ИНФОРМАТОР, ОГЛАШКИ, ИНТЕРМЕЦО
ГЛАСНЇК ПО РУСКИ РОК LXXVI ЧИСЛО 28 (3897) НОВИ САД, 10. ЮЛИЙ 2020.
У церкви Христа Цара у Новим Орахове прешлей нєдзелї новоораховски парох о. Владислав Рац служел Службу Божу, а по законченей Служби Божей, парох пошвецел моторки, алє и моторкашох-байкерох котри сцерпезлїво чекали опрез церкви. Як гварел парох, пришло вельке число моторкашох зоз Нового Орахова и Бачкей Тополї, и гоч то можебуц у нашей заєднїци нє обичай, вон потримує їх инициятиву. Тераз то уж треци рок же ше така подїя случує. О. Р.
ЦЕНА 30 ДИНАРИ
Фото: Вероника Вуячич
К: И Н Ь ЕЛ КОСТ КОМПЛЕТ Ц А ЛИ
. н и д 00 бок 31 5 2 А З
У НОВИМ ОРАХОВЕ ПОШВЕЦЕНИ МОТОРКИ
Фотоґрафия: 0726P
Фотоґрафия: 0727P
Даєдни фотоґрафиї обявюємє вецей раз, понеже за нїх дотераз нєт нїяки податки.
ОГЛЯДНУЦЕ НА ПРЕШЛОСЦ
оволуєме читачох новинох „Руске слово” же би помогли препознац особи на старих фотоґрафийох. Пре точне идентификованє особох на сликох, хтори маю окремну музейну вредносц, потребна помоц од ширшей явносци. Шицки фотоґрафиї П настали у дакедишнєй фотоґрафскей роботнї Бруґошових у Руским Керестуре. Кажду фотоґрафию ше подпише зоз одредзену шифру, та кед же препознаце даєдну, лєбо вецей особи на фотоґрафиї, модлїме Вас же бисце явели до Заводу на число телефона 021/548-421, лєбо на мейл: zavod.rusini@gmail.com.
■БУДЗМЕ ОДВИЧАТЕЛЬНИ
ИНТЕРМЕЦО ДОБРОДЗЕЧНИ ОГНЬОГАСНИ ДРУЖТВА
К О Ц У Р ( II )
О
д снованя по нєшка, през коцурске Добродзечне огньогасне дружтво прешло вель ке число огнь о га сцох, а хви лько во Дружтво чишлї коло 200 членох. Ре зул тат длу го роч ней ак тив но сци и анґ а жо ва но сци чле нох Дру жтва на фа хо вим оспо со бй о ва ню у до брод зеч ним огнь о га стве тото же их єст вкуп но 32-йо котри здо були зва нє вис шо го огнь о га сно го офи ци ра, огнь о га сно го офи ци ра лє бо млад шо го огнь о га сно го офи ци ра. Дружтво у цалосци, як и активни поєдинци, на велїх змаганьох порядно медзи найлєпшима. Коцурски огньогасци зазначели вельки успихи на Огньогасних змаганьох Войводини, ишли ище на Союзни, та и Републични огньогасни змаганя, а успишни су на Майских стретнуцох огньогасцох. За гуману и длугорочну роботу у Дружтве дзепоєдни члени достали одликованя I и II шора Огньогасного союзу Югославиї, одликованя I и II шора Огньогасного союзу Сербиї, а тиж и Значку Огньогасного союзу Войводини. ДОД добитнїк и Повелї Огньогасного союзу Войводини, а цеши ше и з Октоберску награду општини Вербас. Нєшкайше руководство ДОД творя предсидатель Владо Копчански, командир Саша Тодич (котри окончує и функцию касира), заменїк командира Здено Хро миш, секретар Славиша Сабадош, совитнїк Янош Надьфеї, адютант Микола Пляскач, маґазинер Владимир Орос и маґазинер превозкох Александар Хромиш. О. Р.
2 РУСКЕ СЛОВО
Хлопска представнїцка екипа на змаганю 1985. року
10. ЮЛИЙ 2020.
ЗМИСТ
УВОДНЇК Пише: Иван САБАДОШ, главни одвичательни редактор
■ Тижньовнїк 4–5. Конєчни резултати парламентарних виберанкох
■ Нашо места 10–11. Борба процив епидемиї корони на локалним уровню
■ Економия 12–15. Тлачидба жита у наших валалох
■ Култура и просвита 20-21. Интервю: Славко Орос, директор РНТ „Петро Ризнич Дядя”
■ Людзе, роки, живот 22-23. Наш госц: Яким Ерделї зоз Петровцох
■ Духовни живот 27. Школярски дзень у Водици
■ Информатор 28–33. Мали оглашки и In memoriam
■ Спорт 35. Когуцики керестурского „Русина” бавели на турнире у Пиньвиц
■ Интермецо 38–39. Хладок и горуци тепши
Насловни бок: Превентивни мири знова обовязни у Новим Садзе Авторка фотоґрафиї: Вероника Вуячич
КОРОНА, ВИБЕРАНКИ, КОРОНА... По тим шоре зменюю ше приоритети остатнї два мешаци у нашей явносци, у медийох и на дружтвених мрежох. Кед епидемия почала и преглашени позарядови стан, якошик ше подрозумйовало же то чежка, алє нєобходна мира. У пракси ше потвердзело же то наисце так. Ширенє вируса кельо-тельо положене под контролу и нє случел ше нам найгорши сценарий. Проблеми почали после, и то прешвечени сом, пре єден ендемски рис нашого колективного характеру и менталитету – часто забуваме же стретнуце нє закончене, алє ше ма бавиц и други полчас. Скоро шицки рестриктивни и превентивни мири практично одразу утаргнути и звед зени на уровень лїхого препорученя. И власц и Кризни штаб и ми сами, тє. фамозни „народ” почали зме ше справовац як кед би ше нїч нє случело, як кед би корони нє було. Кед же уж шицко могло, кед дошлєбодзени беоґрадски дерби и финале националного Купа пред публику, кед дошлєбодзени медзинародни тениски турнир, матурски журки и масовни свадзби, чом би ше вец одкладало виберанки? Коло того зме наисце нє винїмкови. У сушедней Горватскей прешли викенд ше тиж гласало, гоч епидемиолоґийна ситуация у цалим реґиону чежша як цо була пред двома-трома тижнями. И там ше у директним пре но су на грома ди сла ве ла ви бе ран кова по би да без ма скох, без социялней дистанци... Медзитим, тераз ше одразу корона врацела (лєбо нїґда оталь анї нє пошла). У дню кед зме досягли смутни рекорд, 13 особи умарти од Ковиду-19 за 24 годзини, предсидатель Вучич наявел заверанє Беоґраду. Наява, а можебуц баржей манир у хторим є сообщена, випровоковали тисячи людзох же би вишли на улїци главного городу. Шицко цо ше случова ло познєйше и цо дїло аґре сивней меншини – на лєт на Скупштину, вандализем и атаки на полицию, заслужує нєдвосмислову осуду. Демонстрациї и протест демократске право, а гулиґанизем и насилство виновне дїло и нє шме ше их виєдначовац и мишац. Медзитим, слики з Беоґраду муша буц спозорююци. Барз опасна и нєпредвидлїва ситуация кед людзе вецей нїкому нє веря – анї власци, анї Кризному штабу, анї опозициї, и кед ше престаню бац и од полициї и од корони... З тижня на тидзень пробуєм тот уводнїк поентовац и заключиц з дачим позитивним, афирмативним, кельо-тельо оптимистичним. Голєм кед би и тераз так могло, алє нє мож... Три млади животи претаргнути, два животно загрожени, єден упрепасцени. То биланс чежкого транспортного нєщесца хторе ше прешлого викенду случело медзи Керестуром и Кулу... Нєт ту цо повесц, поучовац, правиц ше мудри. Слова тераз нє вредза вельо. Час за цихосц, смуток за погинуту младосцу и сочуствиє з унєщесценима фамелиями.
* ”РУСКЕ СЛОВО” – гласнїк по руски * Виходзи каждого пиятку * Снователь Национални совит рускей националней меншини * Видава НВУ ”Руске слово”, Нови Сад * Перше число вишло 15. юния 1945. року у Руским Керестуре * Адреса: НВУ ”Руске слово”, Булевар ошлєбодзеня 81/VII, 21000 Нови Сад * Редакция: одвичательни редакторe/ки – Олена Планчак-Сакач, Ясмина Дюранїн, Микола М. Цап, Микола Шанта * редакторе/ки рубрикох – Мирон Горняк-Кухар, Александар Паланчанин, Мартица Тамаш, Славица Фейса, Вероника Вуячич * новинаре/ки – Мария Афич, Влада Дїтко, Лидия Кухар, Андреа Медєши, Оля Русковски * лекторка – Блажена Хома-Цветкович * ґрафична редакторка – Люпка Цвеїч * ґрафични дизайнерки – Мария Гудак, Таня Салонтаї * Телефони: 021/6613-697, 021/6624-708, 021/6623-076; 021/6621-433 * Телефакс 021/528-083 * Предплата за цали рок: у жеми 1 500 динари, а у иножемстве 100 евра * Жиро-рахунок Banca Intesa a.d. Beograd 160-92324482 * Девизни рахунок 160-0050870024999-53 * Рукописи ше нє враца * Друкує Друкарня ” Maxima graf” Петроварадин * E-mail: redakcija@ruskeslovo.com * Web site: www.ruskeslovo.com * YU ISSN 0350-4603 * COBISS SR-ID 15915778 * Друковани тираж 2 000 *
Директор др БОРИС ВАРҐА *** Главни одвичательни редактор ИВАН САБАДОШ
10. ЮЛИЙ 2020.
РУСКЕ СЛОВО 3
ТИЖНЬОВНЇК
ВИБЕРАНКИ 2020 РВК ОБЯВЕЛА КОНЄЧНИ РЕЗУЛТАТИ:
СЕДЕМ ЛЇСТИНИ У СКУПШТИНИ, МОНАРХИСТИ ОСТАЛИ СПОД ЦЕНЗУСА Конєчни резултати виберанкох отриманих 21. юния у сущносци лєм потвердзели тоти прелиминарно обявени. До Народней скупштини уходза седем виберанково лїстини. Розлика лєм у єдним мандату хтори од першопласованей Сербскей напредней странки прешол меншинскей лїстини Муамера Зукорлича епублична виберанкова комисия (РВК) 5. юлия прилапела Звит о вкупних резултатох виберанкох за народних посланїкох Народней скупштини републики Сербиї. Конєчни резултати обявени понеже зраховани прелиминарни резултати гласаня отриманого 21. юния, и повторених виберанкох 1. юлия на 234 гласацких ме стох од вкупно 8 253 на хторих могло сполнїц гласацке право. Конєчни резултати скоро цалком потвердзели предходни прелиминарно обявени, рахуюци ту пласман виберанкових лїстинох хтори прешли скупштински цензус од три одсто, як и биланс мандатох у републичней Народней скупштини хтора ма 250 посланїкох. Єдина розлика же першопласована лїстина место прелиминарних 189, по конєчних резултатох будзе мац 188 мандати, а меншинска бошняцка лїстина Муамера Зукорлича штири мандати место трох кельо єй припадало по прелиминарних резултатох.
Р
РОЗПОРЯДОК МАНДАТОХ Конєчни резултати потвердзую же лїстина Сербскей напредней странки „АЛЕКСАНДАР ВУЧИЧ – ЗА НАШО ДЗЕЦИ” освоєла 60,65 одсто гласи на парламентарних виберанкох, односно 188 мандати у будуцим скупштинским зволаню. Лїстина ИВИЦА ДАЧИЧ –„Социялистична партия Сербиї (СПС), Єдинствена Сербия (ЄС) – Драґан Маркович Палма” освоєла 10,38 одсто гласи и им припадаю 32 по сланїцки ме ста. Лї сти на АЛЕКСАН ДАР ШАПИЧ – ПОБИДА ЗА СЕРБИЮ освоєла 3,83 одсто гласи, односно 11 мандати у Скупштини. До Народней скупштини вошли и штири меншински партиї за хтори нє важел общи цензус од три одсто, алє правило природного прагу: Лїстина „Vajdasági Magyar Szövetség – Pásztor
4 РУСКЕ СЛОВО
István – Союз войводянских Мадярох – Иштван Пастор” освоєла 2,23 одсто гласи дзекуюци котрим будзе мац 9 мандати; Лїстина АКАДЕМИК МУАМЕР ЗУКОРЛИЧ – ЛЄМ ПРОСТО – Странка правди и помиреня (СПП) – Демократска партия Македонцох (ДПМ) / Akademik Muamer Zukorlić – Samo pravo – Stranka pravde i pomirenja (SPP) – Демократска партија на Македонците (ДПМ) освоєла 1 одсто гласох, та будзе мац 4 мандати; Лїстина „АЛБАНСКА ДЕМОКРАТСКА АЛТЕРНАТИВА – УЈЕДИЊЕНА ДОЛИНА / ALTERNATIVA DEMOKRATIKE SHQIPTARE – LUGINA E BASHKUAR” освоєла 0,82 одсто гласох за 3 мандати; Лїстина СДА Санджаку др Сулейман Уґлянин / SDA Sandžaka – dr. Sulejman Ugljanin достала 0,77 одсто гласох и у новим зволаню Народней скупштини будзе мац 3 мандати. Право гласа на виберанкох отриманих 21. юния и 1. юлия мали вкупно 6 милиони 584 тисячи 376 гласаче котри уписани до виберацкого списку, а свойо виберанкове право на 8.433 виберацких местох вихасновали 3 милиони 221 тисячи 908 гласаче, односно 48,93 одсто. ОСТАЛИ ПОД СМУЖКУ Аж штернац виберанково лїстини хтори участвовали на парламентарних виберанкох нє прешли цензус. Найблїжей тому цилю сцигла виберанкова лїстина „ЗА КРАЛЬОВИНУ СЕРБИЮ (Рух обнови Кральовини Сербиї, Монархистични фронт) – Жика Ґойкович”. На виберанкох 21. юния, по прелиминарних резултатох Коалиция за кральовину Сербию достала потримовку 83 237 гласачох – 2,63 одсто. Прето монархисти найвецей обчековали од повторйованя виберанкох на надзвичайно вельким чишлє гласацких местох 1. юлия, рахуюци же
у другим пробованю можу повториц и злєпшац резултат, насампредз так же прицагню конзервативнєйших гласачох чийо примарни политични преференциї нє мали вигляду войсц до Парламенту анї з другого пробованя. Медзитим, насампредз прето же виходносц на повторени виберанки отримани роботни дзень була мала, ПОКС припознал же ше им з тей нагоди нє удало постац парламентарна странка. АВТОНОМНА ПОКРАЇНА ВОЙВОДИНА Понеже виберанки за покраїнских посланїкох 1. юлия були повторени лєм на 23 од 1 781 гласацких местох, Покраїнска виберанкова комисия (ПВК) обявела Звит о конєчних резултатох виберанкох за посланїкох у Скупштини АП Войводиниуж штварток, 2. юлия. Скупштина АП Войводини ма вкупно 120 посланїкох, а мандати достали седем од дзевец лїстинох хтори участвовали на виберанкох. 10. ЮЛИЙ 2020.
tiznjovnjik@ruskeslovo.com
ВИБЕРАНКИ 2020 Як ПВК сообщела, од вкупно милион 696 тисячи 292 особох зоз правом гласа на покраїнски виберанки вишли 852 тисячи 972 гласаче. Найвецей гласи достала лїстина Сербскей напредней странки „АЛЕКСАНДАР ВУЧИЧ – ЗА НАШО ДЗЕЦИˮ котра достала 498 495 гласи и 76 мандати; Лїстина ИВИЦА ДАЧИЧ –„Социялистична партия Сербиї (СПС), Єдинствена Сербия (ЄС) – Драґан Маркович Палма” достала 90 512 гласи, односно 13 мандати; За Союз войводянских Мадярох „Vajdasági Magyar Szövetség” – Pásztor István – „Союз войводянских Мадярох” гласали 75 218 особи, и освоєли 11 мандати; „Войводянски фронт” (Лиґа социялдемократох Войводини, Войводянска партия и Вєдно за Войводину) достал 41 455 гласи, односно 6 мандати; Коалиция „Метла 2020ˮ достала 35 479 гласи и 5 мандати; Лїстина „ЗА КРАЛЬОВИНУ СЕРБИЮ – ЗА СЕРБСКЕ ВОЙВОДСТВОˮ (Рух обнови Кральовини
Сербиї, Монархистични фронт) – Жика Ґойкович достала 34 083 гласи и 5 мандати; Лїстина „Др ВОЇСЛАВ ШЕШЕЛЬ – СЕРБСКА РАДИКАЛНА СТРАНКA” достала 26 489 гласи и 4 мандати. Конєчни резултати покраїнских виберанкох тиж ше мало розликую од тих хтори прелиминарно сообщени, та и дистрибуция посланїцких мандатох иста як цо указовали и статистични проґнози Покраїнскей виберанковей комисиї.■ Я. Дю./И. С. 10. ЮЛИЙ 2020.
ЕПИДЕМИЯ ВИРУСУ КОРОНА У СЕРБИЇ
СИТУАЦИЯ ОЗНОВА ОЗБИЛЬНА
Вовторок, 7. юлия досягли зме смутни рекорд – аж 13 особи умарли од пошлїдкох инфекциї зоз вирусом корона. По урядово обявених податкох Министерства здравя, то найвекше число жертвох у єдним дню од початку епидемиї Кед 6. мая утаргнути позарядови стан у Републики Сербиї, урядови биланс епидемиї вирусу корона и оберацей хороти Ковид 19 бул 9 791 вкупно реґистрованих хорих, од хторих вецей як 1 750 уж були потвердзено вилїчени, и 203 умарти особи. Два мешаци познєйше, 6. юлия, по державней статистики маме вкупно 16 420 инфицированих од хторих 2 737 особи маю активну хороту a медзи нїма 93 особи на респираторох, и 317 умартих. Дньово ше на корону тестира вецей як 5 000 особи, а од початку епидемиї таку дияґностику прешли скоро 450 тисячи особи. Активносц вирусу, та и провадзаца статистика, стаґнирали лєбо ше и зменшовали у маю и початком юния. Штредком юния крива епидемиї указовала скоро математично правилни тренд благого росту, алє тот период пред виберанками у єдней часци фаховей, политичней та и лаицкей явносци дискутабилни и обтерховани з контроверзами. Медзитим, конєц юния и початок юлия ознова подзвигнул статистични указателї на уровень яки бул у штред першого налєту епидемиї у априлу. Подобни тренд, гоч вкупни числа менши, зазначує ше у вецей державох реґиону. Шветова здравствена орґанизация осторожно преценює же актуална ситуация ище нє початок другей габи епидемиї, алє пошлїдок диспропорцийного епидемиолоґийного моделу, по хторим балкански держави перше вдеренє епидемиї вирусу корона концом жими и початком яри нє потрафело так моцно як Заходну Европу лєбо екстремно як Италию и Шпанию, алє им главне вдеренє грожи праве на проґнозованим концу першей габи пандемиї. По спозореньох Кризного штабу и домашнїх епидемиолоґох, пременєла ше и демоґрафска и симптомска слика актуалней фази еписемиї – медзи охоренима доминую млади особи, а просекова клинїчна слика вельо озбилнєйша и чежша як на яр, кед велї корону прелєжали без
симптомох. Пре звекшане число нових пациєнтох, обновена робота ковид-амбулантох, а формовани и нови реґионални ковид-шпиталї. Розликую ше и мири превенциї на державним уровню. Место тоталного завераня яке було под час позарядового стану, тераз акцент на локалних кризних штабох и локално огранїчених мирох у општинох и
АПЕЛ КРИЗНОГО ШТАБУ На териториї АП Войводини, епидемиолоґийна ситуация у Новим Садзе и Вербаше оценєна як озбильна. Позарядова ситуация нє преглашена, алє запровадзени дополнююци превентивни мири. Кризни штаб южнобачкого округу обявел апел явносци, з хторим ше поволує гражданох же би отримовали социялну дистанцу, ношели маски и отримовали порядну гиґиєну рукох. Апелує ше и на власнїкох вислужних дїялносцох же би почитовали предписани превентивни мири, и на роботодавательох же би занятим оможлївели безпечни условия за роботу. Циль апелу же би ше охранєла здравствена система и єй заняти, хтори ознова под вельким роботним обтерхованьом. городох хтори потвердзени як жирячиска епидемиї. Позарядова ситуация так преглашена у Беоґраду, алє и у вецей реґионалних центрох ширцом централней Сербиї – Шапцу, Боґатичу, Новим Пазару, Тутину, Враню, Владичиним Хану, Краґуєвцу, Чачку, Кралєве, Лучанох, Иванїци, Арилю, Пожеґи, Ужицу, Брусу, Чаєтини, и Прибою. Кед же ше епидемия нє положи под контролу з оштрейшима мирами, насампредз забрану сходох, змоцнєну санитарну гиґиєну явних просторох и огранїченями роботного часу вислужних дїялносцох, шлїдзи и заверанє тих штредкох, односно комунални карантин за вкупне жительство тих локалних самоуправох. И. С.
РУСКЕ СЛОВО 5
ТИЖНЬОВНЇК 75 РОКИ „РУСКОГО СЛОВА”
НАГРАДА „ШВЕТЛОСЦИ” „МИКОЛА М. КОЧИШ” мср МИРОСЛАВ КЕВЕЖДИ Редакция часописа за науку, литературу, културу и уметносц „Шветлосц” одлучела же би Награду „Микола М. Кочиш” за 2018-2019. рок достал мср Мирослав Кевежди, заняти у Културним центру Войводини „Милош Црнянски” у Новим Садзе. Награда часописа „Шветлосц”, котра ноши мено нашого визначного линґвисти, поети и писателя Миколи М. Кочиша, додзелює ше раз у двох рокох. Награду ше додзелює Мирославови Кевеждийови за серию приказох и оглядох, широкого дияпазону темох, од литератури по социолоґию, филозофию и антрополоґию. Прилоги у часопису „Шветлосц”, за котри ше го наградзує з Награду „Микола М. Кочиш”, представяю значне и ориґиналне доприношенє нє лєм публицистики на руским язику, алє и критики у найширшим значеню того слова. Мирослав Кевежди квалификовани менаджер, виглєдовач, редактор, новинар и активиста нєвладових орґанизацийох на подручу култури, релиґиї, медийох и правох националних меншинох. Як орґанизатор и виглєдовач, анґажовани є у числених орґанизацийох и проєктох цивилного сектору. Обявел вецей дзешатки науково и фахово роботи зоз начишлєних обласцох. Роботи му обявйовани на английским, сербским, горватским, руским, словацким, румунским и китайским язику. За „Шветлосц” мср Мирослав Кевежди пише од 2003. року. БИ О Ґ РА ФИЯ Народзени є 1976. року у Новим Садзе. Штредню машинску школу закончел у Вербаше. Дипломовал 2001. у Заґребе на Филозофским факултету Дружби Исусовей (дипломовани филозоф и професор филозофиї, дипломовани релиґиолоґ и професор релиґийней култури). Усовершовал ше 2002. на Специялистичних академских студийох у Новим Садзе на напряме „Медиї и мултикултуралносц”. Закончел мастер студиї 2012. року на UNESCO катедри Универзитета уметносци у Беоґрадзе, дзе достал диплому мастер менаджера у култури и медийох. Сертификовани є тренер за стратеґийне планованє Гражданских инициятивох у рамикох проєкта TACSO. Бул заняти як професор филозофиї и лоґики у Ґимназиї „Петро Кузмяк” од 2006. по 2008. рок. Бул перши директор Завода за културу войводянских Руснацох од 2008. по 2012. року. Од 2012. по 2018. бул заняти як координатор нєвладових орґанизацийох, а од 2018. виглєдовач є културного розвою у Заводзе за културу Войводини. Од 2014. по 2016. рок бул експерт-консултант Совиту Европи у рамикох програми „Promoting Human Rights and Minority Protection in South East Europe”. Бул член Националного совиту рускей националней меншини (2014-2018). Бешедує по руски, сербски и английски. Микола М. Цап
НАГРАДА „ЛИТЕРАТУРНОГО СЛОВА” „МИРОСЛАВ СТРИБЕР” МИРОН ДЖУНЯ Мирон Джуня учашнїк, хронїчар и порушовач литературних збуваньох остатнїх декадох ХХ и перших ХХІ столїтия. Без Джунї нє мож задумац сучасни литературни живот у рускей заєднїци – меинстримово лєбо алтернативни литературни сходи по руски, або виданє без його пред, лєбо по сле слова. У додатку „Литературне слово”, по Джуньових текстох лєгко провадзиц и замерковац нови феномени у рускей сучасней литератури и културней елити, лєбо декаденцию иснуюцей. Цалу єдну ґенерцию младших авторох перши привитал до швета рускей литератури, алє ше нїґда нє по ставя як єй вожд, ментор, лєбо ґуру. Єдини є хтори пробовал зучиц вєдно тих челєднїкох и челєднїци з традицию и класиками нашей уметнїцкей поезиї и прози. Же би ше го розумело у читаню, наисце треба познац руски язик и ориґинални зявеня у рускей заєднїци. Мирон нови феномени лєгко и швидко замерковює, оценює, дакеди оштро и нє ми ло серд но ци нич но. Його кри ти ки, ре цен зиї и огляднуца, баржей интуитивни як фактоґрафски, часто сами за себе ориґинални уметнїцки твори рускей пост-постмодерни. Мирон свойофайтови „чловек-институция” и профе сионалєц без роботней кнїжочки. Оксиморон котри найлєгчейше потолковац з тим же саме пробованє толкованя банализує комплексносц феномена Джунї. Прето Мирон нє обявює кнїжки, лєм розошати твори. БИ О Ґ РА ФИЯ Мирон Джуня народзени 1969. року у Руским Керестуре, дзе закончел основну и штредню школу. Дипломовал 2014. року на Оддзелєню за русинистику Филозофского факултету Универзитета у Новим Садзе, дзе є уписани на мастер-студийох, на теми обсценей лексики у нашей мацеринскей бешеди. Роботна кариєра му отвореного типу, углавним вязана за швет култури и медийох дзе робел формално, гонорарно и волонтерски. За себе гвари же є житель ґлобалного валала, и пасионовани театрални и синеастични ентузияста; Интересує го сучасна рус(ин)ска/виходнярска/УА, як гвари „наша” култура; У Едициї макOFF часопису МАК 2012. року обявена му кнїжка поезиї „Моєй желєновласей Ехо”. Добитнїк є награди Литературного слова за 2011. и 2018/19. рок др Б. Варґа/И. Сабадош
ЛЄТНЇ ФЕСТИВАЛИ И ЕПИДЕМИЯ КОРОНИ
ЕҐЗИТ НЄ БУДЗЕ У ПЛАНОВАНИМ ТЕРМИНУ И ФОРМАТУ Водзаци домашнї музични фестивали и манифестациї медзи котрима EXIT, Beerfest, Nishville, Lovefest и други, обявели же пре погоршанє епидемиолоґийней ситуациї извесне же ше наявени подїї нє случа у авґусту у планованим формату. У сообщеню фестивалох ше визначує же манифестациї заказани за тото лєто, после утаргованя позарядового стану и релаксациї ситуациї коло епидемиї вирусу корона, на препорученє компетентних
6 РУСКЕ СЛОВО
орґанох, пролонґовани за авґуст. Медзитим, пре терашнє погоршанє здравственей ситуациї, уж тераз извесне же узвичаєни фестивалски виданя зоз вецей дзешатки тисячи нащивителями того року нє будзе. Як алтернативу подполному одказованю, розпатра ше опция у котрей би ше фестивали символично случели зоз даскельо стотками, або кед здравствена ситауция дошлєбодзи, даскельо тисячами людзох, кельо през лєто до-
шлєбодзене ширцом Европи. У сообщеню ше виражує и протест пре стиґматизацию манифестацийох, хтори ище анї нє отримани, як найопаснєйшого жирячиска епидемиї. Ювилейни, 20. по шоре Фестивал Еґзит мал буц отримани на Петроварадинскей твердинї праве тераз, од 9. по 12. юлий. Потим преложени термин од 13. по 16. авґуст, алє и вон тераз мало вироятни. И. С. 10. ЮЛИЙ 2020.
tiznjovnjik@ruskeslovo.com
ВАНДАЛИЗЕМ У БАЧИНЦОХ
ОДОРВАНА ТАБЛА НАЦИОНАЛНОГО СОВИТУ У ноци медзи штвартком 2-ого и пиятком 3-ого юлия, ище нєпозната особа лєбо особи, одорвала таблу з ознаку Подручней канцелариї Националного совиту Руснацох у Бачинцох на будинку Месней заєднїци, дзе шедзиско Канцелариї. Же табли на муре нєт, пияток рано обачел предсидатель Совиту МЗ Бачинци Дьордє Стевич, и о тей нємилей подїї обвисцел координатора Подручней канцелариї Владислава Папуґу, и предсидателя бачинского КПД „Драґутин Драґен Колєсар” Бориса Надя. Вони потим о инциденту обвисцели Национални совит Руснацох, а поволана и полиция хтора вишла на терен, направела увид и записнїк. Полиция глєда виновнїка лєбо виновнїкох того вандализму. Предсидатель Националного совиту Руснацох Борислав Сакач осудзел тот инцидент. – Ми як Национални совит найоштрейше осудзуєме тот вандалски акт и наздава-
ме ше же з нїм нє буду нарушени гармонични медзинационални одношеня у тим, иншак мирним и мултиетнїчним сримским валалє – гварел предсидатель Националного совиту Руснацох. О можлївих мотивох за тото вандалске дїло мож бешедовац лєм нєурядово. Чи то поробене нароком и можебуц ма националну конотацию, чи є нєодвичательни поступок дакого хто анї нє зна цо вандализовал, чи мотив можебуц материялни, односно секундарна сировина, гоч у символичним количеству. По словох координатора Подручней канцелариї Владислава Папуґу, обвисцени компетентни орґани. Вон оценєл же вандализем дїло поєдинца хтори сцел упрекосциц. Подобно дума и предсидатель КПД „Драґутин Драґен Колєсар” Борис Надь додаваюци же ше наздава же у тим нємилим случаю нєт даякей националней конотациї, алє же слово о нєодвичательному поєдинцови. Зоз таким думаньом ше склада и подпредсидатель Националного совиту Руснацох Зденко Лазор зоз Бикичу и додава: – Полиция треба же би поробела свою роботу и пренашла виновнїка хтори потим треба же би одвитовал за тото цо поробел. Наздавам ше же так и будзе и же тот случай будзе ришени, а нова табла ознова поставена на будинок Месней заєднїци – заключел Зденко Лазор. Здогаднїме, табла Подручней канцелариї поставена штредком децембра прешлого року кед канцелария Националного совиту у тим сримским валалє урядово отворена. То наймладша, єденаста по шоре подручна канцелария Националного совиту Руснацох, и перша хтору после вецейрочних инициятивох и вимогох з Бачинцох формовало актуалне, пияте зволанє Совиту. Вл. Дї. / И. С. 10. ЮЛИЙ 2020.
STANOVISKA
Пише: Каролина ДЖУДЖАР, професорка руского язика
КОСЦ У ГАРЛЄ Ище ше анї тот школски рок шорово нє закончел, уж ше у явносци зявели нагадованя як ма випатрац наиходзаци. Кед же вирус останє присутни, рихта ше комбиновани модел. То значи же школяре и далєй буду мац онлайн наставу, алє и же буду приходзиц до школи кажди други тидзень. Сама тота вистка спричинює нєзадовольство при родичох, при просвитних роботнїкох, а верим же и при школярох. И заш ше повторює исте. Медзи родичох и просвитних роботнїкох ше руци косц, та най ше медзисобно грижу. Министерство дриля свойо, а дзеци як прейду, увидзиме на концу. Проблем нє лєм у тей наявеней гибридней форми настави, алє вообще у сотруднїцтве медзи тима трома боками. Нїч од трилатералней догварки лєбо спорозуменя. Звадз, та преберай власц – то би була найточнєйша констатация ситуациї. Понеже школство тераз таке яке є, можебуц би було лєпше кед би ше шицки зочели зоз тим цо маме, та з того вицагнуц найлєпше цо мож. Требали бизме шицки медзи собу сотрудзовац и постац партнере, а нє нєприятелє. Заш лєм, шицки маме исти циль, а то образованє дзецох. Тото сущне цо хиби при шицких, то медзисобне уважованє, як и почитованє. Кед би ше голєм тото могло реализовац, уж би напрям роботи бул олєгчани и створела би ше цалком иншака атмосфера. Уж бизме були на пол драги ґу отримуюцому и розумному ришеню. Кед же за собу уж маме даскельо мешаци онлайн настави, Министерство просвити би требало вианализовац тото цо хибело, цо нєдоставало, зоз чим ше зочовали школяре, родичи, та и сами просвитни роботнїки. И нормално, одстранїц тоти исти препреченя. Же шицким чежко у такей ситуациї, правда. Як робиц зоз школярами котри перша класа? Або пията? Першoкласнїки анї шорово нє упознаю свою учительку, тоти зоз пиятей класи котри приходза ґу наставнїком, нє познаю анї их, анї иншаку систему роботи. Чи вообще Министерство штудира о таких дзецох? Чи штудира о просвитному роботнїкови котри источашнє и родитель? Або о фамелийох дзе єст вецей дзеци, а єден (або анї єден) рахункар? И то нє перша така ситуация дзе ше школи надрилї даяки нови експеримент лєбо система роботи, а вец охабене же би ше людзе сами знаходзели. Верим же зме шицки способни одробиц шицко, алє и то муши буц у гранїцох якейшик нормали. Перше робиц онлайн, а вец треба ходзиц на семинар же як водзиц онлайн наставу? У тей ситуациї у котрей зме шицки, важне же бизме шицки наисце були на истим боку. Же би до того дошло, важна транспарентносц и зочованє зоз проблемами. Медзитим, перше и сущне нє напажериц ше на руцену косц и однїмац ше за ню, алє ше научиц сотрудзовац. Бо, вше ше зведзе на исте – кед сами себе медзисобно нє помогнєме, нїхто нам нє помогнє. Становиска висловени у тим тексту виключно авторово и нє вше одражую ушорйовацку политику новинох „Руске слово”
РУСКЕ СЛОВО 7
НАШО МЕСТА У КОЦУРЕ
ОТРИМАНА РОЧНА СКУПШТИНА ПЕНЗИОНЕРОХ У Ловарским доме у Коцуре прешлого пиятку, 3. юлия, отримана Рочна скупштина Месней орґанизациї инвалидних и других пензионерох. Скупштину отворела предсидателька Орґанизациї Андя Хромиш, а присуствовали коло 60 члени здруженя. На дньовим шоре Рочней скупштини були 15 точки. Представени звит о роботи и финансийни звит за прешли рок, активносци котри Здруженє мало у прешлим периоду, як и плани роботи и плановани активносци за наиходзаци период. Акцент бул на адаптованю власних просторийох Месней орґанизациї, а приоритет їх дальше оправянє и ушорйованє простору коло нїх. Як наглашене, Здруженє предлужи зоз своїма поряднима активносцами на хасен шицких членох, як и зоз предаваньом огриви и рижних других продуктох на одложене плаценє, а тиж буду орґанизовани рижни вилєти, одходи до баньох и други єднодньово и вецейдньово екскурзиї. По законченей официйней часци скупштини, госци и домашнї мали нагоду уживац у вечери и друженю котре пририхтали члени Здруженя. На схадзки присуствовали и предсидатель Дочасового орґану Општини Вербас Милан Ґлушац, предсидатель Општинского здруженя пензионерох Милич Мийович, представнїки Месней заєднїци Коцур, як и представителє здруженьох пензионерох зоз Бачкого Доброго Поля и Змаєва, Добродзечного огньогасного дружтва Коцур и представителє других коцурских здруженьох. О. Р.
АКЦИЯ ДОБРОДЗЕЧНОГО ДАВАНЯ КРЕВИ
СЛАБШЕ ОДВОЛАНЄ ЯК ПРЕШЛИРАЗ
У просториї Месней заєднїцох у Руским Керестуре, 29. юния, отримана друга тогорочна акция даваня креви на хтору ше одволало коло 20 гражданох. Спред Заводу за трансфузию креви Войводини дохторка медицини Милана Беґоня виявела же перше одволованє на акцию даваня креви хторе отримане концом фебруара, було вельо векше, коло 40 гражданох, док у
8 РУСКЕ СЛОВО
акциї даваня креви хтора отримана пондзелок, участвовало полу менше число людзох. Як дохторка визначела, велї потенциялни давателє мали звекшану температуру и подлу слику гемоґлобину, вироятнє пре вельки горучави, а тиж додала же меншому числу давательох допринєсол и школски розпуст, а штредньошколци ше под час школского року вше одволовали у вельким чишлє. Давателє креви можу буц шицки особи старши од 18 и младши од 65 рокох, под условийом же нє мали даяку тирвацшу хороту. – Шицки хтори на терапиї пре даяки хронїчни хороти, як цо звекшани кревов прицисок, або маю цукрову хороту, можу дац крев, алє важне же би на дзень даваня креви нє попили лїки – гварела др Беґоня, и з тей нагоди апеловала же би ше людзе одшмелєли давац крев, понеже, як гварела, з єдним даваньом креви мож виратовац штири животи. Орґанизатор акциї Завод за трансфузию креви Войводини у сотруднїцтве зоз Червеним крижом Кула, а после Керестура и Крущичу, хтори нащивюю на кажди штири мешаци, на шоре Кула и Сивец. Ан. М. 10. ЮЛИЙ 2020.
mesta@ruskeslovo.com
ДЗЕНЬ ЖАЛОСЦИ У КУЛСКЕЙ ОПШТИНИ
ТРОЙО МЛАДИ ПОГИНУЛИ, ДВОЙО ЧЕЖКО ПОКАЛЇЧЕНИ НА ДРАГИ КЕРЕСТУР – КУЛА
У чежким транспортним нєщесцу хторе ше случело внєдзелю рано на 3 годзин и 30 минути, на драги медзи Руским Керестуром и Кулу, погинули три млади особи, а два чежко покалїчени. Нєщесце ше случело кед авто „рено меґанˮ, у хторим були шесцеро путнїки, злєцел з драги до ярку и преврацел ше. Три млади женски особи Б. Дю. (23) зоз Нового Саду, и малолїтни Т. Ґ. (15), зоз Вербасу и М. Ф. (17) зоз Кули, погинули у нєщесцу, а два особи, тиж малолїтни, дзивче М. С. (14) зоз Кули и леґинь Й. В. (17) з Руского Керестура, у чежким здравственим стану и з калїченями опаснима за живот превежени на Институт за здравствену защиту дзецох и младежи Войводини у Новим Сад-
зе. По остатнїх нєурядових информацийох з Дзецинского шпиталю у Новим Садзе, покалїчени и далєй у чежким здравственим стану, алє су нє загрожени животно. Дежурни служби – патрола МУП и екипа Швидкей помоци з Кули, помоцнєна з екипу зоз Вербасу, такой вишли на место нєщесца, локацию просто „Технїкиˮ пред уходом до Кули. Пре силу вдереня и чежину траумох троїм нє було ратунку, алє двойо покалїчени урґентно достали медицинску помоц и такой су транспортовани до шпиталю, цо им вироятно виратовало животи. По нєурядових информацийох, нїхто у превозки нє бул закапчани зоз сиґурносним ременьом. Вожач превозки, М. С. (23) з Руского Керестура, у нєщесцу лєгчей-
ше покалїчени. Зоз Министерства нукашнїх дїлох сообщене же М. С. тестировани и утвердзене же мал 1,5 промили алкоголу у креви. Вон загарештовани под сумню же под уплївом алкоголу управял з моторну превозку у хторей були шейсц особи и спричинєл транспортне нєщесце у хторим погинули три, а два особи чежко покалїчени. Полиция го терхує же пре алкогол и нєприсподобену швидкосц страцел контролу над превозку хтора ше преврацела до ярку коло драги. Одредзене му затримованє од 48 годзини, a пондзелок з виновну прияву вишол пред Висше явне тужительство у Зомборе. Як преноша медиї, одредзени му вишлїдни гарешт до 30 днї пре сумню же зробел чежке дїло процив безпечносци явного транспорту. Як сообщене, вишлїдни гарешт одредзени же би обвинєни М. С. нє могол уплївовац на шведкох, пре чежину дїла за хторе закон предписує 2 до 12 роки гарешту, и факт же траґедия спричинєла вельке знємиренє явносци, цо може загрожиц порядне и справедлїве водзенє виновного поступка. Пре чежке транспортне нєщесце вовторок, 7. юлий преглашени за Дзень жалосци на териториї Општини Кула. Дзень пред тим, пондзелок, Б. Дю. похована у Червинки, а Т. Ґ. и М. Ф. у Кули. Ан. М./И.С.
ОПШТИНА ЖАБЕЛЬ
ВИБЕРАНКИ ЗА ЧЛЕНОХ СОВИТУ МЕСНИХ ЗАЄДНЇЦОХ На виберанкох за членох Совиту месних заєднїцох на териториї општини Жабель виберало ше 32-ох кандидатох. Месна заєднїца Дюрдьов виберала седем нових членох Совиту, Месна заєднїца Жабель дзевец членох, у Месней заєднїци у Чуроґу ше виберало дзевец членох Совиту, а у Месней заєднїци у Ґосподїнцох седем нових членох. Кандидати котри ше находзели на виберанковей лїстини у Дюрдьове були: 1. Ярко Марич, 2. Бранислав Марич, 3. Стана Вуйович, 4. Илия Джамбас, 5. Драґана Мушицки, 6. Душко Михелц и 7. Велимирка Ачимов. Найвекше число гласох у Дюрдьове достал Душко Михелц (1 113). 10. ЮЛИЙ 2020.
У жабельскей општини за членох Совиту МЗ вишли гласац 32,12 одсто гражданє, односно, од вкупного числа уписаних гласачох котре виноши 21 637, гласали 6 950 гражданє. Найвекша виходносц була у Жаблю дзе гласали 33,66 одсто гражданє, потим у Чуроґу у котрим гласали 31,87 одсто гласаче. У Ґосподїнцох виходносц була 31,02 одсто, а у Дюрдьове 30, 44 одсто, односно 1 271 гласач вишол гласац за членох Совиту МЗ. Виберанкови дзень у Дюрдьове прешол без нєправилносцох и нє було проблеми. Мири защити ше почитовало, шицки гражданє ношели маски, а почитовало ше и социялну дистанцу – потвердзене зоз виберанковей комисиї. Л. Кх.
РУСКЕ СЛОВО 9
НАШО МЕСТА ЕПИДЕМИОЛОҐИЙНИ СТАН У ЛОКАЛНИХ ШТРЕДКОХ
ОТВОРЕНИ ДЗВЕРИ ЗДРАВСТВЕНИХ УСТАНОВОХ
Вирус ковид-19 нє слабнє, а слика пре каждодньово новозаражених пациєнтох нє оптимистична. Зявели ше и нови жирячиска пре хтори Кризни штаби принєсли оштрейши мири и розкази, а тото цо добре, то вшелїяк искуство у борби з вирусом, здобуте пред даскельома мешацами Пишу: Редакция и мрежа дописовательох
И
гоч ситуация ознова чежка, здравствени служби на локалним уровню порихтани за нових пациєнтох. ВЕРБАС Фахови колеґиюм вербаского Дома здравя „Велько Влахович” сообщел же шицки гражданє котри ше лїча у тей здравственей установи, а котри маю симптоми вирусу ковид-19, як цо звекшана тїле сна температура, кашель, очежане диханє, боляце гарло, треба же би ше цо скорей явели до амбуланти за ковид-19, котра ше находзи у про сторийох поливалентней патронажи. По комплетним препатрунку, кед же будзе потребне дальше лїченє, дохтор пошлє пациєнтох до установи на шлїдуюцим уровню здравственей защити, одно сно компетентного общого шпиталю. Як у сообщеню наведзене, модлї ше шицких пациєнтох зоз симптомами ковид инфекциї же би нє уходзели до централного обєкту Дома здравя, алє же би ше явели компетентному дохторови у ковид-амбуланти. Од 1. юлия роботни час ковид-амбуланти у Вербаше од 00 по 24 годзин, а явиц ше мож на число телефона 062/ 780 289. НОВИ МИРИ Як преноши сайт Општини Вербас, пре актуалну ситуацию вязану за зоперанє епидемиї ковиду-19 на териториї вербаскей општини, по препорученю Институту за явне здравє Войводини, Штаб за позарядово ситуациї принєсол нови мири. Дочасово ше одказує отримованє шицких културних и явних манифе стацийох, спортски манифе стациї у завартим про стору буду отримовани без публики, а на отвореним про стору з почитованьом предписаних мирох защити. На базенох Центру за физкултуру „Драґо Йовович” потребне применїц шицки предписани мири защити, а дочасово нє годно нащивиц хасновательох Ґеронтолоґийного центру. Забранєни векши сходи (вецей як 10 особи у завартим, одно сно 100 особи на отвореним про стору), огранїчена робота пого сцительних обєктох по 20 годзин, а за єдним столом шму шедзиц лєм два особи.
10 РУСКЕ СЛОВО
Ношенє маски обовязне у явним превозу, автобусох, такси превозкох, як и у тарґовинских, погосцительних обєктох, на пияцох, у обєктох дзе ше пририхтую бависка на щесце и бависка за забаву и ставяльньох, огранїчене число нащивительох у биоскопу (найменєй два празни карсцелї муша буц медзи патрачами). Директоре подприємствох, явних подприємствох, установох, орґанизацийох и руководителє орґанох локалней самоуправи муша орґанизовац роботу так же би була обезпечена робота з дому за хронїчних хоротнїкох и других нєесенциялних занятих, а порядне окончованє дїялносци обовязне з применьованьом защитних средствох и отримованьом социялней дистанци. КУЛА Подобна ситуация и у Кули дзе на схадзки Штабу за позарядово ситуациї тей општини принєшени Розказ по хторим власнїки погосцительних обєктох на териториї општини Кула муша дефиновац роботни час обєктох од 7 по 21 годзин, тиж нє дошлєбодзене орґанизовац преслави и сходи, окреме у завартим просторе, а орґанизатором манифестацийох розказане же маю обовязку дефиновац тирванє манифестациї по 23 годзин, односно, на отвореним просторе можу буц до 500 особи, алє на физичней дистанци од 1,5 метери. Власнїком ставяльньох и шицким обєктом хторим дїялносц бависка на щесце на териториї општини Кула, тиж розказане же би дефиновали роботни час од 7 по 21 годзин, же би обезпечели защитни и дезинфекцийни средства, и почитовали социялну дистанцу. 10. ЮЛИЙ 2020.
mesta@ruskeslovo.com
Штаб за позарядово ситуациї општини Кула принєсол нову пременку на уж постояци мири зопераня епидемиї Ковид-19. Роботни час погосцительних обєктох на териториї општини Кула хтори маю простор на отвореним предлужує ше до 23 годзин, и одноши ше лєм на лєтни простор на отвореним. Од 21. та по 23 годзин будзе ше вислуговац лєм на спомнутим простору у погосцительних обєктох, а погосцителє хтори нє маю таки простор, буду и далєй робиц по 21. годзину. Надпомнуте же епидемийна ситуация у општини Кула стабилна, а мири принєшени же би ше зопарло преношенє едипемиї зоз других општинох и же би нє пришло до ширеня вирусу Ковид-19. СООБЩЕНЄ ДОМА ЗДРАВЯ Дом здравя у Кули обвисцує гражданох општини Кула хтори маю симптоми респираторней инфекциї же би ше явели до Ковид амбуланти Дома здравя и окончели нєобходни препатрунки. Кед будзе потребне лїченє у шпиталю, лїкаре пошлю пациєнта до одвитуюцого общого шпиталю. До Ковид амбуланти треба же би ше явели лєм особи хтори маю виражени симптоми – вельку горучку и кашeль зоз очежаним диханьом. Пациєнти хтори маю благши симптоми хороти, треба же би остали у своїм доме у самоизолациї, и лїчели ше так як ше звичайно лїча лєгчейши респираторни инфекциї. У самоизолациї (14 днї), треба же би були и особи хтори були у контакту зоз особами хтори инфицировани зоз вирусом Ковид 19. Контакт телефон Ковид амбуланти Дома здравя у Кули 064/849-24-67, а роботни час од 9 по 17 годзин. НОВИ САД У Новим Садзе, у просторийох нон-ковид амбуланти на Новим Населєню, почала робиц ище єдна ковид амбуланта, так же у тим краю Нового Саду тераз єст два таки амбуланти хтори робя 24 годзини. Телефони: 021/4879-225 и 021/4879-227. Число амбуланти за респираторни инфекциї у Ветернику: 064/838-21-69. Новосадски Дом здравя отворел тиж амбуланту за респираторни инфекциї на Подбари у улїци Юґ Боґдана 2, роботни час од 7 до 20 годзин, а телефони 021/529-090, 021/4879-748.
10. ЮЛИЙ 2020.
ПОТЕНЦИЯЛНЕ ЖИРЯЧИСКО Покраїнски секретар за здравство, Зоран Ґойкович, сообщел же ситуация у вязи зоз корона вирусом у Войводини нєстабилна, алє под контролу. Потенциялне озбильне жирячиско – Вербас, дзе у тей хвильки 25 пациєнти госпитализовани. По його словох, зоз терашнєй ситуациї ше муши висц цо скорей, а то нє годно кед нє шицки буду почитовац защитни мири.
У амбуланти за респираторни инфекциї у обєкту „Йован Йованович Змай” теле фони 021/4879 /450/457/458/459, а мож ше явиц и на мобилни телефони 064 818 9863 и 064 818 9930. ШИД У Доме здравя у Шидзе ище од 20. марца у функциї такволана Ковид амбуланта до хторей одходза шицки пациєнти хтори подозриви на вирус корона. По словох др Крсти Куреша, директора Дома здравя, у окремней часци тей установи робя окремни тими здравствених роботнїкох, а дежурни су по 17 годзин. Пациєнтох хтори ше поносую на спомнути симптоми лїкаре препатра, и у поради зоз епидемиолоґом ше одлучи чи буду тестирани на вирус корону чи нє. Слово о такволаних серолоґийних, швидких тестох (цага ше крев), або такволани PCR тести, дзе ше бере брис зоз гарла. По тераз окончени 309 тестираня. Прешлого пиятку Општински штаб за позарядово ситуациї отримал схадзку, алє новинаре нє поволани на прес конференцию. На сайту Општини Шид дата кратка информация о мирох хтори подобни як и у других општинох, а о евентуално позитивних особох нє мож до стац податки, анї чи их єст, и кед же их єст, кельо особи охорели. ЖАБЕЛЬ У Жаблю ознова почала робиц амбуланта за ковид-19 котра отворена кажди дзень од 7 по 17 годзин, а пре векшу безпечносц пациєнтох, ковид амбуланти отворени и у Чуроґу и у Ґосподїнцох. Як сообщел директор Дома здравя у Жаблю, Никола Якшич, шицки пациєнти котри чувствую уж познати симптоми, перше най наволаю до ковид амбуланти же би им дохторе дали инструкциї цо и як далєй. По його словох, ситуация стабилна, а на териториї општини Жабель заражена єдна особа котра на оддзелєню за инфективни хороти. Число телефона ковид амбуланти у Жаблю – 064 805 72 36, а амбуланти у Чуроґу – 064 805 7226. Зоз шицких спомнутих здравствених установох, односно ковид амбулантох заняти апелую на гражданох же би ше справовали одвичательно и же би ше притримовали шицких предписаних мирох защити и упутствох здравствених и епидемиолоґийних фахових службох, почитовали физичну дистанцу, ношели защитни маски, хасновали дезинфекцийни средства и дзбали о особней гиґиєни. З єдним словом – чували и себе и других.■
РУСКЕ СЛОВО 11
ЕКОНОМИЯ ЖАТВА ЖИТА У РУСКИМ КЕРЕСТУРЕ
ДОБРИ И УРОЖАЙ И КВАЛИТЕТ У Сербиї жатва жита почала концом юния, тих дньох будзе закончена, а Републични завод за статистику обявел же обчекує же того року у держави будзе випродуковане 2,66 милиони тони, цо за 5,3 одсто вецей у одношеню на продукцию хтора витворена у прешлим року
У
рускокере стурским хотаре жатва жита того тижня приведзена ґу концу, хвиля добре потримала, под час тлачидби нє було вельо дижджу та прето и урожаї добри як и квалитет зарна. Тото цо нєзадоволююце, то одкупна цена жита, хтора тераз виноши 17 динари, а хтора з рока на рок вше иста. Заш лєм, з оглядом же тогорочна гектолитерска маса виноши коло 80 кг житного зарна по гектолитру, а прешлого була 72, того року и заробок будзе векши. З другого боку, векшина парастох жито и так нє шеє пре даяки озбильнєйши заробок кельо пре розпорядок шацох, такволани плодоряд, та ше вецей простору на парцелох зохабя за кукурицу, сою або слунечнїк. Влага жита кус поросла шредком прешлого тижня, кед єден дзень спадло кус дижджу, алє тото нє уплївовало вельо на сам квалитет жита. ГЕКТОЛИТЕРСКА МАСА ОДЛИЧНА – Квалитет жита того року барз добри, штреднї урожай виноши коло 4 до 4,5 тони по гольту, а штредня влага даяки 13,5 одсто. Гектолитерска маса того року на житу ище нє була попод 78, цо ЮС-квалитет, а жито хторе сцигує, ма коло 79,80, та аж и 83, 84 гектолитри – гвари Иґор Варґа, дипломовани инжинєр польопривреди. Кере стурски парасти у векшей часци продукую жито зоз домашнього шаца, з „пойда”, а декларовани нашеня менєй заступени, гоч даваю векши урожай и одпорнєйши су на хороти. Од декларованих нашеньох найзаступенша сорта Софра, хтору хасную коло 30 одсто продукователє, а до других 70 одсто спадаю коло 10 розлични сорти других декларованих нашеньох.
12 РУСКЕ СЛОВО
За домашнє нашенє одлучел ше Микола Сабадош хтори зоз тогорочним урожайом цалком задовольни, алє ше, як гвари, кукурица баржей виплаци як жито. ВЕЛЇ ШЕЮ НЄДЕКЛАРОВАНЕ НАШЕНЄ – Хаснуєм домашнє нашенє, першу репродукцию, и задовольни сом зоз тогорочним урожайом. Цена як и влонї, 17 динари аконтна, алє квалитет жита того року вельо лєпши. Зродзело ми 46 метери по гольту, гектолитерска маса 80, а влага у гранїцох. З оглядом же була суша и же нє було шнїгу, а жито люби шнїг, на концу и тоти дижджи хтори спадли у маю виправели жито. Того року жито було здраве, нє було бриґи, нє требало го пирскац од хоротох. Жито шеєм пре плодоряд, а укладаня до ньго подобни як и до кукурици, алє ше кукурица заш лєм баржей виплаци – приповеда Сабадош. Зоз нїм ше склада и фаховец Иґор Варґа, хтори гвари же ше жито наисце ско ро нє ви плаци шац. Цена кукурици 15,80 динари за килу и хто зохабел на лаґеру була и 16, а тота з чардаку 16,5 динари за килу. На гольту кукурици мож достац даяки 8 тони, а жита по гольту найвецей 5 тони, а по цени од 17 динари. Тото цо при кукурици вецей кошта, то нашенє, на житу нє таки вельки укладаня, алє з оглядом яка му цена и яки урожай, вельо менєй чловек зароби зоз жита як зоз кукурици – согласни Варґа и додава же велї жито продукую або пре плодоряд, або прето же би ше жем после жита дакус одпочинула.■ Ан. Медєши 10. ЮЛИЙ 2020.
ekonomija@ruskeslovo.com
ЖАТВА У КОЦУРСКИМ ХОТАРЕ
ОБЧЕКОВАЛО ШЕ ЛЄПШЕ Зоз габу цеплей и вигодней хвилї, косидба ярцу швидко закончена и жатва жита у коцурским хотаре помали ше приводзи ґу концу
П
ольопривреднїк зоз Коцура Владимир Сабо-Дайко гварел нам свойо упечатки о тогорочней косидби. По його словох, урожай завишел од поля до поля, даґдзе зродзело лєпше, а даґдзе горше. – Случело ше же на єдним концу поля так було же зме думали же нє будзе анї 20 метери жита по голту, алє на другим концу поля було лєпше, та конєчно дошло и до вецей як 30 метери. Єст таких цо мали урожай и прейґ 50 метери по голту – гвари Владимир. ЛЄПШЕ ЗРОДЗЕЛО ТАМ ДЗЕ БУЛО ДИЖДЖУ Од других польопривреднїкох, зоз хторима бешедовал о актуалней роботи у польопривреди, жатви, дознал же и при нїх була подобна ситуация – на даєдних парцелох, дзе слабша жем и дзе часто знал буц менши урожай, тераз им зродзело и по 40-45 метери, а на парцелох дзе жем перша класа, зродзело менєй як 30 метери. Так заключели же урожай завишел и од часци хотара у котрей ше находзело жито и кельо тота часц достала дижджу. Владимир гвари же ше на початку яри обчековало же того року вецей зродзи, бо жита после жими крашнє випатрали, алє пре сушу яка пановала цалу яр, познєйше ше обавали же род будзе барз мали. – Жито вжиме требало прикармиц, я го на яр два раз опирскал и так прикармел прейґ лїсца. Тоти дижджи цо спадли у юнию житу добре пришли, алє дакус запожнєли. На щесце, добре же на час престали падац, бо би заш нє було добре – бешедує Сабо-Дайко. Вон гвари же барз добре же тогорочне жито квалитетне и же ма добру гектолитерску масу. На його житу вимеране 77 кили зарна по гектолитри. Прето нарок планує зашац жито хторе глєда и дзечнє одкупює млїнска индустрия, котре годно и вивесц. – Ми мали три файти жита и задовольни зме зоз тим, гоч тото цо предходних рокох найлєпше зродзело, того року подруцело. Нє мало склоп, нє могло ше лєм розбо-
10. ЮЛИЙ 2020.
кориц, осушели ше класки котри рушели и нє могли ше ознова формовац нови – толкує Владимир. ВАЖНЕ И КВАЛИТЕТНЕ ШАЦЕ О нашеню ше муши водзиц рахунку, бешедує далєй Сабо-Дайко. – Треба мерковац же би шаце було квалитетне, треба го добре опращковац од хоротох, а видзи ше ми же дараз и тото нашенє з пойда лєпше як даєдно деклароване. Мнє ше случовало же тоти декларовани шаца були подли, жито нє зишло, та ше шицку роботу мушело ознова повторйовац, а то ма за пошлїдок вельку утрату – гутори Сабо-Дайко. Як гвари, и тей єшенї пошеє жито, и пре аренду, алє и пре плодоряд. На парцелох дзе було жито, шлїдуюцого року будзе кукурица, дзе була кукурица будзе слунечнїк, а на месце дзе того року слунечнїк, пошеє жито. Так роби же би зопар зявйованє хоротох при рошлїнох. – Тераз нє допущене палїц сцернянку прето же, як гваря, пражи ше жем, а то нє правда! И дараз давно людзе палєли и так знїщовали сцернянку и коровче на полю. Здогадуєм ше же по тих шорох дзе була спалєна сцернянка, потим шицко було красне и желєне. Нашо стари руцали пирню з пеца до заградкох, та у жеми нє було койдзеяки хробачки, прето же єст вельо фосфору и азоту у тей пирнї – гутори Сабо-Дайко. Кед слово о цени, Владимир гвари же вон того року жито предал по 18,5 динара, а гварене же можебуц будзе и доплацованє. – Перша цена була 17 динари и людзе були барз нєзадовольни. Цена яка тераз, 18,5 динара, така була пред пар роками. Було би добре кед би нам дали лєпшу цену, кед би нам одкупйоваче ище доплацели, прето же укладаня до продукциї вельки, алє кельо будзе и чи будзе, увидзиме. А з тим цо тераз на полю, з кукурицу и слунечнїком, я задовольни – позитивно закончує приповедку коцурски параст Владимир Сабо-Дайко.■ О. Русковски
РУСКЕ СЛОВО 13
ЕКОНОМИЯ ЗЛАТКО МАНЬКО, ПОЛЬОПРИВРЕДНИ ПРОДУКОВАТЕЛЬ ЗОЗ ШИДУ
ОЗДА БУДЗЕ ЗАРОБКУ Косидба жита на подручу општини Шид у полним розмаху, а медзи продукователями тей житарки и Златко Манько зоз Шиду
Ж
ито на двох гектарох, перших дньох юлия, кед зме бешедовали за новини, ище нє витлачел, алє нам гварел же ше наздава доброму урожаю и же го покоши о даскельо днї. Жито под назву „фармер” пошал концом оптималного термину за шатву, концом октобра прешлого року, на поверхносц хтору добре пририхтал. – Пред тим ту була соя, польо сом добре аґротехнїчно порихтал и пред шатву руцел гной „МАП”, так же жито добре зишло. У фебруару сом го прикармел, руцел сом ище 600 килограми „УРЕИ”, а у марцу 500 килограми „КАНУ”. Два раз сом го опирскал, так же було на час защицене и од хоротох и од коровча – гвари нам на початку розгварки Златко Манько.
„Албатрос”, а преда го познєйше, будзе чекац же би одкупна цена була лєпша. За тераз, як гвари, цену ше лєм нагадує и ище ше нє зна яка конєчно будзе. Даскельо метери жита зохаби и дома, за карменє живини. Манько тиж гвари же остатнї седем-осем роки, порядно, каждей єшенї, на одредзени поверхносци шеє жито пре такволани плодоряд (розпорядок шацох на польох), же би ше каждого року жем на даєдним полю одпочинула од интензивних польопривредних културох. ТРЕБА ПРОДУКОВАЦ ЖИТО
– Знам же дзепоєдни парасти керую продуковац жито, бо на нїм нєт заробку, алє я заш лєм думам же го треба продуковац, праве пре плодоряд, бо вец, кед ше нарок на тей жеми засадзи дацо друге, сиґурне же добре зродзи. Правда же ЧЕКА ДОБРУ Златко Манько ше тераз до тей продукциї уклада ОДКУПНУ ЦЕНУ вецей як цо, можебуц, було пред 20 Продукцию жита законтрачел у ПП „Албатрос” у або вецей роками и же одкупна цена нє провадзи уклаШидзе и за нашенє, гной и хемийни средства ше задлу- даня. Кед чловек порахує и кед шицко покладзе на пажел коло 70.000 динари, цо ма виплациц у одредзеним пер, одкупна цена би того року требала буц голєм 22 дипаритету зоз житом. Наш собешеднїк далєй додава же нари, же би ше дацо и заробело. Уж роками одкупна цежито у добрим стану, нє полєгло, ма добри класки и зар- на менша як 20 динари, та парастох одбива шац жито – на и густе є. Наздава ше же натлачи коло 100 метери з гвари Златко Манько. Манько ше уж зоз своїм стаємним комбайнером Владвох гектарох. Жито одвеже на чуванє до силосох ПП дом Тормом зоз Шиду порадзел кеди би могли покошиц жито. З оглядом же є зашате концом октобра, нє жада го кошиц док зарно моцне, алє причека ище даскельо днї, же би зарно було сухе. Наздава ше же и хвиля послужи и же у наступних дньох будзе вигодна же би ше жито покошело. А цо ше дотика цени услуги комбайнованя, вона уж даскельо роки иста и виноши 6 000 динари по гольту. Вон уж виплановал и цо будзе продуковац идуцого року. На поверхносци дзе тераз жито, после пририхтованя жеми шлїдуюцей яри посадзи кукурицу, там дзе того року слунечнїк, такой на єшень пошеє жито, а там дзе того року ма кукурицу, на яр посадзи слуОдкупне место и силоси ПП „Албатрос” нечнїк.■ Вл. Дїтко
14 РУСКЕ СЛОВО
10. ЮЛИЙ 2020.
ekonomija@ruskeslovo.com
ЗАКОНЧЕНА ЖАТВА У ДЮРДЬОВЕ
ЗАДОВОЛЬНИ ЗОЗ КВАЛИТЕТОМ ЗАРНА Сушни мешац май польопривреднїком нє давал вельо надїї за успишну се зону, мед зитим, дижджи котри спадли лєм даскельо тижнї пред початком жатви, штредком юния мешаца, „виратовали” урожаї ярцу и жита у дюрдьовским хотаре и злєпшали квалитет зарна тих житаркох. Жатва почала коло 24. юния, а початком юлия, на одкупни ме ста сцигли остатнї прикочи зоз житом. Уз СЗР „Млїн” у Дюрдьове гваря же жатва досц пожнєла, алє ше швидко закончела. Людзе з комбайнами вредно робели даскельо днї и жатва швидко була готова. Найважнєйше же и продукователє задовольни зоз квали-
тетом тогорочного жита и з правом ше наздаваю же одкупна цена будзе добра, а тераз виноши 17 динари аконтно. – Ище сом цалком нє закончел зоз жатву, алє по тераз квалитет зарна одлични, гектолитерска маса зарна виноши коло 80 ґр, а влага тиж так добра, вона виноши коло 14 одсто. Мам жеми у Риту, там жем менєй плодна и єст вельо влаги, та з Дьордє Живанов оглядом на шицко, задовольни сом зоз квалитетом жита. Кед поровнуєме зоз прешлим роком, тот будзе одлични! По тераз сом мал 3,5 тони по ланцу – гутори польопривреднїк Дьордє Живанов. Откупни места за жито тих дньох буду позаверани, продукователє свойо комбайни рихтаю и одкладаю за нову сезону, за жатву сої у септембру, а по теди чекаю добру цену, же би наплацели труд и роботу и же би на житу мали заслужени заробок. Л. Кх.
У ШИДЗЕ ОТРИМАНИ 28. СТРЕТНУЦА ЗАЩИТАРОХ СЕРБИЇ
ЗА БЕЗПЕЧНОСЦ УСЛОВИЙОХ НА РОБОТИ
Фото: РТВ „Коперникус” Шид
Традицийни сход фаховцох за безпечносц и здравє на роботи, 28. Майово стретнуце защитарох Сербиї, пре пандемию вируса корона место концом мая, отримане у Шидзе концом юния. Медзитим, то нє зменшало знач-
10. ЮЛИЙ 2020.
носц того фахового сходу и темох хтори на нїм виложени. Стретнуце орґанизовало Здруженє защити на роботи зоз Шиду, хторе водзи предсидатель Драґан Стоядинович, дипломовани инжинєр защити на роботи. На тему безпечносци и здравя на роботи бешедовали Марина Фуртула, директорка Управи за безпечносц и здравє на роботи и Стеван Дюрович, директор Инспекторату за роботу. О защити на роботи на будовалїщох бешедовал професор др Милан Тривунич, зоз Факултету технїчних наукох з Нового Саду. О защити од огня у позарядових ситуацийох, бешедовала Любица Крняїч, фаховец за защиту од огня зоз Нового Саду, а о безпечносци у обласци защити и здравя на роботи у продукциї цеглох бешедовал Боян Стоядинович, фахови сотруднїк за защиту на роботи. Учашнїки стретнуца ше зложели же анї пандемия вируса корона нє зопарла намаганє же би защита на роботи у рижних сеґментох продукциї була вше баржей унапредзована и орґанизована на висшим уровню. Вл. Дї.
РУСКЕ СЛОВО 15
МОЗАЇК СТРЕДНЬОШКОЛСКИ „БРИҐИ” ПРЕШЛИ
СТУДИЇ ШЛЇДУЮЦЕ ВИВОЛАНЄ Юний резервовани за школярох хтори закончую стредню школу и рихтаю ше за нови початок. Матуранти закончую єдну епизоду у школованю и такой им почина шлїдуюца, а то уписованє на факултет Пише : Ивана ЧОРДАШ
У
позарядовим стану школски рок матурантом закончени у марцу. Покладанє матурских испитох и пре слава велькей матури були нєизве сни, и до конца ше нє знало чи вообще буду отримани. Кед ше позарядови стан закончел, одлучене же ше заш лєм будзе покладац матурски испит и же преслава матури, хтору стредньошколци чекаю, од кеди ше уписали до першей класи, будзе отримана. БУД ЗЕ ШЕ ЧИ ШЕ НЄ БУД ЗЕ БРАНЇЦ МАТУРСКИ? Матурантка ґимназиї „Светозар Маркович” у Новим Садзе, Яна Бодвански гвари же єй матурски ис пит отри ма ни да ске льо днї пред матур ским веча ром, алє заш лєм за пририхтованє мала досц часу. – У моєй школи ше покладало сербски язик, або анґлийски и
математику. За пририхтованє зме ма ли досц часу, бо зме були дома и могли зме вихасновац кажди дзень же би ше дацо повторело, або додатно научело – гвари Яна. – Профе соре нам були вше доступни онлайн. Кед слово о пририхтованю за матурски испити, по силали зме питаня и роботи профе сором най опатра, и на таки спо соб зме ше учели кельо то могло у таких нєзвичайних условийох – гвари Катарина Кочиш, матурантка Стреднєй музичней школи „Исидор Баїч” у Новим Садзе. За при рихто ва нє матур ско го испиту було нє полни два мешаци хтори школяре препровад зели дома у обчекованю же чи ше го будзе покладац чи нє. Дина Мудрох матурантка „Карловацкей ґимназиї” гутори же ше учела сама дома, алє же була бар жей фо ку со ва на на
примаци испит на факултет. – За матурски испит сом ше нє рихта ла тельо кельо сом дума ла же ше будзем пририхтовац, прето же зме нє мали пририхтованя у
Яна Бодвански
Матурантох нїч нє зопарло же би ше вешелєли на концу стреднєй школи
16 РУСКЕ СЛОВО
10. ЮЛИЙ 2020.
mozajik@ruskeslovo.com шко ли алє зме ше уче ли до ма. Та сом ше баржей фокусовала за примаци испит на факултет. Дефинитивно шицко було стре сне, нє тельо пре цалу нєсподзивану ситуацию, алє и прето же ми на концу остало лєм даскельо днї пред испитом – прекоментаровала Дина и додала же шицко мож посцигнуц кед єст инициятиви.
стреднєй школи – закончує Катарина. Було обчековане же ше запровадзи даяки мири защити як цо ношенє маскох, и же будзе менєй людзох хтори приду випровадзиц свойо дзеци на пре славу. Яна гвари же нє були даяки окремни мири защити запровадзени на пре слави.
ПРЕСЛАВА МАТУРСКОГО ВЕЧАРА Шицки стредньошколци чекаю вечар пре слави велькей матури, вибераю облєчиво, рихтаю ше. Свидоми су же ище єдна ґарадича у школованю прейдзена и чекаю пре славиц тот вечар. Тогорочним матурантом плани погубела корона и позарядови стан, алє их анї нє зопарла у пре слави матурского вечара. Мали нагоду уживац зоз свою ґене ра цию и буц щешлї ви же на концу як и шицки потераз, по традициї, закончели стредню школу. Катарина Кочиш
Дина Мудрох
– Шиц ки зме ма ли чув ство же зме нє закончели стредню школу „нор мал но”. Було на и сце нєизвесне же чи буду, и як буду отри ма ни ис пи ти, та аж и матурски вечар, алє на концу шицко було и баржей як добре – гва ри Ката ри на и по це ше но додава: – Шицки зме були щешлїви кед зме до зна ли же ше ище раз цала ґенерация зидзе на єдним ме сце и пре слави конєц 10. ЮЛИЙ 2020.
– Єдини мири защити були тоти же зме святочни уход до Готелу „Парк” одбули сами, без публики, тиж так нам гварене же най нашо найблїзши нє приходза з нами на випровадзанє, алє най придземе сами. Нормално же ше тото чежко випочитовало, бо шицки сцели видзиц як зме ше поприберали – закончує Яна. Дина, з другого боку, обчековала же буду уведзени даяки мири защити. – Матура прешла як треба, алє я обчековала же ше випочитує даяки превентивни мири, а того вообще нє було – гвари Дина. КРИТЕРИЮМИ ЗА УПИСОВАНЄ НА ФАКУЛТЕТ КУС ЗМЕНШАНИ По сле пре слави матурского вечара шлїдза нови спокуси, и треба назберац моци за примаци испит на факултет. Мешацами скорей покладаня примацого, углавним шицки факултети отримую пририхтованя будуцим студентом. Того року тоти пририхтованя зведзени на
минимум, найчастейше ше шицки питаня у вязи зоз примацим испитом и уписом на факултет кончело прейґ студенских службох и прейґ интернету. Критериюми за покладанє примацого испиту зведзени на минимум, або остали исти. Студенти кед жадаю добре прейсц, муша мац инициятиву и порихтац ше сами. – Кед слово о критериюму за уписованє на факултет и писанє примацого испиту, вони остали исти, алє велї факултети нє отримовали пририхтованя хтори мали скорейши генерациї – гутори Дина и додава: – Таки стан би могол начкодзиц, а вироятно же будзе уплївовац на будуцих студентох хтори нє маю инициятиву и хторим ше чежко самим дома учиц – гвари Дина Мудрох. Катарина гвари же ше критериюми на єй факултету, понеже ше сце уписац на Академию уметно сцох у Новим Садзе, минимално зменшало. – То значи же нє будзем грац штири, алє три композициї на клавиру. Шицко друге нє пременєнє, цо ми якошик и у шоре, бо примаци испит нє чежки и нє знам на яки спо соб би ище дацо могли зменшац и кельо менєй – през шмих закончує Катарина. На шицких факултетох углавним важи исте, а Яна за примaци испит нє ма информациї о тим чи критериюми пременєни. – На Факултету технїчних наукох, на хтори ше я жадам уписац, примаци испит будзе отримани початком юлия. Нє мам ище нїяки информациї о тим чи пременєни критериюми за покладанє, алє ше наздавам же голєм дакус буду мац порозуменя з оглядом на цалу ситуацию у прешлим периодзе – закончує Яна. Уписованє на факултет єдна з найозбильнєйших стварох за дакого хто жада напредовац у образованю. Шицким хтори ше сцу уписац на факултет жадам най би ше уписали там дзе жадаю и най би студирали тото цо любя же би могли максимално напредовац.■
РУСКЕ СЛОВО 17
КУЛТУРА И ПРОСВИТА
НОВИ КНЇЖКИ ГАВРИЇЛ КОСТЕЛЬНИК „ЧЛОВЕК И ШВЕТ”
ФИЛОЗОФ ДУШИ И ПРОҐРЕСИВНИ ТОЛМАЧ СВОЄЙ ЕПОХИ
(Гавриїл Костельник „Чловек и швет” – филозофия и социология (позберани твори, V том), НВУ „Руске слово”, Нови Сад, 2020. Преклад з українского Дюра Латяк, уводне слово и рецензент академик Юлиян Тамаш. Позберал и до друку приготовел Микола Шанта)
З
а Костельника култура почина з тим же ше людски дух ошлєбодзує од природи. Култура – то розвой духа, а дух ше розвива так же вше баржей постава самостойни у живоце: природни пориви и инстинкти заменює ше зоз своїм „розуменьом”, нєсвидоми або лєм полусвидоми живот заменює ше зоз свидомим. Зоз сучаснима тенденциями у рушаню духа, а то скептицизем, аґностицизем, субєктивизем, аморализем, атеїзем, нєогранїчени индивидуализем, хтори приводзи до духовней анархиї, розвой людского духа уходзи до шлєпей улїчки цивилизациї. Зоз своїма „Трома розправами о спознаню”, у першей часци тей кнїжки, а то розправи „Свидоме и нєсвидоме у спознаню”, „Жридла субєктивних поглядох” и „ Спознанє вонкашнього швета”, Костельник пробує прешвечиц читача же цек розвою людского духа треба же би ше врацел до простору метафизичних, моралних и релиґийних интуицийох, яки у дїйсносци творя єдини мост медзи людским критичним „я” и цалу природу. Кнїжка „Три розправи о спознаню” перши раз обявена у Львове 1925. року, у чаше росту комунизма и атеизма, твореня такволаного „нового чловека” о чим Костельник шмело и критично писал и у штвартим тому, у окремней цалосци критикох „Ламанє душох”, на прикладу опису дїла Володимира Виниченка, Павла Тичини и Ивана Франка. Тоти три розправи нам представяю Костельника якого нашо читаче по тераз нє познали. Як озбильного филозофа хтори на луцидни способ розправя о таких питаньох як цо то сотруднїцтво свидомосци и подсвидомосци, интуиция, формованє души, одношенє волї, совисци, чувства и упечаткох, о таланту, ґениялносци... Костельник як клерик, интелектуалєц формовани и образовани у рамикох церковней доґми, як зме видзели, подзековни и позарядово схопни томиста и неосхоластик, алє заш лєм лимитовани у своєй филозофскей думки. Медзитим, у його дружтвено-политичним спису „Гранїци демократизма” з 1919. року находзиме шмелшого, любопитлївшого Костельника. Скорей читаня його роботох о єднакосци людзох, социялизациї маєтку, гражданских шлєбодох и одношеню держави и Церкви треба мац на розуме историйни контекст и дух епохи, насампредз на просторе и атмосфери у хторей их Костельник писал. Попри класичней филозофиї, позитивизем и филозофия живота сиґурно му були блїзки и подрозу-
18 РУСКЕ СЛОВО
мююци як и каждому интелектуалцови того часу. Медзитим, у штреднєевропским милєу декадентних, милитаризованих и автократских царствох – Австроугорского, Нємецкого и Русийского, праґматична филозофия, Лок и Гобс, енциклопедисти, парламентаризем, републиканство и народни суверенитет, нє були познати, анї дошлєбодзени каждому ґимназиялцови як нєшка. Прето спомнути роботи Костельник очиглядно нє писал як „поуки за прости народ”, алє су насампредз наменєни засициц интелектуални глад новей и старей дружтвеней елити граждански и национално освидоменей и одшмелєней з Вилсонову доктрину. Могло би ше повесц же спис „Гранїци демократизма” обдумани и написани як приручнїк на хаснованє ґенерациї хтора на розвалєнїскох повойновей Европи у миру без мира будовала нови держави и виписовала нови гранїци. Алє, у исти час и академска и наукова подпорка романтичарским националним горучком и делиричним доволованьом геройох и юнакох з древней, давен-давней прешлосци. Яке Костельниково становиско о шицких спомнутих питаньох, треба пречитац у кнїжки. У найкратшим, осторожни є и стримани и упечаток же „демократизем” насампредз видзи як хасновити инструмент (можебуц аж и „нужне зло”) у охрани од тоталитарних и нєчловечних идеолоґийох хтори ше теди уж котуляли над Европу од Москви и Минхену. Медзитим, сам факт же ше 1919. року духовнїк и професор Гавриїл Костельник позбул писац о нїх, и третировац их з академску озбильносцу и одвичательносцу, одкрива нам образованого, упутеного и всестраного, шмелого и моралного чловека хтори у тоталносци розуми дух свойого часу. З єдним словом, интелектуалца европского ранґу. Окремну увагу читателя заслужує уводне слово академика Юлияна Тамаша „Препознаванє людского розума у божеским” (виняте зоз кнїжки „Гавриїл Костельник медзи доктрину и природу” 1986. рок), у хторим вон пробує потолковац и приблїжиц дїло Гавриїла Костельника сучасному чловекови, хтори о Костельникови зна лєм же є автор Идилского венца „З мойого валала”, рускей ґраматики и першей драми по руски. Вон Костельника приказує як европского филозофа на шлїду Берґсона, Гусерла и Шелера, хтори ше скорей операли на прихильнїкох природних интуицийох Паскала, Рида и Якобия.■ М. Шанта/И. Сабадош 10. ЮЛИЙ 2020.
kultura@ruskeslovo.com
КУЛТУРНО-УМЕТНЇЦКЕ ДРУЖТВО „ТАРАС ШЕВЧЕНКО”
ПРИЯТЕЛЬСТВA ТРЕБА ЧУВАЦ, ТА ГОЧ И ОНЛАЙН
Члени Културно-уметнїцкого дружтва „Тарас Шевченко” з Дюрдьова указали же им нїч нє може загрожиц приятельства котри роками будовани у Ждинї на фестивалу Лемковска ватра. На кус иншаки способ як других рокох им послали привити и потримовку, и през танєц и шпиванку указали же су заш лєм з нїма, гоч су и далєко. Одход до Ждинї, до Польскей на фестивал Лемковска ватра, постал традицийни за членох дружтва „Тарас Шевченко”, а каждого року зоз того путованя ше врацали зоз краснима упечатками и памятками котри занавше буду паметац. Фестивал пре свою нєзвичайну локацию на котрей ше отримує, и пре цалу орґанизацию, прицагує вельке число людзох зоз шицких странох швета. Того року фестивал будзе отримани у порядним термину, алє пре пандемию оберацей хороти Ковид-19 буду присутни лєм домашнї у символичним чишлє. Орґанизаторе задумали же би кажда жем, односно културне здруженє котре мало участвовац на фестивалу, свою часц репертоару зняло и послало знїмок хтори ше будзе проєктовац на видео-биму. И дюрдьовске Дружтво зняло свой кратки концерт, та и на таки способ достанє нагоду руску писню и танєц послац до швета. Члени дзечнє прилапели идею, пошвидко були реализовани проби и за даскельо годзини була знята програма. У нєй участвовали рецитаторе Марина Барна и Иван Молнар, два народни шпиванки одшпивала дзивоцка шпивацка ґрупа, а фолклораше виведли два танци и приказали традицийне руске народне облєчиво. У програми участвовали и поетове Ваня Дула и Яким Чапко котри пречитали даскельо свойо писнї. – Кажди рок, нашо ансамбли зоз Сербиї маю чесц участвовац на фестивалох у иножемстве, медзитим, пре завар-
ти гранїци и пре цалу ситуацию, того року одказани шицки путованя. Зоз орґанизаторами тих фестивалох догварене же бизме направели онлайн програму и послали им на Лемковски фестивали до Польскей. То ше, насампредз, одноши на фестивал Лемковска ватра у Ждинї, на фестивал у Зимней води при Львове и на фестивал Дзвони у Лемковщини. Идея же би ше знїмок послал и до других жемох, и же
би ше контакти и познанства на таки способ и отримовали и преширйовали – гварел предсидатель Союзу Русинох Українцох Сербиї Боґдан Виславски. И на таки способ указане же ше култура чува, шпиванка шпива, а танєц танцує и же ше дума на блїзких и кед ґлобална ситуация далєко од нормалней и узвичаєней. Медзитим, члени КУД „Тарас Шевченко” з Дюрдьова ше наздаваю же ше нарок и наживо стретню зоз приятелями зоз Ждинї, и же свойо Дружтво и свою жем годни представиц на способ на яки шицки звикли. Л. Кх.
ШКОЛА „ПЕТРО КУЗМЯКˮ У РУСКИМ КЕРЕСТУРЕ
ОБЯВЕНИ КОНЄЧНИ РЕЗУЛТАТИ ЗАКОНЧУЮЦИХ ИСПИТОХ
У шицких основних школох у Сербиї, та и у ОШ „Петро Кузмякˮ у Руским Керестуре, прешлого тижня обявени конєчни резултати Закончуюцого испиту за школярох осмих класох. Конєчни резултати були обявени на сайту Министерства просвити, а у Руским Керестуре Закончуюци испит покладали вкупно 28 школяре зоз двох оддзелєньох. Шицки школяре успишно закончели основну школу. Так, того року, просекове число бодох школярох осмих класох на тесту зоз мацеринского, односно руского язика, було 8.25 боди, зоз математики 6.34 боди, а зоз комбинованого тесту хтори бул составени зоз пейцох предметох – историї, ґеоґрафиї, хемиї, биолоґиї и физики, 8.26 боди, цо 10. ЮЛИЙ 2020.
вкупно зоз шицких трох тестох виноши 22.86 боди. На концу рока, просекове число бодох розпоредзених по класох виноши 16.55 у шестих класох, 15.69 боди маю седми класи, а осми класи 16.08, цо вкупно 48.32 боди. Виполнєти тести ше одношело до одредзеней школи у Зомборе, дзе були и скенирани, а першираз су пре-
патрани електронски. Конєчни резултати у керестурскей Школи обявени после шейсцох послатих жалбох хтори успишно ришени, а хтори настали пре рахункарску гришку. Того року новосц була и у тим же ше до орґанизациї препатраня Закончуюцих испитох уключел и тим фаховцох зоз Факултету орґанизацийних наукох (ФОН) хтори бул задлужени за рахункарске препатранє скенираних тестох. После обявйованя конєчних резултатох и розподзельованя школярох по школох и образовних профилох у основних и штреднїх школох, 9. и 10. юлия родичи могли електронски, прейґ порталу еУправа, уписац свойо дзецко до жаданей штреднєй школи. Ан. М.
РУСКЕ СЛОВО 19
КУЛТУРА И ПРОСВИТА ИНТЕРВЮ
СЛАВКО ОРОС, ДИРЕКТОР РНТ „ПЕТРО РИЗНИЧ ДЯДЯ”
Пише: Олена ПЛАНЧАК-САКАЧ
ДОНКИХОТОВСКА БОРБА ЗА НАШ ТЕАТЕР
– За праве розришенє финансийних почежкосцох у нашим професийним Театре потребни общи консензус у заєднїци, потребна щиросц и дзека же би ше видзело проблем, потребну авторитативносц и шмелосц же би ше тото винєсло дзе треба – гварел Славко Орос
Т
их дньох три нашо руски институциї, Завод за културу войводянских Руснацох, Новинско-видавательна установа „Руске слово” и Руски народни театер „Петро Ризнич Дядя” подписали контракти за средства котри им додзелєни зоз Буджетского фонду за национални меншини Министерства державней управи и локалней самоуправи. Наш Театер достал средства за проєкт „Вандровкаш 2”, хтори представя предлуженє прешлорочного проєкту. Медзитим, то лєм єден проєкт, а институция як цо Театер ма ище вельо други активносци и потреби хтори нєобходне сполнїц же би функционовала у полним обсягу и жаданим уровню. О финансийних и других виволаньох з якима ше наш професийни Театер зочує нєшка, бешедовали зме з його директором Славком Оросом.
– Театер достал пенєжи за проєкт „Вандровкаш 2”, хтори представя предлуженє прешлорочного проєкта, односно часц вецейрочного проєкта хтори наменєни дзецом з нашей заєднїци. Роби ше о омнибусу сказкох и приповедкох, насампредз наменєних дзецом предшколского возросту и дзецом нїзших класох основней школи з хторима би ше нащивйовало установи у хторих тоти дзеци пребуваю и на таки способ иновировало и збогацело ученє руского язика, заинтересовало цо векше число дзецох за таку файту настави, розвивало при нїх креативносц и интерактивносц и, вообще, любов ґу свойому язику, своєй заєднїци, ґу уметносци, алє и гуманим вредносцом хтори ше у тих сказкох промовую. Кед би нас ситуация зоз пандемию у марцу нє претаргла, напевно би уж цали єден круг нащивох бул реализовани, алє наздаваме ше же то будзе можлїве од єшенї. Кед же то пре исту причину нє годно, вец и так маме даяки резервни план. У каждим случаю, у тих перших двох кругох инсценацийох буду поставени вецей сказки Ирини Гарди Ковачевич, а у перспективи, наздавам ше и велїх других наших авторох хтори за тото буду мац дзеку и чийо твори буду подзековни за виводзенє и задовольовац поставени критериюми.
РС Чи достати 475 тисячи динари буду достаточни Театру за його реализацию? – З тим проєктом зме конкуровали ище прешлого року, кед у фокусу Фонду була култура и вон очиглядно и теди бул препознати як добри, бо нам лєм за 5 боди вим-
20 РУСКЕ СЛОВО
Фото: В. Вуячич
Здогаднїме ше, о чим слово у проєкту „Ван-
РС дровкаш 2”
кли предвидзени пенєжи, алє знаме же теди було вельо вецей проєкти. На щесце, вон наисце представя симбиозу култури и образованя, односно, могло би ше повесц уметнїцке образованє, та зме прето конкуровали и того року. Мушим зоз задовольством повесц же мам упечаток же у комисиї хтора одлучовала наисце були компетентни особи хтори препознали праве тото цо нам и була основна намира. Достали зме приблїжно половку зоз глєданих пенєжох, алє думам же зоз рационалну реализацию будзе витворене шицко цо заплановане. И вообще, треба визначиц же то єден зоз ридких конкурсох на шицких уровньох на хтори зме конкуровали хтори цалком транспарентни, бодує кажди проєкт хтори приявени и дава озбильне обгрунтованє прецо вон достал лєбо нє достал пенєжи. Остава лєм наздаванє же єдного дня озда будзе так вшадзи дзе ше розподзелюю пенєжи зоз буджетох хтори полня шицки гражданє тей жеми. куровали сце и до Покраїнского секретаРС Кон рияту за културу за порядни средства. Яка ту
ситуация, з оглядом же Театер преславює красни ювилей, 50-рочнїцу од снованя?
– Нажаль, кельо нас у Театру одлука Комисиї Буджетского фонду обрадовала и уляла надїю и нову енерґию до 10. ЮЛИЙ 2020.
kultura@ruskeslovo.com
Фото: М. Афич
роботи, найменєй тельо, кед нє и баржей нас розчарова- певно и остатнї апел театралних ентузиястох у нашим ла одлука комисиї Покраїнского секретарияту за културу Театру по тим питаню, а позна єшень напевно да одвит хтора нам за главни, ношаци проєкт у тим року опредзе- чи предлужиме так робиц, чи загашиме Театер праве у лєла найменєй пенєжи у историї його постояня, праве у року кед би мал преславиц пол вика свойого постояня. А сезони кед бизме мали означиц пейц децениї од снованя. потамаль, як прави Дон Кихот, предлужуєме борбу проЗа вельку ансамбл представу, драму Ивана Буковчана цив витернякох, предлужуєме танцовац на верху жилета „Скорей як когут закукурика” у хторей би мали участво- и робиц як кед би шицко було у шоре. вац коло 20 актере (ґлумци и технїка) достали зме 300 тисячи динари, номинално дзешец, а реално двацец раз меРС Дзе виход зоз терашнєй пат позициї руского професийного Театра? Чи можлїва його обнонєй пенєжи як зме достали 2003. року кед Театер основани у тим статусу. Без транспарентносци о критериюмох, ва, чи ше можеме врациц до златних часох нашей теао тим хто, на яки способ и по яких критериюмох одлучо- тралней творчосци и по якей драги? Цо треба робиц? вал же бизме достали пенєжи хтори на гранїци понїжова– Зоз таку ситуацию ше нє можу вибориц лєм сами теня... И то у року у хторим явно визначене же вкупни средства за културу у истим Секретарияту дупловани. атрални ентузиясти (директор, члени Управного одбору, Зочуюци ше зоз таку ситуацию, по наглим поступку ґлумци, технїка...) гоч кельо вони любя тоту уметносц и гоч кельо су поотримана и схадзка шицко Управного одбору, чийо – Треба визначиц же то єден зоз ридких конкурсох, на рихтани жертвовац. За прачлени, розчаровани зоз ташицких уровньох на хтори зме конкуровали, хтори ве розришенє поку одлуку написали досц подполно транспарентни, и бодує кажди проєкт требни общи коноштре и спозорююце реаґсензус у заєднїци, ованє покраїнскому секре- хтори приявени и дава озбильне обгрунтованє прецо вон достал лєбо нє достал пенєжи потребна щиросц тарови же така ситуация у и дзека же би ше котрей ше континуовано, з вид зело проблем, рока на рок, нашому Театру зменшую средства, а источасно по потреби визначує потребна авторитативносц и шмелосц же би ше го винєже нїби меншини маю професийни театри, наисце нєо- сло там дзе треба, потребна свидомосц же гашенє єдней тримуюца. Були винєшени велї арґументи за рижни оп- нашей институциї може буц лєм початок дачого цо чека циї у такей ситуациї, медзи иншим и же би ше одбило по- и даєдни други хтори ше хвильково заноша же су бог зна нукнути средства, же би можебуц шицки члени Управно- яки сиґурни. Я таку свидомосц и таку енерґию и таку го одбору дали задзекованя Националному совиту и порихтаносц за арґументовану одбрану шицкого цо практично загашели Театер у таким статусу. Медзитим, твори наш национални идентитет, а окреме кед у питамаюци у оглядзе же би то напевно на єден час заварло ню Театер, нажаль, хвильково нє видзим... Бул сом нєраз дзвери за комуникацию и финансованє праве отамаль дзе шведок же зме у прешлосци збивали шори и зєдиньовали моци вше кед було єй основне жридло, зме ше зочовали з а свидоми потреби же би – Нас розчаровала одлука комисиї Покраїнского такима проблемаше уж розпочати проєкти закончели, векшина ше секретарияту за културу хтора нам за главни, ношаци ми, а тераз мам проєкт у тим року опредзелєла найменєй пенєжи упечаток же и у заш лєм опредзелєла же у историї постояня нашого Театра, праве у сезони нашей заєднїци би ше контракт подпикед бизме мали означиц пейц децениї од снованя вше баржей пресало, а у медзичаше провладує себичносц бовало найсц порозуменє и заверанє за влаи додатни средства. О тим покраїнски секретар за културу Драґана Милошевич сни плот, з надїю же судьба нашого Театра озда, нє заупозната и особнє на шветочносци подписованя. То на- дурка и на власни дзвери. А то надїя на склєняних ногох. Кед би ме до єшенї, односно до конца рока стварносц и актере тей стварносци демантовали, нє було би щешлївшого чловека одо мнє… Нє оптимистични сом, алє, нє придаваме ше.
Проєкт нашого националного Театру Вандровкаш” ” будзе предлужени и у щлїдуюцей сезони
10. ЮЛИЙ 2020.
*** Зачувац руски институциї то императив зоз яким ше боря заняти у шицких иснуюцих руских институцийох. Средства хтори ше доставаю зоз буджету углавним вше менши, та ше нєшка муши озбильно робиц на проєктним дофинансованю. Кельо така файта финансованя добра и прилаплїва, укаже час, алє як видно уж зоз вецейрочного искуства то єдина драга по хторей мож нєшка робиц, плановац и исновац. ■
РУСКЕ СЛОВО 21
ЛЮДЗЕ, РОКИ, ЖИВОТ НАШ ГОСЦ: ЯКИМ ЕРДЕЛЇ З ПЕТРОВЦОХ
ШВЕТ ПРЕЗ ОКО ТЕЛЕВИЗИЙНЕЙ КАМЕРИ Пише: Агнетка БАЛАТИНАЦ
Кед сце дакеди були у Петровцох, та гоч и у даєдним другим валалє або варошу, през око телевизийней камери вас могли провадзиц аж штири особи народзени у тим валалє. Перше ше занїмали з фотоґрафию, а потим поставали камерманє, шором єден за другим: Мирослав Кетелеш, Желько Тот, Силвестер Колбас, Яким Ерделї... – Ище у вчасним дзецинстве сом любел фотоґрафию, алє сом нє роздумовал же би ми то постала професия. У седмей класи основней школи сом нагварел оца же би ми купел фото-апарат за пенєжи хтори сом зашпоровал. Од теди сом почал експериментовац з фотоґрафию, а одходзел сом аж и на змаганя зоз фото-секцию – почина Яким здогадованя на млади роки. – Бул сом перша ґенерация основношколцох з Петровцох хтори од пиятей по осму класу ходзели до Вуковару до школи. Теди ше велї з Петровцох уписовали до Стреднєй польопривредней школи, та и я. Закончел сом, уписал сом ше на Польоприведни факултет до Нового Саду, алє ше ми там нє барз пачело, та сом претаргнул студиї – памета Ерделї. Кед 1980. року Мирослав Кетелеш, дакедишнї наш знїматель, поволал нашого собешеднїка на роботу до РТ Нови Сад же би му бул асистент, анї хвильку нє роздумовал. Позберал ше и пошол. – Робел сом на замени, гонорарно, а було, боме, вшелїяк. Аж дзешка 1986. року сом до стал стаємну роботу. У Новим Садзе сом бул по початок войни 90-тих, а вец сом пошол школовац ше до Києва. Алє ситуация була чежка, нє було пенєжи за школованє та, гоч сом єден час препровадзел на Театралним институту Иван ” Карпенко Кари” на напряме за филмского знїмателя, нє дипломовал сом. Та заш лєм, мал сом богате знанє о филмскей уметносци – гутори Яким.
22 РУСКЕ СЛОВО
Ерделї ше врацел зоз Києва и пошвидко нашол роботу. Знїмателє були вше глєдани. А з Києва ше нє врацел сам. Оженєл ше зоз Жану, нєшка познату малярку з хтору маю двох синох, Боґдана и Роберта. – Нажаль, малженство нє обстало, после 20 рокох заєднїцкого живота зме ше розишли, алє так то у живоце, дзекеди нє пойдзе так як задумаце – гутори Яким, поцешени зоз синами. – Старши Боґдан уж хлоп, закончел факултет информатики, роби и ма свой живот у Заґребе, а младши Роберт ище на подобовей академиї на оддзелєню ре ставрациї и барз є заинтере совани за скулпторство. РОБОТА У ВИНКОВЦОХ Якимов оцец, велїм познати валалски писатель Силво Ерделї, хтори написал познати стихи шпиванки У лєшику при валалє”, ” нє наганял свойого сина же би ше занїмал з польопривреду. Дал му шлєбоду виберац тото цо сце и люби, бо и сам Силво, попри жеми, барз любел красне слово. – Камера заш лєм була моя главна преокупация. Волєл сом знїмац як фотоґрафовац – припознава Яким хтори ше може похвалїц з вецей як 25 бавенима проєктами, а єден од значнєйших то Вельки транс” порт” Велька Булаїча, дзе Яким робел вєдно з Добрим Яневским. – Винковска телевизия велї роки була моя хижа”. Любел сом робиц документарци. ” 10. ЮЛИЙ 2020.
ljudze@ruskeslovo.com
Замеркована була трилоґия о рики Босут – спомина Ерделї, хтори як камерман упознал велїх познатих и робел з нїма. Велїм шпивачом и музичним ґрупом робел споти, алє докуметарци и нєшка остали його найвекша любов. Отворел сом youtube канал и шицко положел на ньго, же би и други могли видзиц мою роботу – гвари Яким и дава нам линк, а тото цо роби лєгко мож найсц на ютюбу Joakim Erdelji. КУЛТУРА И ПОЛИТИКА – Руснацох у Горватскей нєт вельо, та ше вец вшадзи мишаме”, пребераме на себе рижни длу- У роботи упознал велїх познатих, медзи нїма и Желько Бебек ” жно сци же бизме були на хасен ширшей заєднїци – з ошмихом гутори Яким. Так и я, док сом жил у Но- налней меншини Вуковарско-сримскей жупаниї, а у вим Садзе и Петровцох, активнєйши сом бул у драм- трох сом бул предсидатель. Цешим ше же зме под час скей секциї КУД Яким Гарди”. Перше сом ше занїмал мойого мандату достали герб, заставу, шветочну писню ” зоз технїку, а вец ше случело же мушел дахто режирац. Руснацох, порушали зме отримованє спортских бавиЯ бул млади, нє знал сом цо ме чека, алє младосц и сце- скох за школски дзеци под назву Рутенияда”, почали ” лосц вше добра комбинация, а помогло ми ту и знанє зме означовац Дзень Руснацох у Републики Горватскей. зоз знїманя филмох – щири Ерделї. Зоз представу Зла Жаль ми лєм же пре вирус корону, ювилейни, 10. Дзень ” жена” на аматерским драмским фе стивалу у Ретковцох, Руснацох того року нє могол буц отримани у маю як Ивана Колбас до стала награду за найлєпшу ґлумицу плановане, алє озда будзе на єшень. А на рок нас чека и попис жительства. Будзе надосц фе стивалу. – Пре роботу сом престал з тоту активносцу, а уклю- роботи, лєм кед би було вецей Руснацох – гвари Яким чел сом ше до политики рускей националней меншини. хтори добре памета як ше дакеди жило и робело у його Тераз сом уж у штвартим мандату у Ради рускей нацио- Петровцох. Вельо того и сам призначел. ДРАГА ҐУ ПАПОВИ – Упознал сом Домаґоя Пеїча, новинара з горватского католїцкого радия хтори 2004. року пешо рушел зоз Заґребу до Риму дзе жадал повинчовац родзени дзень тедишньому папови и подзековац му за шицки ласки. Идея була тоту драгу зняц як филм. Мнє то було окреме цикаве, понеже нашо вше гуторели же святи Йоан Павло II, попри польских, ма и нашо коренї. После того, зняли зме ище два филми на исту тематику, а єден з нїх Каролови з любову, на Медзинародним фестивалу християнского филму у Билорусиї, достал окремне припознанє – приповеда Ерделї.■
10. ЮЛИЙ 2020.
РУСКЕ СЛОВО 23
ЛЮДЗЕ, РОКИ, ЖИВОТ 75 РОКИ „РУСКОГО СЛОВА” 1945–2020 (III)
„РУСКИ НОВИНИ” У РУКОХ БАЧВАНСКО-СРИМСКИХ РУСНАЦОХ
Пише: Дюра ЛАТЯК
На Сновательней схадзки РНПД розришена дилема на яким ше язику будзе писац у виданьох РНПД, алє язик бачванско-сримских Руснацох нє бул нормовани. Предняки, священїки Михайло Мудри и Дюра Биндас замодлєли Гавриїла Костельника же би „написал” ґраматику. Костельник пристал
Г
авриїл Ко стельник 9. децембра 1919. року одписує управи: „Добре сце зробели же сце прилапели наш живи язик. Я о тим уж писал у тутейших новинох и шицки вас прето хвалєли. Ви предалєко од главного руского швета, та бисце нїґда нє могли добре научиц нїяки литературни язик (українски або московски)...” Ко стельник у тим писме потримує Биндасово закладанє за видаванє новинох, алє и розуми проблеми з якима ше РНПД стрета, та пише: „Барз би добре було, кед би сце могли видавац новинки, алє тераз Вам ше то нє виплаци. ” ҐРАМАТИКА ВИДРУКОВАНА, З НОВИНАМИ ШЕ ОДЦАГЛО
Як предпо ставя о. Роман Миз, випатра же Ко стельник свою ґраматику написал ище 1910. року, а 1919. ю лєм виредаґовал и порихтал до друку, бо у писме од 12. октобра 1919. року Дюрови Биндасови, медзи иншим, пише: „...Накельо паметам, писал ши ми, да Вам напишем ґраматику, а вец ми тото исте писал Мудри. Я ше надумал, па сом уж написал таку ґраматику. Чекам лєм да ю друкуєм...” Як мож за ключиц зоз пи смох Дю ро ви Бин да со ви, Ко сте ль ник спочатку мал нами ру ґра мати ку ви друковац у Галичини и цали тираж по слац РНПД-у. Мед зи тим, там трошки друкованя теди були вельки и превершовали Ко стельниково финансийни можлї во сци. Пре то дру ко ва нє превжа ло на себе РНПД и ҐраГавриїл Костельник мати ка ко нєч но
24 РУСКЕ СЛОВО
видрукована 1923. року у Сербскей манастирскей друкарнї у Сримских Карловцох. Пририхтованя за видаванє новинох ше одцагли ище цали єден рок по сле друкованя Ґраматики, гоч ше Биндас намагал же би цо скорей почали виходзиц. О тим ше вон дописовал и зоз тедишнїм студентом права Ильком Крайцаром зоз Шиду, котри, як спомина о. Р. Миз, „у єдней вариянти мал буц главни редактор тих руских новинох.” Окреме значни проблем було набавянє власней друкарнї, за котру було потребне обезпечиц значни финансийни средства. Прето ше за початок глєдало ме сто у котрим би ше мало друковац тоти новини. Спочатку ше предвидзовало же би то могло буц у друкарнї у Шидзе, а шедзиско редакциї же би було у Руским Кере стуре, алє то нє було у складзе зоз тедишнїм законом, бо по тедишнїм законє редактор мушел бивац там дзе ше новини друкую. А у другей вариянти друковац ше их могло найблїжей у Новим Садзе, та там одредзене и шедзиско Редакциї, а администрация и предплатна служба мали шедзиско у Руским Кере стуре, дзе було и шедзиско власнїка новинох РНПД-а. Конєчна одлука о тим принєшена на схадзки „велького и главного Собрания” Руского Народного Про свитного Дружтва у Петровцох 15. октобра 1924. року. Скорей як цо одлука принєшена, уводни реферат поднєс о. Михайло Мудри, у котрим, медзи иншим, наглашел: „Набавянє власней друкарнї (штампариї). О тим ше уж вельо робело, алє ше до терас нє удало. Хибя нам за тото заведзенє ище средствия. Добротворе ше нє нашли, а саме дружтво є преслабе за тото дїло. Мушиме одложиц тоту роботу за лєпши часи, Чесне собраниє, єдна робота, хтору би сцели ище тей жими п о к о н ч и ц . А то є виданє „Руских новинох”. У тей ствари поволаме ше на цали народ. Новини ше будзе видавац у Новим Саду 10. ЮЛИЙ 2020.
ljudze@ruskeslovo.com
дзе будзе и редактор Дюра Павич и отамаль як зос центра буду ше розпосилац у стаємне време по руских валалох. На роботу даклем Русини! Да видзиме чи зме годни голєм єдну тижньову Газету видавац!Кед ше зложиме, а то треба, лєхко пойдзе робота. А то будзе у историї тутейшого руского народа славни и вельки час.” После того реферата „прията єдногласно резолуция да ше зос видаваньом ,Руских Новинох’ почнє дорас у мешацу децембру у Новим Саду под редакцию Дюри Павича”. Же би було удоволєне законским предписаньом, як видно з наведзеного цитату, за главного редактора меновани тедишнї новосадски парох Дюра (Юрий) Павич. Коло назви новинох нє було дилеми. Єдногласно одлучене же би достали мено „Руски новини”! Перше число „Руских новинох” вишло з друку аж 4. децембра 1924. року. Видруковане є у друкарнї „Даничич” Д.Д. у Новим Садзе вироятно у тиражу 800-1000 прикладнїкох, у яким приблїжно познєйше виходзели. НОВИНИ – „ОЧИ” НА КОТРИ ПАТРИ НАРОД Цикаве будзе дознац же цо написане у уводней редакцийней статї до того першого числа. У нєй ше уж на самим початку першого боку гвари: „Перше число Руских Новинох тримаме у рукох. Наша радосц, наша жадосц виполнєта. Од початку нашого народного жития у шлєбодней нашей югославянскей держави видаванє єдних новинох на нашим язику було нам найвекше старанє. Бо новини, то очи, на котри народ патри, його уста, на котри гутори, руки и ноги на котри ше руша и ходзи. Новини су вистник народней култури и просвити. А то маю буц и нашо новини.” Намиру видавателя ище яснєйше виноши владика др Дионизий Няради у своєй статї под насловом „Читательом ,Руских Новинох’ даскельо слова”, обявеней у истим чишлє на истим боку: „Кед ми Русини у Юґославіи започинаме видавац свойо мали новинки, нє думаме ми на то, же на нашо новинки муша панове министрове слухац. Алє ми жадаме то, да кажди Русин добре зна тоти ствари, цо ше дотикаю його святей вири, його народносци, нашей милей новей держави; ми сцеме да наш народ поучуєме у шицким добрим котре ше тиче його фамилиї, його господарства, його здравля, єдним словом: ми сцеме помагац нашому рускому народу 10. ЮЛИЙ 2020.
до временитого и вичного щесца.” А цо ше ушорйовацкей концепциї дотика, ю мож дознац зоз дальшого текста кус скорей спомнутей уводней статї: „ ,Руски Новини’ буду указовац рускому народу як у даяких красних образох лїцо швета: як стої швет у науки, у ґаздовству, у политики, у тарґовини, цо нове по швеце, и о чим пилнує швет, за чим идзе и цо сце. Посебно пак буду ,Руски Новини’ приношиц гласи, як ми русини, розшати широм швета жиєме и напредуєме, Священїк Дюра Павич, на цо ше змагаме, цо нас це- одвичательни редактор Руских новинох ши а цо болї. ,Руски Новини’ буду нас медзи собу вязац як ПЕРШИ РЕДАКТОР до єдного снопа, до єдней громади, да будземе силнєйши и шмелши. Вони нам буду Одлучене же ше у труба, цо нас будзе зволовац на позор, да Новим Садзе будзе ше вєдно тримаме, и да нє даме препаднуц друковац „Руски новини”, бо редактор нашому язику и вири, бо лєм дотля зме румушел жиц у тим меце сини док то зачуваме. Одорвани од пняка дзе ше новини друкує. велького руского народу и по судьби Божей Понеже водителє руцени аж ту долу на юг, отримали зме ше РНПД були священїки, през столїтия па то сцеме зробиц и далєй: зоз тим було уж зачувац свою народносц. За тот циль буду условене же би новосадски парох бул нам служиц нашо новини. и редактор тих ,Руски новини’ нє буду политически т. є. новинох. А нє буду ше вязац нї за єдну партию, алє буновосадски парох бул ду шицки вопроси як социялного так и поДюра Юрий Павич, литического живота препатрац зоз хриЖумберчань, хтори стиянского становища. Вони зложа мубарз добре бешедовал дросц чловечу зоз мудросцу Божу и нє даю по руски. Павич ушорйовал ше колїсац од витру безвирства и нємораРуски новини од 1924. ла. ро ку, аж по 1930. Пред ,Руски Новини’ буду вєдно и орґан нашотим бул капелан у го Руского народного просвитного ДруРуским Керестуре, а штва, хторе им властитель.” закончел правни Окремну увагу прицагує и пасус зоз тей факултет. статї, у котрим ше наводзи же за Редакцию нє стоя нїяки „диспозициони фонд” зоз котрих би ше финансовало видаванє новинох. А вон глаши: „...За нами нє стоя нїяки диспозициони фонди, зоз хторима би ше трошки виплацовали. Ми сами себе мушиме одтаргнуц од устох и дац за нашо новини. А таку жертву може допринєсц лєм тот, котри ше зна дзвигнуц над материялни добра, котри зна ценїц найвекше народне добро: просвиту и културу.” Прето ше апелує на припаднїкох нашого народу же би нє сановали пожертви и на тоти цилї. Апелує ше же би ше кажде обисце предплацело на „Руски новини”.■ (Предлужи ше)
РУСКЕ СЛОВО 25
ДУХОВНИ ЖИВОТ „ПОЗИТИВНА МИНУТА” ЗОЗ ШЕСТРУ МИХАИЛУ У РУСКИМ КЕРЕСТУРЕ
НЄ ЛЄГКО ШВЕДОЧИЦ ИСУСА ХРИСТА Коло петнац вирни зишли ше пияток 5. юния у Каритасовей сали зоз шестру Михаилу на „Позитивней минути”, бешедуюци о стаємних и пременлївих збуваньох у Церкви. „Позитивна минута” представя роздумованя котри дзеля шестра и вирни зоз керестурскей парохиї. Як длуготирваци катехета шестра пояшнєла вирним цо шицко стаємне, а цо пременлїве у Церкви, як цо то, наприклад, сама єй структура и наука. Шестра здогадла на Седем святи тайни, почитованє Исуса Христа у Пресвятей Евхаристиї каждого першого пиятку, аж и заохоцела вирних на тоту, уж покус забуту побожносц у валалє. Вирни могли прешириц свойо роздумованя о евангелистох Маркови, Матейови, Лукови и Йоанови, зоз акцентом же пияту Евангелию „пишу” праве вирни зоз своїм животом и своїм шведоченьом. Кажде могол и сам себе поставиц питанє як жиє виру, як ю шведочи зоз словом и дїлами, зоз констатацию же нє лєгко шведочиц Исуса Христа зоз словом и зоз дїлом, а то найзначнєйша часц християнского живота.
У НОВОВЕРБАСКЕЙ ПАРОХИЇ
ЗАКОНЧЕНИ ПАРКИНҐ ОПРЕЗ ЦЕРКВИ У грекокатолїцкей парохиї Святого Владимира у Новим Вербаше тих дньох закончени роботи на вибудови паркинґ простору опрез самей церкви. Як визначел парох нововербаски о. Иґор Вовк, парохия Святого Владимира, после 60 рокох, конєчно ма ушорени паркинґ. – У Општини Вербас, на чолє зоз предсидательом Дочасового орґану ОВ Миланом Ґлушцом, заключене же церкви наисце потребни паркинґ и же по тераз було надосц нєвитворени обецунки. Парохиянє часто мали бриґу, бо нє мали дзе паркирац свойо превозки кед приходзели до церкви – гварел о. Вовк. Роботи коло паркинґу финансовала општина Вербас, шицка робота коло вибудови зверена ЯКП „Стандард” з Вербасу, а помогли и велї парохиянє, як и людзе добрей дзеки О. Р.
26 РУСКЕ СЛОВО
Стретнуце закончене зоз поставяньом питаньох и медзисобним дзелєньом искуствох присутних вирних. Нове стретнуце заказане за 17. юлий, провадзаци препорученя и ситуацию зоз присутну лєбо грожацу епидемию. Ол. Ж.
У СРИМСКЕЙ МИТРОВИЦИ
ПОШВЕЦЕНИ НОВИ ЦЕРКОВНИ ПРИБОР
У Сримскей Митровици 28. юния парох о. Владислав Варґа на початку Служби Божей пошвецел нове кадило, напрестолни и ручни хрест и прибор за мированє. После вецейрочней роботи на обнови церкви звонка и знука, на фасади будинку парохиї, видзело ше и длугорочну потребу пременїц старе и потаргане кадило, та парох поволал парохиянох на нове виволанє и акцию. Гоч шицки церпиме вельки материялни пошлїдки пре пандемию вируса корона, а велї ше ище нє одважую у векшим чишлє буц на Службох у церкви, вирни ше крашнє одволали и назберали нє лєм за нове кадило, алє и за красни напрестолни и ручни криж, а тиж и красни прибор за мированє. Tоти церковни/богослужбени предмети купени у Ужгороду и Хусту на Закарпатю. Вирним у Сримскей Митровици тота символична повязаносц зоз старим крайом окреме значи. Н. П. 10. ЮЛИЙ 2020.
duhovni@ruskeslovo.com
ШКОЛЯРСКИ ДЗЕНЬ У ВОДИЦИ
ЦЕНТЕР СТРЕТНУЦОХ Означованє „Школярского дня” у Водици, котри ше отримує з нагоди законченя школского року, пре позарядови стан и епидемию корони того року нє отримани на Яна, як то уж узвичаєне, алє внєдзелю, 5. юлия. Водицa була центер стретнуца домашнїх школярох з Руского Керестура, як и школярох з ище трох наших парохийох: з Коцура, Кули и Суботици. И попри чежких и нєбезпечних часох кед кажди дзень иншаки вистки сцигую прейґ стредствох информованя, як гварел керестурски парох о. Михайло Малацко, радує и цеши тото же пришли тельо дзеци, а окреме тоти котри першираз мали нагоду видзиц Водицу. Службу служели о. Михайло Малацко, парох керестурски, и коцурски парох о. Владислав Рац. Под час Служби дзеци ше мали нагоду висповедац при о. Платонови Салакови, ЧСВВ, зоз Кули, як и при керестурскому капеланови о. Владимирови Медєшови. Керестурски парох о. Малацко у казанї визначел же би Водица требала буц центер стретаня и додал же велї приходза до Водици помодлїц ше кед су у бриґох, вимодлїц потребни ласки, алє потребни обєкт у котрим шицки буду безпечни... Школяре, штредньошколци и студенти у казанї послухали слово о Богу, Богу котри вше актулни, вше модерни. – Тому Богу треба вериц, алє нє так як цо диявол вери до иснованя Бога, бо тото веренє наполнєте з мержню.
Вериц до Бога треба на таки способ яки нас Бог учи. Штредок нашей вири у розпятому Исусови Христови, а найвекша любов то дац свой живот за другого. Кед наша вира подобна тей вири, же зме порихтани дац свой живот за своїх приятельох, теди наисце вериме. Исус гутори же кед будзеце любиц єден другого, по тим вас буду познац. Кед нас по тим нє познаю, вец нє вериме до Исуса Христа. Най нас познаю по тим же любиме єдни других – закончел казань о. Малацко. После Служби керестурски млади порихтали закуску и ошвиженє за шицких присутних. Дзеци заш лєм вихасновали нагоду дружиц ше дакус у ґрупох после Служби, притримуюци ше безпечней дистанци. Дзецински гласи одгуковали у Марийовим святилїщу на дзень кед пришли подзековац Господу и Мацери Водицовей за шицки дари котри им були даровани у школским року хтори тераз уж за нїма. О. Ж.
У ГРЕКОКАТОЛЇЦКЕЙ ЦЕРКВИ У КОЦУРЕ
ПОШВЕЦЕНЕ ЯНОВО ЖЕЛЄ У грекокатолїцкей церкви Успения пресвятей Богородици у Коцуре вовторок, 7. юлия, означене швето Рождества Йоана Хрестителя по юлиянским календаре. З нагоди того швета, вирни були на Велькей Служби Божей, притримуюци ше предписаних мирох защити пре хвилькову ситуацию зоз епидемию корона вирусу. По законченей Служби Божей котру служел парох коцурски о. Владислав Рац, пошвецени числени букети Янового желя, квице котре парохиянє принєсли до церкви. О. Р. 10. ЮЛИЙ 2020.
Фото: Oл. Папуґа
РУСКЕ СЛОВО 27
informator@ruskeslovo.com
IN MEMORIAM
БОҐДАН ҐАМБАЛЬ
ОСТАТНЇ ПОЗДРАВ Дня 3. юлия занавше нас зохабела наша мила мац и баба
(1965–2020)
Штварток. 2. юлия 2020. року, после краткей и чежкей хороти у Кракове у Польскей умар Боґдан Ґамбаль, етноґраф, нови нар, длугорочни русински активист, визионер. Боґдан Ґамбаль ше народзел 26. фебруара 1965. року у Полювицох, на заходзе Польскей, кадзи Русини з Лемковини були виселєни под час ак циї „Висла”. Од другей половки 1980-их рокох, кед пошол до Кракова на студиї, уключел ше до русинского руху. Бул соснователь першей русинскей орґанизациї Здруженя Лемкох 1989. року, котра и член Шветового конґресу Руснацох/Русинох/Лемкох, а 1991. року порушал обнову Общества Руска бурса у Ґорлицох, котре було основане ище 1908. року. У вецей мандатох Руску бурсу водзел як єй предсидатель. Порушал 2011. року перши заєднїцки русински радио котри емитовал цалодньову програму, перше прейг интернету, а нєшка радио lem.fm у Польскей ма и свою жемову фреквенцию. Боґдан Ґамбаль бул його вельорочни главни редактор. Боґдан любел свой русински народ, свою Лемковину, алє и цалу Карпатску Рус и шицких Русинох. Обиходзел шицких и бул вшадзи, чи то були Ґорлици, чи Пряшов, Ужгород, Шарошпоток або Руски Керестур. Потримовал и пропаґовал Русинох з каждого куцика и доказовал же Русини єден нєдзелїви народ. Боґдан Ґамбаль бул нєзгорлїва особа и його шмерц представя вельку утрату нє лєм за Русинох у Польскей, алє и за цали русински рух у швеце. Поховани є стреду, 8. юлия у месце Лубин на заходзе Польскей. Зоз циху молитву ше здогаднїце на ньго и ви „Руснаци з Долнїци”, ґу котрим вше дзечнє доходзел. Вичная му памят! Петро Медвідь СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ Дня 8. юлия наполнєло ше 25 Дня 4. октобра наполня ше 26 роки як нас занавше зохабела роки як нас занавше зохабел наш мили оцец, дїдо и прадїдо наша мила мац, баба и прабаба
ФЕБРОНА (1914–1995)
КИШОВО
ПЕТРО (1915–1994)
з Дюрдьова З любову и почитованьом красни памятки на нїх чуваю их наймилши Спочивайце у мире Божим!
28 РУСКЕ СЛОВО
НАТАЛИЯ ХРОМИШ народзена Такач (1945–2020) з НовогоСаду З любову и почитованьом памятку на Вас буду чувац дзивка Златка, жец Владимир, унук Ваня зоз супругу Марину, Саша, Тамара и праунук Марко Спочивайце у мире Божим! ОСТАТНЇ ПОЗДРАВ Дня 3. юлия нєсподзивано нас зохабела наша мила мац и баба
НАТАЛИЯ ХРОМИШ народзена Такач (1945–2020) з НовогоСаду Занавше Вас буду чувац у своїх шерцох: дзивка Зденка, жец Владимир унуки Весна, Сандра, Мирко зоз супругу Весну и праунук Алексей Спочивайце у мире Божим!
НА ЗДОГАДОВАНЄ Прешли три смутни роки як нє з нами супруг и оцец
ДЮРА КОЛБАС (1929–2017)
Супруга Леона и дзивка Меланка НА ЗДОГАДОВАНЄ Прешли 15 смутни роки як нє з нами син и брат
МИРОСЛАВ КОЛБАС (1955–2005) з Дюрдьова Мац Леона и шестра Меланка
10. ЮЛИЙ 2020.
informator@ruskeslovo.com OСТАТНЇ ПОЗДРАВ Дня 2. юлия нас занавше зохабела наша мила баба и прабаба
КСЕНИЯ КИШПЕТЬО (1939–2020) з Руского Керестура
ОСТАТНЇ ПОЗДРАВ Дня 27. юния 2020. року занавше нас зохабела наша мила мац и баба
БЛАЖЕНКА КОГУТ (1944–2020) з Нового Саду
Красни памятки на ню навики будзе чувац унука Катарина зоз супругом Стевом и дзивочку Любку Спочивай у мире Божим! OСТАТНЇ ПОЗДРАВ На вельки смуток дня 2. юлия нас зохабела наша мила
СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ Дня 6. юния наполнєли ше штири роки як ме занавше зохабел мой мили супруг
КСЕНИЯ КИШПЕТЬО (1939–2020) Занавше нам будзеш хибиц. Сашенка Дьордєвич з фамелию
ЙОВҐЕН РЕГАК Памятки на це навики чуваю твойо наймилши. Супруга и син Юлин зоз дзецми Спочивай у мире Божим!
У красним здогадованю будзе ю чувац син Борислав зоз фамелию и шестринїца Верица Боднар Спочивай у мире Божим!
СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ Дня 9. юлия наполнєл ше рок як нас занавше зохабел наш мили
SMUTNE ZDOGADOVANW Дня 9. юлия наполнєли ше дзешец смутни роки як нас занавше зохабел наш мили супруг, оцец и дїдо
ВЛАДИМИР МЕДЄШИ (1957–2010) z Novogo Sadu З любову и почитованьом памятку на ньго чуваю супруга Мария и синове Дарко и Деян зоз супругу Весну и унуку Катарину Спочивай у мире Божим! SMUTNE ZDOGADOVANW Дня 9. юлия наполнєли ше дзешец смутни роки як нас занавше зохабел мили син и брат
ВЛАДИМИР МЕДЄШИ (1957–2010) z Novogo Sadu Пошол ши нєсподзивано, а нас ши зохабел у вельким болю и жалю. Ожалосцени мац Ирина, брат Мирон, шестри Мария и Ирина зоз фамелиями Спочивай у мире Божим!
10. ЮЛИЙ 2020.
ЯНКО КИШ (1933–2019) з Руского Керестура Занавше це чуваме у наших шерцох и красних памяткох. Синове Михал и Янко зоз фамелию Спочивай у мире Божим! SMUTNE ZDOGADOVANW Dny 9. xliy 2020. roku napolnєли {e дзешец roki yk nas zohabel na{ dlugoro~ni kole}a i redaktor
VLADIMIR MEDW[I (1957–2010) z Novogo Sadu Vi~no nam ostanx krasni pamytki na nqgo Kolektiv NVU “Ruske slovo”
РУСКЕ СЛОВО 29
informator@ruskeslovo.com СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ Дня 9. юлия наполнєли ше 3 жалосни роки як вецей нє з нами наш мили супруг, оцец, дїдо и швекор
СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ Дня 9. юлия наполнєли ше три жалосни роки як вецей нє з нами наш мили син и брат
ЕЛЕМИР ДЖУДЖАР (1950–2017) Вично го буду ношиц у своїх шерцох – мац Гелена, шестра Марча з фамелию и брат Янко з фамелию Вичная му памят! СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ Дня 9. юлия 2020. року наполнєли ше осем смутни роки одкеди ше упокоєл мой мили оцец, дїдо и прадїдо
ЕЛЕМИР ДЖУДЖАР (1950–2017) МИКОЛА ШАНТА (1922–2020) з Коцура
З любову и почитованьом красни памятки на це чуваю и нїґда це нє забуду Твойо наймилши Спочивай у мире Божим!
Час преходзи, а смуток за тобу у шерцох тирва. Хибиш и занавше будзеш хибиц пре шлїди любови и доброти хтори ши за собу у памятки зохабел. Занавше смутни твой син Славе и твойо найблїзши Спочивай у мире Божим!
СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ Прешли длуги и жалосни пейц роки як вецей нє з нами нашо мили родичи
Городска управа за защиту животного штредку Городу Нового Саду на основи члена 10. Закона о преценьованю вплїву на животни штредок („Службени глашнїк Републики Сербиї”, число 135/04 и 36/09) обявює
ЯНКО РАЦ (1932–2015)
АНА РАЦ (1936–2015)
Їх доброту и пожертвованосц нїґда нє забуду – син Михайло, син Юлиян зоз супругу Татяну и унуки Андреа и Дарян Спочивайце у мире Божим!
ОБВИСЦЕНЄ
о поднєшеней вимоги за одлучованє о потреби преценьованя вплїву застатого стану на животни штредок проєкта Ношитель проєкта „Телеком Сербия” а.д. Таковска 2, Беоґрад, поднєсол вимогу за одлучованє о потреби преценьованя вплїву застатого стану на животни штредок проєкта базней станїци мобилней телефониї „НС118, НСУ118, НСЛ118, НСО118 НС-ВОЙВОДИ СТЕПИ” Нови Сад, у улїци Булевар войводи Степи бб, на катастерскей парцели число 703/8, К.О. Нови Сад IV, Город Нови Сад. Податки и документацию зоз вимоги ношителя проєкта мож видзиц у просторийох Городскей управи за защиту животного штредку Городу Нового Саду, Улїца Руменацка 110а, Нови Сад, роботни днї од 10 до 15 годзин. Шицки заинтересовани, у чаше 10 днї од дня обявйованя того обвисценя, можу дац свойо думанє у писаней форми на адресу Городскей управи за защиту животного штредку Городу Нового Саду.
Городска управа за защиту животного штредку Городу Нового Саду на основи члена 10. Закона о преценьованю вплїву на животни штредок („Службени глашнїк Републики Сербиї”, число 135/04 и 36/09) обявює
Покраїнски секретарият за урбанизем и защиту животного штредку, на основи члена 10. Закона о преценьованю вплїву на животни штредок („Службени глашнїк РС” чс. 135/04) обявює
о поднєшеней вимоги за одлучованє о потреби преценьованя вплїву застатого стану на животни штредок проєкта Ношитель проєкта „Телеком Сербия” а.д. Таковска 2, Беоґрад, поднєсол вимогу за одлучованє о потреби преценьованя вплїву застатого стану на животни штредок проєкта базней станїци мобилней телефониї „НС119, НСУ119, НСЛ119, НСО119 НС-БЕҐЕЛЬСКА (ДАНУБИУС)” НОВИ САД, у улици Беґельска число 1, на катастерскей парцели число 4154/1, К.О. Нови Сад I, Город Нови Сад. Податки и документацию зоз вимоги ношителя проєкта мож видзиц у просторийох Городскей управи за защиту животного штредку Городу Нового Саду, Улїца Руменацка 110а, Нови Сад, роботни днї од 10 до 15 годзин. Шицки заинтересовани, у чаше 10 днї од дня обявйованя того обвисценя, можу дац свойо думанє у писаней форми на адресу Городскей управи за защиту животного штредку Городу Нового Саду.
О принєшеним ришеню o нєприступаню виробку студиї о преценьованю вплїву на животни штредок Покраїнски секретарият за урбанизем и защиту животного штредку, дня 2.07. 2020. принєсол ришенє o нєприступаню виробку студиї о преценьованю вплїву на животни штредок ПРОЄКТА проєкта Баґерованє ричного наношеня зоз корита рики Дунай од km 1249+500 до km 1249+000 на к.п. чс. 6610/1 и 6610/2 КО Петроварадин, ношителя проєкта „Карин Комерц МД” д.о.о. зоз Ветернику, улїца Живорада Петровича чс. 8. Ришенє o нєприступаню виробку Студиї о преценьованю вплїву на животни штредок за предметни проєкт мож мож достац на увид роботнима днями од 10 г до 14 г у просторийох Покраїнского секретарияту за урбанизем и защиту животного штредку Булевар Михайла Пупина 16 (прижемє канцелария чс. 39). Заинтересована явносц може виявиц жалбу на принєшене ришене у чаше од 15 днї од дня обявйованя того обвисценя.
ОБВИСЦЕНЄ
30 РУСКЕ СЛОВО
ОБВИСЦЕНЄ
10. ЮЛИЙ 2020.
informator@ruskeslovo.com
10. ЮЛИЙ 2020.
РУСКЕ СЛОВО 31
informator@ruskeslovo.com
32 РУСКЕ СЛОВО
10. ЮЛИЙ 2020.
informator@ruskeslovo.com
СПЕЦИЯЛНИ ПОПУСТ „РУСКОГО СЛОВА” НА КОСТЕЛЬНИКОВО ТВОРИ
Новинско-видавательна установа „Руске слово” од 1. юлия пейц томи капиталних творох Гавриїла Костельника предава по специялней цени од 2 500 динари. То 900 динари туньше од порядней цени, з оглядом же би тоти луксузни кнїжки коштали 3 400 динари. То свойофайтова заокружена єдна часц комплету Костельникових творох, до котрого уходза кнїжки основоположнїка руского язика и литератури: „Поезия на руским литературним язику”, „Проза на руским литературним язику”, „Поезия на горватским и українским язику”, „Роса и слунко – литературна критика и есеїстика” и пияти том котри нєдавно обявени – „Чловек и швет – филозофия и социолоґия”. По порядней цени перши три томи коштаю по 800 динари, а штварти и пияти том по 500 динари. Тот специялни попуст важи лєм за купованє шицких пейц публикацийох вєдно. У наиходзацих рокох у плану НВУ „Руске слово” обявиц голєм ище пейц томи творох того найзначнєйшого руского интелектуалца. Тиражи потерашнїх видатих кнїжкох огранїчени лєм на помедзи 300 и 500 прикладнїки. Кнїжки по вигодней цени мож купиц у представительствох НВУ „Руске слово” у Новим Садзе у будинку „Дньовнїк” на Булевару ошлєбодзеня 81, на седмим поверху и на телефон 021/6613 697, и у Дописовательстве у Руским Керестуре, будинок дакедишнєй Друкарнї на другим поверху и на телефон 025/703 311 як и у нашей онлайн кнїжкарнї www.knjizkiporuski.com. Б. В.
МАЛИ ОГЛАШКИ
#останьме одвичательни ПОСИЛАЙЦЕ НАМ СВОЙО РЕЦЕПТИ rusmak.ruske@gmail.com
10. ЮЛИЙ 2020.
ДИХТОВАНЄ облакох и дзверох. Щици од витру, жими, праху, галайку, праху, инсектох. МОНТИРАМЕ: – РОЛЕТНИ – ГАРМОНИКОВО ДЗВЕРИ – ПАНТЛЇКОВО ДЗВЕРИ – МРЕЖИ ОД СУНЬОҐОХ – ВЕНЕЦИЯНЕРИ – ОПРАВКИ 025/5827-710, 060/5088-433
ТИРВА ЯВНА ПОВОЛАНКА ЗА ВИДАВАТЕЛЬНИ 2021. РОК
НВУ „Руске слово” 1. януара 2020. року розписала Явну поволанку за придаванє рукописох за обявйованє кнїжкох по руски з обласци поезиї, прози, наукових и есеїстичних жанрох, литератури за дзеци, младих и одроснутих. Рукопис треба же би бул написани по руски, у електронскей форми, унєшени до програми Ворд у системских майкросфтових Виндовс фонтох, треба же би мал помедзи штири и двацец друковани табаки (єден табак – 16 боки) и же би сполньовал нєобходни критериюми, котри оценї фахова комисия Видавательней редакциї. З рукописом треба послац Молбу у котрей буду наведзени точни податки о авторови, мено, презвиско (або псевдоним), електронску адресу и телефон, як и нєобходну информацию котру автор жада сообщиц Редакторови. Рукопис за видавательни 2021. рок треба послац найпознєйше по 1. септембер 2020. рок на електронcку адресу: ruske.vidavateljna@gmail.com. НВУ „Руске слово” нє длужне друковац кажди рукопис котри сцигнє на нашу адресу, а о поступку з рукописом Установа будзе благочасово информовац авторох. Б. В.
МАЛИ ОГЛАШКИ ПРЕДАВАМ шилєжици а маю 8 мешаци, уматичени зоз педиґреами, файти виртемберґ. Телефон: 063/502-445 Ченей. ПРЕДАВАМ хлопски дуничи маю 14-15 мешаци, вицагнута крев на медий висту и q groznicu (кю жиму) файти виртемберґ, уматичени зоз педиґреами, тел: 063/502-445 Ченей. ГЛЄДАМ югаса, може и малженска пара. И квартель и єдзенє обезпечене. Плаца по догварки. Карменє и чуванє овцох. Тел: 063/502-445 Ченей.
OGLA[OVANW 021/6613-697, 066/202-414, роботни дзень од 9-14 годзин e-mail: informator@ruskeslovo.com РУСКЕ СЛОВО 33
СПОРТ 29. СПОРТСКИ БАВИСКА „ЯША БАКОВ” – ТУРНИР У ВАРЕНЮ ПАСУЛЇ
И ТОГО РОКУ КОЦУРЦИ БУЛИ НАЙЛЄПШИ КУХАРЕ У рамикох 29. Спортских бавискох „Яша Баков” внєдзелю, 5. юлия, на „Пелетовим салашу” у Коцуре було отримане змаганє у вареню пасулї. Того року то треци раз же ше така файта змаганя отримує. На змаганє ше приявели осем екипи зоз вецей наших местох – три екипи ФК „Искра” зоз Коцура, екипи КУД „Тарас Шевченко” и ФК „Бачка 1923” зоз Дюрдьова, екипа „Папивинґ” ДОО зоз Вербасу, Спортске дружтво „Русин” з Руского Керестура и екипа „Руского културного центру” зоз Нового Саду. Приємна атмосфера ше ширела медзи нашима людзми котри ше з тей нагоди позберали и крашнє дружели. Пасуля варена у котлїкох, на природним огню, а кажди кухар пририхтал свойо тайни рецепти и присмачки же би уварел найсмачнєйшу пасулю.
Осме и седме место припадло екипом зоз Дюрдьова, шесте место завжала екипа ФК „Искра 2”, пияте место екипа „Руского културного центру”, а на штвартим месце ше нашла екипа „Русин” з Руского Керестура. Треце ме сто завжала екипа „Папивинґ” з Вербасу, друге место припадло прешлорочней побиднїцкей коцурскей екипи „Искра”, а найлєпша пасуля була у котлїку трецей екипи „Искра” зоз Коцура. Шицки екипи достали подзекованя, а члени побиднїцкей екипи достали и медалї котри им спред Спортского здруженя Спортски бависка „Яша Баков” подзелєл Иван Папуґа. Шицки котри присуствовали на тим змаганю, пошли дому полни зоз краснима упечатками. О. Р
ОКРУЖНА КА ДЕТСКА ФОДБАЛСКА ЛИҐА
КЕД ПРИЯТЕЛЬСКЕ СТРЕТНУЦЕ НЄ БАРЗ ПРИЯТЕЛЬСКЕ Стефанови Кочишови (2) и ґолу Матея Саянковича. Бависко у хторим тренер ФК „Борац” правел прицисок над своїма бавячами, а зоз вербалну провокацию виволовал и членох ФК „Русин”, до конца закончене з побиду домашнїх. Русин на стретнуцу наступел у составе: Драґутинович, Чонка, Зорич, Бодянец, М. Иличич, Няради, Будински, Л. Иличич, Саянкович, Виславски, Ковачевич, Кочиш, Джуджар, Тома, Надь. После одбавеного пиятого приятельского змаганя, кадети ФК „Русин” буду мац зменшани интензитет тренинґох, по авґуст, кед почню приПРЕМЕНКИ У УО рихтованя за єшеньску часц ФК „РУСИНˮ першенства у Окружней кадетскей лиґи. У тей Лиґи, кадетом У Управним одборе ФК „Русинˮ, поте- буду потребни ище штирме норашнї секретар Желько Орос пре при- ви бавяче, понеже старши баватни причини поднєсол задзекованє. вяче, омладинци, хтори им доПредсидатель Клубу и надалєй будзе Титераз помагали на приятельхомир Медич, подпредсидатель Мирко Надь, а члени Клубу з тей нагоди пово- ских змаганьох, у реґистровалую шицких котри жадаю помогнуц у цо ней Окружней кадетскей лиґи то вецей нє годни. Ан. М. лєпшим функционованю ФК „Русинˮ.
На приятельским стретнуцу хторе одбавене концом юния у Бачким Ґрачацу, кадети ФК „Русин” страцели од домашнєй екипи кадетох ФК „Борац” з резултатом 5:3 (4:1). Стретнуце було цали час оштре и нєкоректне, а окреме нєпримеране справованє очиглядно указовал тренер домашнєй екипи. Стретнуце, и попри того же требало буц приятельске, прешло у оштрим и нєкоректним бависку з боку домашнїх, цо резултовало зоз вельку розлику у ґолох у першим полчаше од 4:1. Алє у другим полчаше тота розлика зменшана дзекуюци искуснєйшим бавячом Русину,
ОДКАЗАНИ НОЦНИ ТУРНИР У МАЛИМ ФОДБАЛУ Традицийни Ноцни турнир у малим фодбалу хтори бул наявени за пондзелок, 5. юлий, одказани пре актуалну епидемиолоґийну ситуацию зоз вирусом корона. Як гварели орґанизаторе Турниру, пре безпечносц учашнїкох и патрачох, Турнир ше одказує до дальшого.
34 РУСКЕ СЛОВО
10. ЮЛИЙ 2020.
sport@ruskeslovo.com
ДЗЕЦИНСКИ ТУРНИР У МАЛИМ ФОДБАЛУ „ПИНЬВИЦ 2020”
КЕРЕСТУРСКИ КОГУЦИКИ ЗАДОВОЛЬНИ ЗОЗ БАВИСКОМ Концом юния на фодбалским стадионє ФК „Славия” у Пиньвиц отримани 7. дзецински Турнир у малим фодбалу на хторим участвовали и когуцики ФК „Русинˮ з Руского Керестура. На турнире участвовали 58 екипи зоз 28 клубох. За два викенди односно штири днї, участвовали 58 тими зоз 28 клубох зоз Сербиї и вкупно 870 млади фодбалере народзени 2008., 2009., 2010. и 2011. року. Як визначели орґанизаторе, и попри того же Турнир роками бул медзинародного характеру, того року госци зоз Словацкей, Босней, Горватскей, Румуниї и Мадярскей виостали, пре актуалну епидемию вируса корона. Єденац фодбалерох Русину водзели тренере Денис Югик и Боян Бранкович, а у провадзеню и родичох младих фодбалерох. Зоз змаганьом су задовольни, як и з орґанизацию, а як и вше, найважнєйше було друженє. – Змаганє було наисце на професийним уровню, у нашим возросту було вкупно 16 екипи, а дзеци хтори уча-
ствовали були вецей зоз приватних школох фодбалу як зоз фодбалских клубох – гварел Денис Югик. На турниру участвовали штири ґрупи, а у каждей по штири екипи. У ґрупох ше бавело по системи кажде з каждим, та перши два екипи ишли до штварцини финала. Потим екипи були розпоредзени до А, Б, Ц, и Д ґрупи, хтори потим бавели ознова медзи собу, по полуфинале и финале. – На першим змаганю зме страцели од ФК „Крила Країни” зоз Бачкей Паланки, хтори були и перши на Турниру, а друге змаганє зме страцели од домашнїх, од ФК „Славия”. То було досц напарте змаганє, алє кед би ше нам удало победзиц их, квалификовали бизме ше до штварцини финала. Но, победзели зме екипу зоз Бачкого Брестовцу, та зме, у каждим случаю, задовольни зоз бависком. Орґанизация тиж була на високим уровню, дзеци достали закуску, ошвиженє и барз ше крашнє препровадзели – заключел тренер Югик. Ан. М.
ФОДБАЛЕРЕ ФК „БАЧКА 1923”
МЛАДША СЕЛЕКЦИЯ АКТИВНА – СТАРША ЧЕКА НОВУ СЕЗОНУ
На фодбалским терену ФК „Бачка 1923” активно тренира младша селекция Бачки, а то дзеци возросту од 5 по 15 роки. По утаргованю позарядового стану, 11. мая почали тренинґи и пририхтованя за рижни змаганя. Тренинґи ше отримую кажди дзень, окрем стреди и то на
10. ЮЛИЙ 2020.
отвореним, на спортским терену ФК „Бачка” у Дюрдьове. Дзеци подзелєни до ґрупох по возросту. – Пред нами период у котрим маме заплановане вельо того. Екипи зме приявели за рижни турнири у нашим околїску. Маме заплановане участвованє на турниру у Новим Садзе и Беоґрадзе, а за септембер ше пририхтуєме за одход на Златибор на три днї, дзе нас чека вельки турнир. Наздаваме ше же зме шицко годни витвориц, же епидемиолоґийни стан у держави дошлєбодзи отримованє турнирох на отвореним. Дзеци ше барз радую каждому стретнуцу и вредно ше за нїх пририхтую – гварел тренер младшей селекциї Душан Тривунович. Цо ше дотика старшей селекциї, вона хвильково на павзи, тренинґи ше нє отримую, а початок сезони и шицких активносцох заплановани за авґуст. Л. Кх.
РУСКЕ СЛОВО 35
СПОРТ ЮВИЛЕЙ: 60 РОКИ РУКОМЕТНОГО КЛУБА „РУСИН” (Х)
ПОТВЕРДЗЕНЄ ВЕЛЬКЕЙ УПАРТОСЦИ И ЛЮБОВИ Пише: Александар ПАЛАНЧАНИН
На початку сезони 2018 – 2019. року у Трецей рукометней лиґи – сивер зазначени добри резултат, котри указує же од бависка русиновцох треба очековац вецей як потераз. Русин на початку сезони госцовал у Кляїчеве, дзе победзел
П
ерше змаганє рукометаше Русина бавели процив екипи з Кляїчева, котра остатнїх рокох мала наисце красни успихи. Надпомнїме же рукометаше Кляїчева бавели и у другей и у трецей лиґи, цо значи же у екипи були квалитетни бавяче, хтори зоз свою борбеносцу виборели високи пласман на таблїчки. Медзитим, финансийни почежкосци и реорґанизация Клубу резултовали же ознова були у Трецей рукометней лиґи. Од початку змаганя русиновци указали свойо квалитети и резултати порядних тренинґох, та лабда була часто у їх рукох, нагоди за ґоли ше витворйовали єдна за другу, и прето число ґолох на стретнуцу було вельке. Процивнїки, екипа зоз Кляїчева, наишли на квалитетну одбрану у бависку, а ґу тому и на русинового ґолмана Милинковича котри праве ту одлично бранєл и зоперал лабду опрез ґола. Мож обачиц же ше помали витворйовал резултат подмладзованя екипи котри бул наявйовани у прешлей сезони. На терену ше попри искусних бавячох зявюю и нови мена, хлапци пред котрима вельки можлївосци, як и нагода же би учели од старших и искуснєйших, та же би вєдно зоз тимским бависком зазначовали нови побиди и позитивни резултати. У ВЕРХУ ТАБЛЇЧКИ После двох змаганьох, другого и трецого кола, рукометаше з Рукометного клубу „Русин” и далєй були на першим месце на таблїчки. За собу зазначели два побиди, єдну на домашнїм терену и другу кед госцовали у Бачким Ґрачацу.
36 РУСКЕ СЛОВО
Теди за екипу Русина бавели: Мудри, Гербут, Салак, Варґа, Дудаш, Микита, Боянович, Тома, Стойков, Накич, Югик, Виславски, Пирожек и Ґовля. На ґолу були Мудри и Милинкович. У лиґи бавели екипи: Кляїчево, Сивец 69, Борац зоз Бачкого Ґрачацу, Гранїчар зоз Ґакова, Зомбор, Обилич зоз Нового Кнежевцу и Ґрафичар зоз Бездану. Русин победзел шицких окрем екипу Зомбора на домашнїм терену, а резултат бул 22:24 за го сцох. По сцигнути резултати у перших седем колох, рукометаше були прави викрок за свою екипу и Клуб у позитивним смислу. На початку сезони вшелїяк же сиґурно ришели буц добри, алє чи була у планє така позиция на таблїчки, нїхто анї нє шнїл. Шоруюци побиду за побиду, сцигли до маґичного числа од шейсцох побидох и єдного пораженя у ґрупи. Поражени були лєм од першопласованей екипи РК „Зомбор”, на домашнїм терену, зоз барз малу розлику 22:24. Резултати статистики вецей як фантастични, дали 204, а прияли 152 ґоли, и освоєли 12 боди, цо лєм за єден бод менєй од першопласованих, аж треба наглашиц же ше їх мрежа затресла 15 раз менєй як РК „Зомбор”. Успиху сиґурно же допринєсол квалитетни состав екипи, до котрого уложени вельки труд руководзацих, односно старших рукометашох котри мали дзеку робиц зоз младшима, а котри тераз уж наступа ли за перши тим. Попри подростку котри приступел, ту оста ли и старши искусни бавяче без котрих би анї єдно змаганє нє було таке добре, 10. ЮЛИЙ 2020.
sport@ruskeslovo.com
и єдноставно, злучели ше млади, вредни и сцели хлапци, зоз старшима и искуснима. Млади бавяче Югик, Тома, Варґа и Микита перши раз ше опробовали тей сезони у першим тиму. Успих бул и спокуса, бо ше уж почало роздумовац о висшим ранґу змаганя. Насампредз же висша, односно професийна лиґа вимага векши критериюм цалей орґанизациї, ту домашнї терен у Спортскей гали котри сполнює предписаня, алє остал проблем як найсц ришенє за нєобходни финасийни средства за котизациї, лиценци и др. НЇХТО ИМ НЄ РОВНИ Рукометашом Русина нїхто нє ровни – бул єден з насловох на бокох спортскей рубрики. Таки наслов, а ище баржей успих рукометашох зоз Руского Керестура приписуєме насампредз бавячом, алє и лєпшим условийом за розвой того спорту у Руским Керестуре. Одкеди вибудована спортска гала, витворени шицки условия за рукометашох и їх добри резултати. Окрем того, екипа и руководство Клуба можу буц задовольни и з фактом же рукомет ознова популарни медзи младима, цо обачлїве и по нових менох хтори вше лєпши на рукометним терену. У предлуженю першенства, у ярнєй часци, резултат бул дакус слабши як у єшеньскей часци першенства, алє и то бул добри успих. Русин страцел два стретнуца процив екипох Зомбор и Обилич, а єдно стретнуце зоз екипу РК „Гранїчар” бавели нєришено. Заш лєм, Русин остал на другим месце на таблїчки зоз дзевец побидами, єдним нєришеним стретнуцом и штирома старценима стретнуцами. Мали дзеветнац боди, док першопласована екипа Зомбору мала 26 боди – 12 побиди и два нєришени стретнуца. ПРЕТАРГНУТЕ ПЕРШЕНСТВО На початку першенственей сезони 2019 – 2020. року, нїхто анї нє подумал же першенство пре пандемию нє будзе закончене. И нє лєм рукометне першенство, алє же змаганя у шицких спортских конарох буду застановени пре хороту. Русин нове першенство нє почал як ше очековало. У перших двох колох страцел од екипох Гранїчара и Ґрафичара, а у трецим бавели нєришено зоз екипу Обилича. Аж у штвартим колє призначели побиду на своїм терену у Спортскей гали процив екипи РК „Сивец 69” – резултат бул 31:20. По конєц першенства страцели од екипи Сенти, победзели екипу Борца, а остатнє стретнуце зоз екипу Кляїчева бавели нєришено – 27:27. Русин бавел у составе: Мудри, Гербут, Югик, Тома, Салак, Варґа, Микита, Мудри, С. Дюрко, Виславски. 10. ЮЛИЙ 2020.
Єшеньску часц сезони 2019/2020. Русин закончел зоз шейсц бодами на пиятим месце у Трецей рукометней лиґи сивер „Сивер”. Таки пласман нє потвердзує максимални потенциял хтори тота екипа може витвориц. Екипа часто бавела нєкомплетна пре рижни приватни обовязки, як старших так и младших бавячох, та ше тото одражело и на конєчни пласман Рукометного клубу Русин у тей часци сезони. На седем змаганьох рукометаше дали 186 ґоли, а прияли 191 ґол. Уж традицийно, найлєпши ґолґетер екипи ознова Гербут зоз датима 50 ґолами, а провадза го Салак зоз 32-ома ґолами и млади и вше лєпши Тома зоз 28 датима ґолами. Алє, без огляду на пласман треба похвалїц бависко шицких младих бавячох хтори помали указую же на нїх годно вше вецей раховац у дальших змаганьох. Вредни хлапци, пошвецени спорту, починаю указовац свой потенциял, хтори годзен прероснуц до позитивних резултатох у наиходзацих першенствох. Вшелїяк же за їх успих заслужни вельки труд старших бавячох хтори мали дзеку робиц зоз нїма и пренєсц им свойо вецейрочне, спортске искуство. Нажаль наздаванє же у другей часци Першенства рукометаше Русину укажу свой прави квалитет и же своїх вирних навиячох обрадую зоз вецей побидами и кус висшим пласманом на таблїчки претаргла пандемия вируса корона. Конєц тей змагательней сезони, окрем велького ювилею РК „Русин” – 60 роки од формованя Клуба, будземе паметац и по велькей хороти. Штредком марца претаргнути шицки спортски манифестациї, а познєйше одлучене же ше у дзепоєдних конарох и ранґох анї нє пред лужа. Пре хороту добавена лєм половка тей сезони. Остава ше наздавац же од єшенї рукометаше предлужа змаганя и же посцигню лєпши успих як у єшеньскей часци першенства. У каждим поглядзе РК „Русин” уж тераз, мож повесц, посцигнул добри резултат насампредз же у континуитету постої шейдзешат роки. Очиглядне же тот континуитет будзе отримани и же любов и витирвалосц у тим спорту и у будуце будзе мац добри резултати.■ (Kонєц)
МИНИ-ТУРНИР Концом 2018. рока у керестурскей Школи бул орґанизовани Мини рукометни турнир на котрим попри домашнєй Рукометней секциї, участвовали и дзеци зоз Србобрану, и зоз Илоку з Републики Горватскей. У першей часци Турнирa одбавени три змаганя РК „Илок” – РК „Србобран” 1:0, Рукометна секция Руски Керестур – РК „Србобран” 4:2 и Рукометна секция Руски Керестур – РК „Илок” 8:5. Понеже зоз Илоку пришло векше число дзецох, домашнї з Рукометней секциї бавели ище єдно змаганє котре було медзи старшима дзецми з Руского Керестура и старшима з Илоку, дзе победзели госци з резултатом 8:5. Медзинародне сотруднїцтво зоз сушедну Горватску реализоване дзекуюци познанству и искуству домашнього тренера Славка Надя и илоцкого РК. Илочанє першираз участвовали на подобним турниру прешлей яри у Дироню, а тераз пред нїма орґанизация крачунского турнирa на котри поволани и дзеци зоз Руского Керестура.
РУСКЕ СЛОВО 37
ИНТЕРМЕЦО
ХЛАДОК И ГОРУЦИ ТЕПШИ коляре зоз руских оддзелєньох Ґимназиї „Петро Кузмяк” вєдно зоз професорку Ш руского язика и литератури, Люпку Малацко
под час позарядового стану кед наставу провадзели онлайн, мали задаток записац рецепт по руски, меркуюци на правопис, а вец и висликовац тото єдло. Рецепти подзелєни на три ґрупи: єдла хтори рихтаме за фриштик, за полудзенок, и лакотки. Тоти рецепти обявени
и у окремним онлайн виданю Кухарки. Марина Надь дизайновала кухарку „Фриштик”, Сара Планчак „Полудзенок” а Силвия Маґоч „Райски лакотки”. Ґу тей редакциї ше приключела и професорка Тереза Катона так же школяре мали задаток вираховац калорийну вредносц єдзеня. У шїдуюцих числох „Руского слова” на бокох „Хладок и горуци тепши” буду обявени смачни рецепти школярох.
Анита Чизмар
Полнєни палачинки
Поступкок правеня: Пражиме палачинки (мука, вайцо, млєко, вода, цукер, соль). Потим рихтаме масу за полнєнє и похованє палачинкох. Тото цо будземе класц до палачинкох (трапист, шункарица...) найлєпше натрец. До окремних мискох усипац муку, вайца и презли. На палачинку положиме натарти сир и шунПотребне: карицу и добре закруциме ■ уж упражени палачинку же би зоз нєй нїч нє випадло. Зоз конца палачинки на бок заджобнуц зубо■ дацо зоз чим длобку, же би ше палачиних наполнїце ка нє отворела. Уключиц (шункарица, ринґлу и зограц олєй у трапист) палачинкарнї. За тот час ■ презли палачинки кладземе до ■ мука муки, потим до вайцох и ■ 2 вайца на концу до презлох. Палачинки пражиц у врацим олєю. Кед пременї
Анастазия Санкович
Овшана каша
Кед млєко зовре, положиц 3-4 ложки овшани пахульки и мишац. Потим треба додац 25 ґрами чарней чоколади. Мишац док ше чоколада нє розпущи и потим пресипац до судзини. Причекац коло 10 минути же би ше охладзело и на концу мож додац на верх гоч яку овоц и чиа нашенє. Вєдно 324 kcal.
38 РУСКЕ СЛОВО
фарбу, треба ю обрациц на други бок. Кед ше упражи, виняц ю, положиц на папер и посолїц. Вєдно 3558 kcal, а 445 kcal по порциї.
Потребне: ■ млєко ■ овшани пахульки ■ чарна чоколада ■ овоц ■ чиа нашенє 10. ЮЛИЙ 2020.
rusmak.ruske@gmail.com
ХЛАДОК И ГОРУЦИ ТЕПШИ
Пририхтали: Лю. Цвеїч и Т. Салонтаї
Андреа Бучко
Чоколадово мафини
Поступок правеня: Вайца, млєко и олєй змишац вєдно, додац шольку цукру и ванелийов цукер. Потим додац пращок за печенє и два шольки муки. До тей готовей маси додац какао (мож додац хто сце, наприклад, вишнї, малиСостойки ни, а може остац ■ 2 вайца и така маса лєм ■ 2 шольки муки додац лимун) и ■ шолька млєка розмишац. Я хас■ пращок новала ложку за за печенє сладоляд. Зоз тей ■ ванелийов мери треба же би цукер ■ шолька цукру вишло 24 мафи■ шолька олєю ни. ■ какао – Єден фалаток хто кельо люби ма 152 kcal.
Силвия Маґоч
Курчецина и
зоз шампиньонами шметанку
Положиц до палачинкарнї цибулю и подинстац ю. Кед видзиме же дакус достала фарбу уруцуєме цеснок и шампиньони. Треба дас 10-15 минути. Накадзи шампиньони достаню фарбу, кладземе их до даякей пластичней миски и охабиме най стоя док нє попражиме биле месо. Потим, кед и месо почервенї, усипеме назад шампиньони и усипеме 200 милилитри шметанки за варенє. Шицко тото мишаме док ше нє зєдинї, а вец по смаку додаваме цо сцеме. Я положела дакус попру, ориґана и солї.
Состойки: ■ 2 главки цибулї ■ 300-400 ґрами курового билого меса ■ 200 ґрами шампиньони ■ 200 милилитри шметанки за варенє ■ олєй ■ цеснок ■ попер и ориґано
10. ЮЛИЙ 2020.
Єдло ма 1384 kcal за штири особи, а єдна порция виноши 346 kcal.
РУСКЕ СЛОВО
39
ИНФОРМАТОР, ОГЛАШКИ, ИНТЕРМЕЦО
ГЛАСНЇК ПО РУСКИ РОК LXXVI ЧИСЛО 28 (3897) НОВИ САД, 10. ЮЛИЙ 2020.
У церкви Христа Цара у Новим Орахове прешлей нєдзелї новоораховски парох о. Владислав Рац служел Службу Божу, а по законченей Служби Божей, парох пошвецел моторки, алє и моторкашох-байкерох котри сцерпезлїво чекали опрез церкви. Як гварел парох, пришло вельке число моторкашох зоз Нового Орахова и Бачкей Тополї, и гоч то можебуц у нашей заєднїци нє обичай, вон потримує їх инициятиву. Тераз то уж треци рок же ше така подїя случує. О. Р.
ЦЕНА 30 ДИНАРИ
Фото: Вероника Вуячич
К: И Н Ь ЕЛ КОСТ КОМПЛЕТ Ц А ЛИ
. н и д 00 бок 33 5 2 А З
У НОВИМ ОРАХОВЕ ПОШВЕЦЕНИ МОТОРКИ
Фотоґрафия: 0726P
Фотоґрафия: 0727P
Даєдни фотоґрафиї обявюємє вецей раз, понеже за нїх дотераз нєт нїяки податки.
ОГЛЯДНУЦЕ НА ПРЕШЛОСЦ
оволуєме читачох новинох „Руске слово” же би помогли препознац особи на старих фотоґрафийох. Пре точне идентификованє особох на сликох, хтори маю окремну музейну вредносц, потребна помоц од ширшей явносци. Шицки фотоґрафиї П настали у дакедишнєй фотоґрафскей роботнї Бруґошових у Руским Керестуре. Кажду фотоґрафию ше подпише зоз одредзену шифру, та кед же препознаце даєдну, лєбо вецей особи на фотоґрафиї, модлїме Вас же бисце явели до Заводу на число телефона 021/548-421, лєбо на мейл: zavod.rusini@gmail.com.
■БУДЗМЕ ОДВИЧАТЕЛЬНИ