоди початку школского року. Попри тим, будзе и друженє младших дзецох, а почнє од 10 годзин и будзе тирвац по 16,30. Поволани `e bi pri{li шицки школяре и їх родичи зоз шицких парохийох.
з Руского Керестура Памятку на нїх чуваю їх наймилши
MALI OGLA[KI Спочивайце у мире Божим!
Gorodska uprava za za|itu `ivotnogo {tredku Gorodu Novogo Sadu na osnovi ~lena 10. Zakona o precenqovanx vpl<vu na `ivotni {tredok (“Slu`beni gla{n<k Republiki Serbi<”, ~islo 135/04 i 36/09) obyvxw
OBVISCENW
o podnw{enej vimogi za odlu~ovanw o potrebi precenqovany vpl>vu na `ivotni {tredok zastatogo stanu Prowkta No{itelq prowkta Dra}an Wli~ zoz Novogo Sadu, ul<ca Svetozara Mileti~a 14, podnwsol Vimogu za odlu~ovanw o potrebi precenqovany vpl<vu na `ivotni {tredok zastatogo stanu Prowkta “Obwkti kompleksu stan<coh za to~enw goriva: d<lovni obwkt poverhnosci Po+P, priru~ne skladzisko poverhivosci Po+P, pri`emna streha, tri pod`emni rezervoari za derivati z nafti, pod`emni rezervoar za ^N] i interni dragi” na ma}istralnej dragi M–7 Novi Sad–Zrenynin, na katasterskej parceli ~islo 4484 K. O. Katq, Gorod Novi Sad. U ramikoh postoycogo kompleks stan<ci za to~enw goriva {e sostoy z pod`emnogo rezervoaru za ^N] volumenu 30 kubni meteri i troh pod`emnih dvokomnornih rezervoaroh za derivati z nafti, od htorih rezervoar P1 volumenu 100 kubni meteri nw u funkci<, a dva rezervoari htori u funkci< volumenu 40+60 kubni meteri (komora P2 za evro dizel i komora P3 za bezolovni benzin BMB 95) i volumenu komora 40+60 kubni meteri (komora P4 za BMB 95 i komora P5 za evro dizel). Podatki i dokumentacix zoz Vimogi no{itely Prowkta mo` vidzic u prostorijoh Gorodskej upravi za za|itu `ivotnogo {tredku Gorodu Novogo Sadu, Ul<ca Rumenacka 110, Novi Sad, robotni dn< od 10 do 15 godzin. [icki zainteresovani, za 10 dn< od dny obyvjovany togo obvisceny, mo`u dac svojo dumanw u pisanej formi na adresu Gorodskej upravi za za|itu `ivotnogo {tredku Gorodu Novogo Sadu.
30 РУСКЕ СЛОВО
DIHTOVANW oblakoh i dzveroh zoz neopren-}umu. Telefon: 063/8238-767. PRAVIME po meri roletni i garmonikovo dzveri. Tel: 063/8238-767 i (025) 58-27-710. ВЛАГА? Изолуєме влажни хижи. 063/440-470; 063/102-41-14. ПРЕДАВАМ резану ядлїну по спецификациї з превоженьом, кубни метер 185 евра и лати длужни метер 0,32 евра. Телефон: 021/6350–088; 060/6350–088 од 7 до 21 годзин. ОДКУПЮЄМ лїсковци нєочисцени и очисцени на велько и мало. Виплацованє такой. Робиме услужно машинске чисценє лїсковцох 25 – 40 дин/кг. Одкупюєме очисцени орехи. Тел.: 064/175 90 03 ПРЕДАВАМ реґистровани трактор ИМТ-539 направени 1989. року. Ма кабину, компресор и нови акумулатор. Предавам и тракторску прикоч. Телефон: 025/703-481 ПРЕДАВАМ гольт жеми у Руским Керестуре на Билей, друга класа. Контакт телефон: 064/41 02 351
4. СЕПТЕМБЕР 2015.
ИНФОРМАТОР На основи члена 6. пасус 1. и члена 9. Одлуки о вименкох Одлуки о додзельованю припознаня «Др Дьордє Натошевич» («Службени новини АП Войводини», число 10/2010), Покраїнски секретарият за oбразованє, предписаня, управу и национални меншини - национални заєднїци, розписує
КОНКУРС
за додзельованє припознаня „Др Дьордє Натошевич” за школски 2014/2015. рок I Право участвовац на конкурсу за додзельованє припознаня «Др Дьордє Натошевич» (у дальшим тексту: Припознанє) маю предшколски установи, основни и штреднї школи зоз шедзиском у Автономней Покраїни Войводини и воспитаче, наставнїки, педаґоґове и психолоґове заняти у тих установох. Прияву на конкурс можу поднєсц самостойно предшколски установи, основни и штреднї школи, наставнїки, воспитаче, педаґоґове и психолоґове у тих установох, aбо их за додзельованє Припознаня можу предложиц школяре, родичи, орґани локалней самоуправи, фахови здруженя и други правни и физични особи. Учашнїк на конкурсу, односно предкладач, подноши докази о виполньованю условийох з конкурса. Докази о виполнєносци условийох и прилоги ґу прияви подношитель доручує у цалосци у електронскей форми (найвецей на 3 DVD або 5 CDох). II Припознанє ше додзелює за окремни резултати хтори витворени з применьованьом сучасних методох у воспитно-образовней роботи и настави, у предходних двох школских рокох, на подручох: предшколского воспитаня и образованя; настави; роботи з талантованима дзецми предшколского возросту и талантованима школярами, як и з тима цо заоставаю у звладованю змистох воспитно-образовней роботи и змистох наставней материї; шлєбодних активносцох з дзецми предшколского возросту и школярами; фахового усовершованя воспитачох, наставнїкох и сотруднїкох; професиjней ориєнтациї школярох; сотруднїцтва з родичами; културней и явней дїялносци и сотруднїцтва з узшу и ширшу дружтвену заєднїцу; руководзеня, орґанизованя и обезпечованя квалитету роботи установи; унапредзованя толеранциї и прилапйованя розличносцох, инклузивного образованя и у других обласцох у рамикох основней дїялносци установи. III Дїловнїк о роботи Одбору за додзельованє припознаня “Др Дьордє Натошевич”, з подручами роботи и елементами за вреднованє посцигнутих резултатох за додзельованє Припознаня, вєдно зоз формуларами за прияву на конкурс, доступни на интернет-адреси Покраїнского секретарияту за oбразованє, предписаня, управу и национални меншини – национални заєднїци www.puma.vojvodina.gov.rs. IV Приява, односно предкладанє за додзельованє Припознаня по конкурсу облапя: податки о предложеному або приявеному кандидатови (предшколскей установи, школи, воспитачови, наставнїкови, педаґоґови або психолоґови); основни податки о предкладачови; прилоги и податки о посцигнутих резултатох у школским 2013/2014. и 2014/2015. року, за кажде подруче образовно-воспитней роботи хторе ше вреднує, у складзе зоз Дїловнїком о роботи одбору. V Конкурс отворени од 1. септембра по 30. септембер 2015. року. Нєблагочасни и нєподполни прияви ше нє будзе розпатрац. Прияву, односно предкладанє за додзельованє Припознаня, з доказами и прилогами, доручує ше Покраїнскому секретарияту за oбразованє, предписаня, управу и национални меншини - национални заєднїци по пошти, на адресу: Покраїнски секретарият за oбразованє, предписаня, управу и национални меншини - национални заєднїци, Булевар Михайла Пупина 16, 21000 Нови Сад (з надпомнуцом: за Конкурс за додзельованє припознаня «Др Дьордє Натошевич»). Шицки додатни информациї мож достац на телефон, число: 021/487-41 83. Покраїнски секретар, Михаль Нїлаш, с.р.
4. СЕПТЕМБЕР 2015.
Gorodska uprava za za|itu `ivotnogo {tredku Gorodu Novogo Sadu na osnovi ~lena 10. Zakona o precenqovanx vpl<vu na `ivotni {tredok (“Slu`beni gla{n<k Republiki Serbi<”, ~islo 135/04 i 36/09) obyvxw
OBVISCENW o podnw{enej vimogi za odredzovanw obsygu i zmistu studi> o precenqovanx vpl>vu na `ivotni {tredok Prowkta No{itelq prowkta “C.I.A.K.” D.O.O., Stara Pazova, ul<ca Banovacka ~islo 36, podnwsol Vimogu za odlu~ovanw o potrebi precenqovany vpl<vu na `ivotni {tredok zastatogo stanu Prowkta “Obwkt za odkladanw opasnogo i nwopasnogo odpadu”, u Primorskej ul<ci, na katasterskej parceli ~islo 385/2, K. O. Novi Sad IV, Gorod Novi Sad. Podatki i dokumentacix zoz Vimogi no{itely Prowkta mo` vidzic u prostorijoh Gorodskej upravi za za|itu `ivotnogo {tredku Gorodu Novogo Sadu, Ul<ca Rumenacka 110, Novi Sad, robotni dn< od 10 do 15 godzin. [icki zainteresovani, za 15 dn< od dny obyvjovany togo obvisceny, mo`u dac svojo dumanw u pisanej formi na adresu Gorodskej upravi za za|itu `ivotnogo {tredku Gorodu Novogo Sadu.
Gorodska uprava za za|itu `ivotnogo {tredku Gorodu Novogo Sadu na osnovi ~lena 10. Zakona o precenqovanx vpl<vu na `ivotni {tredok (“Slu`beni gla{n<k Republiki Serbi<”, ~islo 135/04 i 36/09) obyvxw
OBVISCENW o podnw{enej vimogi za odlu~ovanw o potrebi precenqovany vpl>vu na `ivotni {tredok Prowkta No{itelq prowkta “CONSULT SUPPORT CENTER” D.O.O., Beo}rad, Pere Sliwp~evi~a 13, podnwsol Vimogu za odlu~ovanw o potrebi precenqovany vpl<vu na `ivotni {tredok zastatogo stanu Prowkta “Vibudov benzinskej pumpi zoz {l<duxcim zmistom: predajni obwkt zoz restoranom u pri`emx (P),streha, rezervoar za ~e~ni naftov }az (^N]) volumenu 30 kubni meteri, dva rezervoar za naftu i derivati z nafti volumenu 2 H 60 kubni meteri, poverhnosc za manipulacix, parkin}, ostrova zoz avtomatami, totem, mesto za pretakanw ^N], separator i trotoar” u Novim Sadze, (u predlu`enx ul<ci Korneliy Stankovi~a), na katasterskej parceli ~islo 3854/9, K. O. Novi Sad I, Gorod Novi Sad. Podatki i dokumentacix zoz Vimogi no{itely Prowkta mo` vidzic u prostorijoh Gorodskej upravi za za|itu `ivotnogo {tredku Gorodu Novogo Sadu, Ul<ca Rumenacka 110, Novi Sad, robotni dn< od 10 do 15 godzin. [icki zainteresovani, za 10 dn< od dny obyvjovany togo obvisceny, mo`u dac svojo dumanw u pisanej formi na adresu Gorodskej upravi za za|itu `ivotnogo {tredku Gorodu Novogo Sadu.
Gorodska uprava za za|itu `ivotnogo {tredku Gorodu Novogo Sadu na osnovi ~lena 20 Zakona o precenqovanx vpl<vu na `ivotni {tredok (“Slu`beni gla{n<k Republiki Serbi<” ~islo 135/04 i 36/09) obyvxw
OBVISCENW o yvnim uvidu, yvnej prezentaci> i yvnej rozpravi Studi> o precenqovanx vpl>vu na `ivotni {tredok Podpriwmstvo “Telenor Common Operation”, Konar Beo}rad–Novi Beo}rad po ovlascenx no{itely prowkta “TELENOR” d.o.o. Mlade`skih bri}adoh 90, Novi Beo}rad, podnwsol Vimogu za davanw soglasnosci na Studix o precenqovanx vpl<vu zastatogo stanu na `ivotni {tredok Prowkta baznej stan<ci – “Petrovaradin 5”, na katasterskej parceli ~islo 1540/7, u ul<ci Fru{kogorskogo odrydu 5, na K.O. Petrovaradin, Gorod Novi Sad. Podatki i dokumentacix zoz Vimogi no{itely Prowkta mo` vidzic u prostorijoh Gorodskej upravi za za|itu `ivotnogo {tredku Gorodu Novogo Sadu, Ul<ca Rumenacka 110, Novi Sad, robotni dn< od 10 do 15 godzin do 28. septembra 2015. roku. U skladze zoz ~lenom 6 Praviln<ka o postupku yvnogo uvidu, prezentaci< i yvnej rozpravi o Studi< o precenqovanx vpl<vu na `ivotni {tredok (“Slu`beni gla{n<k Republiki Serbi<”, ~islo 69/05) zainteresovani or}ani, or}anizaci< i yvnosc, pod ~as tirvany yvnogo uvidu mo`u dac zauvagi i dumany na Studix o precenqovanx vpl<vu u pisanej formi Gorodskej upravi za za|itu `ivotnogo {tredku. Yvnu rozpravu i prezentacix {e otrima 29. septembra 2015. roku, u prostorijoh Gorodskej upravi za za|itu `ivotnogo {tredku Gorodu Novogo Sadu, Rumenacka 110, Novi Sad, na 11 godzin.
Pokra<nski sekretariyt za za|itu `ivotnogo {tredku i otrimuxci rozvoj, na osnovi ~lena 20 Zakona o precenqovanx vpl<vu na `ivotni {tredok (“Slu`beni gla{n<k Republiki Serbi<” ~islo 135/04) obyvxw
OGLA[UW yvni uvidu studi> o precenqovanx vpl>vu na `ivotni {tredok No{itelq prowkta “Al Rawafed Srbija” d.o.o. zoz Beo}radu, ul<ca Bulevar Mihajla Pupina 6, podnwsol vimogu za davanw soglasnosci na Studix o precenqovanx vpl<vu na `ivotni {tredok prowkta “Vibudov kompleksa silosoh za `itarki” na katasterskej parceli ~islo 9059 KO Sivec, SO Kula. Podatki i dokumentacix zoz vimogi no{itely prowkta mo` vidzic robotni dn< od 10 do 14 godzin u prostorijoh Pokra<nskogo sekretariytu za za|itu `ivotnogo {tredku i otrimuxci rozvoj, Bulevar Mihajla Pupina 16 Novi Sad (pri`emw kancelariy 39) i u prostorijoh Op{tini Kula, Len<nova 11, do 5. oktobra 2015. roku. Pod ~as tirvany yvnogo uvidu zainteresovana yvnosc mo`e u pisanej formi podnwsc zauvagi i dumany na vilo`enu Studix o precenqovanx vpl<vu na adresu Sekretariytu. Yvnu rozpravu i prezentacix {e otrima 6. oktobra 2015. roku, u budinku Vladi AP Vojvodini (pri`emw, kancelariy 39) na 12 godzin.
РУСКЕ СЛОВО 31
СПОРТ ЮЛИЯН И ЦЕЦИЛИЯ МАЛИЙОВО
ҐОЛМАНСКЕ „РЕМЕСЛО” Пише: Танита ХОДАК
Ю
У фамелиї Малийових шицки маю контакт зоз спортом. Старши син ше заинтересовал за бициґлизем, дзивка бави одбойку, а шеснацрочни Юлиян рушел по мацерових и оцових крочайох, та уж два роки тренира рукомет, и то на позициї ґолмана, праве як цо и його мац бавела у младосци.
лиян вше любел спорт, и вше сцел дацо тренирац. Опробовал ше и у фодбалу, та познєйше у кошарки, а потим у основней школи рекреативно почал тренирац рукомет. Юлияново родичи и за тото думали же то лєм ещи єдна фаза и же то будзе отадз та потадз, медзитим, указало ше иншак. – Кед було шветове першенство у рукомету, наша школа достала рукометни лабди и теди бул досц популарни рукомет. Теди я и пайташе почали лєм так… нєобовязно, бавиц. Секцию нам тримала наставнїца зоз физичного. На тренинґ нам раз пришол тренер хтори ме познєйше тренирал у Вербаше, та понеже му ше пачело
Юлиян Мали на ґолу
як зме бавели, мнє и пайташа вибрал же бизме ше придружели ґу савиноселскому Kлубу „Будучносц” – бешедує Юлиян. Зоз Kлубом „Будучносц” Юлиян бавел у пионирскей лиґи, и такой после пол рока тренираня, екипа ше пласовала на державне першенство. То бул вельки успих, понеже им то було перше пласованє, и на змаганю зазначели добри резултати зоз освоєним шестим местом. Медзитим, як ше уписал до штреднєй школи, Юлиян праве пре добре бавенє на першенствe достал понукнуце бавиц за Рукометни клуб „Войводина”, у кадетскей лиґи.
ТРЕЦА ЕКИПА У ДЕРЖАВИ
По коляйох хтори направела мац – Цецилия и Юлиян Мали
32 РУСКЕ СЛОВО
Окрем спорту, Юлиян барз люби и ґастрономию, та ше у Новим Садзе школує за кухара. Як толкує його мац, вон фурт патри кухарски програми на телевизиї, и наисце го то цикави. Вон сам твердзи же
наисце досц чежко балансовац медзи школу и тренинґом, понеже тренинґи знаю буц наисце напорни, а анї у школи ше нє шме заоставац. – Же бизме мали добри квалитет бавеня, тренираме од пейц раз до седем раз тижньово, дакеди и по два тренинґи на дзень. Нє маме нїяки други обовязки, як цо то окремна пожива лєбо даяки забрани, то маю лєм бавяче зоз першого тиму. Часто одходзиме на рукометни кампи, хтори кельо су и цикави, тельо су и напорни, алє нам помагаю же бизме були у добрей форми – толкує млади рукометаш. Чежки, напарти и порядни тренинґи муша провадзиц и добри резултати. „Войводинова” кадетска рукометна екипа треца у держави. Дзекуюци його висини, Юлиянови лєгко одбранїц кажду лабду, алє заш лєм ше дакеди случи же му даєдна прейдзе през пальци. – Найвецей ше нервуєм кед ми лабда доруши руку и вец войдзе до ґолa. Теди мам чувство же сом ю мал, алє сом ю препущел. Кед сом починал бавиц, мац ми вше сцела помогнуц, указовала же як мам стануц на ґол, як ше намесциц, поуказовала ми даяки „цаки”, алє тераз уж и 4. СЕПТЕМБЕР 2015.
СПОРТ ЗОЗ КОЦУРА
НАШЛЇДЗЕЛ ОД МАЦЕРИ вона гвари же най слухам тренерох. A и мнє мило кед после змаганя тренер похвалї ґолманох и екипу, бо вец знам же сом оправдал очекованя – гвари Юлиян.
КЕД ШЕФ ГВАРИ ЖЕ Є ҐОЛМАН, ВЕЦ Є ҐОЛМАН Очивисно, Юлиян найвекшу потримовку достава од фамелиї, окреме од родичох хтори и сами за собу маю историю рукометних змаганьох. Док ше му оцец длуги час рекреативно занїмал зоз рукометом, Юлиянова мац Цецилия од своєй седмей класи бавела за коцурски „Омладинєц”. – На єдним трениґу пришол ґу мнє наш тренер, Янко Хромиш, шеф, як зме го волали, и гварел ми же, ниа, пришол єден чловек з Вербасу, вон це будзе тренирац, ти будзеш ґолман. Добре, я слухала тренера, кед гварел ґолман, так мало буц. Мала сом щесца же сом перши ґолмански крочаї и рухи научела праве од ґолмана, так же сом малa добру основу – бешедує Цецилия. Рукомет теди, осемдзешатих рокох у валалє бул окреме популарни, а нєдзелями после малей Служби Божей ше людзе на драги по дом вше застановйовали при терену провадзиц рукометашки як бавя, та вец
навияли, и провадзели их, а им було милше так бавиц. Потим як ше уписала до школи до Нового Саду, Цецилия рушела бавиц за новосадски Kлуб „Славия”. – Клуб остал без ґолмана, та ме поволали же бим за нїх бранєл. То була медзирепублична лиґа Сербия Босна и Герцеґовина, а мнє було осемнац роки. Здогадуєм ше же зме вельо путовали по цалей Югославиї. Но, кед сом закончела штредню школу, мнє ше нє поспишело такой уписац факлутет, та сом єден час була у Коцуре, и ознова бавела за „Омладинєц”, а вец на рок знова за „Славию” и на концу сом прешла до „Радничкого”. Медзитим там ше тренирало на отвореним цо при мнє спричинєло здравствени проблеми, и теди сом престала бавиц рукомет – гвари Цецилия. Зоз тим претаргнуцом, Цецилия ше зоз рукометом нє стретала вельо, покля ше Юлиян нє почал занїмац зоз тим спортом. Дзечнє му помогнє и посовитує го, и вше наказує же би бул послушни, упарти и витирвали, же би му ше поспишело тото цо себе зарисовал.
КEД БИ МОГЛО И ВАРИЦ И БАВИЦ Юлиян ищи того року може бавиц у кадетскей лиґи, а потим ше наздава
Цецилия и Мелания з часу кед бавели рукомет у Коцуре
4. СЕПТЕМБЕР 2015.
Юлиян Мали
же годзен бавиц зоз першим тимом, цо його тренинґи и закладаня дзвигнє на ищи висши уровень. Медзитим, вон ищe нє сиґурни же чи би у будучносци волєл буц кухар, чи рукометаш. – Рукомет сом, одкеди бавим, полюбел, и тераз наисце можем повесц же ми то найлюбенши спорт, бо сом випробовал вшелїяки. Медзитим, и ґастрономия ме барз прицагує, и то ми вше якаш алтернатива же будзем мац дацо цо любим кед ми ше зоз рукометом нє уда. Медзитим, нє любел бим виберац медзи тима двoма, любел бим буц и рукометаш, а дакус и вариц. Найлєпше би було кед би то могло вєднo – гвари Юлиян. Затераз Юлиян бере лабду до єдней, а вареху до другей руки, та так пренаходзи баланс и особне задовольство. Но, можебуц то и може исц вєднo. Ниа, рецепт – даскельо нових бавячох хтори „Войводина” обчекує того року, потим даскельо тих искусних, и то замишац зоз єдну лабду. Потим запражиц зоз першим местом на рукометним першенстве, цо и циль „Войводиновей” кадетскей рукометней екипи. Смачного! ■
РУСКЕ СЛОВО 33
СПОРТ ПОДРУЧНА ФОДБАЛСКА ЛИҐА ЗОМБОР
ПЕРША РУСИНОВА ПОБИДА ФК „Русин” – ФК „Младосц” (Крущич) 3:2 (1:1) Руски Керестур: стадион ФК „Русин”, патрчох 200. Судия: Делич (Кула). Ґоли дали: Иван Рац, Боян Бранкович и Милан Дюрич за Русин, а за Младосц Золтан Кирти и Слободан Василєвич. Жовти картони при Русиновцох достали: Дюрич и Й. Гарди. Бавяч змаганя Иван Павлинї. РУСИН: Павлинї, Чапко, Голик, Грнчяр, Й. Гарди, Павлович, Б. Орос (Катона), Чизмар (Д. Гарди), Дюрич, ФК „Русин” – перши побиднїцки боди Бранкович (Ламош), Рац. У трецим колу Подручней фодбалскей лиґи Зомбор, мал нагоду кед Рац по лївим боку даскельо раз опасно наРусин прешлей нєдзелї освоєл перши три боди. Сушед падал госцов ґол. После єдного такого нападу Русина, зоз Крущичу ше досц помоцнєл за тото першенство, лабда дошла до Бранковича хтори звладал госцинского стартовал зоз двома побидами у перших двох колох, та ґолмана. Треци ґол за Русин дал Милан Дюрич кед у єдней прето побида процив такей екипи ище милша. На початку першого полчасу Младосц була лєпша, алє акциї вибил сам опрез ґолмана Младосци. Но, екипа Русин дал перши ґол. Иван Рац после доброго пасу ви- Младосци ше нє придавала. Василєвич зменшал резултат на 3:2, а потим на Ярашу настала права драма. Гобил сам опрез ґолмана и то було 1:0 за Русин. Дзешец минути потим Кирти добре приял глїбинску сцински фодбалер Кишюгас вибил сам опрез ґолмана лабду, вибил сам опрез ґолмана Русина, спреведнул го и Павлинїя, хтори одлично реаґовал и зачувал ґол и полабду послал до ґолу. З вировантим резултатом ше по- биду Русина. У идуцим колє, хторе ше будзе бави на соботу, Русин шло на одпочивок. бави процив екипи Станишичу. Други полчас почал зоз нападами Младосци, алє ше В. Сеґеди ґолман Павлинї добре виборел зоз шицкима. И Русин
ПОЧАЛO ПЕРШЕНСТВO ОПШТИНСКЕЙ ФОДБАЛСКЕЙ ЛИҐИ ШИД
ЕФИКАСНИ БИКИЧАНЄ Зоз змаганями першого кола внєдзелю, 23. авґуста, почала єшeньска часц першенства Општинскей фодбалскей лиґи Шид. На самим початку першенства ОФК „Бикич” на госцованю у Люби победзел прешвечлїво Єдинство зоз резултатом 7:1. Побиду у Бачинцох призначели и ОФК „Бачинци” процив Борцa з Илинцох, 4:0. Сримец з Беркасова дома дожил пораженє од Омладинца з Батровцох 0:2, Гайдук з Вишнїчева у Соту победзел Братство 0:5, ОФК „Бинґула” бавела 3:1 процив Синдєличa з Ґибарцу, а у Шидзе Єднота и Ґраничар з Ямени бавели 0:0. На таблїчки ОФК „Бикич” на першим месце з трома бодами кельо маю и Гайдук на другим, ОФК „Бачинци” на трецим и Омладинєц на пиятим месце.
34 РУСКЕ СЛОВО
По єден бод маю шеста Єднота и и седми Ґраничар, а без бодох Синдєлич на осмим, Сримец на дзевятим, Борец на дзешатим, Братство на єденастим и Єдинство остатнє на дванастим месце. У другим колє општинскей фодбалскей лиґи Шид нє було нєсподзиваня. Oзнoва було вельо ґоли. У Бикичу домашнї фодбалере ОФК „Бикич” отримали лекцию процивней екипи и же як ше дава ґоли – з високим резултатом победзел Єдноту зоз Шиду з 5:1. ОФК „Бaчинци” тиж призначели побиду 3:1 на госцованю у Ямени процив Ґраничара, а беркасовски Сримец страцел 3:0 у Илинцох процив Борца. Гайдук победзел Синдєлич 4:0, ОФК „Бинґула” на госцованю у Батровцох по-
бедзела Омладинєц 4:3, а Єдинство з Люби победзело Братство зоз Соту 3:0. На таблїчки перши ОФК „Бикич” зоз шейсцома бодами кельо маю и други Гайдук, треци ОФК „Бачинци” и штварта ОФК „Бинґула”. Омладинєц на пиятим, Борец на шестим и Єдинство на седмим месце маю по три боди, осми Ґраничар и дзевята Єднота маю по єден бод. Без бодох дзешати Сримец, єденасти Синдєлич и остатнє, дванасте Братство. У трецим колє на нєдзелю 6. септембра, ОФК „Бачинци” дочекую ОФК „Бикич”, Сримец будзе бавиц процив Ґраничара, Єднота дочекує Братство, Єдинство будзе бавиц процив Гайдука, ОФК „Бинґула” процив Борцу, а Синдєлич дочекує Омладинєц. Вл. Дї. 4. СЕПТЕМБЕР 2015.
СПОРТ ЗАКОНЧЕНИ ПРИРИХТОВАНЯ ФК „ИСКРА”
ПЕРШЕНСТВО МОЖЕ ПОЧАЦ Фодбалере Искри зоз Коцура, озбильно похопели пририхтованя за предстояци змаганя. Одбавени вецей пририхтуюци змаганя, поряднє ше тренирало.
К
онцом авґуста, мали почац и змаганя и у Медзиопштинскей лиґи Вербас–Жабель–Титель. Медзитим, компетентни ище нє направели розпорядок змаганьох, та початок одложени. У тей лиґи маме два нашо екипи – ФК „Бачка” и ФК „Искра”. Пред початком першенства тренере обидвох екипох наявели же навияче можу очековац добри змаганя, а насампредз вельку борбу за верх таблїчки. Искра и Бачка претендую на перши места и пласман до висшого ранґу змаганя.
динца. И попри вистатосци мож повесц же Искра одбавела досц добре, удало єй ше дац три ґоли и витвориц ище даскельо чисти нагоди. Преламаюца фаза бависка була перши полчас кед Искра по випатрунку була лєпша на терену и правела нагоди, а госци зоз процивнападох дали два ґоли и на одпочивок пошли зоз предносцу од 2:0. У другим полчаше госци такой на початку дали и треци ґол, алє дзекуюци Колєсарови зменшани резултат на 3:1. После даскелїх нападох Омладинєц знова дал ґол та було 4:1.
Искра порихтана за старт першенства
Яки буду змаганя на терену, пошвидко ше увидзи. У пририхтуюцей фази фодбалере дали шицки моци же би наступни змаганя дочекали порихтани.
ГОСЦИ МАЛИ ВЕЦЕЙ ЩЕСЦА У першим пририхтуюцим змаганю Искра у Коцуре привитала екипу Омладинцa зоз Степановичева и страцела зоз резултатом 5:3. После напартого турнирa у рамикох Спортких бавискох Яша Баков котри Искра одбавела викенд пред змаганьом зоз Омладинцом, коцурски фодбалере нє мали моци одупрец ше добрей и квалитетней екипи Омла4. СЕПТЕМБЕР 2015.
После штвартого ґолу госци ше дакус опущели, бо думали же ше Искра нє може вецей врациц до бависка, алє их Малацко, а потим и Сердар демантовали, и лєм кус хибело же би Искра вировнала резултат, алє Колєсар, Ґубаш и Сердар свойо нагоди нє вихасновали. Госцом ше удало дац и пияти ґол, та резултат на концу бул 5:3 за Омладинєц.
ПРАВА ФОРМА ЗА ПОЧАТОК У другим змаганю хторе ше бавело на коцурским стадиону 23. авґуста Искра привитала екипу ФК „Бачка” зоз Деспотова.
Искра победзела зоз резултатом 6:1 и зоз тим указала же є лєпша и вельо квалитетнєйша екипа. Од початку бависка Искра почала бавиц свойо бависко и твориц нагоди. После даскелїх нєвихаснованих нагодох Зарин „начал” Бачку, а о 5 минути Сердар звакшал резултат на 2:0. Коцурски фодбалере предлужели нападац, та по одпочивoк дали ище 2 ґоли, перше Дамир Ґубаш зоз пеналу, а потим и Живкович наявели катастрофу госцом зоз Деспотова. Медзитим, у другим полчаше Искра кус спомалшела темпо, гоч и далєй вона була тота котра водзела бависко. Бачки ше на початку другого полчасу удало дац почесни ґол, алє то и шицко цо поробели на тим змаганю. Фодбалере Искри после приятого ґолa знова почали бавиц аґресивнєйше и повязанше, та после єдней красней акциї Колєсар звекшал резултат на 5:1, а нєодлуга потим, Сердар зоз своїм другим ґолом положел точку на тотo змаганє, котре ше на концу закончело зоз прешвечлїву побиду Искри и резултатом 6:1. Тренер Здравко Бабич задовольни зоз бависком и наздава же ше фодбалере затримаю таки ентузиязем и же до першенства у Медзиопштинскей лиґи Вербас–Жабель–Титель войду мотивовани и сконцентровани на цо лєпши пласман на таблїчки. Потераз Искра одбавела шейсц пририхтуюци змаганя, ма штири побиди и два пораженя. Змаганє процив Бачки требало би буц ґенерална проба пред прешенство котре мало почац прешлей нєдзелї, 30. авґуста, медзитим, з оглядом на тото же ище нїхто зоз Фодбалского союзу нє зволал схадзку на котрей треба же би ше вицагли пари за змаганє, а нє зна ше анї точни состав лиґи, єст индициї и реални очекованя же початок першенства будзе одложени. ■ Златко Колєсар
РУСКЕ СЛОВО 35
КИРБАЙ У КОЦУРЕ РОК LXXI ЧИСЛО 35 (3644) НОВИ САД, 4. СЕПТЕМБЕР 2015. РОКУ
дзеци, а боме и шорови школяр ше могол пририхтац до школи. Понеже того року Кирбай бул пияток, вашарска часц и розвага предлужени и ютредзень. Могло обачиц же на Кирбай валал ожил, було вельо нащивительох, а Коцурци привитали и велїх госцох зоз страни, док вноци з вецей местох було чуц музику за кажди смак.
■ У КОЦУРЕ 250-РОЧНЇЦА ПЕРШЕЙ ГРЕКОКАТОЛЇЦКЕЙ ЦЕРКВИ
ЦЕНА 30 ДИНАРИ
Фото: Танита Ходак
Попри духовней часци, кед означена 250-рочнїца Грекокатолїцкей церкви у Коцуре и 100-рочнїца приселєня часних шестрох служебнїцох до Коцура, Кирбай у Коцуре провадзи и вше нащивена вашарска часц, хтора и того року почала даскельо днї пред Кирбайом. На кирбайским вашаре у центре валалу було богате понукнуце рижнородней роби и лакоткох, та и рижни бависка за
■ БРЕНЧОК ПОВОЛАЛ ШКОЛЯРОХ