Ruske slovo 31

ГЛАСНЇК ПО РУСКИ НАЙУСПИШНЄЙШИ ШКОЛЯРЕ ҐЕНЕРАЦИЇ 2015/2016.

РОК LXXII ЧИСЛО 31 (3692) НОВИ САД, 5. АВҐУСТ 2016.

■ ВОДИЦА – СИМВОЛ ДУХОВНОСЦИ ЦЕНА 30 ДИНАРИ

Тереза Будински ОШ Петро Кузмяк” ” у Руским Керестуре

Николина Михальовски ОШ Йован Йованович Змай” ” у Дюрдьове

Марко Буила ОШ Братство-єдинство” ” у Коцуре

Мина Шеремет ОШ Бранко Радичевич” ” у Шидзе

На концу осмей класи школяре хтори вше були одлични – Вуковци, а винїмково успихи посциговали и на рижних змаганьох, придаваю до школи шицки дипломи, а по Правилнїку о преглашованю школяра ґенерациї окремна комисия бодую дипломи. Школа вреднує шицки дипломи зоз змаганьох од општинских по републични, та хтори школяр ма найвецей, його ше преглашує за школяра ґенерациї. Найважнєйши боди каждому школярови осмей класи тоти од Министерства просвити: за перше место 8 боди, за друге 6, а за треце 4 боди.

Сара Мармила ОШ Петефи бриґада” ” у Кули

Фото: Сашо Палєнкаш

ЯК ШЕ ПРЕГЛАШУЄ ШКОЛЯРА ҐЕНЕРАЦИЇ

ОГЛЯДНУЦЕ НА ПРЕШЛОСЦ еб редакция „Руского слова”, у сотруднїцтве зоз Заводом за културу войводянских Руснацох, Музейом Войводини и Покраїнским заводом за защиту памятнїкох, поволує читачох новинох „Руске слово” и нащивительох сайта (www.ruskeslovo.com) же би помогли препознац особи на старих фотоґрафийох. Фотоґрафиї хтори ше будзе обявйовац на сайту и у новинох диґитализовани, а пре точне идентификованє особох на сликох, хтори маю окремну музейну вредносц, потребна помоц од ширшей явносци. Шицки фотоґрафиї настали у дакедишнєй фотоґрафскей роботнї Бруґошових у Руским Керестуре. Кажду фотоґрафию ше подпише зоз одредзену шифру, та кед же препознаце даєдну, лєбо вецей особи на фотоґрафиї, модлїме Вас же бисце явели до Заводу на число телефона 021/548-421, лєбо на мейл: zavod.rusini@gmail.com. Фотоґрафиї ше будзе обявйовац длугши часови период, а на сайту буду пошоровани на окремним месце, так як виходза у новинох.

В

ПОМОГНЇЦЕ, РОЗПИТАЙЦЕ ШЕ, ПРЕПОЗНАЙЦЕ!

■ ГОРНЇЦА – ПУТОВАНЯ, УЧЕНЯ, Фотоґрафия: K006a_0159P

РОЗДУМОВАНЯ

ИНТЕРМЕЦО БУДИНКИ РУСКИХ ШКОЛОХ ПРЕЗ ИСТОРИЮ

Ш И Д

Руснаци у Шидзе мали свою школу познатшу як ”руска школа” на Вельким шоре, а будинок збудовани у першей половки 19 вику. То було шедзиско културно-просвитней дїялносци Руснацох у Шидзе. Була ту и ”Руска читальня”, а 1920. року oснованe руске КПД хторе ноши мено ”Дюра Киш”. Пре вислуженосц, будинок звалєни 1969. року, а нови збудовани и шветочно отворени 1995. року. У Шидзе було вецей будинки у хторих ше отримовало порядну школску наставу. Вецей ґенерациї школярох после Другей шветовей войни хасновали будинок у центре городу за Православну церкву ”Преношеня мощох Святого Оца Миколая” як державну школу. Тот будинок збудовани медзи 1888. и 1893. року и ма характеристичну малу турню. Медзитим, початком 90-тих рокох прешлого вику, будинок ше вецей нє хаснує за потреби школи. Вл. Дїтко

Церковни будинок ше вецей нє хаснує за потреби школи

2 РУСКЕ СЛОВО

5. АВҐУСТ 2016.

ЗМИСТ

УВОДНЇК Пише: Иван САБА ДОШ, заменїк одвичательного редактора

■ Тижньовнїк 4–5. Кадрово пременки у руских институцийох 6–7 Миґранти ше затримую у Сриме

■ Нашо места 8. Як зменшац число нєзанятих у шидскей општини 10. У Керестуре отримани Водицов камп

■ Економия 12. Єлена Мали, козметичарка зоз Коцура

■ Култура и просвита 15. Фестивал „Лемковска ватра” у Польскей 16–17. Юстина Добуш, фаховец за медзинародни одношеня

■ Мозаїк 18. Журка „PactOn 2.0” у Керестуре 19. Акция „Дай и ти свою руку ” у Коцуре

■ „Руске слово” у швеце 20–21. Есеїстични драгопис з Горнїци

■ Людзе, роки, живот 22–23. Нашо госци – Костелниково з Миклошевцох

■ Духовни живот 24–25. Водица и значенє тирвацого одпустового места

■ Информатор

26–33. Оглашки и In memoriam

■ Спорт 34–35. Лєтня рекреация у Вербаше на базену На насловним боку – Лєтня школа у Словацкей котру орґанизовал Национални совит Руснацох Автор фотоґрафиї – Сашо Палєнкаш

ТОЛЕРАНЦИЯ Штредком дзеведзешатих, фамелия єдней моєй колеґинї хтора теди ище була мале дзецко, преселєла ше зоз просторох дзе три народи бешедовали (теди ище вше) исти язик, до пригородского населєня коло Нового Саду, медзи своїх. Кед першираз у медзимесним автобусу чула иншаку бешеду – а уж нє памета чи то було по мадярски, чи по словацки, можебуц и по руски, одушевено сообщела мацери: – Палє, мамо, туристи! Дзешка у тот час, на факултету сом упознал колеґу зоз Сриму. Мено руске, презвиско руске, бешедує по сербски. О тим хто є и цо є нїч нє гутори, я ше нїч нє питам, та так прешол семестер-два. Аж кед зме постали пайташе, у узшим дружтве „припознал” же є по єдним боку Руснак. Медзитим, дзеведзешатих ше у погранїчю з обидвох бокох Дунаю случовали вшелїячини. Прето ше звикнул буц анонимни кед слово о идентитетских питаньох. Ґу тому, родичи нє инсистовали, а кед стари у обисцу помарли, и тото цо знал по руски з часом забул. Знам наших людзох хтори скоро уж децению (ознова) лєтую у Далмациї. Хасную рента-кар, бешедую по руски, а задарти домашнї ище вше думаю же су Чехи чи Поляци, углавним, туристи хтори вше були дзечнє привитани госци на тей часци Ядрану. З другого боку, у Праги дзе туристични екскурзиї з наших крайох нє медзи найлєпшима госцами – ем мало троша, ем ше справую як одорвани з ланца – по руски ше удавало зблагац барз компликовани и напарти ситуациї. Скоро кажде ма даяку анеґдоту лєбо причту же ше даґдзе у швеце згварел на „славянским есперанту” як дараз покус тенденциозно гвариме за свой язик. А углавним кажда така анеґдота формована на предрозсудки лєбо стереотипе хтори други маю о нас, лєбо ми о нїх. Можебуц дочасово од нїх єст хасну, алє на длужей – лєм чкоди. Скоро источашнє отримани Лєтня школа руского язика у Попраду за наших школярох и Тидзень руского язика на Штранду за школярох хтори по руски нє бешедую, кажда на свой способ боря ше процив таких предрозсудкох и стереотипох. Же би ше нєшкайши дзеци нє ганьбели, лєбо бали бешедовац иншак, а анї нє указовали з пальцом кед чую иншаку бешеду. То толеранция у живоце, а нє лєм на паперу.

* ”РУСКЕ СЛОВО” – гласнїк по руски * Виходзи каждого пиятку * Снователь Национални совит рускей националней меншини * Видава НВУ ”Руске слово”, Нови Сад * Перше число вишло 15. юния 1945. року у Руским Керестуре * Адреса: НВУ ”Руске слово”, Булевар ошлєбодзеня 81/7, 21000 Нови Сад * Редакция: заменїк одвичательного редактора Иван Сабадош – редакторе/ки – Дюра Винаї, Мирон Горняк-Кухар, Михайло Зазуляк, Александар Паланчанин, Олена Планчак-Сакач, Славица Фейса, Ясмина Дюранїн; новинаре/ки – Мария Афич, Влада Дїтко, Сенка Надь, Сандра Саламун, Ана Маркович, Танита Ходак * Язична редакторка – Блажена Хома-Цветкович * Технїчна редакторка – Люпка Цвеїч; компютерски обробок – Вероника Вуячич, Мария Гудак, Таня Салонтаї * Телефони: 021/6613-697, 021/6624708, 021/6623-076; 021/6621-433 * Телефакс 021/528-083 * Предплата за цали рок: у жеми 1 500 динари, а у иножемстве 100 евра * Жиро-рахунок Banca Intesa a.d. Beograd 160-923244-82 * Девизни рахунок 160-0050870024999-53 * Рукописи ше нє враца * Друкує Друкарня ” Maxima graf” Пет роварадин * E-mail: ruske.redakcija@gmail.com * Web site: www.ruskeslovo.com * YU ISSN 0350-4603 * COBISS SR-ID 15915778 * Друковани тираж 2 100 *

Direktorka MARTICA TAMA[ *** Odvi~atelqni redaktor dr BORIS VAR]A

5. АВҐУСТ 2016.

РУСКЕ СЛОВО 3

ТИЖНЬОВНЇК КА ДРОВО ПРЕМЕНКИ У РУСКИХ ИНСТИТУЦИЙОХ

Фото: В. В.

Пишу: Михайло ЗАЗУЛЯК Иван САБА ДОШ

ПЕРШЕ КОНТИНУИТЕТ РОБОТИ, ВЕЦ ТИРВАЦИ РИШЕНЯ

На чолє двох з трох институцийох чий снователь, лєбо соснователь Национални совит Руснацох, прешлого тижня случели ше кадрово пременки. Завод за културу войводянских Руснацох и РНТ „Петро Ризнич Дядя” по вибор директорох буду водзиц окончовательки длужносци

П

онеже директора Заводу за културу войводянских Руснацох мр Серґея Тамаша Покраїнска влада 20. юлия поставела за помоцнїка Покраїнского секретара за привреду и туризем на штиророчни период, Тамаш дал задзекованє на длужносц у Заводу. За окончователя длужносци директора Заводу за културу войводянских Руснацох Национални совит Руснацох предложел Ивану Дудаш з Руского Керестура, мастер инженєра менаджменту, котра дотераз була директорка Руского народного театру (РНТ) „Петро Ризнич Дядя”. Прето Ивана Дудаш дала задзекованє на место директора РНТ „Петро Ризнич Дядя”, а за о.д. директора нашого националного театру НС Руснацох, як снователь, меновал Таню Арва Планчак, секретара НС, котра дотераз була и член Управного одбору РНТ, так же Арва Планчакова дала задзекованє на членство у Управним одборе Театру. То би, вокраци, бул резиме кадрових пременкох хтори ше прешлого тижня случели у наших институцийох, а хтори би мали обезпечиц континуитет роботи Заводу и Театру покля по порядней конкурсней процедури нє достаню руководзацих., односно директорох, у полним капацитету. ЕЛЕКТРОНСКИ ОДЛУКИ

Одлуки о розришеню Тамаша з места директора Заводу за културу ВР, Дудашовей з места директора РНТ, Арва Планчаковей з членства у Управним одборе РНТ, та предкладаня за менованє окончовательох длужносцох

4 РУСКЕ СЛОВО

директорох у Заводзе и РНТ принєшени на електронскей схадзки НС Руснацох, хтора отримана од стреди, 27. юлия, по 12 годзин штварток, 28. юлия. Пред електронску схадзку, стреду, 27. юлия, о тих питаньох перше бешедоване на схадзки Вивершного одбору Националного совиту Руснацох у Новим Садзе. Спомедзи 19 членох НС „за” спомнути одлуки на електронскей схадзки гласали 11 члени,, два гласи були „процив”, а шесцеро члени Совиту нє гласали. Предкладанє же би Ивана Дудаш була менована за о.д. директора Заводу за културу ВР, на законски предвидзени час, послате до Покраїнского секретарияту за културу, явне информованє и одношеня з вирскима заєднїцами, хтори го предложи Покраїнскей влади на менованє, як сосновательови Заводу за културу ВР. Понеже НС Руснацох снователь РНТ „Петро Ризнич Дядя”, одлука о менованю Танї Арва Планчак за о.д. директора РНТ (на законски предвидзени час), конєчна, а понеже є розришена з членства у Управним одборе Театру, познєйше будзе меновани нови член УО. У мандату окончовательох длужносцох, управни одбори спомнутих двох установох розпишу конкурси за директорох. ПРЕПОРУЧЕНЯ И ДИЛЕМИ Дотерашнї директор Заводу за културу войводянских Руснацох Серґей Тамаш гвари же и з нового роботного ме ста предлужи помагац же би ше ре а лизо5. АВҐУСТ 2016.

ТИЖНЬОВНЇК Кед же Покраїнска влада, хтора со снователь Заводу ва ли активно сци Заводу хтори розпочати под час за културу войводянских Руснацох, потрима предйого мандату: – Анґажованє у покраїнским Секретарияту за привре- клад же би Ивана Дудаш була менована за окончоваду и туризем за мнє особне и професийне виволанє, на- теля длужно сци, вона прешвечена же годна адекватсампредз же як три приоритети новей Покраїнскей вла- но вод зиц тоту институцию по вибор директора, поди представени польопривреда, привредни розвой и ту- неже ма искуство и у формалних, и у сущних аспекризем, праве обласц роботи того Секретарияту. Медзи- тох рускей култури. Насампредз, же главни задаток тим, и з тей новей позициї мам намиру и дзеку помагац окончователя длужно сци надпатрац запровад зованє и рускей заєднїци. Фахово, коло туристичних проєктох, а ре а лизацию уж по стояцих програмних и финансийкельо годно и на други способи, понеже зме ше прешве- них документох Заводу: – Квалификує ме же сом штири роки була член УО чели кельо важне мац контакти у покраїнских орґанох, односно яки проблеми кед контакти нєт – потолковал Заводу, а од 2014. року на чолє РНТ „Петро Ризнич Тамаш. Кед слово о проєктох Заводу, а єст их, Тамаш Дядя”, хтори тиж национална установа култури, дзе планує помогнуц новому руководству же би ше реализо- сом на оперативним уровню сотрудзовала зоз Заводом вали, як гвари, волонтерски и у своїм шлєбодним чаше. за културу. Ґу тому, анґажована сом у Националним соПочинаюци од Семинара за фахове усовершованє хоре- виту на замени кнїжководителя, мам искуства з цивилоґрафох у Шидзе и Дньох рускей култури у Етноґраф- ного сектору, а практично сом цали живот у рускей кулским музею у Беоґрадзе, заключно по Дзень Руснацох у тури, перше як виводзач, а потим и у орґанизациї – наводзи Ивана Дудаш. Бикичу на рок у януару. Потим, Завод би уж и так мушел мац ноДАЛЬША ПРОЦЕДУРА ви План роботи и директора у полним мандату. Гоч конєчну оцеУ каждим случаю, менованя окончовану о резултатох на чолє Заводу за тельох длужно сци у Заводу за културу и културу войводянских Руснацох РНТ „Петро Ризнич Дядя” лєм дочасови охабя нашей явносци, Серґей Таришеня хттори маю обезпечиц порядне маш прешвечени же шлїдуюцому функционованє тих институцийох. Тирваруководству охабя стабилну инци кадрово ришеня до станєме аж док ше ституцию, квалитетни проєкти и по явним конкурсу виберу директоре на план роботи. Окреме инсистує же полни, штиророчни мандат. у евалуациї резултатох на розуме Серґей Тамаш У медзичаше, як толкує предсидателька треба мац єден факт: Управного одбору Заводу за културу вой– Прейґ проєктох Заводу хтоводянских Руснацох Анамария Регак, нєри нам преходзели у даскельо обходне присподобиц сновательни акти и остатнїх конкурсних циклусох, статути ґу новому Закону о култури, же би до рускей заєднїци зме з вонкаше по ступок вибору окончел на предписашнїх жридлох принєсли два мини спо соб: ли они динари. Думам же то – Понеже зоз Законом о вименкох и допракса хтору треба предлужиц и полнєньох Закона о култури (“Сл. гласник надалєй – суґерує Тамаш. РС”, бр. 13/2016 и 30/2016 - испр.), премеОдход дотерашнього директонєни дзепоєдни условия за вибор директора Заводу на орґанизацийно висра, насампредз же кандидат муши мац више роботне ме сто нє спорни. З соке образованє и пейц роки искуства у другого боку, по ступок предклафа ху, и предложиц програму роботи и рода ня окончователя длужно сци Ивана Дудаш звою установи, Управни одбор Заводу чолней функциї Заводу спричинєл подзелєни реакциї у рускей явно сци. Заувага дзе- перше муши прилапиц потребни пременки и дополнєпоєдних членох Националного совиту же у тим швид- ня Статута же би ше го присподобело ґу висшим актом, ким по ступку заобидзени Управни одбор Заводу, а под на цо потим согласносц муши дац Покраїнска влада. знак питаня кладзени и квалификациї кандидатки. Вец до станєме потребни предусловия же бизме по поКонкретно, роки искуства. Медзитим, як ше наводзи у рядней процедури розписали конкурс за директора – урядовим одвиту хтори Совит дал на тоти дилеми, про- потолковала шлїдуюци крочаї предсидателька УО Зацедура окончена у складзе з важацима предписанями. воду Анамария Регак. Предписаня нє дефиную тирванє о. д. стану, та ше у Отже, Управни одбор, хтори главна инстанца у по ступку вибору и менованя директора институциї, по Стату- случаю руских институцийох чека толкованє Покраїнту Заводу за културу войводянских Руснацох нє уча- скей влади, алє найдлугши можлїви период єден рок, ствує у случаю предкладаня окончователя длужно сци, по чий конєц треба розпочац процедуру вибору. У обиалє то право (со)снователя. То шлїдзи зоз ище вше ва- двох случайох, барз би добре було, кед и нє нєобходне, жацих актох Заводу хтори прилапени по Закону о кул- же би тот процес бул покончени цо скорей, же би до тури з 2009. року хтори кровни у тей обласци. Тот за- Нового року и Завод и Театер вошли з руководзацима у кон тиж за статус о. д нє вимага исти квалификациї, полним мандату, и з їх автентичнима планами роботи и финансованя. ■ хтори муши сполньовац директор. 5. АВҐУСТ 2016.

РУСКЕ СЛОВО 5

ТИЖНЬОВНЇК НА ПОДРУЧУ ШИДСКЕЙ ОПШТИНИ ОЗНОВА ЗВЕКШАНЕ ЧИСЛО МИҐРАНТОХ

ВЛОНЇ ПРЕХОДЗЕЛИ, НЄШКА ШЕ ЗАТРИМУЮ ДЛУЖЕЙ Пише: Владимир ДЇТКО

Остатнї три тижнї нагло ше звекшало число миґрантох, углавним зоз державох чийо гражданє нє можу достац приєм до жемох Европскей униї. Червени криж у Шидзе и його партнере и далєй помагаю, а значне доприношенє сцигує и зоз явних подприємствох

П

осле ярнього зациху кед застановена такволана ,,балканска рута”, число миґрантох остатнї три тижнї на подручу шидскей општини нагло звекшане. Тераз их єст вецей як тисяч у трох прилапних центрох. По податкох Червеного крижа у Шидзе, на дакедишнїм мотелу при Адашевцох змесцене 450 особи, потим у обєкту при гайзибанскей станїци у Шидзе 440 и у прилапним центре ,,Принциповец” на гранїци з Републику Горватску ище 240 миґранти. – Ми ше нєпреривно стараме о шицких миґрантох, а окреме о дзецох, женох старих и хорих особох. Обезпечуєме им поживу и средства за гиґиєну. У тей роботи анґажовани коло 15 особи, и то заняти у Червеним крижу, анґажовани плацени персонал, як и нашо волонтере. Обачиц же у тей ,,миґрантскей габи” найвецей єст особи зоз Авґанистану, Пакистану и Алжиру, а вельо менєй зоз Сириї. На початку миґрантскей кризи штредком септембра прешлого року, мали зме найвецей миґрантох праве зоз Сириї – визначує Душица Полетан, секретарка Червеного крижа у Шиду.

КАЖДОДНЬОВИ ЖИВОТ Домашнє жительство и миґранти през остатнї рок звикли єдни на других, цо мож обачиц и по єдним спортским прикладу. Нєдавно ше у Адашевцох бавело традиийни турнир у малим фодбалє. Єдно стретнуце одбавела праве екипа миґрантох процив домашнїх, резултат бул вировнани – 5:5, а з трибинох кажде потримовал своїх.

6 РУСКЕ СЛОВО

Вона додава же у роботи зоз миґрантами од самого початку кризи помагаю и партнерски гуманитарни орґанизациї: ,,Каритас”, „Човеколюбє” и Фондация ,,Дивац”, чийо активисти тиж миґрантом обезпечую кост, средства за гиґиєну, облєчиво и обуй. Од самого початку кризи, окрем Дома здравя и Центра за социялну роботу, помагаю и локални явни подприємства ,,Стандард” и ,,Водовод”, насампредз у отримованю комуналней гиґиєни. ЗЛУЧОВАНЄ ФАМЕЛИЙОХ Помоц миґрантом на розполаганю кажди дзень же би им пребуванє на тих просторох було цо лєгчейше. Без огляду на факт же после запровадзених нєдавних мирох держави, односно звекшаней контроли воєно-полицийних патролох на гранїци ґу Болгарскей и Македониї, число миґрантох ше на шидским подручу ище нє зменшало прето же вони приходза з других часцох Сербиї и ту ше змесцую у наздаваню же предлужа драгу на Заход. При Червеним крижу барз активна и Служба глєданя хтора оможлївює же би ше злучели фамелиї хтори ше у драже потрацели. Як нам гваря гуманитарци, найлєгчейши способ же би члени фамелиї миґрантох ступели до контакту то прейґ телефона. Прето од Нового року потераз подзелєни вецей як тисяч телефонски карточки за мобилну телефонию. Под час пребуваня у дочасових прилапних центрох, миґранти маю и нєпреривну медицинску защиту. О їх 5. АВҐУСТ 2016.

ТИЖНЬОВНЇК здравю ше стараю медицински роботнїки Дома здравя у Шидзе, алє и числени медзинародни гуманитарно-здравствени волонтере. – Шицки вони за тоту роботу маю овласценє од нашого Министерства здравя. Тиж так, шицки лїки хтори ше преписує, домашнї, односно купени у наших апатикох. Од 8 по 24 годзин о здравю миґрантох ше стараю медзинародни здравствени екипи, а през ноц здравствени роботнїки нашого Дома здравя. Шидски Дом здравя овласцени и за транспорт миґрантох хторим потребна медицинска помоц у нашим Доме здравя, або до Общого шпиталю у Сримскей Митровици лєбо даєдней другей медицинскей установи – наглашує директор Дома здравя у Шидзе др Крсто Куреш, хтори и главни координатор шицких медицинских екипох хтори на помоци миґрантом. Од половки септембра прешлого року, кед миґрантска криза почала, на подручу општини Шид по тераз прешли вецей як 700 000 миґранти. Як дознаваме од др Крсти Куреша, за тот час умарли два особи хтори поховани по їх вирских обичайох. З другого боку, у транзиту ше народзели 10 беби, а случело ше раз же ше єдна миґранткиня породзела праве у прилапним центре. СПОКУСА ДЛУГШЕ ЗАТРИМОВАНЄ Же ше миґранти ознова врацели на шидске подруче, обачиц и у городзе, понеже нє муша буц нєпреривно у прилапним центре, алє ше можу рушац шлєбодно. Дзепоєдни з нїх на городским пияцу на тезґох предаваю конзерви, паштети, кекси и чоколадки. Конзерва ,,тунєвини” кошта лєм 50 динари. – Найновша габа приходу миґрантох до општини Шид иншака як потерашнї приходи, бо мешацами пред тим миґранти лєм преходзели през Шид ґу жемом ЕУ и затримовали ше найдлужей 24 годзини. Тераз кед зопарти, або зведзени на минимум их уход до ЕУ, вони ше затримую длужей на подручу нашей општини покля нє одлуча чи поднєшу вимогу за азил – толкує Ивица Йович, предсидатель Совиту за управянє з миґрациями општини Шид. Вон додава же Совит за безпечносц општи ни при нє сол за ключе нє о сно ва ню окремного Роботного цела хторе буд зе вод зиц старосц коло звекшаного надпатраня и кон тролованя уходу у виходу миґрантох з при лап них цен трох и отри мо ва нє уров ня безпеч но сци у сотруднїцтве з другима державнима орґанами. Йович гвари же нажаль було и случаї же дзепоєдни миґранти участвовали у каребних дїлох и дробнєйших крадзох. Питанє безпечносци окреме чувствительне под час отримованя манифестациї ,,Културне лєто” кед ше на єдним месце позбераю вельо нащивителє.■ 5. АВҐУСТ 2016.

STANOVISKA

Пише: Анамария РАНКОВИЧ, новинарка

ЗУЖЕНИ ПРОСТОР ШЛЄБОДИ

Европа ше нєшка зочує зоз застарююцим трендом опадованя медийних шлєбодох пре предписаня и пракси хтори зажили у даєдних жемох членїцох, а одноша ше на концентрацию власнїцтва медийох, моцнєнє державней контроли, гроженя и прициски на медийних роботнїкох, злохаснованє антитерористичних мирох, приношенє законох хтори оможлївюю масовне надпатранє и подобне. Звит Новинарох без гранїцох детально указує комбинацию тих трендох. Попри шицких инших проблемох хтори потрафели ЕУ (миґрантска криза, тероризем, Бреґзит...) и европски модел медийних шлєбодох начати, без огляду же Стари континент затримал положенє водзацого, односно найшлєбоднєйшого реґиона за медиї. Єден зоз нєдавних неґативних прикладох, то Польска пре одлуку влади же би медиї у иножемним власнїцтве врацела до „домашнїх рукох”, а спорни и закон з початку того року през хтори оможлївене влади же би обезпечовала роботу и давала задзекованя директором явного радия и телевизиї у жеми – ТВП и аґенциї ПАП. Препаданю европского стандарду шлєбоди медийох доприноши и Мадярска у хторей влада контролує Медийни совит хтори попри стандардних компетенцийох, тераз ма за задаток обезпечиц почитованє „явней шоровосци” и „людского достоїнства”, а исти и дефинує. Медзи проблемами хтори потрафяю медийну сферу и предписаня хтори загрожую зверлївосц новинарских жридлох, як на приклад у Велькей Британиї дзе полиция за таке вихасновала єден реґулаторни акт и у Италиї дзе ше звекшало число полицийних акцийох зоз истим цильом. Потим, ту и рост национализма хтори за собу поцагує гроженя, як наприклад, гроженя зоз шмерцу у Шведскей и физични напади под час демонстрацийох процив Муслиманох у Нємецкей. Кулминация була у Паризу дзе ше влонї случел напад на Шарли Ебдо. Окремне гроженє то економске. Звит Новинарох без гранїцох указал же конґломерати зоз широким обсягом дїловних интересох уж длуго грожа нєзависному новинарству, алє ситуация постава вше озбильнєйша и горша. Як приклад наводзи ше Французка дзе векшина приватних националних медийох у власнїцтве малого числа бизнисменох зоз интересами у обласцох економиї хтори нє повязани зоз медиями. У Болгарскей, хтора иншак найнїзше позиционована у ЕУ, политичаре и интересни ґрупи контролую векшину медийох. У Македониї, селективне прерозподзельованє державних рекламох ше хаснує за контролу и учиткованє медийох. Кед слово о Юговосточней Европи, Сербия злєпшала позицию у одношеню на прешли звит Новинарох без гранїцох (зоз 67. на 59. место), алє ше од 2014. року зазначує погоршанє ситуациї зоз ушорйовацкима и финансийнима прицисками и звит визначує же „прилапени три закони о шлєбоди информованя у складзе зоз европскима стандардами, алє нїґда нє ступели на моц”. У реґионє Словения опрез Сербиї на 40. месце, а Горватска (63), БиГ (68), Чарна Гора (106) и Македония (118) за нами. Албания на 82., а Греческа на 89. месце. Ище вше, найлєпше новинаром у Финскей, Норвежскей и Голандиї.

Становиска висловени у тим тексту виключно авторово и нє вше одражую ушорйовацку политику новинох „Руске слово”

РУСКЕ СЛОВО 7

НАШО МЕСТА ЯК ЗМЕНШАЦ ЧИСЛО НЄЗАНЯТИХ У ШИДЗЕ

ЯВНИ РОБОТИ И ФАХОВА ПРАКСА У тей хвильки на евиденциї Националней служби за обезпечованє роботи, Филияла у Шидзе находза ше 3 308 особи. Медзитим, число нєзанятих и векше з оглядом на тото же єст и особи хтори нє евидентовани у спомнутей служби. Од яри по єшень, єдна часц нєзанятих зарабя на наднїци, а єст и таких хтори пошли робиц на три мешаци до державох Европскей униї, насампредз до Словацкей. По словох Влайка Манойловича, координатора НСЗ у Шидзе, у тей хвильки 18 особи достали роботу на штири мешаци у рамикох такволаних явних роботох. Вони у тим периодзе буду робиц у ЯКП „Стандард”. Тото комуналне подприємство роками уж хаснує можлївосц анґажовац нєзанятих прейґ явних роботох. Вони углавним отримую комуналну гиґиєну, коша траву и отримую желєнїдло, як и на теметовох на погребних услугох. За їх анґажованє, односно плаци, средства по поли обезпечую НСЗ як и локална самоуправа. Тиж актуална и фахова пракса, а осем особи дочасово достали роботу по тей основи. Слово о трох дипломованих економистох, двох дипломованих правнїкох и трох елетро инженєрох. – Вони анґажовани на шейсц мешаци, а плацу им обезпечує локална самоуправа. Зоз високу фахову приготовку доставаю плацу 18 000 динари, висшу 16 000 и штредню 14 000 динари. То значни крочай у їх професийней кариєри же би здобули потребни практични и фахово знаня цо им олєгча же би нашли стаємну роботу-наглашує Влайко Манойлович.

През лєто „зацих”, кед слово о других файтох едукацийох, а уж концом септембра ше планує єдна едукацию – 13 ме саре би требали здобуц теорийни и практични знаня и схопно сци за тоту профе сию. Наш собешеднїк наглашує же будзе розписани тендер за виводзача едукациї хтора нє за познатого дї-

Влайко Манойлович, координатор Националней служби за обезпечованє роботи у Шидзе

лодавца (за даяку клальню, або приватнїка), алє за тарґовище роботи та кед законча едукацию, годни конкуровац кед ше укаже потреба. Вл. Дї.

ШЛЇДИ ДРУГЕЙ ШВЕТОВЕЙ ВОЙНИ НА ПОДРУЧУ ШИДСКЕЙ ОПШТИНИ

ШИЦКИ ПАМЯТНЇКИ У ЄДНЕЙ КНЇЖКИ ОО СУБНОР Шид и Народна библиотека „Симеон Пищевич” у Шидзе видали, як ю наволали, брошуру у хторей ше находза шицки памятнїки, спомин плочи, бисти и други ознаки погинутим борцом и цивилним жертвом у Другей шветовей войни на подручу шидскей општини. Тото виданє порихтали др Желько Файфрич и професор Душан Лукич. Як наглашує професор Лукич, ище давного 1988. року просвитни роботнїк и залюбеник до фотоґрафиї и член ОО СУБНОР Дьордє Карафилович порихтал єден фото албум зоз шицкима тедишнїма памятнїками и спомин ознаками погинутим у Другей шветовей войни. Тот албул ше находзи

8 РУСКЕ СЛОВО

у просторийох борецкей орґанизациї, а после того часу подзвигнути ище даскельо други памятнїки. Прето ше пришло на идею висликовац и тоти памятнїки и додац уж порихтанима фотоґрафиями хтори зробел Карафилович и предложене Предсидательству ОО СУБНОР же би ше видало нову брошуру цо дзечнє прилапене и поробене, а брошура друкована у 1 000 прикладнїки. Вл. Дї. 5. АВҐУСТ 2016.

НАШО МЕСТА ИДУЦОГО ВИКЕНДУ „ДНЇ КЕРЕСТУРСКЕЙ ПАПРИҐИ“

ДВОДНЬОВА ПРОМОЦИЯ ВАЛАЛСКОГО БРЕНДA

Идуцого викенду, 13. и 14. авґуста, у Руским Кере стуре ше отрима туристично – привредно-културна манифе стация „Днї кере стурскей паприґи”, а орґанизаторе Здруженє паприґарох „Капсикум анум” и Конїцки клуб „Русин” и того року наявели богату и рижнородну програму. Соботово змисти почню на 11 годзин на оглядним полю на Ярашу, дзе нащивителє годни опатриц даскельо сорти паприґи и поровнац рижни способи хованя, а буду отримани и фахово консултациї. По полудзенку паприґаре и їх госци обиду ище два, три поля. „Днї керестурскей паприґи” буду урядово отворени на 17 годзин у

центру валала, а як и каждого року будзе и културно-уметнїцка програма, варенє традицийних єдлох у котлох, дзецински масекнбал и додзельованє наградох. На отверанє маю присц и представителє Покраїнского секретарияту за польопривреду, водопривреду и лєсарство и Општини Кула, хтори финансийно потримую Манифестацию. Перши дзень у центре валала буду од 25 до 30 штанди на хторих ше представя рижни нашеньково хижи, продукователє желєняви и домашнїх продуктох.

Други дзень, 14. авґуста, „Днї керестурскей паприґи” ше селї на Гиподром Леї, дзе од 14 годзин почню обегованя запрагох коньох, дефиле фиякерох, а потим и ревиялне обегованє запрагох. С. Надь

РУСКИ КЕРЕСТУР

ВАНДАЛИ ПОГУБЕЛИ СТОЛИ И ЛАВКИ НА БАЗЕНУ Керестурци револтовани пре таки поступок поєдинцох, а окреме людзе котри поставели и роки отримовали тото место за одпочивок и рижни друженя на отвореним, насампредз члени Еколоґийного руху „Желєни персцень” и Здруженя спортских рибарох „Коляк”, алє и други. Як гварел член Еколоґийного руху „Желєни персцень” Владимир Бучко, гоч дакеди и було поламани лавочки, нїґда то нє було так барз и на таки вандалски способ. Того року шицко плановали обновиц и дакус ошвижиц, а тераз ше радза же би то виняц, „та най себе вандалє правя нови”. – Реаґовали зме, бо кед нїхто нє будзе одвитовац, так будзе и зоз шицким надалєй. Ниа, на базен буду покладзени лавочки з дзецинского парку, та мож предпоставиц же ше збудзе исте таке – гварел Бучко.

ШТИРИ НОВИ ЛАВКИ Лєм даскельо днї после того як на базену порозбивани лавки и столи, роботнїки ЯКП „Руском” там поставели ище штири лавки, хтори забетоновани. Лавки пред тим були у дзецинским парку, дзе монтировани нови, а єдна з тих лавкох положена и опрез главного уходу до Спортскей гали. Тиж так, пооправяна и ошвижена и драга хтора идзе през базен.

5. AВҐУСТ 2016.

Окрем губеня лавочкох и столох, активисти „Желєного персценя” и „Коляку” ше поносую и на тото же дотераз поламани вецей як 40 древка хтори посадзели вяри, цо нїхто нє контролує, та би и над тим увесц даяки надпатрунок. И попри тим, Бучко наявел же на єшень знова орґанизую садзенє древкох, а же ше предлужа старац о базену и його отримованю визначел и предсидатель Здруженя спортских рибарох „Коляк” Михайло Пашо. – Осудзуєме таке вандалске справованє, алє думам же то лєм поєдинци и менши ґрупочки, но заш лєм остава нє ясне прецо то поробели. Можебуц би найлєпше було най ше сами приявя и вєдно з нами пооправяю цо погубели, цо би було як даяка форма припознаваня же погришели – гварел Пашо. Предсидатель Здруженя рибарох такой пондзелок, 1. авґуста, тот случай приявел полициї, котра исти дзень вишла на терен и почала вишлїдзовнє, а нєурядово, уж єст и одредзени спознаня же хто виновнїк того вандалского чину на базену. Тиж затераз нєурядово дознаваме же погубени столи и лавки буду пооправяни и врацени на свойо места. С. Надь/М. Зазуляк

РУСКЕ СЛОВО 9

НАШО МЕСТА У КЕРЕСТУРЕ ОТРИМАНИ ВОДИЦОВ КАМП

ДУХОВНЕ ЗБОГАЦОВАНЄ ПРЕЗ ДРУЖЕНЄ Коло 80-еро младих зоз наших местох участвовали на Водицовим кампу хтори отримани у Руским Керестуре од 28. по 31. юлий. През забавни роботнї и дискусиї, спортски бависка, медитацию и рижни активносци з духовнима елементами млади преглїбйовали свою виру и повязовали ше

К

амп бул специфични по тим же го орґанизовали млади Каритасу за своїх парнякох – млади за младих. – Пробуєме преглїбиц духовни теми, жеби зме младих здогадли на духовни живот. През рижни змисти и дружтвени бависка ше намагаме упознац, зблїжиц зоз другима. На кампу обрабяме седем дїла милосердия, а тот рок специфични по тим же, окрем пароха о. Михайла Малацка, о тих темох бешедую и нашо парняки Михаела Еделински, Соня Виславски и Себастиян Надь, цо добре прето же так теми приблїжиме ґу младшим – гварел єден зоз лидерох тогорочного Водицового кампу Александар Планкош. Окрем нього, камп водзела и Ана Рац, тиж з Руского Керестура. Седем дїла милосердия о хторих млади слухали и дискутовали на кампу то: кривду подношиц, гришного наврациц, нєукого подучиц, засмуценого порадзиц, смутного поцешиц, вини одпущац и за живих и мертвих ше модлїц. На кампу участвовали млади од 12 по 19 роки, Руского Керестура, Суботици, Коцура, Кули, Вербасу, Беоґраду. – На Водицовим кампу сом бул и влонї, а можем повесц же ми того року дакус лєпше орґанизоване. Пачи

10 РУСКЕ СЛОВО

ше ми же теми обрабяме зоз младима, понеже зме вец шицки вельо опущенши и шлєбоднєйше дискутуєме – гварел Иван Радованов зоз Вербасу. На кампу було и младих зоз Канади. Ерика и Михаела Сивчово зоз Норт Бателфорду пришли на розпуст до Керестура, та ше опредзелєли вихасновац го у дружтве своїх парнякох. – За камп зме чули на слу жби у цер кви, при шли зме раз, дру ги раз, по паче ло нам ше та зме пред лу же ли ход зиц. Пачи нам ше пре то же ше вше да цо ро би и нї ґ да нам нє до пи то, а и вше ма ме дру жтво. Векшина домашнїх и волонтере зоз других местох спали у просторийох Водици, Каритасу и Парохиї, а млади орґанизаторе наглашели же им у реализациї кампу барз помогли старши члени Каритасу, котри уж маю искуства у орґанизованю таких змистох. Людзе з валалу зоз дарованьом поживи дзечнє помагаю витворйованю кампох хтори ше отримую у Керестуре, та так було и за тогорочни Водицов камп, гварели орґанизаторе.■ С. Надь

5. АВҐУСТ 2016.

НАШО МЕСТА КИРБАЙ У НОВИМ ВЕРБАШЕ

ОЗНАЧЕНЕ ШВЕТО СВ. ВЛА ДИМИРА

РУСКИ КЕРЕСТУР

НОВЕ ЗАКРИЦЕ НА АМБУЛАНТИ Того тижня при концу поставянє нового закрица на часци Здравственей амбуланти у Руским Керестуре – положени нови плочи и кантички, закрице пообшиване, а ище ше положи и циви за дижджовку. Роботи окончує СТПР „Марник” з Кули, а кладзенє нового закрица на Здравствену амбуланту ше финансує з керестурского месного самодоприносу и буджета Општини Кула. Зоз самодоприосу за тоту намену опредзелєни 700 000, а з општинского буджета 216 000 динари, но понеже явна набавка вишла туньше, 206 356 динари вироятно буду унапрямени за купованє одредзеней опреми до кере стурскей Здравственей амбуланти. М. З.

У нововербаскей грекокатолїцкей церкви швето св. Владимира ше по юлиянским календаре означує 28. юлия, алє ше Кирбай преклада на нєдзелю. Прето Кирбай у тей нашей парохиї преславени внєдзелю, 31. юлия. Архиєрейску Службу Божу служел апостолски еґзарх, владика Георгий Джуджар, а сослужели парох беоґрадски и сримскомитровицки о. Владислав Варґа, парох коцурски о. Владислав Рац и парох старовербаски о. Алексий Гудак. Нововербаска церква пошвецена на дзень кед ше слави памятку на княза Владимира, хтори зорґанизовал кресценє цалого свойого народу. – Прейґ святого кресценя пришла благодать Божа на цали народ, хтора постала фундамент и основа културного живота и звичайох того народу и дзвигла го на европски уровень. Ми дзекуєме господу Богу за тот дар кресценя, св. Владимирови дзекуєме же сотрудзовал з Божу ласку и же до центру живота цалого народу положел Божо плани спашеня – гварел у казанї владика. Пред Службу владика Георгий пошвецел уход до церкви, як и нови крилос, у Владика Георгий пошвеца нови крилос хторим одтераз будзе стац дзияк док шпива у Служби. Крилос нововербаскей грекокатолїцкей церкви подаровала Општина Вербас, так же на Служби присуствовал и предсидатель Општини Вербас Милан Ґлушац. Шицких присутних привитал нововербаски парох о. Иґор Вовк. На кирбайскей Служби Божей церква була полна з вирнїками, пред Службу вирних споведали о. Роман Кандрач и о. Платон Салак, а на концу Богослуженя було мированє. Т. Ходак

У СЛИКИ И СЛОВОХ

РЕЗИДЕНЦИЇ ШЕ ВРАЦА ВИПАТРУНОК Ушорйованє Лєтней владиче скей резиденциї у Шидзе предлужене и того року, и вона вше баржей достава автентични випатрунок. Тераз ше билї мурик опрез будинку, а роботи окончує поднїматель Ивица Болдиш зоз своїма роботнїками. Болдиш з яри и омалтеровал и мурик, а вец ше чекало же би ше добре висушел. 5. АВҐУСТ 2016.

Предлужело ше ушорйовац сам будинок резиденциї, односно просториї хтори хаснує Дзецинска заградка, до хторих покладзена нова електро инсталация, тишлїрай, риґипс плочи и патосне зогриванє, так же дзеци 1. септембра приду до украшеного обєкту и обновених просторийох. Вл. Дї.

РУСКЕ СЛОВО 11

ЕКОНОМИЯ КОЗМЕТИЧАРКА ЗОЗ КОЦУРА ЄЛЕНА МАЛИ

САЛОН КРАСОТИ МА ПЕРСПЕКТИВУ И НА ВАЛАЛЄ У новшим чаше и у городзе и на валалє жени, а тиж так и хлопи, окремну увагу пошвецую свойому физичному випатрунку и то добре обачела и вихасновала Єлена Мали. Вєшенї отворела козметично-естетични салон и потераз ше то указало як добри поцаг

Н

єшка ше людзе вше баржей интересую же чи им скора досц зацагнута, мегка и здрава, и як най то посцигню кед нє так. Козметично-естетични салони каждодньовосц у вельких варошох, док су на валалє нє так звичайни, бо ше рахує же у валалє углавним жию людзе хтори ше занїмаю зоз польопривреду и нє водза тельо рахунку о скори, нохцох лєбо власох, а у варошу же жию праве тоти хторим физични випатрунок важни и хтори провадза даяки шветово тренди. Медзитим, тераз ше то виєдначело, та чежко за валалски дзивчата нє прекоментаровац же су як бабки, а и старши панї ше нє даю роком. Млада Коцурска Єлена Мали препознала таку потребу у своїм валалє и надумала отвориц козметично-естетични салон у своїм обисцу. Салон „Квин” функционує од єшенї, а Єлена ше цеши же то бул добри поцаг, бо по тераз интересованє задоволююце. РОБИ ТОТО ЦО Ю ИНТЕРЕСУЄ – Зоз козметику и естетику сом ше сцела занїмац такой после основней школи, медзитим, уписала сом ше до ґимназиї думаюци же одлучим дацо инше кед ю закончим. Вше сом провадзела козметични тренди, и то ми по нєшка остало цикаве, та сом такой после штреднєй школи закончела и козметично-естетични курс, дзе сом за коло штири мешаци звладала технїку шминканя, маникиру и педикиру, козметично-естетичних третманох твари, депилациї и подобних технїкох за прикрашованє и оплеменьованє скори и цела – гвари Єлена. Роздумуюци о тим же кажде треба же би водзел рахунку о своїм фузичним випатрунку, и провадзаци потреби мла-

ПЛАНИ ЗА ПРЕШИРЕНЄ – Кед ше витворя можлївосци и плани, попри тим цо я робим, заняла бим и єдну фризерку, окремну шминкерку, як и нєзаобиходну особу хтора ше занїма зоз ушореньом нохцох, лєбо бим мала и солариюм. Лєм ошацуйце дзивки на улїчки, та похопице же цо им важне и потребне – гвари нам Єлена Мали, док ушорює твар єдней младей особи и роздумує о будучносци.

дих у валалє, Єлена надумала же отвори салон у валалє. Понеже жиє блїзко при центре, обисце єй було идеалне место за таке, та у догварки з родичами, єдну просторию дома ушорела до салону. Алє, добре роздумала скорей як принєсла одлуку. – Двоєла сом ше на початку же чи пойсц до варошу зоз своїм понукнуцом, чи остац на валалє. Правда же у варошу мож вецей наплациц за даяки третман, лєбо же єст вецей людзох хтори нащивя салон, алє анї так ше нє можем поносовац. Ту

12 РУСКЕ СЛОВО

на валалє нє мам таку моцну конкуренцию яку бим мала на варошу, а и дома сом, та нє мушим плациц жедляренє. Кед сом шицко поздавала, превагла идея же бим остала у валалє за початок, же бим ше и сама дакус научела, нє бежала опрез друка, и вера же сом нє побановала, бо интересованє досц вельке – бешедує Єлена. ПРИХОДЗА МЛАДИ, СТАРШИ, ЖЕНИ И ХЛОПИ Вона гвари же за свойо понукнуца нє бере вельо, и склада ше же у векших салонох єст и прейґмирни цени. Реклама єй нє потребна, кельо позитивни коментари, прейґ хторих людзе и чую за ню, препоруча ю, а до єй салону уходза як млади, так и старши жени, та и хлопи, хторим подєднак важне випатрац добре. Потолковала нам и як дойсц до позитивних коментарох. – Наисце ше намагам буц добра у своєй роботи, же би кажде бул задовольни. Кед о скори слово, потребне хасновац квалитетну козметику, же би нє було нїяки нєжадани ситуациї. Ту и шминка хтора, розуми ше, муши длуго потирвац кед дакого нашминкам за даяку подїю. Вше провадзим тренди, нащивюєм сайми и семинари, же бим була у цеку – гвари Єлена. Малийова цикави приклад младей особи хтора нє жалує за животом у варошу и нє пакує куфри такой по законченю школи, та одходзи з валалу, як цо то тераз звичай. Правда же там лєгчейше дойсц до свойого фалата колача, и найсц яку-таку роботу, алє ше, як випатра, шмели и знаходлїви можу вибориц и у валалє. – Затераз сом окреме задовольна зоз моїм животним поцагом, и нє бануєм же сом так поступела. Уложела сом до салону, правда, алє ми ше видзи же бим индзей мушела уложиц ище вецей и вибориц ше зоз конкуренцию. Медзитим, кед будземе патриц надалєй, любела бим ше познєйше прешириц, та отвориц єден векши салон, у хторим будзем понукац шицко цо єден салон за прикрашованє може поТанита Ходак нукнуц – заключела Єлена. ■ 5. АВҐУСТ 2016.

ЕКОНОМИЯ ПРОДУКЦИЯ И ПЛАСМАН БРЕСКИНЬОХ У БИКИЧУ

ДАКУС ДО РУСИЇ, ДАКУС НА ПИЯЦ Oдкупйовач зоз Тополи приходзи до Гнаткових, алє и други продукователє му можу предац брескинї хтори ше потим вивожи до Русиї. Часц ше преда на Кванташским пияцу и на пияцох на мало

Б

икичанє дакеди були познати по продукциї млєка и продуктох з млєка, а остатнїх рокох су вше познатши як добри продукователє овоци, окреме брескиньох. Ґу Гнатковей фамелиї, кед слово о продукциї брескиньох, придружели ше ище даскельо фамелиї у валалє и хвильково Бикичанє маю коло 30 гектари овоцнїки з брескинями. Медзитим, тото цо ше випродукує, треба благочасово и предац и достац пенєжи. Познати продукователь овоци и фаховец, дипломовани инженєр овоцарства Звонко Гнатко, вєдно з братовим сином Далибором, стара ше о осем гектарох брескиньох. Слово о италиянских сортох. Звонко нам начишлює першу вчасну сорту „мария лучия”, хтора узрела коло 20. юния, потим, ту и „калдези”, „бик топ” и „роял ґлори”. ПРЕДАВАНЄ НА ВЕЛЬКО Гнатково нє маю нїяки проблем кед слово о пласованю брескиньох, прето же их придаваю єдному одкупйовачови зоз Тополи (город у централней Сербиї), а тоту можлївосц вихасновали и други продукователє з валалу. – Нашо же бизме поЗвонко Гнатко рихтали брескинї до ґайбох на палети, а на єдну палету станє 80 ґайби – приповеда Звонко Гнатко. – Муша буц твардейши, же би могли витримац транспорт. Опрез нашей хладзальнї дзе порихтаме палети, приходзи камион одкупйовача з Тополи и вон их вожи до себе. Там их класує и пакує. Брескинї хтори оценї же су подлєйши нам враца назад. Перше одкупна цена була 60 динари по килограме, а вец почала падац на 50 та и 40 динари. Медзитим, нам найзначнєйше же их маме кому пласовац на велько – наглашує Гнатко и додава же добрей цени допомогло звекшане поглєдованє брескиньох и у Сербиї, а дзекуюци слунку и вигодней хвилї, овоц добре зродзела.

Янко Гнатко

– Думам же брескинї зродзели добре як и влонї, лєм же того року вигоднєйша цена. Єдну часц брескиньох „нектаринох” предаваме у валалє кед придзе на камиону одкупйовач, хтори их потим предава до Русиї. Тиж зме присутни на пияцу у Шидзе. Купцох єст, а окреме добре же приходза купци зоз Горватскей, хторим нашо брескинї нє драги. Брескинї мам за каждого купца по класох, од 25 по 80 динари потим „шерсцати” брескинї од 30 по 100 динари, а досц глєдани и „винїцарки” по 50, 60 и 80 динари – гвари нам Янко Гнатко. Єден з познатших продуковательох брескиньох у Бикичу и Мирко Майхер, хтори ше тиж остарал же би попредал свой добри урожай. – Влонї брескинї лєпше родзели, алє була нїзша цена, а тераз урожай дакус менши, алє вигоднєйша цена. На пияцу у Шидзе ше попреда по 60 и 80 динари по килограме. Слово о „нектаринох”, потим сорти „ред хевен”, хтору ше хаМирко Майхер снує до дунцох, а ту и „ґлок хевен” и „винїцарки”. Я ше опредзелєл же бим векше количество ПРОДУКТИ НА ТРОХ ТЕЗҐОХ вожел на квантажски пияц до Шабцу, по 40-45 динари. Окремну продукцию брескиньох тиж роками ма и Нє ношел сом до валалу на одкуп, бо ше бере лєм перЗвонков власни брат Янко. Вон зоз супругу Єлєну и шу класу, а на квантажским пияцу нє патра лєм першу старшим сином Дамиром на пияцу предава брескинї на класу – гварел Мирко Майхер.■ Вл. Дїтко трох тезґох. 5. АВҐУСТ 2016.

РУСКЕ СЛОВО 13

КУЛТУРА И ПРОСВИТА НОВИ КНЇЖКИ

ТВОРИЦ ЗНАЧИ ЯСНО ВИДЗИЦ

(Звонимир Няради, „Капка ми ружа до ока / Обшеднути зоз цинями”, позберани писнї, НВУ „Руске слово”, Нови Сад, 2015)

И

мпресивни поетски рукопис остал за Звонимиром Нярадийом. То нє лєм поєдинєчни писнї, остали и велї циклуси, алє ми нїґда нє будземе знац хтори би писнї, чи циклуси, обявел сам автор, бо пририхтоваче тей кнїжки, редакторе, Микола Шанта и Ваня Дула, нє були таки строги, як цо звичайно свидоми и строги ґу свойому рукопису сам автор. Єдна думка гвари же кажде може написац добру писню, алє лирику може витвориц лєм поета, бо лирика цали швет, швет котри ознова витворени, през призму индивидуи, єй чувства, єй знаня, єй горизонту... За Нярадия мож повесц же витворел автентичну лирику. Наслов кнїжки „Капка ми ружа до ока” ноши єдну субтилну метафорику, бо ружа символ краси, краси творчосци, краси литературного слова, а же капка до ока творительови, то єдна имаґинарна слика, слика хтора нагадує як творчи потенциял, так и творчи корч. Твориц нє лєгко, то вимага окремну енерґию, луцидносц и свидоме одреканє, бо твориц значи нє лєм дожиц, алє и ясно видзиц. Живот нє лєм краса, живот то и боль, и лєм теди кед ше заокружи у дихотомиї краси и болю достанє свой комплетни випатрунок потребни творчим процесом и творительови. Нярадийова поезия у цалосци преткана зоз єдну субтилну нїтку меланхолиї, з трепеценьом нємирней души, з больом и церпеньом у каждодньовосци. Жиц живот так же би ше нєпреривно глєдало сущносц, же би ше глєдало глїбши смисел иснованя – то бул поетов императив. Няради пробовал одкриц тайну швета, тоту хтору чловечество глєда и одкрива од Ґилґамеша, та по нєшка... И, гоч кельо того уж витворене и написане през милениюми людского иснованя на планети Жеми, нам ище вше нє цалком ясне прецо зме ту, прецо так кратко, и дзе путуєме... Няради нє поет рими и ритма, музики язика на хторим шпива, то нє його опредзелєня, як цо то, наприклад, у рускей лирики було при Папгаргайови, Ковачови, Рамачови, лєбо Тамашови, його поезия контемплативна, елоквентна, бешедна и полна зоз сликами, у велїх писньох урамикована слика и субтилна емоция... Найкрасши Нярадийово писнї „Час зоз фарбох зляти”, „Ангели”, „О пражнїни”, „Одход до нєба”, „Нєбо за каждого”, „Добудовйованє нєба”, „Смисел”, „Прах”, „Нужда”, „Животни круг”, „Смисел жертви”, „Любовна писня на концу двацетого”, „Ґу читаню поезиї”, „Розляти у мриї”, „Похвала”, „Знова ше випендрац на турню”, „Боль свою до вселени пошлєм”, и одлични миниятури „Моя церква” и „Найменєй”..., а найкрасши циклус писньох о дїдови и дзецинстве „Нєбо мойого покойного дїда”, Вон сучасни поет, бо є конкретни, вязани за простор, за час и за власне околїско, за свой валал. У його поезиї часта рефлексия и ище частейша спокуса сумнї, бо жада видзиц яснєйше як други, и глїбше як други. Чувство осаменосци, безнадїйносци, глєданє любови, то части його теми, як и

14 РУСКЕ СЛОВО

часово и просторни, космични пространства и оддалєносци, селїдби тоти ту жемски и вични, а з часци дотика и социялну тематику у писньох „Селянє и роботнїки и нєбо”, „Власци и нєбо”... Алє його тематика и блїзкосц ґу природи, ґу валалу у котрим ше народзел и вирос, дзе познал кажду травку и кажде древко... Його поезия виходзи з малого штредку, зоз шредку дзе ше шицки познаю, дзе ше писатель нє барз почитує, у гевтим платоновским контексту же поетове нє жадани, алє, на щесце, то нїхто анї нє зна, бо ше мало чита, дзе стрета людзох по улїци хтори нїґда нє читали Гелдерлина, дзе панує ровнодушносц, спокой оштредньосци. Алє його швет то и швет витру, мотильох, пергачох, голубох, ґрамушкох... и швет гвиздох и мешаца, швет цмоти и ноци, бо ноц зоз собу приноши векшу метафизичносц як дзень, ноц етерична, визионерска, ноц рефлексия и сумня, вона и привид, а то шицко теми о котрих пише Няради... „Як ше на гвизди припатрац, з оком чи зоз мрию” пита ше поет. Лєм теди кед душа подполно сама єй ше отвера маґия универзума. То тайна осаменосци... Пустош у терашньосци и безнадїйносц будучносци о котрих пише, атмосфера потресна и на поверхносци власного болю, нерви автора нєвидлїви як цо нєвидлїва и сущносц того швета, чловек лєм ґрамушка, лєм число, лєм атом у Вселени... Гоч Нярадийова лирика чече як рика, його слова чуря, а душа трепеци як лїсце чи травка, його поезия ма свой цек, свойо пременки и улїви, шицко у нєпретаргнутим ланцу наставаня и нєставаня ... у гевтим Гераклитовим смислу „panta rhei”. Його поезия у циню Платоновей думки же „почац думац значи почац ше рихтац за шмерц”, бо шмерц вична спокуса, вична провокация и вична тема у уметносци... О шмерци – пове Няради – же ше нє бої, бо „шмерц” лєм „хвилька у котрей страх пребува”. Няради интровертни поета, обрацени до своєй нукашньосци, його творчосц чежка и боляца, бо як пресензитивна особа чувствує кажди рух, кажди шушот, кажди цек и крик души жадней космичних просторох, нє лєм у физичним смислу, алє и у духовним... Вон „дугу лїґа, крик садзи, крев” го „джобе, думка нє ма кеди дихац, бо ю сон подпалює...” Чловек ше зна одбранїц од другого чловека, як и од себе самого, алє нє и од судьби, судьбу ше може лєбо муши сполнїц, як у греческей митолоґиї... И наш Звонимир Няради нє витримал у тих животних спокусох... Алє за Нярадийом остали обявени два збирки поезиї „Обшеднути зоз цинями” и „Особне нєбо”, остал импресивни рукопис, нє лєм поетски, алє и есеї и литературни критики. Остала автентична лирика на шлїду думки Бели Хамваша же – „Лирика воздзвигнута понад каждодньове, звичайне и баналне, обдумана, продуховена, то швет полни духовносци, то швет хтори сама душа”.■ Олена Планчак-Сакач 5. АВҐУСТ 2016.

КУЛТУРА И ПРОСВИТА 34. ФЕСТИВАЛ „ЛЕМКОВСКА ВАТРА” У ПОЛЬСКЕЙ

НАША „МАРУСЯ” – ВШЕ НА „БИС”

Фестивал „Лемковска ватра”, котри орґанизує Здруженє Лемкох (Русинох) Польскей, oтримує ше каждого року на лєсовитим платоу. Ту ше зоз шицких крайох Польскей сходза Лемки-Русини до краю своїх предкох, зoз котрого су у 1947. року примушуюцо розселєни

У

дньох од 22. по 25. юлий того року у Польскей, нєдалєко од места Ждиня, одбул ше 34. Фестивал „Лемковска ватра”, котри орґанизує Здруженє Лемкох (Русинох) Польскей. Отримує ше каждого року на лєсовитим платоу, на 10 гектарох, чий ґрунтовни власнїк спомнуте здруженє. Ту ше зоз шицких крайох Польскей сходза Лемки-Русини до краю своїх предкох, з котрого су у 1947. року примушуюцо розселєни до сиверозаходних часцох польскей держави, зоз цильом же би там були дефинитивно асимиловани. А вони, нє лєм же нє асимиловани, алє ище и звекшали националне чувство у своїх потомкох, котри ше тераз сходза до краю дзе им коренї, же би ше окрипели и наполнєли з националним културним нашлїдством. Ту вони розпинаю свойо шатри, стретаю ше зоз своїма сонароднїками скоро з цалого швета и на тот способ змоцнюю свойо националне достоїнство. Таки масовни сход, котри начишлює и даскельо дзешатки тисячи людзох, нє може прейсц и без пригодней културно-уметнїцкей програми розважного типа. За тоту файту програми специялно збудована лєтня сцена зоз помоцнима просториями за виводзачох, а приведзена и струя. Коло амфитеатра, у складзе з лєсовим амбиєнтом, збудовани културни, пого сцительни и комерциялни будинки, у котрих нащивителє можу подЖенска шпивацка ґрупа зоз мирйовац КУД „Петро Кузмяк” з Нового Орахова 5. АВҐУСТ 2016.

свойо поживово, санитарни и туристични потреби. Програма Фестивала почала пияток, 22. юлия, а предлужена всоботу, 23. юлия, з розпальованьом лоґорского огня, Нашо Руснаци з Горватскей котри символа па- наступели на „Лемковскей ватри 2016” мятки на упокоєних предкох, и привитнима словами високих державних фунционерох Польскей, потим представнїкох українскей амбасади и домашнїх функционерох Здруженя Лемкох и Шветовей федераций українских лемковских орґанизацийох. Од пиятку вечара, та по нєдзелю пред вечаром, на лєтнєй сцени „Лемковскей ватри” шоровали ше солисти и ансамбли зоз шицких крайох Польскей, та України, Словацкей, Горватскей и Сербиї. Значне ту спомнуц же Горватску представяли Руснаци зоз Петровцох и Миклошевцох, а Сербию аж три ансамбли: з Нового Орахова, Жаблю и Индїї, котрим орґанизатор нащиви бул Союз Руснацох Українцох Сербиї. Нашо три ансабли наступели и поєдинєчно и як заєднїцки хор. Публика з окремним зацикавеньом провадзела наступ наших аматерох (особлїво Петра Закамарока) и наградзела их з одушевеним аплаузом. И всоботу и внєдзелю нашо три зєдинєни ансамбли були поволани на „бис” одшпивац популарну „Марусю”.■ Дю. Латяк

РУСКЕ СЛОВО 15

КУЛТУРА И ПРОСВИТА ЮСТИНА ДОБУШ, ФАХОВЕЦ ЗА МЕДЗИНАРОДНИ ОДНОШЕНЯ

РУСНАЦИ МЕДАЛЯ ЗОЗ ДВОМА БОКАМИ

Пише: Танита ХОДАК

Прешлого мешаца нашу державу и нашо места, институциї, збуваня и фестивали нащивела Юстина Добуш зоз України, фаховец за медзинародни одношеня. Фасцинована зоз Руснацами и нашу културу одлучела же ю муши сама випитац и почувствовац

Ю

стина ше праве рихта за маґистерски студиї, а тото цо ю цикави то история Галичини, тоталитарни режим и литература. Понеже же барз люби путовац, заплановала себе путованє по балканских жемох, бо ище нїґда нє була у тим реґионє. Медзитим, зацикавели ю и Руснаци, та надумала же ше у Войводини дакус длужей затрима. Читаюци кнїжку О. Гавроша „Блукаюци народ” зачудовала ше же як ше то Руснаци нє асимиловали зоз Мадярами, лєбо зоз Сербами, як вони през телї роки зачували свой язик, културу и виру. Теди, як гвари, випитованє того феномена постало найважнєйши математични задаток за ню. Юстина на своїм путованю нащивела Коцур, Дюрдьов, Нови Сад, читала Костельникову „Ґраматику”, присуствовала литературним промоцийом, церковному богослуженю, дзецинскому Фестивалу „Веселинка”, Округлим столу о Костельникови, же би здобула упечатки о нас. – Перши упечаток ми бул, цо ше дотика способу вашого живота, вас Руснацох, же є барз подобни галицкому, поготов на валалох. То на концу була и основна причина же ме зацикавели Руснаци. Познєйше сом похопела же Руснацох нє мож зрозумиц лєм як звичайни субетнос Українцох. Вец ше у мнє зявела потреба зрозумиц глїб-

16 РУСКЕ СЛОВО

ше руску менталносц, попатрунок на швет, политични становиска итд. – гвари Юстина. НА ПЕРШИ ПОГЛЯД РУСНАЦИ ЖИЮ У УТОПИЇ Виглєдуюци далєй, Юстина приходзела по нови спознаня о народу хтори ю так цикавел, и вше баржей ше єй отверала слика о тим же яки Руснаци, и як вони ту жию. Юстина толкує же єй з початку руска заєднїца асоцировала на Атлантиду, лєбо даяку Утопию. Медзитим, як ту припутовала, похопела же то дакус иншак. – Як сом ту припутовала, зрозумела сом же ту Руснаци функционую як нєзвичайни народ при хторому церква окончує функцию держави и на таки способ нєвельке число Руснацох за 270 роки могло зачувац свою културу, виру и цо найважнєйше, язик. Вироятнє, у Сербиї ви нє уплївуєце на политичну, економску або културну ситуацию, алє у вас єст можлївосци мац свою телевизийну и радийну програму, новинку, часописи, видавнїцтво кнїжкох. По моїм думаню то барз важне и то вам оможлївює же бисце жили як шлєбодни людзе. У тим сеґменту ше можеце пишиц зоз тим, а мож ище дацо научиц од вас – гвари Юстина. 5. АВҐУСТ 2016.

КУЛТУРА И ПРОСВИТА Младу фаховку барз зачудовало же ше у нас вельке число людзох занїма зоз польопривреду, статкарством, а маю и цалком иншаки фах и професию. Окрем того зачудовало ю и же кельо людзох уключене до културного живота. Окремни упечаток на ню охабел нєдавно отримани Округли стол о Костельникови. – Найбаржей ме зацикавел Округли стол о Костельникови як и литературни вечар младого українского писателя Андрия Любки, а шицко ше случело у трох дньох. Барз сом жадала чуц медзиґенерацийни диялоґ. На Округлим столє о Костельникови очековала сом чуц младих интелектуалцох и їх попатрунки на найвекши авторитет Руснацох. Алє, я мала нагоду слухац бешеду старшого поколєня хторе нїч нового нє гуторело. Млади людзе, хтори були присутни, були цихо и чудовала сом ше чом нє участвую, чом нє беру слово. У нас би на таки округли стол пришло векше число младих же би чули становиско старшого поколєня, же би висловели и свою думку, подискутовали, винєсли свойо становиско. Литературни вечар Андрия Любки ме зачудовал ище баржей. У нас на таких промоцийох звичайно єст вельо младих. Кед нє пре зацикавеносц за литературу, млади дзивчата приходза пофлертовац зоз младим поетом. А ту нє було анї питаня, анї авдитория – гвари Юстина, котра прешвечена же стретнуца з такима людзми мотивую и моцно уплївую на индивидуални розвой, прето була розчарована зоз нащиву публики.

ДВАНАСТА ПОДОБОВА КОЛОНИЯ „СТРЕТНУЦЕ У БОДНАРОВА”

ҐОСПОДЇНЦИ – ТЕМА И МЕСТО МАЛЬОВАНЯ Того викенду у Ґосподнїцох у Основней школи „Жарко Зренянин” отримана Дванаста колония подобових уметнїкох „Стретнуце у Боднарова” на котрей учасц вжали прейґ двацец подобово уметнїки, углавним академски маляре, подобово педаґоґи и маляре аматере з вецей ме стох – з Вербасу, Нового Саду, Сримскей Каменїци, Петроварадину, Коцура, Чуроґу, Жаблю, Бачкого Ярку и Ґосподїнцох.

ПОТРЕБНИ ВАМ КОНТАКТИ Юстина дому зоз свойого путованя однєсла як позитивни, так и неґативни упечатки. Випадло же нє була на тельо одушевена зоз народом хтори єй здабал на Утопию, конєчно, мала цо и пригвариц. – Кажда медаля ма два боки. З єдного боку сом одушевена з Руснацами, бо ше зачували як народ, а з другого боку здобула сом упечаток законзервованосци у власним швеце. Одсутносц розвитку. Та тото цо вас телї роки зачувало од асимилациї, тото вас може и знїщиц. Тераз Руснаци у зложеней ситуациї зоз якей барз чежко найсц правилни виход – гвари Юстина. Совит хтори понука Юстина У Заводзе на промоциї же би ше Руснаавтора Андрия Любки ци требали одкриц ґу швету, треба им даяки порушовач. Гвари же би найлєгчейше то було зробиц у контексту українского интелектуалного руху. Витвориц контакти, окончовац черанє студентох, нащивйовац фестивали, округли столи, дискусиї, литературни стретнуца. – Проблем у тим же медзи Руснацами єст досц таких яки ше нє думаю ориєнтовац на Україну и виключую русинску будучносц зоз будуцого розвитку. У нас єст досц специялистох хтори би могли популаризовац вашу културу, алє сом нє прешвечена же их ви жадаце чуц. То якиш еґзистенциялни вакуум хтори може привесц до вибуху (експлозиї). А нїкому нє ясне яки буду пошлїдки – гвари на концу Юстина. ■ 5. АВҐУСТ 2016.

Участвовали вецей як двацец подобово уметнїки

Колония тирвала три днї, од пиятку 28. по нєдзелю, 31. юлий. Тема була шлєбодна, а мальовало ше на рижних димензийох платна, паперу, лєбо на склу. Учашнїки мальовали по два малюнки, односно ту достали идеї и за други роботи. Внєдзелю отримана и Дзецинска колония, петнаста по шоре, на котрей участвовали петнацецеро дзеци, зоз Жаблю, Дюрдьова, Нового Саду, Руского Керестура и Ґосподїнцох. Подобова колония ше отримала у рамикох означованя 120-рочнїци од народзеня Сави Шумановича (1896-1942), академского маляра и 80 рокох од народзеня Гелени Крклюш Фейди (1936), подобовей уметнїци зоз Ґосподїнцох. У Подобовей ґалериї у Ґосподїнцох, у просторийох Месней заєднїци, буду виложени роботи зоз Єденастей подобовей колониї хтора отримана прешлого, 2015. року. „Стретнуце у Боднарова” у Ґосподїнцох, ше по традициї, отримало у голу ОШ „Жарко Зренянин”, у орґанизациї Дружтва за руски язик, литературу и културу. Материялно го помогли Општина Жабель и єй Туристична орґанизация, Землєдїлска задруґа и Влашки-промет. Дю. В.

РУСКЕ СЛОВО 17

МОЗАЇК МУЗИЧНИ ЗМИСТИ И БИОСКОП НА ОТВОРЕНИМ ПРИЦАГЛИ РИЖНОРОДНУ ПУБЛИКУ

РОЗВАГА ЗОЗ СКРОМНИМ БУДЖЕТОМ Друга по шоре журка на отвореним „PactON” отримана 23. юлия на Н рускокерестурским базену, а наступели бенд „Лазамер” зоз Оджаку, ащивительох було коло 500, та простор коло базену бул полни зоз людзми – и гевтима котри танцовали опрез бини, були за шанком, и гевтима котри шедзели дакус далєй на лавочкох. Публику перше зоз акустичним поп-рок репертоаром зограл бенд „Лазамер”, а после наступели домашнї „Казанси”. Пре мале число наступох хторе маю през рок и вше одличну комуникацию зоз публику, Керестурци их вше барз добре прилапя. У коментарох о журки було чуц зауваги же ше Керестур вецей нє може пишиц зоз бендами як цо могол пред даскельома роками, понеже од локалних бендох випатра активни лєм „Казанси”. „Drop Sensei” на журки наступал и влонї, а пре добру атмосферу, музику

домашнї „Crazy Cousins” („Крейзи казанс”) и популарни „Drop Sensei”. Лєтню хвилю вихасновали велї Керестурци, котри ше пришли прешейтац и видзиц цо ше случує, а нароком пришли и числени млади зоз сушедних местох

УПЕЧАТКИ ПУБЛИКИ Себастиян Няради, Руски Керестур: Журка була добра, а млади остали до позних годзинох. Пачело ше ми же сом после длугшого часу могол на сцени чуц „Казансох”. Кажда чесц Бознейови и Рокстерови же потримали тоту журку и злєпшали єй квалитет, а кажда чесц и „Пакту” же потримує талантованих младих зоз Керестура. Никола Сивч, Крущич: З дружтвом зме цалком спонтано пришли до Керестура и можем повесц же атмосфера барз добра. „Крейзи казанс” уж традиция у Руским Керестуре, а помали то постава и „Drop sensei”. Видзи ми ше же того року лєпша орґанизация, а наздавам ше же „PactON” будзе отримовац ище вельо роки. Ґабриєла Ст’єпандич, Руски Керестур: Добре було, добре здумане же би ше ознова порушало музични вечар на базену. Бенд зоз Оджаку барз добри, як и домашнї котрих публика люби слухац. Супер же и хвиля потримала случованє на отвореним.

18 РУСКЕ СЛОВО

и жаданє публики орґанизаторе их поволали и того року. Вшелїяк же вони медзи младшу ґенерацию того вечара були найобчекованши виводзаче. „PactON 2” орґанизовали млади зоз здруженя „Pact Ruthenorum”, од котрих векшина нови члени. – Пачи ше ми як людзе прилапели журку. Медзитим, нє нательо сом патрел кельо було нащивительох, кельо на тото за цо сом задлужени, а то „Пакт”. Прешлого року зме мушели анґажовац людзох з боку, а нови члени були на дистанци и припатрали ше. Того року зме вельку векшину винєсли на своїх плєцох и можем повесц же ше формовала єдна ґрупа котра цалком сиґурно превежнє „Пакт”. Прешлого року зме мали добри старт и тераз би лєм мерковац же би тот проєкт напредовал. Кельо то други препознаю, тельо будзе шицким лєпше, бо нам треба помоц зоз шицких бокох. Окрем финансийней

потримовки Месней заєднїци Руски Керестур и Општини Кула, окреме сцем подзековац ЯКП „Руском” и „Електромонтажи”, хтори уж други рок дзечнє помагаю же би ше витворела журка – гварел предсидатель „Пакту” Яким Винаї. Гоч го публика поровнує зоз дакедишню „Водову фест”, журка „PactON” ше затераз розликує по скромносци змисту и доступносци, понеже ше нє наплцує уход. – Волєл бим най так и останє, же би ше нє патрело на тото кельо ше зароби. Медзитим, кед ше сце напредовац, нажаль, то ноши зоз собу и комерциялизацию. Ми тераз робиме зоз таким буджетом же, кед бизме сцели привесц даяке познатше мено, зоз прешлорочним и тогорочним вєдно бизме нє могли вифинансовац анї пол гонорара. Так же кед же би ше привeдло даякого познатого виводзача, сиґурно би ше мушело наплацовац карти и дзвигнуц цени напою. Я особнє нє за тото – гварел Винаї. Дзень пред журку, на истим месце пактовци орґанизовали и кино на отвореним, дзе на бим платну пущена британска комедия „Hot Fuzz”, а на хторе пришло красне число младих и дзецох. ■ Сенка Надь 5. АВҐУСТ 2016.

МОЗАЇК ОТРИМАНА АКЦИЯ „ДАЙ И ТИ СВОЮ РУКУ”

ПОЗБЕРАНИ КОЛО СТО МЛАДИ ВОЛОНТЕРЕ

Зоз приходом перших учашнїкох до Коцура, пияток пополадню, 22. юлия, почала шеста по шоре акция младих „Дай и ти свою руку” у орґанизациї Коцурского здруженя младих. Того року участвовали коло сто млади зоз Коцура и других местох, и понукнути им вшелїяки забавни, едукативни, рекреативни и духовни змисти. Тиж достали и нагоду най даю свою руку и поможу валалчаном и валалу у хторим пребували през три днї, кельо акция тирвала

П

ияток пополадню члени орґанизацийного тиму акциї уж були порихтани за учашнїкох у порти Грекокатолїцкей церкви. Там ушлїдзела приява учашнїкох и змесцованє до обисцох у хторих пребували. Акцияше ше по приходу могли упознац зоз програму тогорочней акциї, достац потребни информациї и одпочинуц ше од драги, з оглядом же попри Коцурцох, на акциї участвовали и млади зоз Руского Керестура, Дюрдьова, Вербасу, Нового Саду, Беоґраду, Краґуєвцу и других местох, та аж и зоз Канади. Тото по чим мож препознац акцияшох по валалє то, вшелїяк, їх маїци хтори з рока на рок иншакей фарби, та так того року орґанизаторе за учашнїкох акциї порихтали шиви маїци зоз уж препознатлївим лоґом акциї „Дай и ти свою руку”. Акция урядово отворена истого дня на вечаршей програми у Доме култури, а отворел ю предсидатель Коцурского здруженя младих Стеван Самочета. Учашнїкох акциї привитал и предсидатель Општини Вербас Милан Ґлушац. Општина Вербас ґенерални спонзор тей акциї, а финансийно ю потримує и Роботне

5. АВҐУСТ 2016.

цело за младеж Националного совиту Руснацох, як и други спонзоре. Пригодну програму отвераня Акциї „Дай и ти свою руку” водзели Иґор Пушкаш и Кристина Ковачевич, хтори и участвовали у програми, як и музичаре Михаил Рамач и Саня Дивлякович. Пред програму отворена вистава маляркох и учашнїцох на акциї – Александри Самочета и Єлени Симонович. После заєднїцкей вечери орґанизовани концерт бендох „Бесне ґлисте” зоз Беоґраду и „Блоу” з Вербасу.

ДРУГИ ДЗЕНЬ АКЦИЇ ПРЕШОЛ У РОБОТИ Собота, як и вше, резервована за роботну акцию, а потим и за други провдзаци активносци. И того року, млади були подзелєни до ґрупох, и розпоредзени по валалє, дзе окончовали вшелїяки роботи зоз хторима помогли валалчаном и валалу, хтори вше после акциї красши и ушоренши. Так єдна ґрупа помагала у Доме пензионерох, друга у Манастире, треца фарбела лавки и камени лабди у центре. Потим чухали облаки у огньогасним доме, зберали шмеце, фарбели огради у церкви и на теметове, помагали у розкерчованю простору на беґелю и нєт цо нє робели.

Пополадню ушлїдзела розвага – у спортских турнирох у одбойки, кошарки и фодбалу, а могло ше опробовац и у своїх уметнїцких схопносцох на креативних роботньох, на хторих ше учашнїком акциї придружели и дзеци зоз окремнима потребами при коцурскому Каритасу. Духовне преглїбйованє зохабене за вечар, та под назву „Три вири у єдней шкатули” у Римокатолїцкей церкви отримана медитация зоз шпиваньом, читаньом и молитву. Там могло змириц и дух и цело, а по законченю шицких урядових активносцох учашнїки акциї орґанизовано пошли ше купац до Центру за физичну културу у Вербаше, розхладзиц ше после наисце горуцого и виполнєтого дня.

ОДПОЧИВОК И ДУХОВНЕ ЗБОГАЦЕНЄ Внєдзелю рано учашнїки акциї могли виберац, чи буду присуствовац на литурґиї у православней, грекокатолїцкей, лєбо римокатолїцкей церкви. По законченю литурґийох, учашнїки на трактору пошли нащивиц Войов салаш, дзе мали одпочивок и шлєбодни активносци. Велї з нїх вибрали вилєгованє на покровцу, дахто зоз собу мал и лабду, та ше бавело даяки спортски бависка, уживаюци у хладку и миру хтори понукал салаш. Як ше слунко помали спущовало, учашнїки акциї „Дай и ти свою руку” мушели пойсц по свойо куфри, та ше врациц ґу своєй каждодньовосци, покля их Коцурске здруженє младих ознова нє повола на шлїдуюцу акцию. ■ Танита Ходак

РУСКЕ СЛОВО 19

ROK XI

ЕСЕЇСТИЧНИ ДРАГОПИС – ПРЕШОВ ИНТРО

АВҐУСТ 2016 ^islo 19 (121)

Пририхтал: Б. Варґа Пише: Мирон ДЖУНЯ

STRАWBERRY FIELDS FOREVER*

У

народним паметаню ше нє затримало по якей драги нашо предки пришли зоз старого краю, за розлику, наприклад, од праґматичних Нємцох, котри опрез Централного музею подунайских Швабох, у Улму, виставели реплики чамцох и други артефакти з часу Мариї Терезиї и Франца Йозефа, епохи першей габзбурґскей колонизациї до тих крайох. Академик Тамаш наводзи же руска рика Тиса, а нє Дунай, цо ше лоґично да заключиц з попатрунком на дияґоналу на ґеоґрафскей мапи, котра повязує наш стари край з Долню жему, гоч найскорей же приселєнци нє мали на розполаганю луксуз ричного транспорту. РИЖНИ АФИРМАЦИЇ

Старши людзе з валалох зато ище вше билинґвални, медзи собу по своїм конча – гоч то баржей бешеда поля, карчми, прешлосци, а нє институциї. Умера диялект на вашо очи, а у Прешове – славянским Вавилону, єдней з метрополох нашей Горнїци

Сучасни путнїк може замерковац, путуюци нєшка на сивер, по прешеданю у козмо-метрополи Пешту, же ровнїна тирва ище по Кошице, и вец ше помали циска през котлїну Ториси до брегох, до Карпатох. Е, ту центер Шариша – Прешов. Там бешедую подобно нам, гоч по матрикулох и линґвистики, ми найвецей з Требишова, Земплински комитат. Там валал Земплинска Теплица, дакеди Керестур (комунисти пременовйовали велї таки места у ЧССР). У тим краю тераз найвекши процент Ромох, на териториї цалей Словацкей. А терашнї декларовани Русини баржей ище у брегох, ґу хрибту Карпатох – Свиднїк, Бардейов, Медзилаборци, Снїна... з другого боку уж Лемковина и Польска. Но, векшина су, и єдни и други, грекокатолїки, а Словаци ше дзечнє наволую и як „Виходняре” (виход значи – восток). Даєдни Русини прияли українску народну свидомосц,

20 РУСКЕ СЛОВО

як, наприклад, академик Микола Мушинка, значни контрибутор тутейшей русинистики и чловек богатей биоґрафиї, тельо лєм най спомнєм. Русини таки тренд отворено толкую як пошлїдок процесу нєдавней историйно-политичней манипулациї, яка ту пришла зоз Сталїном. По валяню Берлинского мура, вони ше ришели консолидовац у намири одупераня українизациї, орґанизуюци ше у добрей мири з упатраньом, наприклад, на нашу афирмацию у СФРЮ, а з благословом власцох у Братислави. Таки бенефициї нє маю на Закарпатю (чи Подкарпатю?! – ту назва свойофайтови политични дисконтинуум, чи проблем), пре официйне становиско українскей держави по питаню Русинох, покля Лемки ище вше церпя чежки пошлїдки повойнового примушуюцого пресельованя у рамикох аж двох операцийох териториялного вимесцованя Польскей на заход. У

цалей приповедки на медзинародним уровню главни „ґуру” русинистики нау-а-дейз, профе сор торонтского универзитету, аґилни Павло Роберт Маґочи. Велїм з нас познати по репрезентативним дайдже сту русинства „Народ нїодкадз” з Ворхолом на насловним боку, а наслов, поправдзе, и представя Ендийово слова, кед толковал Амером свойо походзенє. „НЄ АФЕКТУЙ, БО ЦЕ ВИРУЦАМ!” За розлику од тамтейших Русинох, цо ше упинаю и институционално и вшелїяк отримац бешеду, обичаї и етнїчну виокременосц, при Словакох виходнярох бешеда буквално вимера, бо ше, так повесц, нїхто нє занїма з ню, а штредньословацки стандард (подобни „нашим”, долньожемским Словацом) вонконцом ше надрилєл з официйней, до приватней сфери. Дацо коло очуваня виходняр5. АВҐУСТ 2016.

РУСКЕ У ШВЕЦЕ скей бешеди, скоро по ґерилски роби приятель даєдним ту з нас, Марош Воловар и його виходнярске здруженє „Валал”. Дакому з читачох напевно и дошол до рук їх фанзин „Вайчак”, обявели даскельо виданя остатнїх рокох, а тей яри сом сотрудзовал у їх обявйованю приповедкох Гавриїла Ко стельника „Валалски чловек”. Кнїжку зме представели у Кошицох и у Прешове, а з даєдней нагоди бизме требали и у нас – у Керестуре, Коцуре, Новим Садзе... „Нє афектуй, бо це вируцам!” – джинґл з програми локалного радия по виходнярски, док нам ше нє змиловали укапчац вай-фай у интернаце. Таки фрази ридко чуц медзи младшима ґенерациями у морю (чи треба наглашиц) всепануюцей „списовней словенчини”. Старши людзе з валалох, зато ище вше билинґвални, медзи собу по своїм конча – гоч то баржей бешеда поля, карчми, прешлосци, а нє институциї. Умера диялект на вашо очи, а у Прешове – славянским Вавилону, єдней з метрополох нашей Горнїци. Прешов у центре, воздлуж улїци хтора ше практично вола „Главна”, указує нащивительови свою твар през будинки насампредз барокней, рококо и ґотскей архитектури. Главни скулптури у месце то Александер Духнович на площи з його меном, як и фиґури Христа Пантократора и Папу Йоана Павла II (лєм ещи у Сараєве сом таку видзел), у центре, коло римокатолїцкого ко столу, ґотскей форми. Почишлєл сом по центре и даскелїх ангелох. А од храмох божих ту и грекокатолїцка, православна церква и голєм єдна протестантска. Дакедишнї обєкт синаґоґи тераз музей. Вибеженцох, кед и єст, нє видно. Куриозитет: Виєтнамци, нє Китайци

5. АВҐУСТ 2016.

ПРЕШОВ* Прешов треци по велькосци, т. є. по числу жительох у Словацкей (дас як Суботица, коло 100 тисячи людзох), после Братислави, и оддалєни є од Кошицох 35 км, котри вельки дас як Нови Сад. Окрем Словацох, Русинох, Українцох, Чехох, Ромох, у месце дакеди представяли значне число и Мадяре, Нємци и Євреє, яки поступно скапали з историйней сцени Прешова, найбаржей на початку и концу Масариковей Чехословацкей, еуфемистично поведзено. Етимолоґия: на мадярским варош ше вола Eperjes a на латинским Fragopolis, од – eper, fragum (ягода), чому шведочи и герб места на хторим гералдично стилизовани три ягоди. У славянских язикох назва Preszów (Польски), Пряшев (Росийски) и Пряшів (Русиньскьій та Українски) ма иншаку етимолоґию – дознаваме на Википедиї.

тримаю монопол над локалнима робнима хижами и маю голєм два ресторани. Гаре Кришни маю тиж свой, веґетариянски, на Главней, „Ґовинда” ше вола. Мултикултурализем жиє яки-таки, гоч странцох нєт вельо – ридки Поляци, Українци, студенти, лекторе... ПОЗАОСТАВАНИ БОМБИ Войтилови поставели скулптуру по екуменскей нащиви, за живота, пред дас двацец роками, кед пришол мириц ше коло историйного конфликту зоз XVII вику з локалнима протестантами и їх страданю у такволаним Карафовим гарешту. Будинок нєшка єден з найстарших у месце и ма функцию ґалериї сучасней уметносци. История ту памета и штредньовиковне преганянє Єврейох (такволани Оркуцански процес), шлїдза бомби по нєшка позаоставани по карпатских лєсох з часох Ґалицийного фронту у Першей шветовей, период идуцей войни и фашистични терор, конєчно комунистична забрана грекокоталїцкей церкви и пошлїдково страданиє владики Ґойдича, цо тутейши Русини толкую як єдну з круциялних причинох за однародзованє од етносу. История проблематична як ґод ше лєм обрациш... У околїску маме двацец километри оддалєни Сабинов, дзе ше того року полнї 50 роки од знї-

маня филма „Дутян на корзоу”, цо достал оскара як найлєпши цудзоязични филм америцкей академиї и дзе нєПамятнїк у Прешове давно вигласали, з нагоди ювилея, пригодно у штред ме ста по ставиц скулптуру оскара. Представа од истого автора идзе тей сезони у городским театре, солидна. Єдна друга скулптура – Васильови Билякови, Русинови, котри пущел Русох 1968. до ЧССР, нападана и „фарбена” на червено од локалних уметнїкох. Случай дошол до новинох и пред суд. Кед о театре слово, главни гит сезони „Яна з Арку”, лєбо посербено – Йованка Орлеанка, котру сом нє сцигол одпатриц. Видзел сом шорову Фриду (Кало), а у Русинским театре (там кеди-нєкеди и наш Ачим режира) найбаржей ше ми пачели „Петушки–Москва” од Єрофеєва. И госци з Банскей Бистрици (танєц) и Львова (Кафка). У Кошицох сом одпатрел „Спартака” – балет. Ту сом бул и на концерт Лайбаха у рамикох їх шветовей турнеї. Реактуализовали нам, швижи як и на початку, же жиєме у тоталитарним швеце. Словаци од наших ґрупох, замерковал сом, слухаю и Дарквуд даб. Чул сом и же за Прешов, гоч менши од конкурентского сушеда, трима за себе же ма лєпшу алтернативну сцену, гоч мнє шицко здабе досц гипстерски. Симулакрум Лондона, лєбо Праги, дзе ше младши Прешовчанє найвецей гарню заробиц даяки евро, „на тацни” звичайно. Америцка дияспора жиє у молговитих памяткох старших людзох, а о нас шлїди ещи блядши.■

РУСКЕ СЛОВО 21

ЛЮДЗЕ, РОКИ, ЖИВОТ НАШО ГОСЦИ: ЮЛИЯ И ЗВОНИМИР КОСТЕЛНИКОВО З МИКЛОШЕВЦОХ

РЕЦЕПТ ЗА МИРНИ ЖИВОТ БАРЗ ЄДНОСТАВНИ Пише: Славица Фейса

И Звонимир и Юлия обични людзе з валалу, а през живот назберали тельо того же би у єдней або двох кнїжкох описац нє могло. Познали ше цалого живота. Истого року народзени, и до школи ходзели вєдно, а вец опрез олтара поставали. Прегирмели вєдно вецей як пол вика, у шицким тим цо зоз собу приношел кажди нови дзень

З

вонимир Костелник з Миклошевцох, з роду писателя Осифа, алє и учителя Якима Костелникових, роснул у дїда и баби. Чи прето же одмалючка з дїдом Осифом ходзели на польо, чи прето же ше обидвоме здали на обичай, Звонимир полюбел парастски живот. По кореньох котри цагал з Костелниковей лози, даєдни думали же постанє даяки учитель, або службенїк, бо ше и добре учел, алє вон о тим нє дзбал. Знал лєм же би ше дїдо цешел кед останє дома, на валалє, и кед будзе парасциц.

ВАЖНИ ДРОБНЇЦИ Звонимир у младосци бул єден з ридких хтори войско служел у Титовей ґарди. Теди то була елитна єдинка у хторей могли буц лєм вибрани вояци. Леґинє мушели буц витирвали, дисциплиновани, и мушели крашнє випатрац. Вец нїч нє чудне же ше Юлка праве до ньго запатрела. А Юлка, кед ше одала, нє мала вельо часу за розвагу, но тото цо барз любела то – внєдзелю и на швета пойсц до церкви. Шпивац на Служби Божей було єй як духовна пожива, тото, без чого нє могла задумац свой живот.

22 РУСКЕ СЛОВО

Звонимир любел поля, а конї ище баржей. Цешел ше кед винїца добре зродзела, кед бул чардак полни з кукурицу, а пойд зоз житом. Леґиньчел ше так як и тедишня младеж по наших валалох – на прадкох. Там леґинє дружтвовали з миклошевскима дзивками, и брали их до танцу, но Звонимир, або Звонко, як го волали, мал єдну предносц. – Знал сом грац на гармоники, та ми було зґодно кажду дзивку добре ошацовац – покус з ошмихом приповеда Звонимир о младосци, о тим як ше му попатрунок застановел на Юлиї, Юлки, теди Оросовей дзивки. И такой дали знац же ше єдно другому пача. ЛЮБОВ ЗА ГОЛЬТИ НЄ ДЗБА За Ко стел никових ше трима ло же су моґутнєйши, та як цо велїх мла дих з подобних фамелийох, и Звон ка рад зе ли же най себе вибере даєдну дзив ку „з вецей гольтами”. Нє сцел анї чуц. 5. АВҐУСТ 2016.

ЛЮДЗЕ, РОКИ, ЖИВОТ лєм тото знала, алє вельо вецей – гварели би тоти цо ю познали, и цо каждого пиятку на пияцу у Боровим населєню од нєй куповали сира, шметанки и масла. Були то прави специялитети з миклошевского „бутику млєка” и нє було бриґи як нєшка, же нєт их кому предац. Знала Юлка вноци ставац ґу сиру як ґу малому дзецку же би о даскельо днї, за пияц нє бул квашни. Сцела мац добри продукти, а муштериї ю прето барз почитовали. Вечарами вишивала ручнїки за свадзебних рахуюци же док ше єдного дня єй дзивчата надумаю поодавац, будзе мац каждому заквачиц и ище на кажди припнуц розмарию. Так и було. Дзивчата одро сли, попристановяли ше и розишли по швеце, а двойо стареньки у валалє того року у априлу означели 55 роки заєднїцкого живота. Юлия и Звонимир ше повинчали у априлу 1961. року

Спитал свою Юлку и побрали ше у априлу, 1961. року, кед и єй и йому, було 19 роки. О рок фамелию збогацела мала Агнетка. – „На огню би нє згорела” – так нашо стари гуторели за любопитлїве дзецко, хторе ше раз-два вшадзи винашло. Така була и їх дзивочка. О штири роки, 1966. року, фамелия Костелникових ше поновела ище з двома дзивчатми, двойнятами – Невенку и Оленку. Родичи робели жем, и свою и люцку, ховали статок, кармели крави и буяци, тримали швинї и вше мали полне гумно живини. Док мац и оцец були на полю, дзивчата чувала прабаба Иля. Звонимир барз любел конї. Кед ше вистати врацел з поля, вошол до хлїва, випрагал их и очесал. Кажде рано вчас рано ставал, и перше пошол ґу коньом. – З коньми сом робел поля и винїцу, а тото цо нїґда нє забудзем то же конї пред 50 роками привезли и нашо двойнята зоз шпиталю. Бул януар, паметам же велька жима, шицко завяло кед сом на санкох пошол по нїх – памета наш собешеднїк. А вец пришли часи кед конї одменєли трактори. Так як и други валалчанє, и Звонко предал конї и купел трактор. Була то єдна з найчежших одлукох у його живоце.

НЄ БАНУЮ – Нїґда зме нє були на одпочивку, на морю, нє лєтовали зме, и нє жимовали, но, нє можеме ше поносовац же зме швета нє видзели. Нє так же нє було нагоди вибрац ше даґдзе, роздумовали зме, алє, якош, нє цагало нас... Вецей раз себе подумам же нам добре и тото цо маме од Миклошевцох по Вуковар, од хотара по заграду... – бешедує Юлия о часох кед зоз своїм чловеком ґаздовали, кед робели, напредовали и о иншим нє роздумовали. Жили чесно, вше у поради, нїкому нє оставали длужни. Роки преходзели, а Звонимирово ноги поставали вше чежши. Хороти нє дали мира, та ше остатнї час о нїм стара його Юлка. Гоч у обисцу нєт тельо красни хвильки як теди док дзивчата одрастали, и нєшка ше зрадую кед гоч хтора знїх отвори капурку. И у унукох ше цеша. Та, заш лєм, Костелниково найволя кед ше можу опрец єдно на друге. За вецей як по вика, и без словох ше уж розумя. И ище вше єдно без другого нє шедаю за стол.■

ОШАЦОВАЛ НАЙКРАСШУ, А ВРЕДНУ Юлка була єдна з найкрасших дзивкох у валалє. Була активна у култури, ґлумела, шпивала, танцовала. Но, з одаванку шицки тоти активносци прешли до другого плану. Попри роботи на полю и по обисцу, мала смисла и за мальованє. Знала барз крашнє ролькац по мурох и вибивац на нїх венци. За тоту роботу требало мац моци, алє и притоку ґу мальованю, ґу уметносци. Гоч була самоука, велї обисца прикрашела, а мальованє тримала у малим пальцу. И нє 5. АВҐУСТ 2016.

Юлка (шедзи друга з лївого боку) и Звонко (перши з правого боку стої у остатнїм шоре) ходзели до истей класи ґу учительки Ганчи и учительови Мирославови Джуджаровим

РУСКЕ СЛОВО 23

ДУХОВНИ ЖИВОТ ВОДИЦА И ЗНАЧЕНЄ ТИРВАЦОГО ОДПУСТОВОГО МЕСТА

Пише: Мирон ГОРНЯК КУХАР

А

МАЦ – АЖ И ТИМ ХТОРИ Ю УВРЕДЗУЮ У Водици, Марийовим святилїщу при Руским Керестуре, у маю означене доставанє духовней повязаносци зоз папску церкву св. Мариї Велькей и тирвацого статуса одпустового места. Дата нам можлївосц отримац подполни одпуст за нашо грихи. Гоч на перши попатрунок можебуц випатра як тарґовина зоз Богом, у основи то Божа поволанка на нови початок, поволанка постац нови чловек, а то нє можеме без подполного пребаченя Божого.

фирмованє Водици насампредз духовна подїя. Пренаглашованє медийней значносци подїї, туристичних, националних и промотивних вредносцох, нє буду позитивно уплївовац на евидентне опадованє нашого моралу и його губенє на вше рижнороднєйши и креативнєйши способи. Психолоґия утвердзела же найлєпше спреведаме кед нєсвидомо спреведаме и самих себе, теди то и найчежше одкриц. Парох керестурски о. мр Михайло Малацко гвари же, пре лєпше розуменє, роздумованє о Водици треба почац зоз констатацию же Бог совершени, и його дїла совершени. Бог створел чловека на свою подобу, шлєбодного же би любел. Бо, без шлєбоди – нє мож любиц. Нажаль, шлєбода дава и другу можлївосц, а то – вибрац зло. Под злом вше ше у духовних кругох дума на грих. Прето и споминаме Первородни грих. Бог ше нїґда нє одрекнул од совершеносци и приводзеня чловека и стварох до першобутного стану. На рижни способи и прейґ рижних подїйох и особох Бог прегваря ґу чловекови (прейґ Вибраного народу) же би го порихтал за Нови союз. На концу Бог прегварел прейґ свойого єдинородного Сина, котри принєсол совершеносц давно страцену прейґ одкупеня и пребаченя шицких грихох. ВАЖНЕ ПОХОПИЦ МОЖЛЇВОСЦИ ХТОРИ НАМ ШЕ ДАВА

– Треба же бизме похопели значенє шицких можлївосцох даних од Бога, же бизме ше покаяли, же бизме були упарти у добру, бо нашо совершенство праве ту – любиц и попри своїх хибох и грихох – толкує о. Малацко. – Прето и найвекши грих то одбиц любиц, одбиц пребачиц, одбиц дац шансу другому – тоту исту котру нам Бог так щедро понука. У року зме Милосердия кед Церква, хаснуюци прастари модел ювилея (даного од Бога ище Мойсейови), дава можлївосц подполного одпусту каждей особи котра ше щиро покає за свойо грихи, висповеда ше, вимодлї молитви по намиреню папи и зоз виру и каяньом прейдзе през Святи дзвери, котри пошвецени у каждей катедрали (у каждим владичестве). И попри тим же ше у историї спомина и тарґовину зоз подполнима одпустами (индулґенциї), то нє зменшує їх превельке значенє. Одпущованє грихох вше було деликатне и дискутабилне. Знаме же Исусови предруцовали садукеє и фарисеє же як шме одпущовац грихи, кед то лєм Бог шме робиц. З другого боку, нам обичним людзом, кед ше дахто висповеда (покає) и достанє пребаченє (и одпущенє грихох) випатра як кед би дахто пробовал лєм туньо пре-

24 РУСКЕ СЛОВО

йсц (висповедац ше и вец предлужиц гришиц) – наглашел о. Михайло. По його словох, наш проблем тот же нє видзиме чловеково шерцо. Бог видзи цо зробене щиро, а цо нє. По тей щиросци и дава можлївосц нє лєм прияц пребаченє за нашо грихи (як у каждей споведзи), алє отримац и подполни одпуст за нашо грихи (таке дацо як кед у банки достанєце ошлєбодзенє од длуства). Гоч на перши попатрунок випатра як тарґовина зоз Богом, у основи Божа поволанка на нови початок, поволанка постац нови чловек – а то нє можеме без подполного пребаченя Божого. – Же бизме зрозумели велькосц такого моменту, досц ше здогадац розгварки розпятих: збойнїка и Исуса Христа – обраца увагу о. Малацко. – На слова розкаяного збойнїка: „Исусе, здогаднї ше на мнє кед придзеш до Царства свойого”, Исус му одвитовал: „Наисце ци гварим, ище нєшка будзеш зо мну у раю!” (Лк 23, 42-43). То слова подполного одпусту котри ше повторює вше при нагодох котри Церква призначує. Кажди Кирбай ма шицки тоти благодати подполного одпусту (на кирбайов дзень). Кед ше закончи Святи рок котри ма тоту кирбайову привилеґию, кажди дзень за тих котри преходза през Святи дзвери у одредзених катедралох, тота можлївосц престанє и будземе чекац нови Святи рок. За мо5. АВҐУСТ 2016.

ДУХОВНИ ЖИВОТ – И наш народ ма право и зложел подобни писнї, як нажлївосц подполних одпустох оставаю нам лєм Кирбаї. Того року ше случела велька новосц – наша Водица при- ходзиме и у Водицовей кнїжочки дзе у „Водицовей писнї” ята до заєднїци Марийових святилїщох и вошла на швето- ше шпива: „У Водици ше появела, о Мария, Руски народ ви список святилїщох, модерно поведзено, положена є на полюбела, алилуя”. Гей, и ми якош сцеме наглашиц же водицова Мария намапу швета – потолковал о. Малацко. Источасно, вон спозорел же ище вельо важнєйше за нас ша руска (або українска), а дзекеди споминаме же є аж и то потвердзенє же Водица наисце шерцо нашого Еґзарха- „керестурска”, на цо такой буду реаґовац Коцурци, а вец и ту, алє и нашого народу. Ище давно владика Сеґеди гва- други. А вона гей, наша, и „руска” и „крестурска”, алє и рел: „Док нас нє будзе, Водица будзе”. Нє лєм як шведок шицких других, та и тих котри за ню нє знаю, або ю аж и ґенерацийох котри нєстали, алє и як памятнїк Божей и увредзую – гвари о. Владислав. Вон здогаднул же уходзаци до, за нас велького Ювилею, Марийовей любови котри вше були так блїзко у Водици 200-рочнїци од першого зявеня Мариї у Водици, (1817. нашому народу и Церкви. – Полно таки искуства – були зме у Марияповчу: велї вики рок) на чудесдни способ – наша Водица достала окремну прешли, держави и царове ше поменяли, нови владичества чесц „афилияциї”, цо значи же є прията до духовного запостали, нови церкви, нови катедрали... Алє Мария и Мари- єднїцтва єдней зоз найпознатших и найстарших Марийояповч – тоти исти – сумировал парох керестурски. И ми подзелєни до рижних державох и епархиПРИВИЛЕҐИЇ РОЗШИРЕНИ НА ЦАЛИ ШВЕТ йох, та еґзархатох. Алє мац Водицова вше иста. Прето зме и були прещешлїви на Завитни дзень, Парох керестурески о. Михайло Малацко потолковал благонє лєм пре число, алє ище баржей пре нащивите- дати Святого року: льох котри до Водици пришли зоз рижних крайох. – Искуство и привилеґиї Святого року, пре благодати, розшиДо того шицкого ше додава и прекрасну можлї- рени на цали швет (нє лєм на Рим як дотераз), на шицки катевосц достац през цали (кажди) рок на одредзени драли и од владикох одредзени святилїща, же би ше шицким швета подполни одпуст: перша така можлвосц 5. людзом дало можлївосц дожиц исти и подполни плоди покаяня, авґуста, на дзень Мариї Велькей, зоз котру одте- плоди котри лєм Бог може дац прейґ своєй Церкви. раз Водица повязана и котрей швето пребера зоз шицкима привилеґиями подполного одпусту, як и на други у святочним допису наведзени швета. Водица вих церквох у швеце (збудована у 440 рокох) Мариї Вельи официйно постала тото цо вше и була – наша Мац. Цен- кей у Риме (Santa Maria Maggiore) або тиж Мариї Шнїготер нашого народу и нашей Церкви – гварел на концу о. вей, а храмово єй швето припада як и „Текийскей Мариї”, 5. авґуста, по новим календаре. Михайло Малацко. Зоз тим отвераме нови бок историї Водици, того нашого милого святилїща, котре уходзи до шветових святилїщНАРОД ЛЮБИ МАРИЮ ТРИМАЦ ЯК ВЛАСНУ ох, достава универзалносц свойого значеня, праве як МаДекан беоґрадски о. Владислав Варґа спозорел на тото рию и доживюю шицки християнє, як католїки, так и праже кажди народ, та и найменши, люби Марию своятац и вославни. А вона така и була од самого початку: универтримац ю як власну народну мацер, цо ма и вельке значе- зална, а нє национална, нє лєм „руска”. – Кед попатриме до єй историї, попри числених винє за тоту заєднїцу и народ. Так, наприклад, позната Мария у Ченстохови, преглашена за „Заступнїцу Польскей”, здравеньох грекокатолїцкого руского и українского наа Мадяре Марию наволали „Покровителька Мадярскей”. роду, у Водици виздравел, медзи першима котри ше споИ то нє так чудно и погришно, бо кажди чловек, та и на- мина по мену – кулски Шваб Йозеф Фишер, а зоз Киш род, ма право на Марию и єй духовне мацеринство, бо во- Гедєешу (Мали Идьош) виздравело єдно мадярске дзецко. Записане же зоз Дякова (Горватска) пришла до Водина под хрестом постала мац шицким. – Медзитим, вельо раз на заєднїцких Богослуженьох зна ци и виздравела єдна Горватка, а 1827. року ту пришли окреме завадзац, кед ше зашпива на чесц Мариї, даяка на паломнїцтво коло 50 кочи Рацох (Сербох) – поинфор„националистична” писня, як то було нєдавно на єдней мовал о. Варґа. – И прето, же би ше наша Водица, а котра старша од святочносци у Беоґрадзе, на котрей були присутни рижни народи, и чарни и били, та аж и вири и религиї, кед на кон- Лурду (1858) и од Фатими (1917), баржей интернационацу Богослуженя нєроздумано зашпивана национална пи- лизовала и популаризовала – треба ше отвориц швету, бо сня єдного народу. После того велї неґативно реаговали и так ище баржей даме чесц Мариї, а ми постанєме єй прави одроснути синове, а нє мали дзеци котри любоморни и ясно було же то нє на месце – спозорел о. Варґа. своятаю свою мацер кед видза других братох коло нєй. Познати владика Клаус Гемерле гварел: „Кед ше будземе ПРЕДЛОГ ЗА СИМПОЗИЮМ заверац лєм до своєй малей заєднїци, вше нас будзе менєй и менєй и скорей препаднєме, а отвераюци ше ґу другим – Добре би було отримац симпозиюм зоз нам блїзкима грекокатолїцкима святилїщами, наприклад зоз – вецей достанєме”. Марияповчом у Мадярскей, Лютину у Словацкей, Думам же би требало тот Ювилей котри пред нами визакарпатскима, або галицкима познатима святилїщхасновац максимално, пре Водицу и пре нас самих. Нарок ами. Може и зоз католїцкима, чом да нє, кед зме уж календар будзе єднаки, як кед зме славели 130-рочнїцу часц того єдиного швета? Бо, єдино так войдземе на церкви Водицовей 1990. року, и то була нєзапаметана пошветову мапу святилїщох, цо и циль тей афилияциї дїя за нас и за нашу околїну у тим чаше. То нагода орґаникотру зме достали и за котру зме ище анї нє свидоми зовац и даяку векшу програму од звичайного „Завитного цо значи – гварел о. Владислав Варґа. дня” – заключел о. Владислав Варґа. ■ 5. АВҐУСТ 2016.

РУСКЕ СЛОВО 25

IN MEMORIAM

ҐАБОР ГАТИНҐЕР ХЛЄБАШКО (1958– 2016) Вовторок, 26. юлия 2016. року, по сле чежкей хороти, у 57. року живота умар Ґабриєл Гатинґер Хлєбашко з Будапешту у Мадярскей. Бул познати aктивиста у русинским руху, поета, ли те ратур ни тво ри те ль, редактор емисийох на русинским язику на Радио Будапешту. Бул зачатнїк розвою русинского руху у Мадярскей и перши предсидатель Орґанизациї Русинох у Мадярскей (ОРУМ), хтора ше до активносцох у рамикох Шветового конґресу Русинох/Руснацох/Лемкох (ШК РРЛ) уключела од самого снованя 1991. року. Його политична активносц почала 1986. року, кеди Русини ище нє були припознати у тедишнїх комунистичних державох. Приключел ше ґу теди основаному Националному округлому столу, хтори ше закладал за права и приношенє законох о националних меншинох. После пременкох 1989. року, Мадярска припознала и Русинох, котрим лидер бул праве Ґабор Гатинґер. На Трецим Шветовим конґре су Русинох/Руснацох/Лемкох 1995. року у Руским Керестуре, у Сербиї, Ґабор Гатинґер бул вибрани за подпредсидателя Швето-

вей ради РРЛ, а потим бул орґанизатор и окреме успишни домашнї Штвартому ШК РРЛ 1997. року у Будапешту. У активносцох ШК РРЛ Гатинґер активно участвовал по седми Конґрес, 2003. року у Прешове. Перши писнї 1992. року почал писац по словацки, понеже ше Русини у тедишнєй Мадярскей так могли вияшньовац, та и у Комлошки була ОШ на словацким язику, алє уж идуцого року видал збирку поезиї „Нє знал сом” на трох язикох – русинским, словацким и мадярским. По сле того му од 1994. по 2012. рок по русински, мадярски, лєбо двоязично, обявени ище дзевец збирки поезиї и прози, медзи нїма и за дзеци. Його вибрани стихи, балади и проза 2009. року позберани до кнїжки „Шицки”, а тото виданє дополнєте 2012. року. Автор є и єдного ношача звука зоз своїма компонованима стихами, по русински и мадярски. Ґабор Гатинґер Хлєбашко поховани пондзелок, 1. авґуста 2016. року у ме сце Бияторбадь, нєдалєко од Будапешту. Рутенпрес

Мила наша, дзевяти раз як ши зоз нами нє преславе- Дня 3. авґуста 2016. року наполнєли ше дзешец роки як нє з нами наш мили ла родзени дзень

ТАМАРА ПАП (1979–2008)

МИХАЙЛО ПАП (1949–2006)

Кажди дзень у шерцох и думкох Ваших наймилших: мами и супруги Мариї, шестри и дзивки Наташи зоз фамелию НА ЗДОГАДОВАНЄ Дня 4. авґуста 2016. року наполнєло ше дзешец роки як нє зоз нами наша мац, баба и прабаба

МЕЛАНИЯ ХРОМИШ (2006–2016) з Нового Саду Памятку на єй доброту и любов вично чуваю син Кимо, нєвеста Марча и єй унуки и праунуки

26 РУСКЕ СЛОВО

НА ЗДОГАДОВАНЄ

ЦЕЦИЛИЯ МАЛЇК народзена Иван (1919–2004)

ДИМИТРИЄ МАЛЇК (1919–2015)

з Коцура Занавше оставаце у наших шерцох и каждодньових молитвох. Дзивка Зденка Фейса, унука Вероника зоз супругом Бранком, унук Ивица зоз супругу Милку и праунучата Николина, Антоний и Лука Спочивайце у мире Божим!

5. АВҐУСТ 2016.

ОСТАТНЇ ПОЗДРАВ Дня 23. юлия 2016. року, после длугей и чежкей хороти, занавше нас зохабела наша мила и добра дзивка и мац

ОСТАТНЇ ПОЗДРАВ Дня 28. юлия 2016. року, у своїм 81. року занавше ме зохабел мой мили супруг

ГЕЛЕНКА САБОЛ народзена Хома (1951–2016) з Нового Саду

Твою доброту, нєсебичну любов и вельку пожертвовносц, як и твой красни ошмих будземе навики паметац и чувац у наших боляцих шерцох. Була ши найкрасши квиток у заградки нашого живота, хтори нїґда нє спреє и навики будзе жиц у наших думкох и шерцох. Навики ожалосцена мац Гелена и син Владимир Спочивай у мире Божим!

ОСТАТНЇ ПОЗДРАВ Дня 28. юлия 2016. року, у своїм 81. року, занавше нас зохабел наш мили оцец

СТАНИСЛАВ ДЖУДЖАР (1935–2016) з Руского Керестура

Навики ожалосцена супруга Мелана Спочивай у мире Божим! ОСТАТНЇ ПОЗДРАВ Нашому дїдови и оцови

СТАНИСЛАВ ДЖУДЖАР (1935–2016) з Руского Керестура

Памятку на ньго навики буду чувац ожалосцена дзивка Вирка и жец Душко Спочивай у мире Божим! ОСТАТНЇ ПОЗДРАВ Дня 28. юлия 2016. занавше нас зохабел

СТАНИСЛАВ ДЖУДЖАР (1935–2016) з Руского Керестура

З любову и почитованьом лєм красну памятку на ньго у своїх шерцох навики буду чувац шестра Злата Сабадошова и Оленка Бучкова зоз свою фамелию Спочивайце у мире Божим!

5. AВҐУСТ 2016.

СТАНИСЛАВ ДЖУДЖАР (1935–2016) з Руского Керестура

З подзековносцу, любову и почитованьом памятку на ньго чуваю унука Оксана зоз супругом Дарком и нєвеста Меланка Спочивай у мире Божим! ОСТАТНЇ ПОЗДРАВ Нашому милoму шовґрови

СТАНИСЛАВОВИ ДЖУДЖАРОВИ

Тисяч памятки на вашу доброту и сцерпезлївосц останю записани у наших шерцох Терезка и Кимо Канюхово зоз фамелию Спочивайце у мире Божим!

РУСКЕ СЛОВО 27

ОСТАТНЇ ПОЗДРАВ Дня 25. юлия 2016. року занавше нас зохабел наш мили супруг, оцец и дїдо

ВЛАДИМИР ШОВШ (1941–2016) з Руского Керестура

ОСТАТНЇ ПОЗДРАВ Дня 25. юлия 2016. року занавше нас зохабел и пошол до вичносци наш мили оцец и дїдо

ВЛАДИМИР ШОВШ (1941–2016) з Руского Керестура

Навики ожалосцени супруга Мелана, син Юлин, нєвеста Сенка и унуки Наташа и Борис Спочивай у мире Божим!

З любову и почитованьом памятку на ньго буду чувац син Юлин, нєвеста Сенка и унуки Наташа и Борис Спочивай у мире Божим!

ОСТАТНЇ ПОЗДРАВ Дня 25. юлия 2016. року занавше нас зохабел наш мили кум

ОСТАТНЇ ПОЗДРАВ Дня 25. юлия 2016. року занавше ше преселєл до вичносци мой мили и барз почитовани кум

ОСТАТНЇ ПОЗДРАВ Дня 25. юлия 2016. одпутовал на вичну драгу зоз хторей ше нїґда нє враци наш кум

ОСТАТНЇ ПОЗДРАВ Дня 25. юлия 2016. року, после чежкей хороти, до вичносци ше преселєл наш шовґор

ВЛАДИМИР ШОВШ (1941–2016) з Руского Керестура З любову и почитованьом памятку на тебе куме, буду чувац твойо кумово Янко и Мелана Данково Спочивайце у мире Божим!

ВЛАДИМИР ШОВШ (1941–2016) з Руского Керестура Мили мой куме, нїґда нє забудзем твой цепли ошмих и красни слова. Твойо кумче Веселка Данкова Спочивай у мире Божим и най це ангели чуваю!

ВЛАДИМИР ШОВШ (1941–2016) з Руского Керестура Мили куме, нїґда це нє забудземе. У памяткох це навики будзе чувац твойо кумче Славка зоз супругом Душком и дзецми Спочивай у мире Божим!

ВЛАДИМИР ШОВШ (1941–2016) з Руского Керестура Часто го буду споминац и у заєднїцких памяткох ше здогадовац Йовґен и Злата Семаново зоз фамелию Най спочива у мире Божим!

ОСТАТНЇ ПОЗДРАВ Дня 25. юлия 2016. року до вичносци ше преселєла наша мила и добра мац

ОСТАТНЇ ПОЗДРАВ Дня 27. юлия 2016. року занавше нас зохабела наша мила мац и баба

ОСТАТНЇ ПОЗДРАВ

МАРИЯ СТРИБЕР народзена Пастернак (1939–2016) з Руского Керестура

З виру до воскресеня и нового стретнуца, твойо наймилши. Спочивай у мире Божим!

СЕРАФИНА ГОРНЯК народзена Пушкаш (1934– 2016) з Коцура Памятку на ню у своїх шерцох буду чувац дзивка Марча, жец Янко, унуки Саша и Борис Спочивай у мире Божим!

СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ

СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ Дня 3. авґуста 2016. року наполнєли ше 40 жалосни днї як нас зохабел наш мили шовґор

У вичносци нас чекаю нашо мили родичи и брат

МАРИЯ СТРИБЕР народзена Пастернак (1939–2016)

МИХАЙЛО СТРИБЕР (1962–2012)

ЙОАКИМ СТРИБЕР (1939–2000)

У молитвох и здогадованьох памятку на вас чуваю вашо наймилши: Владо зоз фамелию, Кимо и Марча. Спочивайце у мире Божим!

28 РУСКЕ СЛОВО

ВЛАДО ШОВШ (1941– 2016) з Руского Керестура Вше будзеце жиц у наших памяткох. Ожалосцени братняк Мирон зоз свою фамелию Най спочива у мире Божим!

ЮЛИЯН РАМАЧ ЧАМО (1963–2016) з Руского Керестура Мили шовґре, памятку на тебе и твою любов ґу нам навше будземе ношиц у наших шерцох. Ожалосцена фамелия Бандуриково Спочивай у мире Божим!

5. АВҐУСТ 2016.

НА ЗДОГАДОВАНЄ

НА ЗДОГАДОВАНЄ

Дня 3. авґуста 2016. року наполнєли ше 40 днї як наш кум вецей нє з нами

Дня 3. авґуста 2016. року наполнєли ше 40 днї як Чамо вецей нє з нами

ЮЛИЯН РАМАЧ ЧАМО з Руского Керестура

Памятку на його пожертвовносц, доброту и вельку любов ґу нам чуваю кумово Рацмишково Славко, Марча, Филип, Мая, Андрий и Аня зоз своїма фамелиями Спочивай у мире Божим! СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ Дня 8. авґуста 2016. року наполня ше шейсц смутни мешаци як нас зохабел наш мили шовґор

ИРИНЕЙ МИЯЧИЧ (1948–2016) з Руского Керестура

З любову и почитованьом памятку на ньго чуваю Ярослав зоз супругу Блаженку и дзецми Борисом и Софию, Александар зоз супругу Саню и дзивочку Зарю и Меланка Ковачово Спочивай у мире Божим!

ЮЛИЯН РАМАЧ ЧАМО (1963–2016)

Оставаю нам памятки и подзековносц на його пожертвовну роботу Аматере и колектив Дому култури Руски Керестур СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ Дня 5. авґуста 2016. року наполнюю ше 40 жалосни днї як нас зохабела наша мила супруга и мац

МАРИЯ ПЛАНЧАК народзена Чапко (1943–2016) з Руского Керестура

Памятку на єй любов, доброту и сцерпезлївосц навики буду чувац супруг Янко и дзивка Весна Най спочива у мире Божим!

СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ Дня 8. авґуста 2016. року наполня ше шейсц смутни мешаци як нас зохабел наш мили супруг,

НА ЗДОГАДОВАНЄ Дня 8. авґуста 2016. року наполня ше дзевец роки як вецей нє з нами наш супруг, стрико и шовґор

оцец и дїдо ИРИНЕЙ МИЯЧИЧ (1948–2016)

з Руского Керестура Найкрасши памятки на його веселу подобу у своїх шерцох чуваю супруга Сенка, дзивка Лидия, жец Дзвонко, син Желько, нєвеста Даниєла и унуки Деян, Иван, Николина и Филип

5. AВҐУСТ 2016.

ВЛАДИМИР РЕГАК (1939–2007) з Руского Керестура Зоз почитованьом памятку на ньго будземе чувац и ношиц у наших шерцох. Його наймилши Спочивай у мире Божим!

РУСКЕ СЛОВО 29

СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ Дня 1. авґуста 2016. року наполня ше шейсц смутни мешаци як зоз того швета до вичносци пошла моя мила супруга, мац, швекра и баба

СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ Дня 8. авґуста 2016. року наполня ше штерацец днї як нас занавше охабела наша мила мац, баба и прабаба

АНА МАЛЇК народзена Барна (1933– 2016) з Коцура

НАТАЛИЯ РЕГАК народзена Ґовля (1947–2016) з Вербасу Памятки на тебе, твою любов и доброту навики будземе чувац у своїх шерцох. Навики ожалосцени твой супруг Яким, синове Звонко и Златко, нєвеста Лепосава и унуки Дарко, Марина, Даниєла и Никола Спочивай у мире Божим!

Ожалосцени: дзивка Меланка зоз супругом Звонком, унуки Александра зоз супругом Ґрадимиром и Александар зоз супругу Драґану, праунучата Лана, Сара, Сташа и Лука Спочивай и мире Божим!

НА ЗДОГАДОВАНЄ

НА ЗДОГАДОВАНЄ Дня 7. авґуста того року наполня ше шейсц смутни мешаци як вецей нє з нами наша мила супруга и мац

Пред 10 роками зохабел нас и преселєл ше до вичносци наш мили син, брат и унук

МАРИЯ КОВАЧ народзена Рац з Руского Керестура

Памятку на ню чуваю супруг Владимир, син Дарко и нєвеста Бояна. Най спочива у мире Божим! СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ Дня 7. авґуста наполня ше шейсц смутни мешаци як нас занавше охабела наша мила андя

МАРИЯ КОВАЧ народзена Рац (1951–2016) з Руского Керестура

ҐОРАН ФРАНИЧ – ҐОҐИ (1987–2006) з Кули

З любову и почитованьом памятку на ню чуваю Ярослав зоз супругу Блаженку и дзецми Борисом и Софию, Александар зоз супругу Саню и дзивочку Зарю и Меланка Ковачово Спочивай у мире Божим! НА ЗДОГАДОВАНЄ Дня 28. юлия 2016. року наполнєли ше 10 роки як вецей нє з нами

Єдного юлийского рана по валалє ше пренєсла жалосна вистка. Збуло ше нєщесце у хторим страдал Ти. Цихосц. Боль и пражнїна у наших шерцох. Чом? Прецо? Шицки ше питаю и нєшка. Навики ожалосцени мац Марча, оцец Пишта, брат Стево зоз дзивку Сашку, баба Юлишка зоз Кули, баба Амалка и дїдо Любо Планчаково и нина Марча Пристойкова зоз Руского Керестура Спочивай у мире Божим!

30 РУСКЕ СЛОВО

ИРИНЕЙ КОЛОШНЯЇ – НЕЙО (1963–2006) Преходза днї без тебе, алє занавше останєш у наших шерцох и думкох. Памятку на це навики чуваю супруга Миряна, дзеци Алексндар, Даниєла, Диана зоз Янком, швекра Юлка, швекор Яким, бачи Владислав зоз супругу Марю Спочивай у мире Божим!

СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ Дня 6. авґуста 2016. року ше наполня 17 роки як нас занавше зохабел наш мили

ЯНКО САБАДОШ (1930–1999) з Руского Керестура Найкрасши памятки на ньго чуваю його супруга и дзеци Най спочива у мире Божим!

5. АВҐУСТ 2016.

Городска управа за защиту животного штредку на основи члена 29 Закона о преценьованю вплїву на животни штредок (“Службени глашнїк Републики Сербиї” число 135/04 и 36/09), обявює

ОБВИСЦЕНЄ

о принєшеним ришеню же потребне преценьованє вплїву и одредзованю обсягу и змисту студиї о преценьованю вплїву на животни штредок проєкта базней станїци мобилней телефониї “НС2058_01_ НС Нови_ Сад_ Темеринска _драга_2” Подприємство “KODAR INŽINJERING” D.О.О. зоз Беоґраду по овласценю ношителю проєкта “VIP MOBILE” D.O.O., Нови Беоґрад, Младежских бриґадох 21 поднєсол тому орґану вимогу за одлучованє о потреби преценьованя вплїву на животни штредок проєкта базней станїци мобилней телефониї “НС2058_01 НС_ Нови_ Сад_ Темеринска _драга_2”, на паркинґу Найлон пияцу, на катастерскей парцели ч. 1692 К.О. Нови Сад I, Город Нови Сад. После запровадзеного поступку, Городска управа за защиту животного штредку дня 1. авґуста 2016. року принєсла ришенє число VI-501-440/16, же потребне преценьованє вплїву на животни штредок и о одредзованю обсягу и змисту студиї о преценьованю вплїву на животни штредок. З цильом обвисцованя заинтересованей явносци интеґрални текст ришеня обявює ше у цалосци: Городска управа за защиту животного штредку, на основи члена 10 пасус 4 и 5 Закона о преценьованю вплїву на животни штредок (“Службени глашнїк Републики Сербиї”, число 135/04) и члена 192 пасус 1 Закона о общим управним поступку (“Службени новини СРЮ, число 33/97 и 31/01 и “С.Г. Републики Сербиї” число 30/10) и члена 11 Одлуки о городских управох Городу Нового Саду (“Службени новини Городу Нового Саду”, число 52/08, 55/09 и 11/10, 39/10 и 60/10), поступаюци по вимоги ношителя проєкту “VIP MOBILE” D.O.O., Нови Сад, Младежских бриґадох 21, за одлучованє о потреби преценьованя вплїву на животни штредок проєкта “НС2058_01 НС_ Нови_ Сад_ Темеринска _драга_2”, на паркинґу Найлон пияцу, приноши

РИШЕНЄ

1. Утвердзує ше же за проєкт радио базней станїци мобилней телефониї “НС2058_01 НС_ Нови_ Сад_ Темеринска _драга_2”, на паркинґу Найлон пияцу, на катастерскей парцели ч.1692 К.О. Нови Сад I, Город Нови Сад, ношителя проєкту “VIP MOBILE” D.O.O., Нови Сад, Младежских бриґадох 21 потребне преценьованє вплїву на животни штредок. 2. Одредзує ше же би Ношитель Проєкту, Студию о преценяованю вплїву на животни штредок за проєкт – радио базна станїца за мобилну телефонию “НС2058_01 НС_ Нови_ Сад_ Темеринска _драга_2”, на паркинґу Найлон пияцу, на катастерскей парцели ч. 1692 К.О. Нови Сад I, Город Нови Сад, у поглядзе обсягу и змисту, виробел у складзе зоз членом 17. Закону о преценьованю вплїву на животни штредок и з правилнїком о змисту студиї о преценьованю вплїву на животни штредок (“Службени глашнїк РС”, число 69/05).

ОБГРУНТОВАНЄ

Подприємство “KODAR INŽINJERING” D.О.О. зоз Беоґраду по овласценю ношителю проєкта “VIP MOBILE” D.O.O., Нови Беоґрад, Младежских бриґадох 21 поднєсол тому орґану вимогу за одлучованє о потреби преценьованя вплїву на животни штредок проєкта базней станїци мобилней телефониї “НС2058_01 НС_ Нови_ Сад_ Темеринска _драга_2”, на паркинґу Найлон пияцу, на катастерскей парцели ч. 1692 К.О. Нови Сад I, Город Нови Сад. Зоз проєктом планована реконструкция постояцей базней станїци мобилней телефониї и то так же буду поставени тросекторни антенски системи за опсяг GSM 1800, UMTS и LTE. Три антени типу К80010510 буду хасновани за покриванє обсягу GSM 1800 и LTE. Три антени типу К742236 буду хасновани за покриванє обсягу UMTS 1800 и LTE, а три антени типу К742215 UMTS обсягу. Плановани азимути антенох виноша 70 ступнї, 170 ступнї и 300 ступнї, респективно по секторох за шицки системи. Конфиґурация примодава-

5. АВҐУСТ 2016.

чой базней станїци за систему GSM 1800 то 2+2+2, за систему UMTS то 3+3+3, а за систему LTE то 1+1+1. У складзе зоз Законом о преценьованю вплїву на животни штредок, о поднєшеней Вимоги обвисцена явносц зоз оглашованьом у средствох явного информованя, М.З. “Видовданске населєнє”. У зоз Законом предисаним терминє нє дору;ени думань заинтересованих органох, организацийох и явносци. Ношителя Проєкту доручел Контрак ч. 33733660 о хаснованю жеми за поставянє телекомуникацийней опреми и антенского слупа – НС2058 заключени помедзи ЯКП “Тржница” и “VIP MOBILE” D.O.O. и Информацую о локациї, число V– 353– 290/16 од 21 юния 2016. року, хтору видала Городска управа за урбанизем и бивательни дїла Города Нови Сад. З наведзену вимогу ношитель проєкта доручел Фахову оцену обтерхованя животного штредку у локалней зони базней станїци мобилней телефониї “НС2058_01 НС_Нови_Сад_Темеринска _драга_2” число ЕМ– 2016– 142/SO од 10. мая 2016. року, хтору виробела акредитована Лаборатория “W LINE” зоз Беоґраду. Базна станїца мобилней телефониї “НС2058_01 НС_Нови_Сад_Темеринска _драга_2” ма вкупну ефективну моц зарйованя векшу як 250 W на шицких секторох и за шицки обсяги. По розпатраню вимоги ношителя проєкта и податкох о предметней локациї, характеристикох и преценох можлївих вплївох наведзеного проєкту на животни штредок, а маюци у оглядзе, же предметна радио базна станїца ма ефективну моц зарйованя векшу як 250 W и може мац значни вплїв на животни штредок – точка 12. подточка 13. Телекомуникацийни обєкти мобилней телефониї (базни радио станїци), Лїстина II Уредби о утвердзованю Лїстини проєктох за хториу обовязне преценьованє вплїву и Лїстини проєктох за хтори ше може вимагац преценьованє вплїву на животни штредок (“Службени глашнїк РС”, число 114/08), тот орґан у складзе зоз членом 10 точка 4 Закону о преценьованю вплїву одлучел же потреебне преценьованє вплїву. Зоз членом 10. точка 5 Закону о преценьованю вплїву на животни штредок, предписане же з одлуку з хтору ше утвердзує же потребне преценьованє вплїву проєкта на животни штредок, компетентни орґан може одредзиц и обсяг и змист студиї о преценьованю вплїву, цо у тим случаю и зробене. Окрем розпатраня интензитету вплїву (виражени з ефективну моц пошореня), компетентни орґан у конкретним случаю розпатрел и тирванє вплїву – базна станїца представя континуоване жреидло зарйованя. Применююци начала превенциї и осторо.носци (член 9. точка 1. подточка 2. Закону о защити животного штредку (“Службени глашнїк РС”, число 135/04, 36/09, 36/09 –др. Закон, 72/09 – др. Закон и 43/11 – одлука УС), з хторима ше вимага же би кажда активносц мушела буц планована и запровадзена на способ жи би помедзи иншим представяла найменши ризикза здравє людзох, зоз Студию нєобходне даказац же за предметни проєкт будзе применєна найлєпша доступна технолоґия хтора на розполаганю, технїка и опрема. Маюци у оглядзе шицко наведзене, нєобходне виробиц документ з хторим ше анализує и оценює квалитет животного штредку на одредзеним просторе, медзисобни вплїв постояцих и планованих активносцох и утвердзує условия и мири за зоперанє, зменшанє и одклоньованє чкодлївих вплївох на животни штредок як и мирох у случаї нєщесца и обезпечованя провадзеня вплїву жридлох зарйованя, a то ше виключно може обезпечиц зоз Студию о преценьованю вплївуна животни штредок, хтору би требал виробиц мултидисциплийни фахови тим. На основи винєшеного одлучене як у диспозитиве: Поука о правним лїку: процив того ришеня ноштель Проєкта ше мож жалїц Покраїнскому секретарияту за урбанизем и защиту животного штредку, у чаше 15 днї од дня приєма ришеня, тому орґану. Заинтересована явносц ше може жалїц тому орґану у чаше 15 днї од дня його обявйованя у средствох явного информованя, тому орґану.

Городска управа за защиту животного штредку Городу Нового Саду на основи члена 10. Закона о преценьованю вплїву на животни штредок („Службени глашнїк Републики Сербиї”, число 135/04 и 36/09), обявює

ОБВИСЦЕНЄ

о поднєшеней вимоги за одлучованє о потреби преценьованя вплїву на животни штредок проєкта Подприємство “KODAR INŽINJERING” D.О.О. Беоґрад по овласценю ношителя проєкта „VIP MOBILE” д.о.о. Младежских бриґадох 21, Нови Беоґрад, поднєсол вимогу за одлучованє о потреби преценьованя вплїву застатого стану на животни штредок проєкта базней станїци мобилней телефониї „НС 2090_01 НС_ Петроварадин 2”, у улїци Кости Надя 21, у Петроварадину, на катастерскей парцели число 341/1, К.О. Ветерник, Город Нови Сад. Податки и документацию зоз вимоги ношителя проєкта мож видзиц у просторийох Городскей управи за защиту животного штредку Городу Нового Саду, Улїца Руменацка 110, Нови Сад, роботни днї од 10 до 15 годзин. Шицки заинтересовани, у чаше 10 днї од дня обявйованя того обвисценя, можу дац свойо думанє у писаней форми на адресу Городскей управи за защиту животного штредку Городу Нового Саду.

Городска управа за защиту животного штредку Городу Нового Саду на основи члена 10. Закона о преценьованю вплїву на животни штредок („Службени глашнїк Републики Сербиї”, число 135/04 и 36/09), обявює

ОБВИСЦЕНЄ

о поднєшеней вимоги за одлучованє о потреби преценьованя вплїву на животни штредок проєкта Подприємство “KODAR INŽINJERING” D.О.О. Беоґрад по овласценю ношителя проєкта „VIP MOBILE” д.о.о. Младежских бриґадох 21, Нови Беоґрад, поднєсол вимогу за одлучованє о потреби преценьованя вплїву застатого стану на животни штредок проєкта базней станїци мобилней телефониї „НС 2034_01 НС_Булевар цара Лазара”, у улїци Булевар цара Лазара 81, у Новим Саду, на катастерскей парцели число 3931/26, К.О. Нови Сад II. Податки и документацию зоз вимоги ношителя проєкта мож видзиц у просторийох Городскей управи за защиту животного штредку Городу Нового Саду, Улїца Руменацка 110, Нови Сад, роботни днї од 10 до 15 годзин. Шицки заинтересовани, у чаше 10 днї од дня обявйованя того обвисценя, можу дац свойо думанє у писаней форми на адресу Городскей управи за защиту животного штредку Городу Нового Саду.

Городска управа за защиту животного штредку Городу Нового Саду на основи члена 10. Закона о преценьованю вплїву на животни штредок („Службени глашнїк Републики Сербиї”, число 135/04 и 36/09), обявює

ОБВИСЦЕНЄ

о поднєшеней вимоги за одлучованє о потреби преценьованя вплїву на животни штредок проєкта Подприємство “KODAR INŽINJERING” D.О.О. Беоґрад по овласценю ношителя проєкта „VIP MOBILE” д.о.о. Младежских бриґадох 21, Нови Беоґрад, поднєсол вимогу за одлучованє о потреби преценьованя вплїву застатого стану на животни штредок проєкта базней станїци мобилней телефониї „НС 2005_02 НС_Петроварадин”, круг фабрики “MK Commerce”, у Петроварадину, на катастерскей парцели число 1511/1, К.О. Петроварадин, Город Нови Сад. Податки и документацию зоз вимоги ношителя проєкта мож видзиц у просторийох Городскей управи за защиту животного штредку Городу Нового Саду, Улїца Руменацка 110, Нови Сад, роботни днї од 10 до 15 годзин. Шицки заинтересовани, у чаше 10 днї од дня обявйованя того обвисценя, можу дац свойо думанє у писаней форми на адресу Городскей управи за защиту животного штредку Городу Нового Саду.

РУСКЕ СЛОВО 31

ИНФОРМАТОР Городска управа за защиту животного штредку на основи члена 29 Закона о преценьованю вплїву на животни штредок (“Службени глашнїк Републики Сербиї” число 135/04 и 36/09), обявює

ОБВИСЦЕНЄ

о принєшеним ришеню же потребне преценьованє вплїву и одредзованю обсягу и змисту студиї о преценьованю вплїву на животни штредок проєкта базней станїци мобилней телефониї “НС2058_01_ НС Нови_ Сад_ Темеринска _драга_2” Подприємство “KODAR INŽINJERING” D.О.О. зоз Беоґраду по овласценю ношителю проєкта “VIP MOBILE” D.O.O., Нови Беоґрад, Младежских бриґадох 21 поднєсол тому орґану вимогу за одлучованє о потреби преценьованя вплїву на животни штредок проєкта базней станїци мобилней телефониї “НС2058_01 НС_ Нови_ Сад_ Темеринска _драга_2”, на паркинґу Найлон пияцу, на катастерскей парцели ч. 1692 К.О. Нови Сад I, Город Нови Сад. После запровадзеного поступку, Городска управа за защиту животного штредку дня 1. авґуста 2016. року принєсла ришенє число VI-501-440/16, же потребне преценьованє вплїву на животни штредок и о одредзованю обсягу и змисту студиї о преценьованю вплїву на животни штредок. З цильом обвисцованя заинтересованей явносци интеґрални текст ришеня обявює ше у цалосци: Городска управа за защиту животного штредку, на основи члена 10 пасус 4 и 5 Закона о преценьованю вплїву на животни штредок (“Службени глашнїк Републики Сербиї”, число 135/04) и члена 192 пасус 1 Закона о общим управним поступку (“Службени новини СРЮ, число 33/97 и 31/01 и “С.Г. Републики Сербиї” число 30/10) и члена 11 Одлуки о городских управох Городу Нового Саду (“Службени новини Городу Нового Саду”, число 52/08, 55/09 и 11/10, 39/10 и 60/10), поступаюци по вимоги ношителя проєкту “VIP MOBILE” D.O.O., Нови Сад, Младежских бриґадох 21, за одлучованє о потреби преценьованя вплїву на животни штредок проєкта “НС2058_01 НС_ Нови_ Сад_ Темеринска _драга_2”, на паркинґу Найлон пияцу, приноши

РИШЕНЄ

1. Утвердзує ше же за проєкт радио базней станїци мобилней телефониї “НС2058_01 НС_ Нови_ Сад_ Темеринска _драга_2”, на паркинґу Найлон пияцу, на катастерскей парцели ч.1692 К.О. Нови Сад I, Город Нови Сад, ношителя проєкту “VIP MOBILE” D.O.O., Нови Сад, Младежских бриґадох 21 потребне преценьованє вплїву на животни штредок. 2. Одредзує ше же би Ношитель Проєкту, Студию о преценяованю вплїву на животни штредок за проєкт – радио базна станїца за мобилну телефонию “НС2058_01 НС_ Нови_ Сад_ Темеринска _драга_2”, на паркинґу Найлон пияцу, на катастерскей парцели ч. 1692 К.О. Нови Сад I, Город Нови Сад, у поглядзе обсягу и змисту, виробел у складзе зоз членом 17. Закону о преценьованю вплїву на животни штредок и з правилнїком о змисту студиї о преценьованю вплїву на животни штредок (“Службени глашнїк РС”, число 69/05).

ОБГРУНТОВАНЄ

Подприємство “KODAR INŽINJERING” D.О.О. зоз Беоґраду по овласценю ношителю проєкта “VIP MOBILE” D.O.O., Нови Беоґрад, Младежских бриґадох 21 поднєсол тому орґану вимогу за одлучованє о потреби преценьованя вплїву на животни штредок проєкта базней станїци мобилней телефониї “НС2058_01 НС_ Нови_ Сад_ Темеринска _драга_2”, на паркинґу Найлон пияцу, на катастерскей парцели ч. 1692 К.О. Нови Сад I, Город Нови Сад. Зоз проєктом планована реконструкция постояцей базней станїци мобилней телефониї и то так же буду поставени тросекторни антенски системи за опсяг GSM 1800, UMTS и LTE. Три антени типу К80010510 буду хасновани за покриванє обсягу GSM 1800 и LTE. Три антени типу К742236 буду хасновани за покриванє обсягу UMTS 1800 и LTE, а три антени типу К742215 UMTS обсягу. Плановани азимути антенох виноша 70 ступнї, 170 ступнї и 300 ступнї, респективно по секторох за шицки системи.

32 РУСКЕ СЛОВО

Конфиґурация примодавачой базней станїци за систему GSM 1800 то 2+2+2, за систему UMTS то 3+3+3, а за систему LTE то 1+1+1. У складзе зоз Законом о преценьованю вплїву на животни штредок, о поднєшеней Вимоги обвисцена явносц зоз оглашованьом у средствох явного информованя, М.З. “Видовданске населєнє”. У зоз Законом предисаним терминє нє дору;ени думань заинтересованих органох, организацийох и явносци. Ношителя Проєкту доручел Контрак ч. 33733660 о хаснованю жеми за поставянє телекомуникацийней опреми и антенского слупа – НС2058 заключени помедзи ЯКП “Тржница” и “VIP MOBILE” D.O.O. и Информацую о локациї, число V– 353– 290/16 од 21 юния 2016. року, хтору видала Городска управа за урбанизем и бивательни дїла Города Нови Сад. З наведзену вимогу ношитель проєкта доручел Фахову оцену обтерхованя животного штредку у локалней зони базней станїци мобилней телефониї “НС2058_01 НС_Нови_Сад_Темеринска _драга_2” число ЕМ– 2016– 142/SO од 10. мая 2016. року, хтору виробела акредитована Лаборатория “W LINE” зоз Беоґраду. Базна станїца мобилней телефониї “НС2058_01 НС_Нови_Сад_Темеринска _драга_2” ма вкупну ефективну моц зарйованя векшу як 250 W на шицких секторох и за шицки обсяги. По розпатраню вимоги ношителя проєкта и податкох о предметней локациї, характеристикох и преценох можлївих вплївох наведзеного проєкту на животни штредок, а маюци у оглядзе, же предметна радио базна станїца ма ефективну моц зарйованя векшу як 250 W и може мац значни вплїв на животни штредок – точка 12. подточка 13. Телекомуникацийни обєкти мобилней телефониї (базни радио станїци), Лїстина II Уредби о утвердзованю Лїстини проєктох за хториу обовязне преценьованє вплїву и Лїстини проєктох за хтори ше може вимагац преценьованє вплїву на животни штредок (“Службени глашнїк РС”, число 114/08), тот орґан у складзе зоз членом 10 точка 4 Закону о преценьованю вплїву одлучел же потреебне преценьованє вплїву. Зоз членом 10. точка 5 Закону о преценьованю вплїву на животни штредок, предписане же з одлуку з хтору ше утвердзує же потребне преценьованє вплїву проєкта на животни штредок, компетентни орґан може одредзиц и обсяг и змист студиї о преценьованю вплїву, цо у тим случаю и зробене. Окрем розпатраня интензитету вплїву (виражени з ефективну моц пошореня), компетентни орґан у конкретним случаю розпатрел и тирванє вплїву – базна станїца представя континуоване жреидло зарйованя. Применююци начала превенциї и осторо.носци (член 9. точка 1. подточка 2. Закону о защити животного штредку (“Службени глашнїк РС”, число 135/04, 36/09, 36/09 –др. Закон, 72/09 – др. Закон и 43/11 – одлука УС), з хторима ше вимага же би кажда активносц мушела буц планована и запровадзена на способ жи би помедзи иншим представяла найменши ризикза здравє людзох, зоз Студию нєобходне даказац же за предметни проєкт будзе применєна найлєпша доступна технолоґия хтора на розполаганю, технїка и опрема. Маюци у оглядзе шицко наведзене, нєобходне виробиц документ з хторим ше анализує и оценює квалитет животного штредку на одредзеним просторе, медзисобни вплїв постояцих и планованих активносцох и утвердзує условия и мири за зоперанє, зменшанє и одклоньованє чкодлївих вплївох на животни штредок як и мирох у случаї нєщесца и обезпечованя провадзеня вплїву жридлох зарйованя, a то ше виключно може обезпечиц зоз Студию о преценьованю вплївуна животни штредок, хтору би требал виробиц мултидисциплийни фахови тим. На основи винєшеного одлучене як у диспозитиве: Поука о правним лїку: процив того ришеня ноштель Проєкта ше мож жалїц Покраїнскому секретарияту за урбанизем и защиту животного штредку, у чаше 15 днї од дня приєма ришеня, тому орґану. Заинтересована явносц ше може жалїц тому орґану у чаше 15 днї од дня його обявйованя у средствох явного информованя, тому орґану.

Городска управа за защиту животного штредку Городу Нового Саду на основи члена 20. Закона о преценьованю вплїву на животни штредок („Службени глашнїк Републики Сербиї”, число 135/04 и 36/09) обявює

ОБВИСЦЕНЄ

о явним увиду, явней презентациї и явней розправи о Студиї о преценьованя вплїву на животни штредок проєкта Ношитель проєкта „Телеком Сербия” а.д. Таковска 2, Беоґрад 2, поднєсол вимогу за даванє согласносци на Студию одлучованє о преценьованя вплїву на животни штредок проєкта базней станїци мобилней телефониї „НС18, НСХ18, НСУ18, НСЛ18 – АВТОВОЙВОДИНА”, у улїци Темеринска ч. 95, у Новим Садзе, на катастерскей парцели число 2747 К.О. Нови Сад I, Город Нови Сад. Податки и документацию зоз вимоги ношителя проєкта мож видзиц у просторийох Городскей управи за защиту животного штредку Городу Нового Саду, Улїца Руменацка 110, Нови Сад, роботни днї од 10 до 15 годзин по 5. септембер 2016. року. У складзе зоз членом 6 Правилнїка о поступку явного увиду, презентациї и явней розправи о студиї о преценьованю вплїву на животни штредок (“Службени глашнїк РС”, ч. 69/05) заинтересовани орґани и явносц под час тирваня явного увиду можу поднєсц зауваги и думаня на студию о преценьованю вплїву у писаней форми Городскей управи за защиту животного штредку Явна розправа и презентация буду отримани 6. септембра 2016. року, у просторийох Городскей управи за защиту животного штредку Городу Нового Саду Руменацка 110 з початком на 11 годзин.

Городска управа за защиту животного штредку Городу Нового Саду на основи члена 10. Закона о преценьованю вплїву на животни штредок („Службени глашнїк Републики Сербиї”, число 135/04 и 36/09), обявює

ОБВИСЦЕНЄ

о поднєшеней вимоги за одлучованє о потреби преценьованя вплїву на животни штредок проєкта Подприємство “KODAR INŽINJERING” Беоґрад по овласценю ношителя проєкта „VIP MOBILE” д.о.о. Младежских бриґадох 21, Нови Беоґрад, поднєсол вимогу за одлучованє о потреби преценьованя вплїву застатого стану на животни штредок проєкта базней станїци мобилней телефониї „НС 2008_02 НС_ Ветерник”, у Иви Лоли Рибара 70, у Ветернику, на катастерскей парцели число 1080/1, К.О. Ветерник, Город Нови Сад. Податки и документацию зоз вимоги ношителя проєкта мож видзиц у просторийох Городскей управи за защиту животного штредку Городу Нового Саду, Улїца Руменацка 110, Нови Сад, роботни днї од 10 до 15 годзин. Шицки заинтересовани, у чаше 10 днї од дня обявйованя того обвисценя, можу дац свойо думанє у писаней форми на адресу Городскей управи за защиту животного штредку Городу Нового Саду.

Городска управа за защиту животного штредку Городу Нового Саду на основи члена 10. Закона о преценьованю вплїву на животни штредок („Службени глашнїк Републики Сербиї”, число 135/04 и 36/09) обявює

ОБВИСЦЕНЄ

о поднєшеней вимоги за одлучованє о потреби преценьованя вплїву на животни штредок проєкта Ношитель проєкта „Телеком Сербия” а.д. Таковска 2, Беоґрад, поднєсол вимогу за одлучованє о потреби преценьованя вплїву на животни штредок проєкта базней станїци мобилней телефониї „НС05, НСУ05 НСО05”, у улїци Сави Зорича б.ч. у Ковилю, на катастерскей парцели число 1123, К.О. Ковиль, Город Нови Сад. Податки и документацию зоз вимоги ношителя проєкта мож видзиц у просторийох Городскей управи за защиту животного штредку Городу Нового Саду, Улїца Руменацка 110, Нови Сад, роботни днї од 10 до 15 годзин. Шицки заинтересовани, у чаше 10 днї од дня обявйованя того обвисценя, можу дац свойо думанє у писаней форми на адресу Городскей управи за защиту животного штредку Городу Нового Саду.

5. АВҐУСТ 2016.

Городска управа за защиту животного штредку на основи члена 29 Закона о преценьованю вплїву на животни штредок (“Службени глашнїк Републики Сербиї” число 135/04 и 36/09), обявює

ОБВИСЦЕНЄ

о принєшеним ришеню же потребне преценьованє вплїву и одредзованю обсягу и змисту студиї о преценьованю вплїву на животни штредок проєкта базней станїци мобилней телефониї “НС2380_01 НС Нови_ Сад_ Детелинара”, Храм народзеня Святого Йоана Крестителя Подприємство “KODAR INŽINJERING” D.О.О. зоз Беоґраду по овласценю ношителю проєкта “VIP MOBILE” D.O.O., Нови Беоґрад, Младежских бриґадох 21 поднєсол тому орґану вимогу за одлучованє о потреби преценьованя вплїву на животни штредок проєкта базней станїци мобилней телефониї “НС2380_01 НС Нови_ Сад_ Детелинара”, Храм народзеня Святого Йоана Крестителя, у Улїци Корнелия Станковича, на катастерскей парцели ч. 5462/2 К.О. Нови Сад I, Город Нови Сад. После запровадзеного поступку, Городска управа за защиту животного штредку дня 1. авґуста 2016. року принєсла ришенє число VI-501-438/16, же потребне преценьованє вплїву на животни штредок и о одредзованю обсягу и змисту студиї о преценьованю вплїву на животни штредок. З цильом обвисцованя заинтересованей явносци интеґрални текст ришеня обявює ше у цалосци: Городска управа за защиту животного штредку, на основи члена 10 пасус 4 и 5 Закона о преценьованю вплїву на животни штредок (“Службени глашнїк Републики Сербиї”, число 135/04) и члена 192 пасус 1 Закона о общим управним поступку (“Службени новини СРЮ, число 33/97 и 31/01 и “С.Г. Републики Сербиї” число 30/10) и члена 11 Одлуки о городских управох Городу Нового Саду (“Службени новини Городу Нового Саду”, число 52/08, 55/09 и 11/10, 39/10 и 60/10), поступаюци по вимоги ношителя проєкту “VIP MOBILE” D.O.O., Нови Сад, Младежских бриґадох 21, за одлучованє о потреби преценьованя вплїву на животни штредок проєкта “НС2380_01 НС Нови_ Сад_ Детелинара”, Храм народзеня Сятого Йоана Крестителя, приноши

РИШЕНЄ 1. Утвердзує ше же за проєкт радио базней станїци мобилней телефониї “НС2380_01 НС Нови_ Сад_ Детелинара”, Храм народзеня Святого Йоана Крестителя, у Улїци Корнелия Станковича, на катастерскей парцели ч. 5462/2 Нови Сад I, Город Нови Сад, ношителя проєкту “VIP MOBILE” D.O.O., Нови Сад, Младежских бриґадох 21 потребне преценьованє вплїву на животни штредок. 2. Одредзує ше же би Ношитель Проєкту, Студию о преценяованю вплїву на животни штредок за проєкт – радио базна станїца за мобилну телефонию “НС2380_01 НС Нови_ Сад_ Детелинара”, Храм народзеня Святого Йоана Крестителя, у Улїци Корнелия Станковича, на катастерскей парцели ч. 5462/2 К.О. Нови Сад I, Город Нови Сад, у поглядзе обсягу и змисту, виробел у складзе зоз членом 17. Закону о преценьованю вплїву на животни штредок и з правилнїком о змисту студиї о преценьованю вплїву на животни штредок (“Службени глашнїк РС”, число 69/05).

ОБГРУНТОВАНЄ Подприємство “KODAR INŽINJERING” D.О.О. зоз Беоґраду по овласценю ношителю проєкта “VIP MOBILE” D.O.O., Нови Беоґрад, Младежских бриґадох 21 поднєсол тому орґану вимогу за одлучованє о потреби преценьованя вплїву на животни штредок проєкта базней станїци мобилней телефони “НС2380_01 НС Нови_ Сад_ Детелинара”, Храм народзеня Святого Йоана Крестителя, у Улїци Корнелия Станковича, на катастерскей парцели ч. 5462/2 ї К.О. Нови Сад I, Город Нови Сад. Зоз проєктом планована реконструкция постояцей базней станїци мобилней телефониї и то так же буду поставени тросекторни антенски системи за опсяг GSM 1800, UMTS и LTE. Три антени типу К80010727, продукователя Kathrein ( укаждим секторе по єдна). Плановани азимути антенох виноша 90 ступнї, 190 ступнї и 315 ступнї, респективно по секторох за шицки системи. Конфиґурация примодавачой базней станїци за систему GSM

5. АВҐУСТ 2016.

1800 то 2+2+2, за систему UMTS то 2+2+2, а за систему LTE то 1+1+1. У складзе зоз Законом о преценьованю вплїву на животни штредок, о поднєшеней Вимоги обвисцена явносц зоз оглашованьом у средствох явного информованя, М.З. “Детелинара”. У зоз Законом предисаним терминє нє доручени думаня заинтересованих органох, организацийох и явносци. Ношителя Проєкту доручел Контрак о закупйованю помедзи Аґенцию за менаджмент и консалтинґ Method и “VIP MOBILE” D.O.O., Контракт о закупйованю заключени помедзи Еперхийним управним одбором Епархиї Бачкей, Ґимназийска ч. 1, Нови Сад и Аґенцию за менаджмент и консалтинґ Method и Информацую о локациї, число V– 353– 139/16 од 7. априла 2016. року, хтору видала Ґородска управа за урбанизем и бивательни дїла Ґорода Нову Нови Сад. З наведзену вимогу ношитель проєкта доручел Фахову оцену обтерхованя животного штредку у локалней зони базней станїци мобилней телефониї “НС2380_01 НС Нови_ Сад_ Детелинара” число ЕМ– 2016– 193/SO од 14. юния 2016. року, хтору виробела акредитована Лаборатория “W LINE” зоз Беоґраду. Базна станїца мобилней телефониї “НС2380_01 НС Нови_ Сад_ Детелинара” ма вкупну ефективну моц зарйованя векшу як 250 W на шицких секторох и за шицки обсяги. По розпатраню вимоги ношителя проєкта и податкох о предметней локациї, характеристикох и преценох можлївих вплївох наведзеного проєкту на животни штредок, а маюци у оглядзе, же предметна радио базна станїца ма ефективну моц зарйованя векшу як 250 W и може мац значни вплїв на животни штредок – точка 12. подточка 13. Телекомуникацийни обєкти мобилней телефониї (базни радио станїци), Лїстина II Уредби о утвердзованю Лїстини проєктох за хториу обовязне преценьованє вплїву и Лїстини проєктох за хтори ше може вимагац преценьованє вплїву на животни штредок (“Службени глашнїк РС”, число 114/08), тот орґан у складзе зоз членом 10 точка 4 Закону о преценьованю вплїву одлучел же потреебне преценьованє вплїву. Зоз членом 10. точка 5 Закону о преценьованю вплїву на животни штредок, предписане же з одлуку з хтору ше утвердзує же потребне преценьованє вплїву проєкта на животни штредок, компетентни орґан може одредзиц и обсяг и змист студиї о преценьованю вплїву, цо у тим случаю и зробене. Окрем розпатраня интензитету вплїву (виражени з ефективну моц пошореня), компетентни орґан у конкретним случаю розпатрел и тирванє вплїву – базна станїца представя континуоване жреидло зарйованя. Применююци начала превенциї и осторо.носци (член 9. точка 1. подточка 2. Закону о защити животного штредку (“Службени глашнїк РС”, число 135/04, 36/09, 36/09 –др. Закон, 72/09 – др. Закон и 43/11 – одлука УС), з хторима ше вимага же би кажда активносц мушела буц планована и запровадзена на способ жи би помедзи иншим представяла найменши ризикза здравє людзох, зоз Студию нєобходне даказац же за предметни проєкт будзе применєна найлєпша доступна технолоґия хтора на розполаганю, технїка и опрема. Маюци у оглядзе шицко наведзене, нєобходне виробиц документ з хторим ше анализує и оценює квалитет животного штредку на одредзеним просторе, медзисобни вплїв постояцих и планованих активносцох и утвердзує условия и мири за зоперанє, зменшанє и одклоньованє чкодлївих вплївох на животни штредок як и мирох у случаї нєщесца и обезпечованя провадзеня вплїву жридлох зарйованя, a то ше виключно може обезпечиц зоз Студию о преценьованю вплївуна животни штредок, хтору би требал виробиц мултидисциплийни фахови тим. На основи винєшеного одлучене як у диспозитиве: Поука о правним лїку: процив того ришеня ноштель Проєкта ше мож жалїц Покраїнскому секретарияту за урбанизем и защиту животного штредку, у чаше 15 днї од дня приєма ришеня, тому орґану. Заинтересована явносц ше може жалїц тому орґану у чаше 15 днї од дня його обявйованя у средствох явного информованя, тому орґану.

ИНФОРМАТОР * дзе цо будзе *

У ДЮРДЬОВЕ ЦАЛОВЕЧАРШИ КОНЦЕРТ АНСАМБЛА „КИЧЕРА” З ПОЛЬСКЕЙ На пияток, 12. авґуста у Дюрдьове цаловечарши концерт отрима Фолклорни ансамбл „Кичера” з Леґници з Польскей. Концерт почнє на 20 годзин у Велькей сали Задружного дому.

MALI OGLA[KI DIHTOVANW oblakoh i dzveroh zoz neopren-}umu. Telefon: 063/8238-767. PRAVIME po meri roletni i garmonikovo dzveri. Tel: 063/8238-767 i (025) 58-27-710. *** ВЛАГА? Изолуєме влажни хижи. 063/440-470; 063/102-41-14.

РУСКЕ СЛОВО 33

СПОРТ БАЗЕНИ ЦФК „ДРАҐО ЙОВОВИЧ” У ВЕРБАШЕ

УЖ ШТЕРАЦЕЦ РОКИ ПОНУКАЮ РИШЕНЄ ЗА ОШВИЖЕНЄ

Пише: Александар ПАЛАНЧАНИН

Под час лєтнїх горучавох велї жителє Вербасу и зоз околїска ошвиженє пренайду на базену Центру за физичну културу „Драґо Йовович”. Обєкт хтори поступнє будовани роками, а кед таки горучави, постава центер сходзеня и младших и старших. Кед термометер указує понад трицец ступнї Целзиюсово, як цо було тих дньох, на базен ше приду ошвижиц коло два тисячи нащивителє

К

омплекс Центру за физичну културу у тей форми роби вецей як петнац роки. Будовани є поступнє у вецей фазох, а по своєй красоти и функционалносци учишлює ше до найушоренших обєктох тей файти у околїску. Забера поверхносц од 40 000 квадратни метери отвореного и 8 500 квадратни метери завартого простору. Вкупно ма 14 змисти, терени, на отвореним просторе и тиж тельо у завартим просторе зоз провадзацима просториями. Його вибудов почала ище седемдзешатих рокох прешлого вику. У тей першей фази вибудовани жимски базен и ресторан. У другей фази, з початку осемдзешатих рокох направена и спортска гала, а у трецей фази докончени ресторан и жимски базен. До конца осемдзешатих рокох вибудовани отворени терени и додатни будинок у хторим нєшка готел. ОД ПОЧАТКУ ПОПУЛАРНИ Хибя ище дзепоєдни спортски змисти и терени же би центер бул комплетни. Но, лєтнї базен популарне место за сходзенє младих вецей як штерацец роки. Док го нє було, ошвиженє през лєто могло ше найсц лєм на беґелю хтори и теди, а окреме нєшка, нє мал квалитет води у хторей би ше могло купац. Можебуц то причина прецо Вербащанє чуваю и допатраю базен и комплекс спортских теренох коло нього.

34 РУСКЕ СЛОВО

– З єдного боку то точно, а з другого маме факт же кед ше до дачого нє уклада и нє отримує, швидко препаднє. Ту, насампредз, важне мац добри менаджмент, як цо маме ми у нашим ЦФК-а. По своїм змисту базен и шицки нашо терени понукаю за каждого дацо. Ту ше стретаю и младши и старши ґенерациї, на теренох, лєбо у ресторану. Мушим надпомнуц же вельо порозуменя маме и од локалней самоуправи. Шицким нам хтори ту робиме, то дава моц же бизме уложели ище вецей усиловносци же би наш ЦФК бул таки як бул дакеди, и ище лєпши и красши – гварела директорка ЦФК „Драґо Йовович” Мирослава Шекарич. Дзекуюци такому опредзелєню, прешли рок на вербаским базену останє запаметани як найлєпши рок, односно сезона кед предати 60 000 уходнїци. У тей сезони, потераз предали 20 000 уходнїци. На початку сезони була подла хвиля, та прето лоньски рекорд того року нє будзе посцигнути. Каждого року до обєкту ше дацо уклада. Того року покладли нови туши, направени нови бариєри за дезинфекцию... При найменшим базену за мали дзеци, „бейби-базену”, поставени бависка за дзеци, гомбалки, а за родичох слункобрани и карсцелї за лєжанє. Коло базенох єст рижни терени за розвагу: миниґолф, одбойку на писку, фодбал у води. Ресторанска часц тиж ма добре понукнуце за ошвиженє – од сладоляду и сокох, по сендвичи, палачинки, плєскавици... Цена уходнїцох остала иста як и прешлого року, 130 динари за 5. АВҐУСТ 2016.

СПОРТ дньову уходнїцу, а 1 500 динари кошта мешачна уходнїца. Важне надпомнуц же при концу оправянє закрица жимского базену, так же кед прейдзе лєтна сезона, може почац жимска. БЕЗПЕЧНОСЦ НА ПЕРШИМ МЕСЦЕ Як и векшина обєктох тей файти, и вербаски базен ма служби хтори обезпечую сиґурносц. То на першим месце служба першей помоци, а тиж так и служба ратунку. Оспособени су и порихтани вше буц у помоци кед то потребне нащивительом. Безпечносц кед слово о квалитету води у базенох єдна од приоритетох.

МЛАДШИМ РАДОСЦ, А СТАРШИМ ХВИЛЬКИ ОДПОЧИВКУ Лєту и купаню у базену у Вербаше найбаржей ше радую дзеци. То мож обачиц накадзи ше войдзе на базен – галайк, шмих и плюсканє. Їх думанє о базену очиглядне. Медзитим, и старши хасную шицко же би ше ошвижели хтори вон понука.

СПОРТСКИ ЗБУВАНЯ НА БАЗЕНУ Так повесц, од самого початку, кед базен у Вербаше почал робиц, оформени плївацки клуб. Перши добри резултати ту посцигли велї плїваче хтори кариєру почали у вербаским „Делфину”, а потим у Плївацким клубу „Бєлица”. На базену ше каждого року отримую змаганя. Пред двома тижнями отримани традицийни „Бєлица Куп”, на хторим участвовали плївацки клуби зоз Войводини и сушедних реґионох.

– Квалитет води вше нам бул на першим месце. Так було ище кед базен почал робиц. Анализи води ше окончує на двох прикладнїкох (узоркох) у Гиґиєнским заводзе у Новим Саду. По тераз нє було неґативни резултати анализох. Напроцив. Мушим ше похвалїц же квалитет води таки же ю мож пиц. Пред початком сезони зме покладли нови филтери так же вода у базенох чиста и безпечна. Прешлого року нащивителє вербаского базену мали нагоду ошвижиц ше и у вечарших терминох. Тоту можлївосц базен пшонука и того року, алє пре подлєйшу хвилю нє було вельке интересованє за ноцне купанє – потолковал нам технїчни директор ЦФК „Драґо Йовович” Юлиян Полдруги. Нєшка кед дакус чежше видвоїц пенєжи за одпочивок на морю, озеру, лєбо у горох, базени у Вербаше идеални за одпочивок и ошвиженє на „домашнїм терену” кед припече слунко, а температура пойдзе гет понад 30 ступнї Целзиюсово. Здогадаюци ше вербаского базену пред 30-40 роками (кед и автор того текста бул младши), базен бул и остал култне место младим и шицким другим Вербащаньом и шицким хтори дзечнє приходзели одбранїц ше од лєтнїх горучавох. ■ 5. АВҐУСТ 2016.

У хладку за столом и шаховску таблу и годзинку нашли зме двох визначних шахистох коцурского ШК “Омладинєц” Споменка Павичевича и Младена Масала, хтори тераз бави за вербаски Шаховски клуб. Понеже сезона змаганя ище нє почала, вони злучели добре зоз хасновитим – у хладку отримовали форму за предстояце першенство, а у павзох ше зачирйовали до базену. – На базен звичайно приходзиме през викенд, кед хвиля красна. Розложиме шаховски фиґури, одбавиме даскельо партиї, лєбо ше розхладзуєме. Стретаме наших приятельох, побешедуєме и так “звладаме” горучаву. Єдине цо бим пременєл на базену то же бим направел вецей хладку, а шицко друге добре – гварел Споменко Павичевич. – Нє роздумовал сом о тим же чи би дацо пременїц на нашим базену. Вироятно прето же нам ту добре и же ше добре опущиме коло шаховскей табли и на друженю. Нє менял бим нїч. Єдине цо ми дакус завадз то велька гужва, алє то на таким месце нормалне прето же шицки глєдаю ратунок од горучави – гварел Младен Масал. Даскельо хвильки за опущованє од фамелийних обовязкох и горуцих шпоргетох нашли и два шестри, дами у найкрасших рокох, Лидия Вучинич и Дубравка Вуйович. – На базену супер. Приходзиме кеди ґод маме часу. Нєшака нєдзеля, та зме пришли до поладня. Док ше полудзенок вари, ми пришли дакус ше ошвижиц. Базен бул дакеди красши и лєпши, бо и ми були младши. Но, ту ше нє мож нїч пременїц – гварела Лидия Вучинич. – После напартого тижня у обисцу и каждодньових обовязкох, базен нам як оаза за опущованє, розвагу и ошвиженє. Хто бива у квартелю, примушени кед так горуцо висц з нього и ошвижиц ше. Нє знам яке би то було кед би нє було базену. Ту нам супер – гварела Дубравака Вуйович.

РУСКЕ СЛОВО 35

ГЛАСНЇК ПО РУСКИ НАЙУСПИШНЄЙШИ ШКОЛЯРЕ ҐЕНЕРАЦИЇ 2015/2016.

РОК LXXII ЧИСЛО 31 (3692) НОВИ САД, 5. АВҐУСТ 2016.

■ ВОДИЦА – СИМВОЛ ДУХОВНОСЦИ ЦЕНА 30 ДИНАРИ

Тереза Будински ОШ Петро Кузмяк” ” у Руским Керестуре

Николина Михальовски ОШ Йован Йованович Змай” ” у Дюрдьове

Марко Буила ОШ Братство-єдинство” ” у Коцуре

Мина Шеремет ОШ Бранко Радичевич” ” у Шидзе

На концу осмей класи школяре хтори вше були одлични – Вуковци, а винїмково успихи посциговали и на рижних змаганьох, придаваю до школи шицки дипломи, а по Правилнїку о преглашованю школяра ґенерациї окремна комисия бодую дипломи. Школа вреднує шицки дипломи зоз змаганьох од општинских по републични, та хтори школяр ма найвецей, його ше преглашує за школяра ґенерациї. Найважнєйши боди каждому школярови осмей класи тоти од Министерства просвити: за перше место 8 боди, за друге 6, а за треце 4 боди.

Сара Мармила ОШ Петефи бриґада” ” у Кули

Фото: Сашо Палєнкаш

ЯК ШЕ ПРЕГЛАШУЄ ШКОЛЯРА ҐЕНЕРАЦИЇ

ОГЛЯДНУЦЕ НА ПРЕШЛОСЦ еб редакция „Руского слова”, у сотруднїцтве зоз Заводом за културу войводянских Руснацох, Музейом Войводини и Покраїнским заводом за защиту памятнїкох, поволує читачох новинох „Руске слово” и нащивительох сайта (www.ruskeslovo.com) же би помогли препознац особи на старих фотоґрафийох. Фотоґрафиї хтори ше будзе обявйовац на сайту и у новинох диґитализовани, а пре точне идентификованє особох на сликох, хтори маю окремну музейну вредносц, потребна помоц од ширшей явносци. Шицки фотоґрафиї настали у дакедишнєй фотоґрафскей роботнї Бруґошових у Руским Керестуре. Кажду фотоґрафию ше подпише зоз одредзену шифру, та кед же препознаце даєдну, лєбо вецей особи на фотоґрафиї, модлїме Вас же бисце явели до Заводу на число телефона 021/548-421, лєбо на мейл: zavod.rusini@gmail.com. Фотоґрафиї ше будзе обявйовац длугши часови период, а на сайту буду пошоровани на окремним месце, так як виходза у новинох.

В

ПОМОГНЇЦЕ, РОЗПИТАЙЦЕ ШЕ, ПРЕПОЗНАЙЦЕ!

■ ГОРНЇЦА – ПУТОВАНЯ, УЧЕНЯ, Фотоґрафия: K006a_0159P

РОЗДУМОВАНЯ