ГЛАСНЇК ПО РУСКИ У РУСКИМ КЕРЕСТУРЕ И КОЦУРЕ
РОК LXXII ЧИСЛО 27 (3688) НОВИ САД, 8. ЮЛИЙ 2016.
ЗАБАВА НА ОТВОРЕНИМ ■ ОСТАТНЇ ИНТЕРВЮ ЗОЗ ЮЛИЯНОМ РАМАЧОМ ЧАМОМ
ияток и всоботу, 1. и 2. юлия, у орґанизациї младих з „Пакту Рутенорум” на керестурским базену отримана журка, односно зогриванє за „PactON 2.0”, хтора будзе 23. юлия. Гоч без музики на живо, друженє на отвореним була нагода висц з обисцох и пременїц звичайни места за розвагу.
П
ЦЕНА 30 ДИНАРИ
Фото: Танита Ходак
Всоботу, у Коцуре отримани биоскоп на отвореним з мотом „Париз за углом”. На платну, у дворе ОШ „Братство-єдинство”, приказани три филми инспировани зоз Паризом. Перши филм бул драма „Нєдорушуюци”, а потим приказани филм „Пол ноци у Паризу”. За конєц зохабена комедия „Чудесна судьба Амелиї Пулен”. Уход на проєкциї бул шлєбодни, а могло ше у окремним амбиєнту и фотоґрафовац з реквизитами хтори символи Французкей. Тот проєкт потримало Роботне цело за младеж Националного совиту Руснацох, а орґанизовала го младеж зоз КУД „Жатва”.
ОГЛЯДНУЦЕ НА ПРЕШЛОСЦ еб редакция „Руского слова”, у сотруднїцтве зоз Заводом за културу войводянских Руснацох, Музейом Войводини и Покраїнским заводом за защиту памятнїкох, поволує читачох новинох „Руске слово” и нащивительох сайта (www.ruskeslovo.com) же би помогли препознац особи на старих фотоґрафийох. Фотоґрафиї хтори ше будзе обявйовац на сайту и у новинох диґитализовани, а пре точне идентификованє особох на сликох, хтори маю окремну музейну вредносц, потребна помоц од ширшей явносци. Шицки фотоґрафиї настали у дакедишнєй фотоґрафскей роботнї Бруґошових у Руским Керестуре. Кажду фотоґрафию ше подпише зоз одредзену шифру, та кед же препознаце даєдну, лєбо вецей особи на фотоґрафиї, модлїме Вас же бисце явели до Заводу на число телефона 021/548-421, лєбо на мейл: zavod.rusini@gmail.com. Фотоґрафиї ше будзе обявйовац длугши часови период, а на сайту буду пошоровани на окремним месце, так як виходза у новинох.
В
ПОМОГНЇЦЕ, РОЗПИТАЙЦЕ ШЕ, ПРЕПОЗНАЙЦЕ!
■ ПРОБЛЕМИ И БЕЗБРИЖНОСЦ Фотоґрафия: K006a_0155P
ЛЄТНОГО ОДПОЧИВКУ
ИНТЕРМЕЦО БУДИНКИ РУСКИХ ШКОЛОХ ПРЕЗ ИСТОРИЮ
Будинок ОШ Светозар Милетич” у Старим Вербаше ”
уска школа у Старим Вербаше спомина ше ище у другей половки XIX вику, кед ше спомина и снованє грекокалїцкей парохиї. Нєшкайша Основна школа ”Светозар Милетич” у Старим Вербаше тоту назву ноши од 1951. року. Випатрунок будинку посцигнути з адаптацию и добудову 1988. року. Настава у школи орґанизована на сербским язику, алє отримує ше и наставу з елементами националней култури зоз пестованьом руского и мадярского язика. През историю наставу у тей школи ше тримало у трох старих будинкох, а єден з нїх превжати од тедишнєй Полицийней школи. То будинок хтори ше находзи прейґ драги нєшкайшого будинку школи, и тераз є квартельни простор у хторим жию роботнїки Стреднєй школи ”4. юлий”. Фото: Ана Маркович
ВЕРБАС
Р
Други два будинки ище старши. Єден з нїх у нєшкайшей Улїци Петра Шеґулєва, у нїм ше наставу на руским язику тримало под час и такой после Другей шветовей войни, а потим ту бул простор Месней заєднїци и старовербаска амбуланта. Окрем того, єден длугши час у тим будинку було змесцене и КПД ”Карпати”. Нєшка є досц руйновани и нє ма намену. У будинку у Улїчки Светозара Марковича 40, тиж були руски оддзелєня и после Другей шветовей войни. Тота стара школа нєшка зоз преходом – цесну улїчку, подзелєна на два часци, а квартелї приватна власносц. А. М.
Учителька Амалия Паланчанин зоз школярами хтори факултативно учели по руски 1972. року
2 РУСКЕ СЛОВО
8. ЮЛИЙ 2016.
ЗМИСТ
УВОДНЇК Пише: Дюра ВИНАЇ, редактор рубрики Нашо места
■ Тижньовнїк 4–5. Ювилей Шветового конґреса Русинох/Руснацох/Лемкох
ПЕРШИ ПЕНЄЖ ЗОЗ ЖИТА
■ Нашо места
7. Обнова дзецинскей заградки у Шидзе 8–9. У Керестуре лєтни загради место паркинґох
■ Економия
10–11. Косидба жита по наших местох
■ Култура и просвита
12–13. Остатнї интервю зоз Юлияном Рамачом Чамом 14. Дружтво за руски язик школяром уручело припознаня
■ Руске слово” у швеце
” Польска – Троме браца з 16–17. кнїжками ■ Мозаїк
18–19. Оксана Росул з України остава жиц у Керестуре
■ Медзи простор за кафу и виключеня
20–21. Ян Мезей ше враца дому
■ Людзе, роки, живот
22–23. Наш госц – Татяна Салонтаї з Коцура 24–25. Стретнуце – Наталия Гайдук з Руского Керестура
■ Духовни живот
26–27. Сход психотерапеутох Сербиї
■ Информатор
28–32. Оглашки и In memoriam
■ Спорт
33. Европске першенство у фодбалу 34–35. Ярня часц локалного фодбалского прешенства
На насловним боку – Лєтне кино у Коцуре Авторка фотоґрафиї – Танита Ходак
Каждого лєта пред косидбу чуєме вше исте питанє: почим будзе жито? Исто так, як по правилу, цена жита ше длуго нє зна, а вец, кед ше одредзи – парасти нєзадовольни. Того року сценарио исти, а найчастейше ше бешедує о 15 динарох з ПДВ, и то аконтативно. Чи ше дацо пременї, насампредз, звекша цену, увидзиме. Польопривреднїки гваря же би ше продукция виплацела кед би цена була голєм 20, та и 22 динари. Укладаня вельки, жито вше частейше вимага и додатни трошки, и треба буц добри економиста же би ше врацело уложене. Перши указателє гуторя же на менших поверхносцох урожаї векши, цо ше толкує як применьованє сучснєйших технолоґийох, алє и вельо драгшу продукцию. Окреме же ше нїяк нє можу зожиц два ствари, добри род и висока цена. Без огляду на економски калкулациї, векше число людзох жито кладзе на лаґер и чека рушанє цени жита на тарґовищу. Кед ше добре провадзи берзу, мож дацо и заробиц, добре прейсц, дочекац гевту цену котру ше нагадовало пред косидбу. Лєбо, и вельо вецей, кед ше предвидзує ствари и провадзи шицки факти котри вплївую на цену. Прешлого року цена жита нє росла и лєпше прешли тоти цо го предали скорей, на ногох. То ше ридко случує, алє случело ше, же тоти котри нє вельо калкуловали, випадли наймудрейши. Алє, зоз жита сцигую перши векши пенєжи и воно за собу поцагує и други форми трошеня и обрацаня капиталу, на тарґовищу ше почувствує пенєщок и початок велїх роботох. Гоч статистика гутори же на наших польох єст вше менєй жита, праве тот факт, перши пенєж, док дацо друге нє сцигнє, велїх наганя же би шали жито. Тогорочне жито винїмкового квалитету и вироятнє нам будзе смачни хлєб. Вшелїяк, кед по традициї, пекаре нє буду глєдац векши цени.
* ”РУСКЕ СЛОВО” – гласнїк по руски * Виходзи каждого пиятку * Снователь Национални совит рускей националней меншини * Видава НВУ ”Руске слово”, Нови Сад * Перше число вишло 15. юния 1945. року у Руским Керестуре * Адреса: НВУ ”Руске слово”, Булевар ошлєбодзеня 81/7, 21000 Нови Сад * Редакция: заменїк одвичательного редактора Иван Сабадош – редакторе/ки – Дюра Винаї, Мирон Горняк-Кухар, Михайло Зазуляк, Александар Паланчанин, Олена Планчак-Сакач, Славица Фейса, Ясмина Дюранїн; новинаре/ки – Мария Афич, Влада Дїтко, Сенка Надь, Сандра Саламун, Ана Маркович, Танита Ходак * Язична редакторка – Блажена Хома-Цветкович * Технїчна редакторка – Люпка Цвеїч; компютерски обробок – Вероника Вуячич, Мария Гудак, Таня Салонтаї * Телефони: 021/6613-697, 021/6624708, 021/6623-076; 021/6621-433 * Телефакс 021/528-083 * Предплата за цали рок: у жеми 1 500 динари, а у иножемстве 100 евра * Жиро-рахунок Banca Intesa a.d. Beograd 160-923244-82 * Девизни рахунок 160-0050870024999-53 * Рукописи ше нє враца * Друкує Друкарня ” Maxima graf” Пет роварадин * E-mail: ruske.redakcija@gmail.com * Web site: www.ruskeslovo.com * YU ISSN 0350-4603 * COBISS SR-ID 15915778 * Друковани тираж 2 100 *
Direktorka MARTICA TAMA[ *** Odvi~atelqni redaktor dr BORIS VAR]A
8. ЮЛИЙ 2016.
РУСКЕ СЛОВО 3
ТИЖНЬОВНЇК ДЕЛЕҐАЦИЯ РУСКЕЙ МАТКИ НА ФЕСТИВАЛУ У МЕДЗИЛАБОРЦОХ
ЮВИЛЕЙ ШВЕТОВОГО КОНҐРЕСА Пред 25 роками представнїки орґанизцийох Русинох/ Руснацох/Лемкох зишли ше на першим Шветовим конґресу у Медзилаборцох и догварели ше же буду робиц вєдно
Я
к дознава „Руске слово” од пиятку, 24. та по пондзелок 27. юния, делеґация Рускей матки, хтору представяли Дюра Папуґа, Миломир Шайтош и Славко Пап, присуствовала на русинским Фестивалу култури и спорта у Медзилаборцох, у Словацкей. Єдна з главних причинох одходу делеґациї Матки до Медзилаборцох було означованє 25. рочнїци отримованя першого Шветового конґреса Руснацох/Русинох/Лемкох (РРЛ), хтори ше 1991. року праве там отримало. ЗДОГАДОВАНЄ НА ПЕРШИ КОНҐРЕС
Шветочне одкриванє памятней табли у Медзилаборцох
З тей нагоди, на будинку музея Ендия Ворхоли, дзе у ли на нас, на тедишню Югославию, на витворйованє сали того будинку отримал перши Шветови Конґрес, по- правох яки ми мали – у школстве, у култури, информоложена памятна табла. Вона виробена у сотруднїцтве ваню и хаснованю язика и писма – гвари Папуґа. Вон констатує же 25-рочна робота Конґреса дала реШветовей ради Конґреса, города Медзилаборци и Русинскей оброди Словацкей, а шветочно ю одкрили пред- зултати, нєшка Русини/Руснаци/Лемки припознати у сидатель Шветовей ради др Штефан Лявинец (Мадяр- скоро шицких штреднєєвропских жемох и у Сиверней ска), приматор Медзилаборцох инж. Владислав Вишнь- Америки, окрем у України, за котру ше назадаваю же єдовски и почесни предсидатель Шветовей ради Конґреса, ного дня и вона тото зроби. Було пробованя же би ше зоз Шветовим конґресом „стануло”, алє Папуґа заш лєм ма академик проф. др Павло Маґочи (Сиверна Америка). Дюра Папуґа бул предсидатель Шветовей ради Конґ- думанє же треба далєй робиц, вєдно наступац, бо ше реса РРЛ у трох мандатох и участвовал на шицких 13 ище нє досцигло жадани уровень заєднїцтва. Як добри приклад пракси сотрудзованя медзи членами Шветових конґресох. За „Руске слово” вон ше здогадує, же пред 25 роками то була велька подїя за Русинох/Ру- Конґреса, вон наводзи видаванє кнїжки Колядох зоз каснацох/Лемкох, котри ше теди зишли и догварели ше же ждей жеми дзе жию Русини/Руснаци/Лемки. У планє буду робиц вєдно. Перши три орґанизациї котри вошли пририхтовац публикацию о найзначнєйших историйних до Конґреса були зоз тедишнєй Югославиї, Словацкей и датумох, подїйох и людзох, з помоцу Вишеґрадского фонда. Папуґа наводзи длугоПольскей, понеже були рочни план же би ше направело урядово реґистровани и сотруднїцтво медзи високоод нїх почали шицки зашколскима установами зоз Ноєднїцки активносци. Тевого Саду, Прешова, Кракова и раз Конґрес ма осем таСеґедину. У цеку пририхтованя ки орґанизациї зоз и за 14. Конґрес, котри ше отриШтреднєй Европи и два ма 2017. року у Осєку, у Горватзоз Сиверней Америки. скей. – Ми теди у Югославиї нє мали проблем зоз ПЕРШИ ФЕСТИВАЛ припознаваньом РуснаРУСКОГО ФИЛМА цох, мали зме шицки права, як цо их маме и Под час пребуваня у Медзинєшка. У шицких друлаборцох, делеґация Рускей гих державох нашо матки мала стретнуца и ролюдзе мали тот прозгварки, насампредз зоз одвичаблем, нє були припознаПамятна табла тельнима людзми фестивалох и ти и велїм у ше упатра-
4 РУСКЕ СЛОВО
8. ЮЛИЙ 2016.
ТИЖНЬОВНЇК манифестацийох Русинох Словацкей. Як заключеня тих розгваркох мож визначиц поради коло заєднїцких виступох, як и апликованя до фондох ЕУ. Тиж водзени и закончуюци розварки коло отримованя першого Фестивалу руского филма „Русин Филм Фест” хтори ше отрима, того року, 1. и 2. октобра у Сербиї, у Шиду. Заменїк предсидателя Рускей матки и член Конґресней комисиї за културу, Миломир Шайтош, за нашу новину гвари же порада коло конкретних крочайох заєднїцкого апликованя до фондох ЕУ планована на єшень, док ше орґанизациї зиду на русинским мултижанровим музичним фестивалу у Медзлаборцох. Теди ше вибере за хтори проєкти и манифестациї ше будзе глєдац стредства од Вишеґрадского и други фондох. Кед слово о „Русин Филм Фесту”, акцент того року будзе на документарним филме. Шлїдуци рок у фокусу будзе тема о траґедиї Лемкох зоз юговосточней Польскей, такволана акция (операция) „Висла” 1947. року. – Принєшена одлука же би фестивал бул тематични. Того року ше будзе обрабяц тема Першей шветовей войни, односно велького страдня Русинох/Руснацох/Лемкох, у перших концентрацийних лаґрох, праве таких яки ми знаме, слово о Талерхофу и Терезину – гвари Шайтош.
Дюра Папуґа участвовал на шицких Шветових конґресох
Прето, по його словох, филмски фестивал добре прилапели Русини зоз старого краю, „понеже вельку часц тей фронти вони винєсли на своїх плєцох”. Плановани и округли столи на котрих би ше бешедовало о филмскей уметносци медзи Руснацами швета. Делеґация Рускей матки нащивела и даскельо места у околїску Медзилаборцох, дзе мала стретнуца и розгварки. На концу нащиви Медзилаборцом, делеґациї Рускей матки, односно Рускому културному центру з Нового Саду, уручена поволанка же би участвовали на шлїдуюцим, ювилейним, 55. руским Фестивалу култури и спорта у Медзилаборцох 2017. року.■ Б. В./Сообщенє 8. ЮЛИЙ 2016.
STANOVISKA
Пише: Анамария РАНКОВИЧ, новинаркa
БРЕҐЗИТ И ЗАХОДНИ БАЛКАН После вецей як 40 рокох членства, Велька Британия одлучела напущиц Европску унию и з таку одлуку шокировала швет, берзу, та и саму себе. Политични и економски пошлїдки, хтори ше буду мушиц провадзиц роками же би ше их розумело, потрафя и ЕУ, и Заходни Балкан. Британия би и другим нєзадовольним жемом членом могла буц приклад. Поготов тим, у хторих ше вше моцнєйши правоориєнтовани странки закладаю за „патриотичну яр”, а своїх прихильнїкох збераю так, же страша зоз масовну имиґрацию зоз жемох кандидатох. Можебуц вони нє виступя такой, алє вшелїяк тераз можу грожиц зоз подобнима референдумами и вимагац рижни специялни права и винїмки. Униї нє лєм же будзе хибиц жем хтора значно доприноши буджету ЕУ, алє и вонкашньополитични, дипломатични и воєни партнер, чий глас мал вельку чежину. Зоз спомнутого буджету ше видвоюю средства за жеми кандидати, медзи хторима и Сербия, а страцени и єден моцни глас хтори ше закладал за преширенє ЕУ. Виход Британиї зоз ЕУ потирва, голєм пейц-шейсц роки, твердза аналитичаре, цо приведзе до того же политика и бирократични апарат ЕУ буду таки завжати зоз Бреґзитом же мож обчековац траценє интересованя за преширенє Униї. Вшелїяк, кед ше вежню до огляду и финансийна, та вибеженска криза, потим зраженя у України и вше розширенша и реалнєйша опасносц од тероризма, то значи же вше менша повага хтору ЕУ може пошвециц Сербиї, односно жемом хтори стоя у шоре и чекаю желєне шветло. Их тераз чекаю додатни препреченя и одкладанє членства. Понеже ЕУ будзе роками фокусирована на саму себе, а прицагуюца моц преширеня ослабнута, жеми реґиону ше вецей нє годни операц на ню за унапредзованє реформох и консолидацию демократиї. Дружтвени рухи, медиї и нєзависни институциї буду у периодзе пред нами мац менєй екстерних союзнїкох, цо годно ослабнуц їх велї инициятиви. У борби процив неґативних трендох на Заходним Балкану, ключни жеми члени, окреме Нємецка, алє и ЗАД, можебуц буду мушиц формовац коалициї за потримовку демократичним пременком. Зоз зменшованьом шанси за членство, пражнїну у Заходним Балкану, док ше ЕУ зочує зоз нукашнїма нєзлагодами, без огляду на тото же лидере у реґионє попонагляли потвердзиц свою европску драгу, пробую пополнїц Китай, Турска, а окреме Русия. Без огляду на тото же хтори сценарио на концу будзе реалносц, факт же тот референдум индикатор вше моцнєйшого евроскептицизма у Европи. Жеми члени жадаю вецей учасци и вплїву на ЕУ политику у велїх обласцох, цо значи и преширеню. Прето тот процес вше баржей нєпредвидлїви и вше вецей завиши од политикох жемох членох ЕУ, а менєй од напредованя у жеми кандидату, та будуца интеґрация жемох реґиону будзе вельо вецей завишиц и од збуваньох у жемох членох и капацитета ЕУ институцийох же би ше виборели зоз спокусами. Становиска висловени у тим тексту виключно авторово и нє вше одражую ушорйовацку политику новинох „Руске слово”
РУСКЕ СЛОВО 5
НАШО МЕСТА ОТРИМАНА СХАДЗКА СКУПШТИНИ ОПШТИНИ ШИД
ПРИЛАПЕНИ ЗВИТИ О РОБОТИ МЗ И УСТАНОВОХ На схадзки предочени звити о роботи шицких 19 месних заєднїцох у шидскей општини, у шицких чежка финансийна ситуация, предсидателє маю вельку одвичательносц, а вецей роки су нє у роботним одношеню
Н
же би требало понукнуц одвитуюци а трецей схадзки Скупштини оппрограми же би ознова були запрошти ни Шид, хто ра отри ма на вадзени месни самодоприноси у гевпрешлого тижня, доминировали точтих месних заєднїцох дзе су скорей ки дньового шора вязани за звити о нє вигласани. Вон, тиж, предложел и роботи шицких 19 ме сних заєднїцох же би ше преверело чи ше Совити у шидскей општини, а тиж и о фисходзели голєм у трох мешацох, цо їх нансийних планох за тот рок. З огляобовязка, бо у процивним, як додал, дом на тото же у материялу обсяжно локална самоуправа ма право розпудaти звити, предсидателє совитох щиц таки совит и меновац дочасови месних заєднїцох хтори були приорґан. На концу, вигласани звити о сутни нє виходзели за бешеднїцу, а роботи и финансийни плани шицких розправа на тоту тему була обєдинєМЗ. на. През дискусию ше могло чуц же Пре задзекованє одборнїкох др Кру месних заєднїцох досц чежки обсти Куреша и Срдяна Малешевича, ставини насампредз финансийни, же на прешлей схадзки пре зраженє инєст надосц роботи и же нє ришене на одвитуюци способ, положенє предси- Заменїк предсидателя општини тересох з оглядом же обидвоме дирекЗоран Семенович торе, на тей схадзки з лїстини „Сербия дательох хтори маю вельку одвичатепобедзує Александар Вучич” потвердльносц, а даскельо роки су вецей нє у роботним одношеню, бо им статус иншак реґуловани. зени мандати одборнїком Слободанови Кузмичови зоз Заменїк предсидателя општини Зоран Семенович на- Шиду и Бранкови Дреновац зоз Ґибарцу. Одборнїк глашел же локална самоуправа жада помогнуц месним Предраґ Бекерек (ЛСВ) з лїстини „Час за шорових людзаєднїцом же би була унапредзена их робота, и додал зох” обвисцел СО же одтераз будзе виступац як самостойни одборнїк. На прешлей схадзки то зробел Деян Булатович зоз Желєнєй еколоґийней партиї – Желєни, хтори тиж бул на тей виберанковей лїстини. Заменїк предсидателя општини Зоран Семенович похвалєй явно з бешеднїци же на схадзки присутни и покраїнски посланїки у Скупштини АП Войводини Деяна Крсманович (СНС) и Воїслав Кулачанин (хтори и одборнїк СРС у СО), а же треци посланїк Здравко Симич нє присутни пре обовязки. Семенович гварел же роками до тераз покраїнски посланїки нє приходзели на схадзки локалного парламента. СО принєсла и одлуку з хтору звекшани коефициєнти за заменїка предсидателя општини и членох Општинскей ради на стаємней роботи. Одтераз заменїк предсидателя општини место 6,5 будзе мац коефициєнт 7,5 та место 63 000 динари будзе доставац 72 000 динари. И члени Општинскей ПРИЛАПЕНИ ЗВИТИ О РОБОТИ ЗА ПРЕШЛИ РОК ради на стаємней роботи буду мац коефициєнт 5,35 место 3,57 и буду достаОдборнїки тиж розпатрели, а потим и прилапели звити о роботи за вац 51 945 динари место 36 662 динари. прешли рок установох хторим снователь локална самоуправа. ПрилапеДо пременки пришло и у составе руни звити о роботи Музею наївней уметносци „Илиянум”, Народней би- ководзацих у општинским Совиту за заблиотеки „Симеон Пищевич”, Центра за социялну роботу, Дома здравя, нятосц. Место бувшого предсидателя Ґалериї малюнкох „Сава Шуманович” – институциї култури од нациоНиколи Васича меновани терашнї налного значеня, Културно-образовного центру, Предшколскей устаноПредраґ Вукович, а за члена место бувви „Єлица Станивукович-Шиля”, Туристичней орґанизациї и Установи за физичну културу и спортску рекреацию „Партизан”. Прилапени и шей предсидательки СО Шид Наташи звити о роботи Општинскей управи за прешли рок, як и одлука о закон- Цвєткович, меновани актуални предсидатель СО Велимир Ранисавлєвич.■ ченю ликвидацийного поступку у ЯП „Спортски центер”. Вл. Дїтко
6 РУСКЕ СЛОВО
8. ЮЛИЙ 2016.
НАШО МЕСТА ПРОЄКТ ЗА МЛА ДИХ У КОЦУРЕ
ЛЄТНЇ БИОСКОП ИНСПИРОВАНИ ЗОЗ ПАРИЗОМ Биоскоп на отвореним, на вельким платну поставеним у дворе коцурскей Основней школи бул инспировани зоз Паризом, а могло ше опатриц три филми Биоскоп на отвореним орґанизовала младеж КУД „Жатви” у Коцуре бул инспировани зоз главним городом Французкей, Паризом, хтори почал всоботу, 2. юлия. Того вечара нащивителє могли опатриц три филми чия ше дїя одвива у Паризу, на вельким платну хторе було поставене у дворе ОШ „Братство єдинство”. За початок могло опатриц драму „Нєдорушуюци”, а потим шлїдзел филм „Пол ноци у Паризу”, же би тот свойофайтови филмски маратон бул закончени зоз комедию „Чудесна судьба Амелиї Пулен”. Патраче зоз собу принєсли покровци и заглавки, а филми провадзели шедзаци на трави, зоз жимним напойом и пуканками у рукох. Орґанизаторки Емилиї Чизмар, хтора була ношитель того проєкта Париз, и Французка були инспира-
тивна теми, а потрафело ше же вибрани филми маю вязи з тим городом. – Прето праве вибрани таки мото – Париз за углом. Любим Париз як и Французку, а тоти три филми хтори зме вибрали наисце добри. Вше ми була цикава идея патреня филмох на отвореним, и пожадали зме то приблїжиц и Коцурцом, же би им тото лєто нє було монотоне, праве же би ше дацо случовало у валалє, и же би наша младеж мала дзе висц – гварела Чизмарова. Попри филмох, нащивителє ше мали нагоду и висликовац зоз рекви-
Патраче шедза на покровцох а патра филм
зитами хтори символ Французкей, опрез велькей намальованей Айфеловей кули. Лєтнї биоскоп у Коцуре потримало Роботне цело за младеж Националного совиту Руснацох. Орґанизаторе задовольни зоз нащиву, наявели же кед ше Коцурци заинтересую за таки проєкт, з даяким другим мотом, як цо то, поведзме, босорки. Т. Ходак
РОБОТИ НА ЛЄТНЄЙ ВЛАДИЧЕСКЕЙ РЕЗИДЕНЦИЇ У ШИДЗЕ
ОБНОВА ДЗЕЦИНСКЕЙ ЗАГРАДКИ
гриваня так же цаганє древох По планованей динамики рона поверх и топенє до пецох ботох на обнови будинку Лєтнєй остава прешлосц, а будзе инвладическей резиденциї у Шидсталоване такволане „патос зе, у цеку роботи адаптованя зогриванє”. У рамикох обнопросторийох хтори хаснує Предви будинку на анексу покладшколска установа „Єлица Станизени метални спиралнии вукович-Шиля”. Першобутно ґарадичи, так же тота часц обити мури и повиберани стари будинку будзе мац окремни вислужени патоси, а вец положеуход. ни бетон, а мури, понеже поПосле законченя сапомнукладзена нова електро-инсталатих роботох, по плану, остава ция омалтеровани, а на повали же би ше инсталовало ценпокладзени риджипс плочи. И тралне зогриванє и на тот простория потерашнєй кухнї инспособ би ше ришело прошак ушорена, так же єдна часц Нова желєзна капура и роштелї на мурику блем зогриваня цалого будин„одвжата” же би ше направело ноку. Здогаднїме же зяри омалви санитарни ґузел, так же дзеци убудуце нє буду мушиц исц до тоалетох на конєц конку теровани мурик опрез порти и кед ше цалком висуши, будзе обилєни. Тиж, поставена и нова желєзна капура и у часци такволаного анексу будинка. Дзецинска заградка од єшенї будзе хасновац ище єдну роштелї на мурик, цо допомло ище красшому випатрунпросторию на поверху, окрем потерашнїх трох, и вель- ку резиденциї и тей часци Шиду. Вл. Дїтко кого гола. Тиж дознаваме же будзе ришени и проблем зо8. ЮЛИЙ 2016.
РУСКЕ СЛОВО 7
НАШО МЕСТА НАША ТЕМА: ПАРКИРАНЄ У ЦЕНТРЕ РУСКОГО КЕРЕСТУРА
ЛЄТНЇ ЗАГРАДИ МЕСТО ПАРКИНҐОХ ЗА АВТА
Пишу: Михайло ЗАЗУЛЯК Дюра ВИНАЇ
Прешлого тижня Явне подприємство „Завод за вибудов” Кула у центре Руского Керестура, на самим початку Русинскей улїци и за „Мензу” положело знаки же ту тераз забранєне паркиранє превозкох, цо нєсподзивало Керестурцох. Бо, паркиранє забранєнє точно прейґ драги Здравственей амбуланти и апатикох, цо и найвекши проблем Керестурцом
У
центре вше вельки обток гражданох, та и їх превозкох праве пре Здравствену амбуланту, два апатики, меняльню, блїзкосц Дома култури, церкви, дзецинскей заградки и других змистох у центре валалу, а ту ше паркира превозки и кед свадзби. Роками ше ту зохабя авта, часто лєм пре конченє найнужнєйших роботох и предлужованє далєй, но указало ше же то „дзиви паркинґ”, на явней поверхносци, з хтору управя Явне подприємство „Завод за вибудов” Кула. Знаки 28. юния поставени без знаня и пораду з Месну заєднїцу, лєбо керестурским ЯКП „Руском”, бо як управяч з явну поверхносцу, компетенциї над ню ма Општина, прейґ спомнутого ЯП „Завод за вибудов”. Власнїк терашнєй „Мензи” ище у маю, пред керестурским Кирбайом, ту поставел цеглову подлогу за пого-
сцительну лєтню заграду, хтора тих дньох и оградзена, та почала робиц. Такой по поставяню спомнутей подлоги Совит Месней заєднїци од општинских инспекцийних службох вимагал же би ше ю склонєло, праве пре нєможлївосц паркираня опрез Здравственей амбуланти. То нє зробене, алє у медзичаше поставени знаки за забранєне паркиранє, єден поконцу „Мензи”, з чим, практично, дошлєбодзена єй робота. Нє маю Керестурци нїч процив лєтнїх заградох погосцительних обєктох, ту у центре, дакус дозукос прейґ драги „Мензи” роби ищe єдна, другого власнїка, медзитим, найвекши проблем же ту було место за паркиранє кед ше ишло до лїкара. А звичайно там нє иду особи котри за даяке вельке шпациранє...
СХАДЗКА О ДВА ТИЖНЇ
Предсидатель Совиту Месней заєднїци Руски Керестур Владимир Олеяр за нашо новини потвердзел же Месну заєднїцу нїхто нє консултовал о поставяню транспортних знакох о забрани паркираня: – Тота забрана паркираня опрез Здравственей амбуланти направела вельки револт наших гражданох, на тим месце людзе роки паркую превозки кед приходза до Амбуланти, Церкви, Дому култури, Дзецинскей заградки, до центру вообще. Гражданє барз нєзадовольни и глєда ше даяке ришенє – гварел Олеяр. „Руске” о тей теми бешедовало и з терашнїм власнїком погосцительного обєкту „Менза” Миланом Чавичом, котри наглашел же ма потребну дозволу за тоту лєтню заграду, алє и же є тиж нєзадовольни з тоту забрану паркираня.
Вовторок, 5. юлия, мала буц схадзка Совиту Месней заєднїци Руски Керестур, дзе на дньови шор мало буц положене и розпатранє того найновшого проблему о забрани паркираня, медзитим, нє було кворума, та схадзка преложена за два тижнї. Вироятно после того ушлїдзи и даяка службена реакция Месней заєднїци, а Керестурци дакус у чуду же прецо тота забрана положена праве тераз, у сезони и лєтнїх заградох погосцительних обєктох. Бо, на другим боку, уж роками ше глєда поставянє забрани паркованя за вельки камиони на паркинґох у самим центре валалу, опрез крижней драги, з чим наисце барз загрожена безпечносц, алє знака за тото ище нєт.
8 РУСКЕ СЛОВО
ВЛАСНЇК МА ДОЗВОЛУ
8. ЮЛИЙ 2016.
НАШО МЕСТА – Кед дакому нє одвитує поставянє знака за забрану паркираня – то и мнє, бо госци котри приходза до мойого локалу, до „Мензи”, нє маю дзе паркирац авта! Цо сцеце вецей од того, то факт. Мнє то тиж нє одвитує як и другим, як и цалому валалу. Пре свадзби тиж так, бо салу видавам и за свадзби, и гоч вони нє так часто, теди єст и вельо вецей авта. Велї забрану повязую з мою лєтню заграду, но треба знац же и госци „Мензи” нє годни ту паркирац. То вообще нє будзе зґоднє, нє будзе им практичне зайсц и попиц пице, а авто зохабиц хто зна дзе – гварел Милан Чавич.
У БЕОҐРАДЗЕ ОЗНАЧЕНИ „ПАПОВ ДЗЕНЬ” И РОЧНЇЦА НУНЦИЯТУРИ
МОЖЛЇВОСЦИ ЗАЄДНЇЦТВА У РОЗЛИЧНОСЦОХ
НЄТ ЗНАКА ДЗЕ ТЕРАЗ МОЖ ЗОХАБИЦ АВТО Деян Алексич, у Заводу за вибудов Кула задлужени за транспорт и транспортну сиґнализацию, тераз на рочним одпочивку, а вязане за тоту тему нам гварел най ше обрациме до Кабинета предсидателя Општини Кула. Но, у терашнїм чаше рочних одпочивкох вецей податки о тим проблему тераз нє могло достац. Познєйше вироятно будзе спатрене чи ту инґеренциї ма и општинска транспортна инспекция, понеже знаки за
забрану паркираня поставени, алє нє и дзе воно тераз дошлєбодзене. Можлїве же то будзе з другого боку Амбуланти, алє там Огньогасни дом и треба места за виход огньогасного камиона... Аж єст и таки роздумованя же ше тот положени транспортни знак одноши на забрану паркованя на самей драги, а нє и коло драги, бо то на нїм нє пише. ■ 8. ЮЛИЙ 2016.
Служба Божа котру у церкви св. Петра у Беоґрадзе предводзел папски нунций Лучяно Сурияни
Прешлого тижня у Беоґрадзе ше одбули два значни подїї – промоция зборнїка „Єдна, Свята, Обща и Апостолска Христова Церква” зоз едициї „Студиа екуменика” и означованє „Папового дня” и 50рочнїци отвераня апо столскей нунциятури у Беоґраду на вечаршей Служби Божей. На промоциї Зборнїка „Єдна, Свята, Обща и Апостолска Христова Церква” вжали учасц троме католїцки владикове, числени високи госци з рижних институцийох, як и академик др Предраґ Пузович, декан Правословного Богословского Факултету у Београду. Тот зборнїк, то у ствари роботи зоз мед зинародного симпозиюма отриманого прешлого року на Православним Богословским Факултету, а з нагоди 20. рочнїци од шмерци велького екуменского теолоґа Ива Конґара. Медзи викладачами окреме цикави бул др Нико Икич, професор доґматскей теолоґиї зоз Сараєва, котри толковал рижне похопйованє папового Примату у общей Христовей Церкви и можлїве ришенє за обидва Церкви. После того шлїдзела Служба Божа котру у церкви св. Петра у Беоґрадзе предводзел папски нунций
Лучяно Сурияни зоз штирома католїцкима владиками зоз Сербиї и численима священїками обидвох обрядох. На Служби бул присутни дипломатски кор, представнїки державних институцийох и шицки конфесийох, медзи котрима владика бачки др Ириней Булович и владика Арсений, викарни епископ патриярха Иринея. Шпиванє провадзел хор опери Народного те атра зоз Беоґраду под руководзеньом дириґента Дьордя Станковича, котри одшпивали и даяки часци Служби по старославянски, як цо то „Свят, свят” и други. Молитви вирних ше модлєло на рижних язикох цо ясно бешедовало о универзалносци Католїцкей Церкви и можлївосци заєднїцтва у розличносцох. Другого дня, на саме швето Петра и Павла, папски нунций отримал святочни приєм у Готелу „Метропол” за числених госцох зоз дипломатского кору, влади и скупштини Сербиї, културного, явного и вирского живота. На святочним приєму бул и о. Роман Миз, а на обидвох подїйох, попри дзепоєдних вирних грекокатолїкох, бул и беоґрадски парох о. Владислав Варґа. О. Радович
РУСКЕ СЛОВО 9
EKOНOMИЯ
КОСИДБА ЖИТА ПО НАШИХ МЕСТОХ ШИД
ДОБРЕ ЗРОДЗЕЛО, ЦЕНА НЇЗКА
У хотарох на подручу шидскей општини, парасти хасную кажди дзень же би по красней хвилї скошели жито хторе вєшенї пошате на вецей як 6 590 гектарох. У тей значней польопривредней роботи участвую коло 170 комбайни. Медзи парастами хтори хлєбнє зарно змесцели до силосу и Мирослав Ждиняк зоз Шиду хтори жито кошел после пондзелковей нєпогоди, накеди могло пре хвилю. На єдним ланцу Миро слав натлачел 50 метери жита „фармер”. – Задовольни сом з урожайом, гоч єст парастох хтори 50 метери маю по гольту. Зарно було сухе, лєм 12 одсто мало влаги, а на нєчистоту ми вжали 38 килограми. Медзитим, найвецей бриґує нєвигодна цена хтора, як мам информацию, затераз лєм 15 динари з ПДВ, и то аконтативно, а чи ище дацо будзе векше, увидзиме. Же би ше продукция виплацела, цена би мала буц
голєм 20, та и 22 динари – заключує Ждиняк. Медзитим, без огляду на нїзку одкупну цену, наш собешеднїк и на єшень ознова планує пошац жито на єдним гольту. За шатву ше пририхтує уж од тераз, бо як нам гварел, дома зохабел жито хторе на єшень вихаснує як нашенє. Пре скошене жито задовольни и параст з Бачинцох Дюра Канюх хтори мал файту жита „никол”, два гольти. Вєшенї жито му нєровномирно позиходзело, а тераз ше обава же чи ше годно кошиц пред хвильову нєпогоду. – Мал сом 37 метери жита по гольту хторе сом придал до „Млинтесту” до Шиду, а нє знам анї яка цена одредзена и по кельо будзе виплацене. Вше на концу достанєме менєй як цо би требало же би ше нам продукция виплацела. Без огляду на тото, на єшень заш плануєм пошац жито на два и пол гольти – гвари Дюра Канюх. Вл. Дї.
Фото: Т. Ходак
ДЮРДЬОВ
ДИЖДЖ И КАМЕНЄЦ ЗМЕНШАЛИ УРОЖАЇ У дюрдьовским хотаре того тижня закончена тлачидба жита, а прешлого тижня и ярцу. Пре дижджи у юнию ше роботу претарговало на вецей заводи, та и урожаї трацели чежину и квалитет. Перши урожаї указали же ярец того року добре зродзел, та по словох парастох, начурело медзи штири и пейц тони по гольту. Тиж и жито добре плацело, алє нє прешли шицки єднак. З початку, док була красна хивля, урожаї були векши, а кед тлачидбу претаргли дижджи, урожаї ше почали зменшовац. У єдней часци хотара блїжей при Жаблю, ґу Зреня-
10 РУСКЕ СЛОВО
нину падал каменєй вельки як ореха, алє и дижджу було вельо. Пре вельку влагу жатва претаргнута, а векши проблеми направел моцни витор хтори повалял жито и ярнї шаца. На початку тлачидби гектолитерска вредносц жита була векша. На початку тлачидби коло 80 ґрами по литри, а после диджох гектолитер спаднул за коло 10 ґрами по литри. Перши одкоси були удатнєйши, а по конєц тлачидби просеково начурело медзи 3 и 5 тони по гольту. Польопривреднїки гваря же ше з каждим паданьом жито трацело коло 300 кили по гольту, а после моцних дижд-
жох и витрох концом юния, и вецей. Жито у Дюрдьове ше найчастейше придава на штирох местох – у „Дьорде Зличич” ДОО дзе доставаю аванс од 15 дин, так и у Общей землєдїлскей задруґи „Чуроґ”, а Млїна Суботин и „Брамар плус” ДОО Дюрдьов ище нє формовали цени, анї аванс. У Жаблю цена жита 16 динари. Гоч тлачидба закончена, у дюрдьовским хотаре єст ище вельо роботи, цо остали пре нєвигодну хвилю у юнию. Пре вельо дижджу, соя заросла и пирска ше и ю и прикармює. С. С. 8. ЮЛИЙ 2016.
ЕКОНИМИЯ КЕРЕСТУРСКИ ХОТАР
РУСКИ КЕРЕСТУР
АКОНТНО 16 ДИНАРИ
НОВИ КОНТЕЙНЕРИ И ЛАВОЧКИ
После кратшей прерви прешлого тижня, красна хвиля оможлївела предлужиц жатву жита у рукокерестурским хотаре, а як початком тижня гварели у керестурских задруґох, кед будзе красна хвиля, косидба будзе закончена того тижня, и на польох кооперантох, и на задружних польох. Тогорочни род ше швидше збера, прето же у Керестуре жито коша вецей як 50 комбайни. Урожаї розлични, завиши од хотара, а насампредз од того кельо ше уложело до жита, так же штреднї урожай з векшого коло 40 метери по гольту. Було и таке же натлачене и 43, 45 метери поєдинєчно, аж и вецей як 50 метери по гольту, алє даґдзе и лєм коло 30 метери. Квалитет зарна задоволююци, понеже гектолитерска чежина 75-78 ґрами, док влага зарна коло 11-12 одсто.
Медзитим, як и у цалей Сербиї, и у Керестуре ище вше нє позната конєчна цена тогорочного роду жита, цо и найбаржей трапи парастох. Вироятно ше будзе знац аж при концу жатви у цалей держави (та и ширше), док ше почнє тарґовиц зоз житом. Затераз ше го виплацує аконтно, штреднє по 16 динари за килограм у „Юарбису” и подприємстве „Аґрохома”, хторе шицко придате жито по штварток прешлого тижня уж и виплацело по тей аконтней цени – по 16 динари. У кулскей „Житобачки” (хтора жито прима у просторе дакедишнєй Економиї) аконтна цена 15,50 дин., док подприємство „Аґрокерестур” уж обявело з конєчну цену, хтора 16 динари за килограм. М. З.
КОЦУР
З РОКА НА РОК ВШЕ МЕНЄЙ ЖИТА Дзекуюци цеплим дньом, косидба жита у коцурским хотаре ше помали приводзи ґу концу. З початку ше зкошовало лєм ранши сорти жита, а тераз уж дозрели и тоти познєйши, та на польох остава лєм слама. У задруґох толкую же тогорочне жито ма винїмкови квалитет и же крашнє зродзело, урожаї ше рушаю просеково коло 3,5 тони по гольту, а за цену по хторей ше жито будзе одкупйовац ше ище нє зна. Жито у Коцуре мож предац на трох одкупних местох, у коцурскей роботней єдинки подприємства „Либела продукт” зоз Змаєва, у млїну „Миком”, дзе одкуп окончує землєдїлска задруґа „Класка” и у маґацину подприємства „Фарм кооп” зоз Србобрану. Жито ше затераз бере на лаґер, а конєчна цена за килу жи8. ЮЛИЙ 2016.
та будзе позната штредком юлия, та ше парасти годни одлучиц чи жито предаю, чи го охабя на чуванє и буду чекац лєпшу цену. Як нєофицийно дознаваме зоз одкупних местох, того року у хотаре єст вельо менєй жита як влонї, а на рок ше обчекує же го будзе ище менєй. Причина за тото пре нїзку цену житу хтора и попри просекового урожаю нє закриє укладаня, та ше парастом нє виплаци пестовац тоту културу. Лаицки поведзено, того року ше обчекує же цена за килу жита будзе за 10 одсто менша, а укладаня за 20 одсто векши, та ше прето зменшує интересованє жа тоту културу. Парасти ше обрацаю на рошлїни як цо то соя, слунечнїк лєбо кукурица, а вше частейше на польох ше садза и овоцнїки. Т. Х.
Явне-комуналне подприємство „Руском” з Руского Керестура нєдавно достало седем нови контейнери за шмеце, хтори уж покладзени место старих на вецей места у валалє, а стари контейнери преунапрямени на други места, дзе за нїма єст потреби. Контейнери „Руском” достал од ЯП „Завод за вибудов” Кула, практичнєйши су за хаснованє и модернєйши, а попри контейнерох, керестурске ЯКП од „Заводу” достало и седем нови лавочки, як и пейц украсни канти за шмеце. Як гварел директор „Рускому” Иґор Фейди, векшина нових лавочкох идуцого тижня будзе положена до дзецинского парку коло Замку, стари лавочки з парку на базен, а украсни канти за шмеце опрез Дома култури. М. З.
У КУЛСКЕЙ ОПШТИНИ
ДРАГШИ КОМУНАЛНИ УСЛУГИ Општинска рада Кула 30. юния прилапела Ришенє о звекшаню цени за воду и канализацию, так же вода за пице будзе драгша за 10 одсто, а канализация за 41,9 одсто. Як у мено шицких штирох комуналних подприємствох у местох општини на схадзки Ради гварел директор кулского „Комуналцу” Дамян Милянич, цена води и далєй найнїзша у одношеню на сушедни општини, а услуга за канализацию будзе драгша пре ускладзованє цени з вербаску општину, пре повязованє Општини Кула на пречисцовач у Вербаше. Тиж так, на схадзки перше розришени, а потим меновани нови члени Штабу за позарядово ситуациї Општини, так же по функциї на чолє Штабу Перица Видеканїч, предсидатель Општини Кула, його заменїк Кароль Валка и заменїк предсидателя Штабу, а за предсидателя Општинского совиту за здравє вибрани Владимир Павков, началнїк Општинскей управи Кула. М. З.
РУСКЕ СЛОВО 11
КУЛТУРА И ПРОСВИТА ОСТАТНЇ ИНТЕРВЮ ЗОЗ
ЖИВОТ И ПАМЯТКИ НА НЬГО ПРЕТКАНИ З МУЗИКУ Розгварку водзела: Сенка НАДЬ
Вочи фестивалу Рускей култури „Червена ружа” бешедовали зме зоз Юлияном Рамачом Чамом, чловеком котри бул слуп того, мож повесц, найвекшого културного збуваня при Руснацох. Вишло же то бул и остатнї интервю зоз нашим визначним музичаром, а насампредз, вельким чловеком
Фото: В. В.
У
каждей розгварки зоз нїм нє мож було нє дотхнуц тему музики, прето же, окрем фамелиї, то бул його живот. Зоз музику ше занїмал одмалючка и вчас похопел же то нє будзе лєм гоби. – Мой брат ходзел ґу наставнїкови Якимови Сивчови, а кед сом мал дас осем, дзевец роки, пошол и я зоз нїм, та ше здогадуєм же гварел же „брат гоч нє муши ходзиц, алє тот мали най ходзи“. Потим сом ходзел до нїзшей музичней школи у Руским Керестуре, дзе сом почал грац на гармоники, а вец у штреднєй на клавиру, фаґоту – уведол нас Чамо до приповедки свойого уходу до швета музики.
З МУЗИКИ ЖИЮ ТОТИ КОТРИ РОБЯ НА СЕБЕ Юлиян закончел штредню школу „Исидор Баїч” у Новим Садзе и дзешка у тим периодзе го почало интересовац аранжиранє, компонованє, гранє у оркестрох. Вше баржей ше почал заглїбйовац до рускей музики, аранжирац, компоновац, вежбац гранє. У Доме култури почал робиц 1986. року, и пошвидко оформел дзивоцку, хлопску шпивацку ґрупу, а познєйше и мишани хор.
ОСТАЛИ ШТЕРАЦЕЦ КОМПОЗИЦИЇ Викомпоновал коло 40 нови руски шпиванки у народним духу, коло 15 у забавним и коло 45 дзецински, найвецей на тексти своєй шестри Меланиї и брата Михала, спомедзи хторих велї подоставали и награди на „Червеней ружи” и „Ружовей заградки”. Ґу тому, за нїм остали и числени аранжмани, музика за театрални представи, коло 50 сонґи...
12 РУСКЕ СЛОВО
– Перша робота ми була у Радио Нови Садзе, дзе сом гонорарно робел „Сказку о гушлярови и гушлї”, а пошвидко сом достал роботу у Доме култури. Як и велї мойо школски пайташе, у младосци сом грал у даскелїх професийних оркестрох у Новим Садзе. Гоч зоз штреднїм образованьом, тоти цо вельо робели на себе, углавним зоз музики и жию – гварел наш собешеднїк. Же би ше робело з дзецми и младима, окрем доброго музичара, треба буц и добри педаґоґ, цо Чамо и бул – як своїм, так и другим дзецом. Чамово два дзивки, Оксана и Олеся, тиж нашлїдзели фамелийни талант. Одмалючка ходзели до музичней школи, а понеже у Руским Керестуре нє було оддзелєнє за гушлю, вецей раз до тижня родичи их вожели до Кули, цо дакеди значело и вельо одреканя. Заш лєм, вредзело, понеже дзивки зоз котрима ше вон барз цешел тераз успишни музичарки котри студираю на Академиї уметносцох у Новим Садзе и граю у познатих бендох. Чамо бул ментор велїм успишним музичаром, котри граю у визначних оркестрох. Велї го паметаю по велькей потримовки, а накадзи у даким видзел потенциял, намагал ше унапрямиц го кадзи требало.
БУЛ ВИЧНИ ЕНТУЗИЯСТА – Задовольни сом зоз свою роботу. Думам же ми оркестер єден зоз найвекших успихох, а за шицки тоти роки роботи ше цешим и же сом викомпоновал велї дзецински шпиванки, числени аранжмани и водзел хор и шпивацки ґрупи хтори вше доходзели по Покраїнски смотри. Мило ми же ище вше маме ентузиястох. Керестур ше може цешиц же ма и танцошох, и шпивацки ґрупи, хор, оркестер, же шицки робя поряднє и маю моци – цешел ше Юлиян зоз своїма дзецми. 8. ЮЛИЙ 2016.
КУЛТУРА И ПРОСВИТА ЮЛИЯНОМ РАМАЧОМ ЧАМОМ Окрем стаємних активносцох у Доме култури, вон бул сотруднїк Радио Нового Саду, потим писал аранжмани и за шпиванки на других язикох котри виводзени на фестивалох. Ґу тому, ходзел до Горватскей на семинари, дзе робел зоз дзецми и младима, алє у свой час ше и сам усовершовал. – Любим кажду музику хтора ма свойо квалитети, насампредз руску музику, потим сербску, алє и праву народну, рок и класичну. Грал сом вшелїяку музику, а нажаль, кед сцеш заробиц, свадзбарска музика нєзаобиходна. Рускей заєднїци хиби вецей забавней музики, треба нам нови мена, понеже тераз на нашей музичней сцени забавну музику творя, практично, лєм Мирослав Пап, Златко Русковски, Сашо Палєнкаш и думам же би требало же би ше млади порушали и одшмелєли и допринєсли нашей култури. Нє будзем меновац, алє маме младих школованих музичарох котри маю потенциялу за таке. Мнє би тиж даякого гармоникаша най грає зо мну, же би ше помали уводзело младших до роботи – гварел Чамо.
ЧЛОВЕК КОТРИ 30 РОКИ ПОШВЕЦЕЛ „ЧЕРВЕНЕЙ РУЖИ” Уж єден час ше поставя питанє чи „Червена ружа” треба же би була, так повесц елитна, дзе би ше виводзело лєм винїмково квалитетни змисти, чи ю приблїжиц ширшей публики. Як гварел наш фаховец, нє треба вше барз инсистовац на квалитету, треба дакеди и дац дацо, гоч и менєй квалитетне, прето же о даскельо роки годно буц же останєме музично худобни. – Приблїжованє Фестивалу того року барз добре ришене зоз врацаньом „Одгукох ровнїни” и то барз добре прето же шицки нашо Културно–уметнїцки дружтва буду участвовац. Думам же вообще нє було добре же ше пред тим претаргло зоз тим блоком. Того року зме наисце робели на тим же би змисти на „Ружи” були цо квалитетнєйши, та зме ходзели по наших местох и помагали нашим КУД-ом у пририхтованю. Вшелїяк би предлужиц зоз таку праксу, прето же ше мушиме тримац вєдно и помагац єдни другим. Прешвечели зме ше же криза по наших местох зоз кадрами, насампредз зоз хореоґрафами и му– Думам же найзичнима сотруднїкауспи шнєйши „Червени „ЧЕР ВЕ НИ РУ ЖИ” ОСЕМД ЗЕ ША ТИХ ми, медзитим, позиру жи” були 80-их роБУ ЛИ НА Й ЛЄП ШИ тивно ме нєсподзивакох, пре масовносц пуло же Нове Орахово, бли ки и квалитет про„На й у спи шнє й ши „Чер ве ни ру жи” бу ли 80-их ро кох, пре ма таке мале месточко, а гра ми. Теди грали сов носц пу бли ки и ква ли тет пр о гра ми. Те ди гра ли орке стри ма таких енерґичних орке стри зоз Радио зоз Ра дио Но во го Са ду, а „Ру жа” ро сла. Як барз до брих умет и сцелих танцошох и нїкох котри теди були найактивнєйши бим визначел Йовґена Нового Саду, а „Ружа” шпивачох. Дакус зме Надя, Мирославу Даждиу, Агнету Тимко, Тат`яну Ґвоїч, ком- росла. Як барз добрих им помагали, а вони поновал и я, потим Владимир Малацко, Владимир Семан, уметнїкох котри теди барз добре прилапйо- Михайло Бодянец...” були найактивнєйши вали нашо суґестиї и бим визначел Йовґена можем повесц же су На дя, Ми ро сла ву Да ждиу, Аг не ту Тимко, Тат`яну Ґводобри. Дюрдьов стандардно добри, а Сримска Митроїч, ком по но вал и я, по тим Вла ди мир Малацко, Владивица того року будзе ошвиженє – наявйовал Юлиян. мир Се ман, Ми ха й ло Бо дя нец... Нє гварим же тераз За 30 роки порядного участвованя у орґанизациї и репр о гра ма нє ква ли тет на, алє и стан у дер жави теди бул ализациї Фестивалу, Чамо прежил и „златни часи”, алє ин ша ки, та мо же буц и то при чи на пре мен кох. ■ и менєй златни. 8. ЮЛИЙ 2016.
РУСКЕ СЛОВО 13
КУЛТУРА И ПРОСВИТА У РУСКИМ КЕРЕСТУРЕ ДРУЖТВО ЗА РУСКИ ЯЗИК ШКОЛЯРОМ УРУЧЕЛО ПРИПОЗНАНЯ
ПОПУЛАРИЗУЮ И ЧУВАЮ РУСКИ ЯЗИК Найлєпши школяре у прешлим школским року у штвартей и осмей класи Основней школи и у руским оддзелєню матурантох Ґимназиї „Петро Кузмяк” на пригодней шветочносци у Замку у Руским Керестуре всоботу, 2. юлия, достали припознаня од Дружтва за руски язик, литературу и културу. Припознанє „Славка Сабадош”, на предкладанє Школи, достали школяре двох оддзелєньох штвартей класи Дарко Провчи и Ребека Семан, та осмей класи ОШ Мартина Афич и Тереза Будински. Припознанє з меном учителя „Янка Олеяра” за найлєпшого школяра-матуранта у руским оддзелєню Ґимназиї достала Тамара Будински. Шветочносц почала з минуту цихосци и кратким здогадованьом на нєдавно упокоєного Юлияна Рамача Чаму, хтори сотрудзовал и з Дружтвом. Припознаня школяром потим уручела секретар Дружтва Ирина Папуґа, а на шветочносци присуствовали и предсидатель керестурскей Секциї Дружтва Владимир Дудаш, супруга Янка Олеяра Ирина Олеяр, док биоґрафиї ношительох припознаньох – Славки Сабадош и Янка Олеяра пречитали Ванеса Медєши и Мария Дорошки.
Єдна часц добитнїкох Припознаньох на шветочносци
На шветочносци авторски прикладнїки Зборнїку роботох „Студия Рутеника 20” достали авторки Кристина Малацко, Марина Колошняї и Татяна Ґовля, як и о. мр Михайло Малацко и о. Михайло Шанта за свойо написи о визначних преднякох РНПД, хторе основане праве на дзень шветочносци – 2. юлия 1919. року. У мено Дружтва Папуґова подзековала автором же дали творче доприношенє рускому язику и нашому писаному скарбу, а окреме школярох поволала же би и надалєй творели и на своїм мацеринским язику. Ирина Папуґа керестурскей парохиї придала и подзекованє и прикладнїки кнїжки Леони Лабош Гайдук „Цеплосц дїлох, перли словох”,
о културних дїячох з фамелиї Лабош, чийо видаванє финансийно потримала и керестурска парохия. Предложене же би ше промоцию кнїжки отримало и у Руским Керестуре, маюци у оглядзе же о. Андри Лабош бул (у другей половки 19. и на початку 20. вику) длугорочни керестурски парох и дзе и умар 1918. року. Понеже прешлого тижня у Руским Керестуре отримани Саям старих ремеслох, надпомнуте же 19. число „Studia Ruthenicа” (2014) у цалосци пошвецене колєсарскому ремеслу и же Дружтво предложи Здруженю ремеселнїкох же би ше у доглядним чаше евентуално отримало промоцию тей кнїжки у Руским Керестуре. М. Афич
У НОВИМ САДЗЕ ПРИПОЗНАНЯ И ВИДОВДАНСКИ НАГРАДИ
ПОТРИМОВКА УСПИШНИМ ШКОЛЯРОМ Похвальнїци и Видовдански награди того року достали 586-еро школяре новосадских основних и штреднїх
14 РУСКЕ СЛОВО
школох, котри у школским 2016/2017. року освоєли награди на републичних и медзинародних змаганьох. Медзи нїма и школяре з новосадских школох котри на тогорочним Републичним змаганю з руского язика освоєли даєдно место – Дина Мудрох, Яна Бодвански, Марина Грубеня и Ана Петкович. На додзельованю наградох були и їх наставнїци. Награди и похвальнїци школяром на Петроварадинскей твердинї уручели городоначалнїк Нового Саду Милош Вучевич и предсидатель Скупштини Городу Здравко Єлушич, а Вучевич виявел же праве тоти школяре будуца интелектуална елита Нового Саду и Сербиї. – За потримовку тим младим людзом Город Нови Сад зоз свойого буджету видвоєл осем милиони динари и убудуце, на рижни способи, предлужи потримовац и помагац їх розвой и напредованє – гварел Вучевич. С. Н. 8. ЮЛИЙ 2016.
КУЛТУРА И ПРОСВИТА ДИНА МУДРОХ ЗОЗ СРИМСКЕЙ КАМЕНЇЦИ
ШКОЛЯРКА ҐЕНЕРАЦИЇ И ВУКОВЕЦ Дина Мудрох тих дньох наступала, зоз свою школу, у Беоґрадзе на отвераню Медзинародней школскей олимпияди у одбойки. Дзевец роки танцує у Партизану 2 и ма свою соло хореоґрафию. Як дознаваме, Дина Мудрох ше тих дньох уписала до новосадскей Ґимназиї „Исидора Секулич”: – Любим психолоґию, а интересує ме и педаґоґия, та ми на тестох професийней ориєнтациї препоручели уписац ше до ґимназиї. Я вибрала новосадску Ґимназию „Исидора Секулич”, успишно сом положела примаци испит, та од єшенї ту предлужим свойо школованє – гварела Дина Мудрох. О. П-С.
Дина Мудрох того року закончела Основну школу „Йован Йованович Змай” у Сримскей Каменїци. Успишна матурантка попри Вуковей дипломи, достала и специялну награду як школярка ґенерациї за дружтвени науки. Тиж так вона достала и диплому од Школи за физичне воспитанє, потим диплому зоз своєй школи за руски язик, а влонї достала и Припознанє „Славка Сабадош” од Дружтва за руски язик, литературу и културу, а тото окреме радує, прето же було проблеми коло ученя руского язика, бо єдного року нє була орґанизована анї ґрупа.
ПОСЛЕ ПРЕМЕНКИ ТЕРМИНА ТОГОРОЧНОГО ФЕСТИВАЛУ
„ЧЕРВЕНА РУЖА” ПЕРШОГО И ДРУГОГО ОКТОБРА Тогорочни 55. Фестивал рускей култури „Червена ружа”, хтори мал буц отримани од 24. по 26. юний, алє є одказани пре нєсподзиване упокоєнє Юлияна Рамача Чаму, будзе отримани на єшень, 1. и 2. октобра, у Спортскей гали у Руским Керестуре Таке заключенє принєшене на заєднїцкей схадзки Орґанизацийного и Програмного одбору Фестивалу, хтора у Керестуре отримана штварток, 30. юния. Як порадзене, програми „Ружи” буду у Спортскей гали, и у двох дньох, всоботу и внєдзелю, буду отримани шицки предвидзени манифестациї Фестивалу, окрем Естрадного концерту (на хторим у юнию мал госцовац тамбурови оркестер „Равница” зоз Суботици). На заєднїцкей схадзки констатоване же одлука о прекладаню Фе-
стивалу була одвитуюца, а з порозуменьом ю потримали и єдни з финансиєрох – Министерство култури Републики Сербиї, ресорни секретарияти Покраїнскей влади и Општина Кула. И вони поинформовани о новим терминє, так же, як поведзене на схадзки одборох, плановани средства за отримованє „Ружи” у юнию буду преунапрямени за нови термин. З векшого порадзене и о програмох – манифестацийох Фестивалу у двох дньох, та на соботу, 1. октобра, после отвераня истей предвидзеней
ПОТВЕРДЗЕНЯ О УЧАСТВОВАНЮ ПО 15. ЮЛИЙ Информация о новим терминє отримованя „Ружи” початком того тижня послата до шицких наших КУД-ох, односно планованим учашнїком шицких манифестацийох з їх точками ище за перши термин отримованя. Потвердзеня о участвованю у нових терминох орґанизатор „Ружи”, керестурски Дом култури, од учашнїкох обчекує по 15. юлий. 8. ЮЛИЙ 2016.
вистави Андєлки Античевич з Беркасова, буду отримани „Червене пупче” и „Одгуки з ровнїни”. На нєдзелю, 2. октобра, буду два програми – „Червена ружа” – змаганє за найкрасши глас и ревиялни концерт, а потим Шветочни концерт. Визначене же шицки програмни змисти за тогорочни Фестивал були пририхтани за його першобутни термин, у їх пририхтованю у барз велькей мири участвовал и Юлиян Рамач Чамо, так же його робота будзе предлужена. Понеже „Червена ружа” перши раз будзе отримана у Спортскей гали, на схадзки оформена окремна Технїчна комисия хтора спатри шицки потребни условия за отримованє Фестивалу у тим амбиєнту, а по отримованє „Ружи” ушлїдза ище даскельо схадзки Орґанизацийного и Програмного одбору. М. Зазуляк
РУСКЕ СЛОВО 15
ЕДИЦИЯ ПРЕКЛАДОХ СУЧАСНЕЙ ЛИТЕРАТУРИ ПО ЛЕМКОВСКИ
ROK XI
ЮЛИЙ 2016 ^islo 19 (121)
ТРОМЕ БРАЦА З КНЇЖКАМИ
Пише: Борис ВАРҐА
Медзи нїма, братами, добре подзелєна робота – найстарши Петро порушал видаванє едициї, штреднї Томаш лекторовал и редаґовал кнїжки, док наймладши, Давид, преламал и дал кнїжком модерни дизайн
Т
оту приповедку нє мушиме анї барз здумовац: були раз троме браца на Горнїци – Петро Кринїцки, Томаш и Давид Квока. Найстарши Петро – архитекта, штреднї Томаш – преподавач и наймладши Давид – дизайнер. И так тоти троме браца зоз польского места Ґорлице надумали – видавац преклади познатей шветовей и реґионалней литератури на лемковски язик. Приповедка би можебуц нє була така нєобична, кед бизме нє знали же вони троме сами порушали
ВИНЇ ПУ ШПИВА ПО ЛЕМКОВСКИ Томаш наглашує же кед прекладали старали ше же би ше писнї цо шпива Винї Пу, вишпивани на диску, лєгко могло шпивац на мелодиї руских шпиванкох, же би дзеци учели язик. Едиция ма тиж ширше реґионалне значенє прето же уводни слова писали познати писателє, або критичаре як Милош Валїґурски, Марош Крайняк, та и Иван Медєши Шукс. Насловни бок „Бомбела” нарисовал у Сербиї познати рисовач стрипу Александер Зоґраф.
16 РУСКЕ СЛОВО
Томаш, Петро и Давид
модерну литературну едицию прекладох у условийох сурового капитализму, подзелєносци медзи польскима Лемками и общей нєпопуларносци кнїжкох. Едиция под назву „Ґолем” порушана 2013. року и по тераз видала штири кнїжки. Перше видати преклад Антуана де Сент-Еґзиперия „Малий прінц”. О рок вишол преклад Мирослава Нагача „Бомбел” зоз польского на лемковски (часопис МАК видал преклад на бачванско-сримски). Прешлого року вишол преклад Алана А. Милна „Віні Пу” і преклад зоз словацкого Вацлава Панковчина „Три жены під оріхом”. „Малий прінц” и „Віні Пу” вишли и як авдио кнїжки, а шицки виданя опубликовало Видавательство „Лемко Тавер”.
И ШВЕТОВО, И З ГОРНЇЦИ Побешедовали зме зоз двома братами – Петром и Томашом. Найстарши Петро бул фактично порушовач тей едициї кнїжкох. Вон за „Руске слово” гвари же векшином
средства за едицию кнїжкох достали од польского Министерства за управу и диґитализацию (котре задлужене за меншини), а апликоване прейґ Видавательства „Лемко Тавер” зоз места Стшельце Краєнске, цо на сиверозаходзе Польскей. – И спонзоре помагали, та ше нам, дзекуюци добрим людзом, удало видац „Бомбела” Мирека Нагача, – гвари Петро и додава же мали щесца же нє було векши пробеми зоз средствами. Панковчиново дїло „Три жены під оріхом” финансийно потримала словацка фондация „Слолия”. Томаш, або Томек, як го добре познаю бачванско-сримски Руснаци, бо часто приходзи до Войводини, за нашу новину толкує же медзи нїма, братами добре подзелєна робота, так же найстарши Петро порушал и орґанизовал видаванє литературней едициї. Вон, Томаш, котри филолоґ и преподавач на Яґелонским универзитету у Кракове, лекторовал и редаґовал кнїжки, док наймладши, Давид, преламал и дал кнїжком модерни дизайн. 8. ЮЛИЙ 2016.
РУСКЕ У ШВЕЦЕ – Идея вибору була така же бизме, з єдного боку, преложели кнїжки зоз шветовей литератури, а з другого, преложели кнїжки младих авторох котри на даяки способ повязани зоз Горнїцу, чи прейґ места родзеня, чи прейґ теми, односно главних прейґ геройох у кнїжкох – толкує вибор насловох Томаш. – Министерство прето и потримало таки проєкт, а його циль же би помагало у ученю лемковского язика у основней и штреднєй школи – додава Томаш.
ЛЕМКОВСКИ ШВЕТ – ОКРЕМНИ Як и велї други народи, и Лемки нє охабели свойо проблеми пред дзверми, а унєсли их до Европскей униї. На питанє як у лемковскей
заєднїци була прилапена тота, так повесц, експериментална робота, Петро одвитує же лемковски швет у Польскей окремни и нє барз ше давало увагу тому цо вони попрекладали. – Лемковски орґанизациї ше дзеля на тих цо „прави” и „нєправи”. З тим же кажда орґанизация за себе твердзи же праве вон тота „права” – толкує Петро – така ситуация и при медийох. Петро гвари же лемковске видавательство и медиї ше скоро нє удостоєли попровадзиц виход кнїжкох. Перши лемковски интернет радио – „Лем.фм” попровадзел виход лєм першей кнїжки, алє доганяли же „до прекладаня ше
Вацлав Панковчін
ТРИ ЖЕНЫ ПІД ОРІХОМ (виривок, преклад на лемковски) Три жены сідят на дворі під оріхом, молят ся і чекают на конец світа. Сідят так уж долгы рокы, а як ліє або є зима, клячают в ізбі при вікні, вызерают до сивого неба тай украдком, шыто-крыто, мымрают ґамбами. Або сідят при старій розстроєній фісгармоніі, а тота наймолодша, шістнадцетьорічна Мартушка, грат і співат негардым голосом. Єй мати, Ільона Котаскова, видит в ній ангела. Тіж співат і смотрит на світ през слезы зворушыня. Найстарша з них, Марімка Ґрабовска клячат при фісгармоніі зо зложеныма руками і трепотливым голосом доспівує послідні склады пісні. Фісгармонію купили Мартушкі Марімка з дівком Ільоном маючы надію, же Мартушка ся навчыт грати і буде грала в костелі, же Мартушка остане даколи святом, або хоцкі монашком. Інструмент купили од пяного орґаністы з Вышньой Габуры за вісемсто корон. Коли вытерезвіл, нияк не міг сой припамятати, де ся нона фісгармонія поділа. Три жены жыли в невелькій, пригорбленій хыжці ружовой барвы, а да-з двадцет метрів од дому черчал потік. Од обыстя, полного величезных грушок і оріхів, аж попід ліс розпостерала ся загорода. Росли в ній стары стромы і крякы, а част загороды зарастала буряном. Рано ставали, кєд ся дакотра з них пробудила перша. Будика не мали. В окопченій, темній кухни вісіл лем старий, накручаний зыґар. Хоц-коли, на місце будика, трубил ім шофер, якій возил з автобусом робітників на ранішню зміну. Спомалял при Марімкіній хыжи, трираз натиснул кляксон, і як ся в хыжці засвітило, іхал дале. А ніт, затрубил іщы раз, тягливо. Поєдны робітникы, збуджены кляксоном зо солодкого подримкуваня, жyграли, інчы – каждий раз жаліли над трйома женами: Біднятка-сеґінятка, ани на будик не мают! 8. ЮЛИЙ 2016.
ЯК ШЕ ПРЕДАВА? Томaш гвари же ше кнїжка „Малий прінц” добре предавала по цени од коло пейц евра, а таке обчекую и од кнїжки „Віні Пу”, котра ше будзе предавац на лєтнїх фестивалох. – То перши проєкт же би ше шветову литературу видавало по лемковски и людзе нє звикли куповац таки кнїжки. За менєй їм познатих авторох и интересованє менше – гвари Томаш. нє требали лапац нєфахово людзе”, гоч на концу припознали же кнїжка „Малий прінц” – добра. Лемковски двомешачнїк „Бесіда” зато попровадзел виход шицких прекладох и бул обєктивно критични. Други радио – „Радио-лемко” пуща авдио знїмки помага промоциї едициї, твердзи Петро. „То добре, понеже думам же Рамик кнїжки векшина Лемкох, „Віні Пу” поготово младих, ше нє барз однїма за кнїжки, нє чита их и нє пише на кирилки” – додава Петро. На питанє – яки далєй плани, Петро гвари (преношиме у ориґиналу): – На найблизшу выдавничу будучніст мали бы сме найти дашто з днешніх часів і близкой нам літературы, може треба позерати на літературу нашых сусідів, або братів? Прето, кед у наших крайох єдного рана, зоз лемковскима древенима шекерками, дакому з войводянских руских авторох на облак задуркаю троме браца, прибранци у калапох зоз польских Нїзких Бескидох, могол би то буц знак же пията кнїжка по лемковски будзе збогацена зоз корпусу сучасней рукей литератури з Войводини. ■
РУСКЕ СЛОВО 17
МОЗАЇК ОКСАНА РОСУЛ ШТВАРТА З УКРАЇНИ ХТОРА ЗАКОНЧЕЛА НАШУ ҐИМНАЗИЮ
ОСТАВА ЖИЦ У КЕРЕСТУРЕ Пише: Мая ЗАЗУЛЯК
Г
оч ше школовала на українским язику, Оксана у основней школи ходзела и на годзини русинского, єй мацеринского язика. На велїх змаганьох витворела одлични резултати, та єй наставнїца предложела же би пришла до штреднєй школи до Руского Керестура. Понеже ше вше сцела школовац у даєдней другей жеми, пристала нє вельо роздумуюци. – У нас основна школа тирва дзевец роки, а там сом уж рушела и до дзешатей класи, бо сом теди ище нє знала же можем присц до Кере стура. Алє, кед ми гварели, такой сом одлучела же придзем. Кед сом приходзела, обчековала сом же то будзе барз велька школа, у хторей ше треба барз вельо учиц, а же профе соре анї кус нє попущую як у основней школи, дзе нас шицки познали. Медзитим, нїч нє було таке страшне як сом себе задумовала – здогадує ше Оксана. ШВИДКО ЗДОБУЛА НОВИХ ПАЙТАШОХ Кед пришла до Кере стура, Оксана ше мушела звикнуц на нови штредок, нових пайташох, профе сорох, та и на два нови язики – руски у школи, а сербски у
Оксана Росул з варощику Вельки Березни, з України, ше 2012. року пришла школовац до нашей Ґимназиї у Руским Керестуре. Тераз, штири роки познєйше, Оксана з одличнима оценами закончела штредню школу, а у Керестуре нашла и будуцого супруга, та останє жиц на валалє. Вона штварта школярка з України хтора закончела керестурску Ґимназию „Петро Кузмяк” интернату. Но, лєм за даскельо мешаци, научела чечно бешедовац наш, а вец и язик дружтвеного штредку. – Дома бешедуєме по русински и пе стуєме шицки обичаї. Медзитим, русински досц иншаки од руского язика. Прето ми на початку було досц чежко. Кед сом пришла, була сом дакус и у шоку, збунєта, та и тото цо сом можебуц могла розумиц, нє розумела сом. Медзитим, теди ту бул ище єден старши школяр з України, Серґей, хтори ми помагал, и так зме постали найлєпши пайташе. Вон ми прекладал, та ми було вельо лєгчейше. Требало ми дас три мешаци же бим звладала руски язик, алє ми, зато, за сербски язик требало вецей часу, прето же сом частейше була зоз пайташами у оддзелєню, дзе зме бешедовали по руски, як у интернату, з цимерками. Кед сом пришла, прилапели ме тоти дзивчата цо сом була з нїма у оддзелєню, а тераз мам пайташох и з интернату, и з валалу. Дружелюбива сом, згварим ше зоз шицкима, нє ганьбим ше, та сом ше досц швидко уклопела – бешедує Оксана. ПРОФЕСОРЕ ВШЕ МАЛИ РОЗУМЕНЯ
Оксана зоз родичами и шестру
18 РУСКЕ СЛОВО
Ро сулова ше здогадує и своїх перших одвитованьох у школи: – На початку сом одвитовала по русински. Зоз кнїжки сом себе шицко виписовала на папер и з тим папером ишла ґу табли одвитовац, а професоре ми дошлєбодзели закукнуц и на паперик кед требало. Намагала сом ше цо вецей писац, цо вецей читац и цо скорей звладац руски язик. И кед зме ше дописовали з пайташками, и кед зме бешедовали, вони ме потримовали же бим цо вецей бешедовала по руски, лєм да нє будзем цихо – гвари вона. 8. ЮЛИЙ 2016.
МОЗАЇК Керестуре леґиня, тераз уж заручнїка, пре хторого ми було вельо лєгчейше и хтори ме у шицким потримовал. Пачи ше ми Керестур, а було ми нєзвичайне же є досц вельки валал, бо я задумовала же єст вельо менєй жительох и же є вельо менши. Наисце є красни, як и школа, и наисце сом го полюбела – бешедує вона и додава же школа на мацеринским язику цошка найважнєйше за єден народ. – То цошка цо ми у України нє маме, а цо наисце значне. Було ми нєзвичайне же нє шицки у Сербиї знаю за Руснацох, а маце шицки права. У України ище менєй знаю за Русинох – визначує Оксана, хтора у Керестуре пробовала и велї нови єдла, од хторих ше єй даскелї окреме попачели, як и даєдни нашо обичаї. – У Сербиї маце вельо иншаки єдла як ми. Паприґаш ше ми барз пачи и капущанїки. Пачело ше ми облїванє за Пасху, бо ше у нас так нє ходзи, алє ми ходзенє по шпиваню на Вилїю нє було нєзвичайне, бо и у нас иснує тот обичай. Обачела сом же мелодия руских шпиванкох подобна як наша, а руски язик ми здабе на словацки – заключує Оксана и додава же у Керестуре млади активнєйши як у месце з хторого вона пришла. – Думам же у Керестуре єст вельо вецей можлївосци за друженє як у моїм валалє. Маце вецей места за виход, младежски орґанизациї и збуваня за младих. У нас млади баржей шедза за компютерами, а думам же ше ту вецей дружиме, же млади вецей творя и же су активнєйши – гварела на концу З будуцим супругом Бояном Оксана Росул.■ останє у Керестуре
Оксана задовольна зоз професорами хтори єй преподавали у Ґимназиї, а саму себе нєсподзивала кед у штреднєй школи полюбела математику. – Професоре ми и ту помагали, розумели ме, а товарише з оддзелєня ме барз добре прилапели. Наймилши предмети ми були руски и русийски, бо ми тоти язики найблїзши. Тото цо за мнє було нєобчековане то же сом у перших двох рокох нє любела математику, а на концу другого року сом ю зрозумела, з двойки прешла на штверку, и так полюбела и тот предмет, хтори ми до конца бул єден з облюбених – визначує вона. Понеже за студентох з иножемства иншаки условия як за домашнїх, Оксана ше затераз нє планує уписац на факултет, алє твардо одлучела же ше пошвеци тому цо люби робиц, а цо нєшка при дзивкох окреме популарне. – Сцем ше уписац на курс за украшованє, маникир и шминканє, и у будучносци отвориц свой салон. И тераз уж „робим нохци”, а любим и шминкац. Любим рисовац, креативна сом, любим украшовац, та и зоз старого прерабйовац до нового – наглашує Оксана. У КЕРЕСТУРЕ МЛАДИ АКТИВНЄЙШИ Перши два роки у Ґимназиї, Оксана ходзела три раз рочнє дому, а тераз ходзи два раз – влєце и вжиме. Як гвари, найбаржей єй хиби фамелия и пайташки, алє и єй валал у хторим одросла. Медзитим, полюбела и Керестур. – Шицко тото цо мам у України нїч нє може заменїц. Медзитим, нашла сом у
НАШО МАСТЕРАНТИ Мено и презвиско: Танита Ходак Датум народзеня и место одрастаня: 18. VII 1989. року у Коцуре Здобути ступень, напрям, обласц: мастер инжинєр ґрафичного инжинєрства и дизайну Тема мастер роботи и датум мастерованя: Випитованє квалитету друку тижньовнїка „Руске слово”, мастеровала 5. XI 2015. року Основни студиї и мастер студиї (факултет, универзитет): Факултет технїчних наукох, Универзитет у Новим Садзе Штредня школа: Економско-тарґовинска школа у Кули Ро бот не место: Но ви нар-до пи со ватель за Ко цур, НВУ „Руске сло во”, го но рар ни сотруднїк-дописователь Радио-телевизиї Войводини Язики: руски як мацерински, сербски, анґлийски, шпански Интересованя и гобиї: шпиванє, ґлума, УВАГА!!! ручни виробки Нови мастеранти, Контакт (e-mail адреса): tanita.hodak@gmail.com Плани за будучносц: у тей хвильки жада усовершиц кед ше и ви сцеце свойо схопносци и гобиї, а окрем того, представиц нашим читачом, усовершиц ше и на професийним боку. явце ше на Намага ше, попри шицкого, охабиц часу ruske.mozajik@gmail.com и за розвагу, и друженє.
☺☺☺
8. ЮЛИЙ 2016.
РУСКЕ СЛОВО 19
медзи РОК III ЮЛИЙ 2016.
простор за кафу и виключеня
Число ушорел: Ян Мезей
ЦЕПЛА ПРИПОВЕДКА ЗОЗ НАШИХ КРАЙОХ
ТРУД И ЖЕРТВА ШЕ ВИПЛАЦЕЛИ Шицки ше з нього шмеяли кед уложел дїдовщину до докторату, а тераз є инвентар на бироу за занятосц
К
ед Лацко Мирослав почал розпредавац, початком 2014. року, свою дїдовщину же би дипломовал и потим уписал докторски студиї на департману за гуманистични науки, розуми ше, шмеял ше з нього цали валал. Медзитим, Лацка нє помилєл тот факт и предлужел предавац коня по коня, приколицу по прикоч, та доконца закончел як жедляр у єдним вимартим валалским обисцу. Вшелїяк, усприч прешвеченьом цалого валалу, Мирослав у рекордним чаше дал и остатнї испит, одбранєл докторат и тераз є уж приблїжно цали рок инвентар на бироу. По словох самого Лацка, можеме заключиц же ше труд и жертва виплацели: „Патьце, у живоце сом ше тримал єдней правди, а то же дзеведзешати нїґда нє виду з моди. Робим и то ме виполнює, зли язики дзекеди знаю шмих зо мнє правиц же сом волонтер после шицкого, алє я ше нє бунїм. Ниа, мам ту рижни задлуженя. Наприклад, вше облєкам єдну длугоку сукню за спанє, на котрей мам зоз фломастером виписани календар и так заняти знаю хтори нєшка. Тиж так, на глави ношим импровизовани квачки, та заняти и тоти цо ше ту круца, вше маю дзе обешиц капут, гоч и кед подумаю же абсолутно нєт дзе обешиц капут, бо я гопа, зявим ше нїодкадз и, ниа, шлєбодна квачка на моєй глави. Знаце, тиж, ту часто нєт струї, або клїпкаю и бриня вистати неонски лампи, та и ту сом од хасну. На стред глави сом инсталовал гарло за „стотку” грушочку и кед помахам зоз руками як качка, динамо ше заобраца, та зашвицим и помогнєм дакому кому треба виполньовац тоти конфузни формулари, котри ци ше випитую чи ши особа котра люби ризик, роботу на терену, чи у офису, як стоїш зоз сифилисом, або чи ши тимски тип чловека? На хрибце сом ше офарбел як мустра клозетских цегелкох и виши зо мнє єдна ролна „ка-ка” паперу, та кед дахто у нужди – вше сом на помоци, а анї ме нє замеркує же сом там и же сом му хрибет обрацел. Гоч ме то приведло и до даскелїх нєзґодних ситуацийох, заш лєм, гварим, задовольни сом” – заключує наш собешеднїк. А за конєц додава: „Знаце, достал сом тото ґу чому сом чежел и цали живот ше ведзем зоз животну правду, котра гвари же тото цо барз сцеш, космос ци ше то упре витвориц. Зли язики вше будзе, алє вишколовал сом ше, подзвигнул ше на єден уровень висше у тим балканским поднєбю и на тих других можем лєм од горе патриц и з часу на час ше добре стримац нє зашмеяц ше од дробизґу, котри анї сам нє зна як го загребала тота рурална валалска бразда” – закончел наш собешеднїк, а ми можеме тераз одпочивац и медзи лїґнуцами кафи штудирац, цо то ма шицко, до чорта, значиц!? Имре Леш
20 РУСКЕ СЛОВО
ЦО ПРЕВЖАЦ ПОСЛЕ У ДЕРЖАВНИМ
ХАСНОВИТИ Зоз конструктивним справованьом, до старого роботного места, або препорученя за нове, ище лєпше Перши крочай: нацилюй кед колеґиюм занятих ма схадзку и шлїдуюци активносци пороб так, же би це шицки видзели. – Облєч ше до лєсового дохтора и провадз зоз древа яку тоти запражку запражую на схадзки. Кед увидзиш же дахто почина замерковйовац розлики медзи тобу и лєсовим дохтором, ти даскельо раз моцно вдер з главу до стебла як прави дохтор и оджень подозривосц. – Кед тот дзень пада диждж, стань им под облак зоз попатрунком як кед биш им шицким грожел, потим же би ефект бул ише моцнєйши, винь мидло и мидлї ше рушаюци од глави. Робота це годна чекац уж исти дзень! – Облєч ше до туш кабини, стань опрез облака дзе ше отримує схадзка, потим кед видзеш (спод туша) швидко закри часци цела за котри ше ганьбиш и злярмай: „Вонка з моєй купелї, добре же ше нє ганьбице!”. – Намаскирай ше до Осами Бин Ладена и ґлум же ши пришол зоз Сотону на пикник, праве там, им под облак. Потим у єдним моменту укаж зоз пальцом на нїх, у смислу же „приходзи шор на це, маме це на оку, меркуй ше!”. 8. ЮЛИЙ 2016.
... за кафу и виключеня ДЕШИФРОВАНЄ ПОЛИТИЧНИХ ОБЕЦУНКОХ, ЗВОЛОВАНЬОХ, ВИЯВОХ
МЕДЗИПРОСТОР ДЕШИФРАТОР ДОСТАТОГО ОДКАЗУ СЕКТОРЕ
ПОРАДИ – Придз им попод облак, таки мешац нєобритвени и нєкупани, розлож огень у старим гордове, чухай дланї, грей ше, надзей патканя на рожень и випекай го. У єдним моменту ше обрац ґу нїм и доруц: „Вецей сом нє нула як ви! Спознал сом шлєбоду, слунко, цеплоту з патки пеца океану нєгамованей енерґиї космоса, а ви ше задавце од зависци!”. – Завяж штранґ на найвисше древо и руц ше зоз закрица як Тарзан облєчени до ґачох леопардовей мустри, завиваюци як исти „Оо ооОоо!”. Кед ше штранґ змири после длугшого осцилованя, зидз на жем и припознай им: „Агей, шицки зме думали же сом супермен, алє нє. То моя права природа, я широта и дзиви леґинь з джунґли, майце на совисци кого сце вигнали з колективу... Довидзеня тераз”.
Я. К.
Амалка Подлачаґа
8. ЮЛИЙ 2016.
Цо вам политичаре предаваю у меху, окрем мертвого кандура и ферталь кили баранових рогох Єдни: Знаме же зме погришели док зме були на власци – каєме ше и тераз правиме нашо довириє од початку: Медзипростор дешифратор: Тота виява значи – децению зме вам успишнє предавали молгу, штригали зме шерсц з вас и на єдним и на другим буку скори, и там дзе швици слунко, и там дзе нє. Пиятого октобра зме ше шмеяли як маґарци зоз вас шицких, а шестого лєм пенєли як корнази (тиж од шмиху). Дзешец роки, у ствари, каждого пиятого октобра патриме же бизме нє були далєко од гайзлу, бо аж попущиц до панталони яке то шмишне, яки сце наївни статок. Кед зме потим подписали коалицию з социялистами, даскелї з нас лєм цо нє закончели на урґентним од шмиховательних корчох. Но, заш лєм зме предлужели на „ибарске саче”... Алє гей, будзце ище векши конї як цо сце, победзце себе самих и виберце нас ознова... Нє ходзи ми ше ище єдно лєто до Мелїнох, дайце голєм седем одсто най єст за Шаримшакли. Други: Розписуєм виберанки же бизме преверели чи маме потримовку за дальши реформи котри зме започали и котри нєобходни тому дружтву. Медзипростор дешифратор: Ствар така же маме 500 000 членох (ро)ботох котри сиґурни гласи и сиґурно виду, рахуй ту и їх фамелиї – значи зґажени сце. Кед ши нє з нами – вдер ше з будаком по глави най ше я нє масцим. Практично, гоч цо най поробиме, виберанки нашо. Найлєпши зме на шве-
Биро за занятосц
це и, ниа, кус застановиме розбегнуту економию тей держави и начухаме вас зоз тим до лїсца, совершени зме и най ше гонї цали 2016. рок дзе ґод лєм сце. Европским ЛҐБТ любительом кед такой так требаме, та нас сами позбераю ґу себе, а Путин зна же лєм за ньго єст места у наших шерцох. Углавним, шлїдуюци штири роки нашо, а анї нам нє треба вецей. Ви ринтайце по польох, одруцуйце спод статку, закончуйце факултети, алє заш лєм зна ше же тоти цо лєм подписали до нас, вше буду три крочаї спред вас у живоце, а пейц нули у банки. Треци: Нє боїме ше од виберанкох, треба превериц потримовку спрам реформох праве так як нашо партнере сцу. Партнерство функционує без хиби, так и надалєй будзе. Медзипростор дешифратор: Тоти цо за нас подписали нє маю нїяку причину ше з нас виписовац и преходзиц до даяких других. Патьце, могли зме з єднима, можеме и з другима, могли зме ше мирней совисци припатрац кед дзеведзешатих главна и главни одводзели езри дзецох до войни котри ше нїґда нє врацели. Практично, нам найлєпше на швеце остатнї три децениї. Гайде, будзме реални, дас два, три роки була павза, алє, шак, каждому ше треба з часу на час одпочинуц. Важне най музика грає и най ше є. А док маме вас котри нам вишкрабкаце тоти 10–15 одсто, вообще нє маме причини за секиранє (а и нє маце анї ви, тоти цо сце нашо). Хуевервинс Вилуз
Студентска служба
РУСКЕ СЛОВО 21
ЛЮДЗЕ, РОКИ, ЖИВОТ НАШ ГОСЦ: ТАТЯНА САЛОНТАЇ З КОЦУРА
УПЕКЛА ВЕЦЕЙ ЯК ТИСЯЧ ТОРТИ Пише: Мая ЗАЗУЛЯК
З
Пред вецей як децению бешедовали зме з Татяну Салонтаї з Коцура, хтора теди, после законченей штреднєй школи за цукрарку, почала розвивац свой бизнис. Нєшка, после 15 рокох, без єй лакоткох нє мож задумац велї свадзби, родзени днї и други вешеля у Руским Керестуре, Червинки, Вербаше, Кули и Коцуре
наюци же ше школує за цукрарку, Татяни ище як штредньошколки сушеди ношели материял за торти, же би нє мушели глєдац хто им у валалє упече. Праве так, цалком случайно, вошла до, тераз уж розробеного бизнису. – Так почало. Єдна сушеда чула од другей, та ше швидко розширело же печем торти. Гоч сом ше школовала за цукрарку, можебуц бим ше з тим анї нє почала занїмац кед би ме вони нє „нагнали” – памета Татяна, хтора окрем тортох пече и колачи и слане печиво за свадзби, родзени днї, кресцини и други вешеля. Однєдавна ма ище єдно занїманє – роби и на бензинскей пумпи. – Зоз лакотками мам найвецей роботи од штвартку по нєдзелю. Кед сезона, за мешац упечем коло 40 торти, а за єдну, хтора наприклад, три поверхи (за млодятох), треба ми коло дзевец годзини. Влєце ю нє можем почац печиц вельо скорей, прето, нє можем шицко постарчиц сама, та ми помага мац. Дзекеди скоро анї нє шпиме, бо по соботу торти муша буц готови – бешедує Татяна, шацуюци свойо руки и поносуюци ше же су єй, як и маляром, вше од фарбох, алє гевтих за торти.
22 РУСКЕ СЛОВО
– Велї людзе думаю же то лєгка робота, та кед нє маю цо робиц, надумаю буц тортарки. Алє, я тримам же то нє може кажде. Тортарка муши буц упарта, креативна, муши мац идеї, сцерпеня, алє и дзеку за роботу. Нїхто ше нє опита кельо єй часу треба препровадзиц у роботи и у яких условийох, важне лєм же би на концу упечене и справене було смачне и крашнє випатрало. Муштерия муши буц задовольна – гвари Салонтайова, хтора од початку уживала у тей роботи и ище як мала любела помагац мацери у кухнї. Ридко кеди ми дацо чежко поробиц. Єдино нє барз любим кед мам правиц кульки коло торти, а шицки муша буц єднаки, кажда иншакей фарби – визначує наша собешеднїца. ФОНДАН ЗАМЕНЄЛ ПУСЛУ И ЦУКРОВО РУЖИЧКИ „Уметнїцки дїла” нашей собешеднїци найчастейше мож коштовац на свадзбох и родзених дньох, а тераз уж ридко хтора торта нє украшена з фондан-масу и креативнима фиґурками. Як гвари Татяна, муштериї найволя чоколадово и овоцово лакотки, и праве таки торти остатнї роки окреме популарни у Руским Керестуре. 8. ЮЛИЙ 2016.
– Вше мам барз вельо муштериї з Керестура, вироятнє прето же сом жила у Кули. И тераз ми, так повесц, шедзиско у Кули, дзе ше радзим з муштериями, бо вони, окрем з Керестура, найчастейше и з Червинки, Вербасу и з Кули. У Коцуре нє мам тельо вельо муштериї, бо там даскельо жени робя тото цо и я. Влєце нє так наручую колачи, а баржей торти, док вжиме наспак. Родичом, углавним, нє жаль дац гоч кельо пенєжи за торту за дзецински родзени днї. Наприклад, єдна торта з фондану кошта од 3 500 динари, та надалєй, а торта на три поверхи за млодятох од 15 000 – гвари вона. Кед починала робиц, трепало ше бильчки на пуслу и з нїма украшовало торти, як и з цукровима ружичками, хтори, гоч нє барз смачни, дзеци сладко єдли. – Ходзела сом до нини Стриберовей у Коцуре учиц правиц ружички з цукру, хтори скорей були барз популарни. Нєшка модерна фондан-маса, хтора нє барз смачна, алє красна на око, гоч дзеци любя єсц и фондан. Зоз нїм мож фино робиц, бо то таке як правиц дацо з пластелину и нє так ше з нїм чежко спратац, алє заш лєм, треба мац искуства – толкує Татяна хтора, од кеди роби, упекла вецей як тисяч торти.
Фото: Ратко Недович
ЛЮДЗЕ, РОКИ, ЖИВОТ
єст вшадзи по швеце. Нє барз подзековне, наприклад, кед торта треба же би була у даякей форми, як поведзме медведз, бо вец нє може крашнє стац. Я вше прилапюєм виволаня, гибаль кед думам же то наисце нє годно справиц, або викомбиновац смаки. Алє, дакому барз важни випатрунок, док, єст и тих хторим важнєйши смак, толкує Татяна и додава же єй даєдни муштериї приходза з фотоґрафиями тортох хтори видзели у ТВ НАЙЛЄПША РЕКЛАМА КЕД ВАС емисиї „Краль цукрарох”, а вони, як ПРЕПОРУЧА гвари, гоч випатраю розкошно, нє значи же су таки добри и єсц. Татяна вше провадзи новитети хтори – Даєдни сцу же би торта випатрала ше зявюю у швеце лакоткох, бо то найтак як у даєдней емисиї, алє же би булєпши рецепт за обставанє на тим тарґола и полна з овоцу и другим материялом за єдзенє. Вони вищу, а тиж так вше прилапює и виволаня у своєй роботи. – Мушим провадзиц вельо того, од того же на чим до нїх кладу и циви, пластику и друге. Правда же спрабудзе торта стац, по вше нови слички за торти, чипоч- вя гоч цо, алє вельо того нука там нє мож поєсц. Я за веки, хтори мож и єсц, и велї други деталї хтори нєшка льки фиґури найчастейше хаснуєм стиропор, лєбо стиродур, хтори „облєкам” до фондану, а фиґурки ми помага правиц и єдна жена з Деспотова, хтоТАТЯНОВО РЕЦЕПТИ ра роби лєм з тим и зна направиц шицко цо мож Лядова фантазия Слани переци пожадац – гвари наша цукрарка. 15 вайца 250 ґ сира Муштериї жаданя посилаю и на Вайбер и на 800ґ цукру 250 ґ марґарину Фейсбук, дзе вона вельо промовує свою роботу. 100ґ муки 250 ґ муки Медзитим, гоч зна же то нєшка барз добра промарґарин пращок за печенє моция, Татяна дума же єст и лєпша. 100ґ чоколади – 100ґ натартей ложичка солї – Думам же ище вше найлєпша реклама „од усчоколади вайцо за премасцованє тох по уста”. Нови ствари и идеї углавним на20 бананово чоколадки сусам мармелада Шицко загнєсц и охабиц у фри- ходзим на интернету. Дацо пробуєм сама, лєбо опатрим на Ютюбу як ше роби, алє заш лєм исЄдна жовта пишкота (5 вайца, 5 жидеру. ложки цукру и 5 ложки муки). Розогнац и правиц зоз модлу куство найважнєйше. Здумуєм дакеди и „зоз глаОхладзене цесто премасциц на переци. Премасциц зоз витре- ви”, но волїм кед ми муштериї поведза точно цо ценко з мармеладу. Увариц жов- паним вайцом и по нїх посипац сцу, бо сом так сиґурнєйша же буду задовольни – гварела Татяна и виволала нам же би єдного чки на пари. 10 жовчки, 10 лож- сусам. дня барз любела мац свою цукрарню. ки цукру. Кед ше охладзи, ви- Печиц на 200 ступнї. – Плануєм ю раз отвориц, и тото сом гварела и у миксовац з марґарином. До поли положиц розпущену чоколаинтервюу пред 15 роками. Алє, видзи ше ми ду. На питку положиц жовти же нїґда нє позно. Мам два дзивчата, а єдну фил, на фалатки порезани батота робота интересує, та можебуц єдного наново чоколадки и вец дня будземе мац и фамелийни бизнис – гвачоколадови фил. Од горе ри Татяна на концу, понагляюци дому, же би на дробно натрец чоколасцигла упечиц 15 торти хтори мала наручени ду. лєм за прешлу соботу.■ 8. ЮЛИЙ 2016.
РУСКЕ СЛОВО 25
ЛЮДЗЕ, РОКИ, ЖИВОТ СТРЕТНУЦЕ: НАТАЛИЯ ГАЙДУК З РУСКОГО КЕРЕСТУРА
ЦО БИМ БЕЗ СКАЙПА?
Пише: Мария АФИЧ
ГОЧ ЗМЕ ДАЛЄКО, НА ВЯЗИ” ЗМЕ ” – Дакеди ми чежко, алє лєпше же су далєко одо мнє, як кед бим им ту нє могла помогнуц. Алє, видзиме ше, чуєме, и прето ми скайп барз, барз вельо значи. Препоручела бим го каждому хто ма дзеци у швеце, бо то и вельо туньше як бешедовац на телефон. Дараз себе думам же кед би го нє було, нє могла бим витримац сама у доме. А так, кед вони шлєбодни, лєм ми явя на телефон, я уключим скайп и вец бешедуєме на мире, хто зна докля – гвари Гайдукова.
24 РУСКЕ СЛОВО
Глєдаюци лєгчейши живот, остатнї роки ше велї з валалох виселєли до других жемох, та и з Руского Керестура. Медзи нїма и дзеци нашей собешеднїци Наталиї Гайдук, хтора их мала пецеро, а уж дзешец роки тройо з нїх у швеце
Н
є лєгко то родичом кед дзеци далєко од нїх, кед их нє можу часто видзиц, облапиц унуки и побавиц ше з нїма. Но, сучасна технолоґия у тим велька помоц, та голєм кельо-тельо надополнї тот нєдо статок. Прето, гоч и у познєйших рокох, дзепоєдни ше лапаю научиц хасновац компютер и скайп, же би ше лєгчейше и туньше нє лєм чули, алє и видзели з найблїзшима. МЕДЗИ НАМИ БУЛО ЛЄМ СКЛО Така и наша собешеднїца, нина Натала, як ю велї волаю, хтора нєдавно наполнєла 73 роки, а шмело ше одважела лапиц до рукох „мишу” за компютер и понаучовац цо треба. О тим нам приповеда. – Док наш наймладши син Юлин бул дома, вон нам поуключовал компютер, та зме ше часто чули з Канадянами. Но, кед пред трома роками и вон пошол до Словацкей, мушела сом ше сама знаходзиц, а тото цо сом нє знала, указала ми унука Наташа. Вона на факултету за компютери, и шицко ми крашнє по-
писала як и цо треба поприцискац, поуключовац и на концу загашиц. Нє випатрало ми же то даяка чежка наука, и можем повесц же сом швидко научела, а кед ше ми дацо погубело, чекала сом Наташу... Но, и компютер уж бул старши, та сом купела нови, и тераз нє мам бриґи. Мам на нїм и камеру, та ше з дзецми и видзим, нє лєм чуєм. А мойого чловека док жил, нє интересовало научиц, вон лєм шедзел при мнє, и нє раз гварел: „Опать чи зме далєко – ша лєм скло нас дзелї”. Лєм, нажаль, длуго нє пожил, на єшень будзе уж три роки як умар – дознаваме од нини Натали. Як и велї родичи, и Гайдуково Натала и Любо були и у Канади нащивиц свойо дзеци. Як ше знашли и попутовали, нина Натала приповеда. – Обидвойо зме були 2010. року и остали пол рока, а тераз, влонї, сом була сама. Кед зме ишли двойо, я так надумала и ришела же сами пойдземе и покончиме, и же ше нє будзем бац. Теди сом дакус и младша була. И так и було – же зме сами добре попутовали и шицко покончели. 8. ЮЛИЙ 2016.
ЛЮДЗЕ, РОКИ, ЖИВОТ То нє лєгка драга, бо ше прешеда, а ми нє знали язик, нїґда сом пред тим анї аеродром нє видзела. Но, ту у Беоґрадзе нє було чежко, а у Франкфурту, дзе зме першираз прешедали, аеродром огромни. Гварели нам – лєм ви за людзми, а людзох тельо же нє знаш за хторима. Но, виняла я пасош, и видзим же иду двоме униформовани, а я ґу нїм, та им указуєм же кадзи маме пойсц. Єден ше пообрацал и указал нам кадзи маме рушиц, нє зохабел нас док зме нє були при склєняним лифту и гварел аж и хтору ґомбичку прициснуц маме... Упутел нас же маме пойсц на терминал 25. Я у школи учела по нємецки, та сом дацо и порозумела цо ми гуторел. И добре було, нашли зме терминал, людзе уж уходзели до авиона, а я ше им питам чи тот авион идзе за Калґари. Чловек ми потвердзел, та зме пошли ґу шалтеру. У Калґарию нє таки вельки аеродром, но там требало на царину пойсц, та гайд за людзми, а торби нашо сом препознала, придали зме, указали нам кадзи маме пойсц... Кед ми ше син опитал як зме походзели, я му гварим же нас сам Бог привед, бо то требало три раз прешедац, а то огромни аеродроми на хторих ше треба знайсц, но людзе наисце любезни – приповеда наша знаходлїва собешеднїца. ШМЕЛА БУЛА И ДО ШВЕТА ШЕ ПУЩИЦ Кед ше влонї ознова одважела на далєку драгу, як гвари, анї тераз ше нє бала. Шицко добре прешло, познаходзела ше, помогли єй людзе хтори ше вше нашли там дзе требало. – Дзеци ми заплацели провадзача на кочику, бо ми уж чежко далєко ходзиц. Но, и з нїм ше требало найсц, а красне дожице ми остало у паметаню. Дзивка цо ме водзела поспо-
8. ЮЛИЙ 2016.
минала ми шицки язики же на хторих ше можеме згвариц, а я махам з главу, бо нє знам анї єден. Вец сом єй указала пасош, а вона ше такой зрадовала, бо була Македонка. Аж ше розплакала же ше можеме по сербски згвариц, а дожила ме як свою мацер хтору длуго нє видзела – здогадує ше Наталия. Кед вошла до швета комютера и интернету, наша собешеднїца ше научела вельо койчого.
НАЙЧЕЖШИ РОЗХОДИ Дзеци нашей собешеднїци барз знача. Гоч и у їх чаше було нєзвичайне мац векшу фамелию, велї и нє розумели, Гайдуково шмело, зоз штверима руками, виру до Бога, и помоцу єй мацери и баби, вельо робели и виведли шицких на драгу. – Дзеци и унуки ми найвекше богатство. Шицко друге ми вецей нїч нє значи, а то озда приходзи и з роками. Мам пецеро дзеци, дзивку, жеца, штирох синох и нєвести, дзевецеро унуки од хторих єден унук, а гевти дзивчата, мам уж и пецеро праунуки и шесте чекаме нєодлуга. Дзивка Сенка и син Славо з фамелиями у Канади, син Юлин у Словацкей, а Дзвоно и Любо з фамелиями у Керестуре. Наймилше ми кед ше шицки посходзиме. И тераз з Канади була дзивка и унука у сина на свадзби, та зме ше радовали. Найчежше ми кед ше маме розлучиц. – Научела сом ше и на Фейсбук, та и там вельо понаходзим цо ме интересує. Вельо сом подознавала о квецу, а найвецей о вишиваню одкаль сом барз вельо мустри навиберала, бо барз любим вишивац. Окрем дзецох, часто єй и други отворя капурку понеже, як гвари, и нєшка є пре барз скромну пензию примушена, алє и научена робиц. Гоч є пензионерка, бо була занята у ткачки и у керестурскей друкарнї, а була и позната шивачка. По тим остатнїм и нєшка нє пошла до пензиї, бо є вше порихтана за рижни оправки и преправки. Так затримала и контакт з людзми, а и днї єй вец швидше преходза.■
РУСКЕ СЛОВО 25
ДУХОВНИ ЖИВОТ СХОД ПСИХОТЕРАПЕУТОХ СЕРБИЇ
ПЕРШЕ ШЕ ПОМАГА ТИМ ЦО НЄ ПЛАЧУ Пише: Мирон ГОРНЯК КУХАР
Психотерапеути Сербиї констатовали же зме указали солидарносц и помоц миґрантом хтори преходза през нашу жем, алє нам моралносц заш лєм, нє задоволююца у медзисобних одношеньох. У спатраню менталного здравя обрацело ше увагу на превельке наглашованє улоги профита и на стан у фамелиї и медийох
Б
ешедуюци о формох интервенциї у кризи и одношеньох ґу миґрантом, на ярнїм конґресу психотерапеутох Сербиї у Беоґрадзе, психолоґ проф. др Миклош Биро визначел же треба мац у оглядзе же су вистати, конфузни и же ше чувствую безпомоцни. – Як фаховци и тоти хтори помагаю, сочувствуєме, цешиме их, змирюєме, щициме од дальшого гроженя, указуєме же нєпоштредна опасносц прешла и часто уж то достаточне за злєпшанє ситуациї. У миґрацийох, у морю погинули коло 7 500 особи, и то треба мац у оглядзе – наглашел др Биро. По його словох, треба цо скорей обезпечиц задоволєнє їх физичних потребох и одшмелїц их же би виражели свойо чувства, же би нє були сциснути и преокупировани зоз собу. Важне и же би запровадзели рутину каждодньових обовязкох и потребох, же би ше им врацело чувство контроли у живоце.
находза, бо их плячкаю, малтретирую, знєважую и вихасновюю, цо у Сербиї було вельо менєй виражене як индзей. Шицко то горше и вираженше кед миґранти застановени, як кед су у драже. Барз важне як дахто патри на трауму, як ю обачує, доживює, чи ту єст катастрофични предвидзованя и очекованя, бо то одредзує стрес. Потим, важни стратеґиї за зочованє и превозиходзенє стреса. Социялна потримовка може значиц 40 одсто успиху у адаптациї. У интервенциї важне пошвециц комплетну увагу особи у потреби, оможлївиц „вентилацию” чувствох и сполнїц шицко цо ше дакому обеца, же би ше змоцнєло чувство довирия и сиґурносци. У нєщесцох, гаварийох, перше ше помага тим хтори нє плачу, хтори яґод да су „змарзнути”, бо су у шоку.
ВАЖНЕ ЯК ШЕ ПАТРИ НА ТРАУМУ
У розгваркох психотерапеути обрацели увагу и на кризу у дружтве и опадованє моралу, насилство у фамелиї, у школи и на улїци, проблематични риялити програми, розширену корупцию, вихасновйованє роботнїкох, мобинґ... Розвойни психолоґ др Єлица Петрович гварела же зме дружтво у транзициї, у вредносним вакууму, бо предходни и стари вредносци нє функционални, а нови ище нє возпоставени як авторитет. – У контексту нашей култури, фамелиї и социялизациї емоцийох, нє справуєме ше исто ґу дзивчатом и хлапцом, а тиж розлично ґу дзецом вообще, кед зме на явним месце, наприклад у парку, лєбо дома. Мац у фамелиї зоз дезцми обично бешедує о чувствох, наприклад, як ше чувствує дах-
Искуства указали же у цеку кризних подїйох (док ше миґранти рушаю, кед су у драже и преходза з єдного места до другого), зявели ше 2-3 одсто чежши ментални поремеценя и коло 10 одсто лєгчейши форми менталних поремеценьох. Дванац мешаци после кризней подїї, кед ше миґранти застановели, було 3-4 одсто чежши ментални поремеценя и коло 20 одсто лєгчейши поремеценя – дупло вецей. Доминанти симптоми то плач, чувство безпомоцносци, осаменосци, флешбеки (ноцни страхи, нєсподзиваюци неґативни дожица у свидомосци), понїженосц и песимизем. Ґу тому треба додац и нєпорозуменє штредку у хторим ше
26 РУСКЕ СЛОВО
ВРЕДНОСЦИ ХТОРИ (НЄ)МАЮ АВТОРИТЕТ
8. ЮЛИЙ 2016.
ДУХОВНИ ЖИВОТ то хто очкодовал другого, як ше чувствує жертва и як то випатра буц у улоги жертви. Оцец, углавним, розправя о правди, о правилох и правох у справованю. То як два етики – мацеринска и оцовска. Розлични приступи даваю добри резултати кед ше интеґрує розлични позитивни думаня и кед ше научи спатрац себе зоз дистанци (другого), цо онєможлївює себичну преокупованосц зоз собу – потолковала Петровичова. Психоаналитичар др Милорад Тодорович гварел же емпатия (порозуменє за другого, наприклад чувствовац смуток другого) предусловиє за звекшанє моралносци. – Морал можу заступац ускрацованє, одбиванє и забрани. Ище у вчасним дзецинстве, кед ше дакого
ЖРИДЛO МОРАЛА У НАС У науки єст роздумованя о глїбших жридлох морала – кельо и як є научени (зоз прилапйованьом информацийох, по моделу, з условйоваьом, з уплївом карох и наградох), а кельо є природна, состойна часц чловекового єства. У християнстве ше гвари же кажди чловек ма совисц, глас Бога у себе, без огляду на расу, националносц, културу, образованє, интелиґенцию. Односно, нєт оправданя повесц „Нє знам цо добре, а цо нє добре, то ме нє научели, алє сом видзел же ше важне знайсц у живоце и нє чувствуєм вину кед дахто прето очкодовани”.
звикує на чистоту, вельо ше хаснує „нє роб то”, „нє можеш”, „нє шмеш” и так ше го уводзи до просторох забрани и похопйованя (нє)чистоти, у смислу цо чисте, а цо брудне. Волю дзецка ше теди збива зоз волю родителя и психолоґийно идеалне би було кед би ту нє було побиднїка – твердзи Тодорович. НЄСИҐУРНОСЦ ЛЄГКО ПРЕЙДЗЕ ДО АҐРЕСИЇ У бешедох акцентована потреба указованя любови же би ше здобуло чувство сиґурносци, бо нєсиґурносц и страх лєгко можу прейсц до аґресиї хтора вше присутнєйша. Тому доприноша и наглашованє неґативносцох у медийох и рекламованє проблематичних моделох зоз хторима ше идентификую млади. Интеґративни психотерапеут мр Небойша Йованович спозорел же мушиме мац даяку моралносц и чувство доброго, же би психотерапия мала смисла. – Треба другого прилапиц, а нє такой осудзиц, же би могол себе прилапиц и похопиц яки є. Тиж так, другого мож третирац и як свойофайтове предлуженє себе, своїх потребох, цо себичносц. На концу, єст и особи хтори лєнїви, чежко им уложиц труд, лєбо єдноставно нє сцу даяки пременки у своїм живоце, гоч так очкодовюю и других и себе. Ту вец нє мож нїч зробиц – заключел Йованович. Тота констатация у складзе зоз теолоґийним научованьом же особа ма шлєбодну волю хтору почитує и всемогущи Бог. Значи кед чловек пове „Нє сцем!”, Бог то почитує, нє примушує го на дацо инше, а чловек остава зоз пошлїдками свойого вибору.■ 8. ЮЛИЙ 2016.
У СЛИКИ И СЛОВОХ
ПРЕГЛЇБЙОВАНЄ ДРАГИ ҐУ БОГУ
З нагоди преглїбйованя своєй вири ґу Богу, и здобуваня нових спознаньох при вибраних темох, вовторок, 28. юния у Манастире часних шестрох служебнїцох у Коцуре орґанизована духовна обнова за шицких заинтересованих вирнїкох. На таку файту духовней надбудови по першираз орґанизовали чесни шестри зоз коцурского манастира, а нащивели ю коло трицец вирнїки хтори стретнуце започали зоз писню и молитву пацеркох. У предлуженю нащивителє мали нагоду послухац кратке преподаванє оца Якова Кулича, хтори робел як професор на богословиї у Риме. О. Кулич у своїм преподаваню бешедовал о Святей тайни евхаристиї, о хлєбу и вину хторе представя цело и крев господа Исуса Христа, як и о його милосердию, а на концу бешедовал и о значносци молитвох на перши пиятки. После законченого викладаня, вирнїки, подзелєни до трох ґрупох, бешедовали и черали свойо замеркованя на задати теми. Т. Х.
ПЕРША СЛУЖБА БОЖА У ОСИЄКУ
БЛАГОСЛОВ БУДУЦОГО РАЙОВОСЕЛСКОГО ПАНОЦА У грекокатолїцкей церкви Христа Царя у Осиєку, свою першу службу Божу, внєдзелю, 3. юлия служел неоєрєй Олеґ Закалюк зоз Прнявору (БиГ), котри будзе розпоредзени на службу до Райового Села до парохиї св. Йосафата. Потераз до Райового Села ходзел вуковарски парох Владимир Маґоч. О. Олеґ Закалюк за паноца пошвецени 18. юния у Прняворе, а пошвецел го крижевски владика Никола Кекич. У казанї о. Закалюк ше огляднул на вельку потребу же би ше вирнїки модлєли за своїх паноцох єднак щиро, як цо ше и паноцове модля за своїх вирних котри им поверени на душпастирске старанє. После служби Божей, о. Закалюк шицким вирним подзелєл свой неоєрейски благаслов и памятни обращики, а шестри Василияннки у чиїм просторе ше находзи каплїчка Христа Царя, привитали нового священїка зоз пригоднима дарунками. А. Балатинац
РУСКЕ СЛОВО 27
СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ Дня 10. юлия 2016. року, наполня ше шейсц смутни мешаци як нас нєсподзивано зохабела наша мила и вше нашмеяна дзивочка, супруга, мац и шестра
НА ЗДОГАДОВАНЄ Дня 10. юлия наполня ше шейсц мешаци як ше преселєла до вичносци моя мила нєвеста
Дня 17. юния наполнєли ше штири роки як вецей нє з нами наш мили супруг, оцец и дїдо
ВЛАДИМИР БУДИНСКИ ЯСМИНКА БУДИНСКИ (1953–2012) з Руского Керестура (1976–2016) Найкрасши памятки на ньго чуваю супруга Мария, син Желько, дзивка Ясна, жец Деян, унуки Марио, Елеонора, Антоний и Коринка
Памятку на єй любов и доброту навики будзе чувац мац Мария Будинскова Най спочиваю у мире Божим!
СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ Дня 10. юлия наполнї ше рок як вецей нє з нами наша мила и добра мац и баба
ЯСМИНКА БУДИНСКИ народзена ГОРНЯК (1976–2016) з Руского Керестура Днї преходза, а боль и смуток навики оставаю. Вше баржей нам хиби твоя доброта, любов, пожертвовносц и вше красни ошмих. Памятку на це навики буду чувац твойо наймилши: дзивочка Корина, син Марио, супруг Желько, мац Марча, оцец Владо и брат Желько зоз супругу Милу Спочивай у мире Божим! СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ Дня 24. юния 2016. року наполнєли ше седем роки
Дня 6. юлия 2016. року наполнєли ше двацец два роки
АНА РАЦ (1936– 2015) з Руского Керестура Памятку на єй сцерпезлївосц, доброту и шицко цо нам подаровала навики буду чувац син Михайло, син Юлин зоз супругу Тат`яну и унуки Андреа и Дарян Спочивайце у мире Божим! Дня, 7. юлия 2016. року, наполнєли ше два роки як нас занавше зохабела
як ше сциха преселєли до вичносци моя мац и баба и мой оцец и дїдо
МАРИЯ БАРНА (1950–2014) з Руского Керестура З любову и почитованьом Ґеорґина и Янко Барна Дня 9. юлия наполня ше 11 жалосни роки як нас зохабел наш син и брат
ИРИНА ТАМАШ народзена Ґубаш (1923–2009)
ЯНКО ТАМАШ столар (1915–1994) з Коцура
Прешли вельо жалосни и виплакани роки одкеди сце вецей нє медзи нами. Обиходзиме Ваш вични дом, палїме швички и у молитвох кладземе квеце... З любову и почитованьом жалую за Вами дзивка Леона и унука Татяна зоз фамелию цо жиє у Австралиї Спочивайце у мире Божим!
28 РУСКЕ СЛОВО
МИРОСЛАВ КОЛБАС (1955–2005) з Дюрдьова Ожалосцени родичи и шестра Меланкa
8. ЮЛИЙ 2016.
НА ЗДОГАДОВАНЄ Дня 28. юния занавше нас зохабела и пошла до вичносци наша мила супруга и мац
МАРИЯ ПЛАНЧАК народзена Чапко (1943–2016) з Руского Керестура Найкрасши памятки на єй милу подобу и живот препровадзени зоз ню буду чувац супруг Янко и дзивка Весна Най спочива у мире Божим! SMUTNE ZDOGADOVANW Дня 9. юлия наполня ше шейсц смутни роки як нас занавше зохабел наш мили супруг и оцец
ВЛАДИМИР МЕДЄШИ (1957–2010) z Novogo Sadu З любову и почитованьом памятку на ньго чуваю супруга Мария и синове Дарко и Деян зоз супругу Весну Спочивай у мире Божим! SMUTNE ZDOGADOVANW Дня 9. юлия наполня ше шейсц смутни роки як нас занавше зохабел мили син и брат
ВЛАДИМИР МЕДЄШИ (1957–2010) z Novogo Sadu
БОРКА ШТЕФАНКО (1938–2016) з Коцура Памятку на ню занавше буду чувац єй супруг Микола и дзивки Милка и Лїляна зоз фамелию Спочивай у мире Божим! СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ Дня 12. юлия наполня ше два роки як вецей нє з нами
МЕЛАНИЯ ЕДЕЛИНСКИ (1949–2014) з Руского Керестура Найкрасши памятки на ню чуваю супруг Юлин и дзивки Славка и Ясмина зоз фамелиями Спочивайце у мире Божим!
НА ЗДОГАДОВАНЄ Дня 8. юлия наполнює ше смутни рок як нас занавше зохабела наша мила мац, баба и прабаба
НАТАЛА БЕРЕҐ
(1930–2015) з Руского Керестура Ожалосцени єй дзеци: синове Владо, Дюра и Юлин и дзивка Сена зоз фемелиями Вичная памят!
НА ЗДОГАДОВАНЄ Мойому милому синови
ДЮРОВИ ЧИЗМАРОВОМУ (1969–2013) з Руского Керестура Уж прешли три длуги роки як ши ме занавше зохабел у вельким смутку и болю. Остала лєм велька пражнїна на каждим крочаю Спочивай у мире Божим! Твоя мац Натала
SMUTNE ZDOGADOVANW Dny 9. xliy 2016. roku napolnя {e шейсц roki yk nas nwspodzivano zohabel na{ dlugoro~ni kole}a i redaktor
VLADIMIR MEDW[I (1957–2010) z Novogo Sadu
Пошол ши нєсподзивано, а нас ши зохабел у вельким болю и жалю. Ожалосцени мац Ирина, брат Мирон, шестри Мария и Ирина зоз фамелиями Спочивай у мире Божим! СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ Дня 7. юлия 2016. ше наполнєли 30 смутни роки як нас занавше охабел наш мили оцец и дїдо.
НА ЗДОГАДОВАНЄ Дня 10. юлия наполня ше 40 днї як нє з нами супруга, мац, баба и прабаба
Vi~no nam ostanx krasni pamytki na nqgo Kolektiv NVU “Ruske slovo”
Покраїнски секретарият за урбанизем, будовательство и защиту животного штредку, на основи члена 10. Закона о преценьованю вплїву на животни шредок („Службени новини РС” чс. 135/04) обявює
ОБВИСЦЕНЄ
СИЛВЕСТЕР САКАЧ (1937–2016) з Коцура Його милу подобу, любов и доброту у своїх шерцох навики буду чувац: Син Михал, нєвеста Иринка и унучата: Дарко и Таня зоз фамелию
8. ЮЛИЙ 2016.
о принєшеним ришеню о потреби виробку студиї о преценьованю вплїву застатого стану на животни штредок Покраїнски секретарият за урбанизем, будовательство и защиту животного штредку, дня 30. 06. 2016. року, принєсло ришенє о приступаню виробку студиї о преценьованю вплїву на животни штредок ПРОЄКТАМаґазионованє нафтних дериватох у Новим Садзе, на к.п. число 382/1 КО Нови Сад I, ношителя проєкта SPEED д.о.о. зоз Беоґраду, улїца Партизанскей авияциї чс. 6А. Ришенє о одлучованю о потреби виробку Студиї о преценьованю вплїву на животни штредок за предметни проєкт мож достац на увид роботнима днями од 10 г до 14 г у просторийох Покраїнского секретарияту за урбанизем, будовательство и защиту животного штредку, Булевар Михайла Пупина 16, Нови Сад (прижемє, канцелария чс. 39). Заинтересована явноац може виявиц жалбу на принєшено ришенє у чаше од 15 днї од дня обявйованя того обвисценя.
РУСКЕ СЛОВО 29
ИНФОРМАТОР Gorodska uprava za za|itu `ivotnogo {tredku na osnovi ~lena 29. pasus 1. Zakona o precenqovanx vpl<vu na `ivotni {tredok (“Slu`beni gla{n<k Republiki Serbi<” ~islo 135/04 i 36/09), obyvxw
OBVISCENW
o prinw{enim ri{eню же potrebne precenqovanw vpl>vu застатого стану и о одредзованю обсягу и змисту студиї о преценьованю вплїву na `ivotni {tredok проєкта радио базней станїци mobilnej telefoni> “НС Ґрбавица 2” Ношитель проєкта „TELENOR” d.o.o., Novi Beo}rad, Mlade`skih bri}adoh число 90, podnwsol tomu or}anu vimogu za odlu~ovanw o potrebi precenqovany vpl<vu застатого стану na `ivotni {tredok prowkta baznej stan<ci mobilnej telefoni< “НС Ґрбавица 2”, у улїци Пушкинова 1, у Новим Садзе, na katasterskej parceli ~islo 1373, K.O. Нови Сад II, Gorod Novi Sad. Posle zaprovadzenogo postupku, Gorodska uprava za za|itu `ivotnogo {tredku dny 30. юния 2016. roku prinwsla ri{enw ~islo VI-501-335/16, `e potrebne precenqovanw vpl<vu застатого стану na `ivotni {tredok Z cilqom obviscovany zainteresovanej yvnosci tekst ri{eny obyvxw {e u calosci: Gorodska uprava za za|itu `ivotnogo {tredku, na osnovi ~lena 10. pasus 4. i 5. Zakona o precenqovanx vpl<vu na `ivotni {tredok (“Slu`beni gla{n<k RS”, ~s. 135/04 i 36/09), ~lena 192. pasus 1. Zakona o ob|im upravnim postupku (“Slu`beni novini SRX” ~islo 33/97 i 31/01 i “Slu`beni gla{n<k RS” ~islo 30/10) i ~lena 11., 34. i 36. Odluki o Gorodskih upravoh Gorodu Novogo Sadu (“Slu`beni novini Gorodu Novogo Sadu”, ~islo 52/08, 55/09 i 11/10, 39/10, 60/10 i 69/13), postupaxci po vimogi подприємства „Telenor Common Operation”, Оддїл Беоґрад-Нови Беоґрад, по овласценю ношителя проєкта “TELENOR” d.o.o., Novi Beo}rad, Mlade`skih bri}adoh число 90, za odlu~ovanw o potrebi precenqovany vpl<vu zastatogo stanu na `ivotni {tredok prowkta радио baznej stan<ci за mobilnu telefonix “НС Ґрбавица 2”, prino{i
RI[ENW 1. Utverdzuw {e `e za prowkt baznej stan<ci mobilnej telefoni< “НС Ґрбавица 2”, у улїци Пушкинова 1, у Новим Садзе, na katasterskej parceli ~islo 1373, K.O. Нови Сад II, Gorod Novi Sad, no{itely prowkta “TELENOR” d.o.o., Mlade`skih bri}adoh 90 (у дальшим тексту: Ношитель Проєкта) potrebne precenqovanw vpl<vu na `ivotni {tredok. 2. Одредзує ше же No{itelq Пrowkta, Студию о преценьованю вплїву на животни штредок за проєкт baznej stan<ci mobilnej telefoni< „НС Ґрбавица 2” у улїци Пушкинова 1, у Новим Садзе, na katasterskej parceli ~islo 1373, K.O. Нови Сад II, Gorod Novi Sad, у поглядзе обсягу и змисту, вироби у складзе зоз членом 17. Закона о преценьованю вплїву на животни штредок и Правилнїком о змисту студиї о преценьованю вплїву на животни штредок (“Slu`beni gla{n<k RS”, ~islo 69/05).
OBGRUNTOVANW
Подприємство „Telenor Common Operation”, Оддїл Беоґрад-Нови Беоґрад, по овласценю ношителя проєкта “TELENOR” d.o.o., Novi Beo}rad, Mlade`skih bri}adoh число 90, podnwsol tomu or}anu vimogu za odlu~ovanw o potrebi precenqovany vpl<vu застатого стану na `ivotni {tredok prowkta baznej stan<ci mobilnej telefoni< “НС Ґрбавица 2”, у улїци Пушкинова 1, у Новим Садзе, na katasterskej parceli ~islo 1373, K.O. Нови Сад II, Gorod Novi Sad. Prowkt предвидза поставянє trosektornей antenskей sistemи за обсяги GSM 900 и UMTS. Буду ше хасновацтри дуал банд антени (за обидва системи) и то панел антена Huawei ADU451503. Азимути антенох 90 stupn< (сектор 1), 210 ступнї (сектор 2) 355 ступнї (сектор 3). Конфиґурация примодавача базней станїци за систему GSM900 2+2+2, a за UMTS 3+3+3. U skladze zoz Zakonom o precenqovanx vpl<vu na `ivotni {tredok и Правилнїк, o podnw{enej vimogi obviscena yvnosc z ogla{ovanqom u sredstvoh yvnogo informovany i MZ “7. юлий”.
30 РУСКЕ СЛОВО
U zoz zakonom predpisanim terminw doru~eni фотокопиї согласносци бивательох будинку Пушкинова 1, Пушкинова 1А и Пушкинова 3 о нєпоставяню базней станїци мобилней телефониї „НС Ґрбавица 2”. Ґу наведзеней вимоги ношитель проєкта приложел Информацию о локациї за парцелу число 1373 КО Нови Сад II хтору видала Городска управа за урбанизем и квартельни роботи Городу Нового Саду число V-353-1154/14 od 19. 12. 2014. року Контракт о закупе хтори заключени медзи Скупштину квартельного будинку зоз Нового Саду, улїца Пушкинова 1 зоз Нового Саду и „Теленор” д.о.о. Нови Беоґрад, Младежских бриґадох число 90 и Фахову оцену обтерхованя животного штредку у локалней зони базней станїци мобилней телефониї “НС Ґрбавица 2” число 1707/15-51 PO хтору виробела акредитована Лаборатория Института „Ватроґаз” зоз Нового Саду. Радио бazna stan<ca mobilnей телефониї “НС Ґрбавица 2” ma vkupnu efektivnu виzarxxcu moc векшу од 250 W за шицки три сектори за системи GSM 900 и UMTS. Posle rozpatrany vimogi no{itely prowkta i podatkoh o predmetnej lokaci<, harakteristikoh i precenqovanx mo`l<vih vpl<voh navedzenogo prowkta na `ivotni {tredok, a maxci u oglydze `e predmetna radio bazna stan<ca ma efektivnu vizarююцу moc vek{u yk 250 W i mo`e mac zna~nwj{i vpl<v na `ivotni {tredok–to~kа 12. podto~ka 13. Telekomunikacijni obwkti mobilnej telefoni< (baznej radio stan<ci) L<stini II Uredbi o utverdzovanx L<stini prowktoh za htori obovyzne precenqovanw vpl<vu i L<stini prowktoh za htori mo` vimagac precenqovanw vpl<vu na `ivotni {tredok (“S.G. RS” ~islo 114/08), a tot or}an u skladze zoz ~lenom 10. pasus 4. Zakona o precenqovanx vpl<vu odlu~el `e potrebne precenqovanw vpl<vu. Zoz ~lenom 10. pasus 5. Zakona o precenqovanx vpl<vu na `ivotni {tredok, predpisane `e zoz odluku zoz htoru ше utverdzuw `e potrebne precenqovanw vpl<vu prowkta na `ivotni {tredok, nadpatraxci or}an mo`e odredzic i obsyg i zmist studi< o precenqovanx vpl<vu, co u tim slu~ax zrobene. Okrem rozpatrany intenziteta vpl<vu (vira`eni zoz efektivnu vizarjovanu mocnoscu po{oreny), nadpatraxci or}an u konkretnim slu~ax rozpatrel i tirvanw vpl<vu – bazna stan<ca predstavy kontinualne `ridlo zarjоvаny. Primenxюci принципи prevenci< i predostro`nosci (~len 9. pasus 1. podto~ku 2. Zakona o za|iti `ivotnogo {tredku (“S.G. RS”, ~s. 135/04, 36/09, 36/09 – dr. zakon, 72/09 – dr. zakon i 43/11 – odluka US), zoz htorim {e vimaga `e ka`da aktivnosc mu{i buc planovana и zaprovadzena na sposob `e medzi in{im predstavy najmen{i rizik za lxdske zdravw, zoz Studix potrebne dokazac `e za predmetni prowkt budze primenwna najlwp{a rozpolaгuxca i dostupna tehnolo}iy, tehn<ka i oprema. Maxci u oglydze napredok navedzene, а окреме специфичносц локациї (густо населєна бивательна зона) нєобходнє виробиц документ зоз хторим ше анализує и оценює квалитет творительох животного штредку на одредзеним просторе, medzisobni vpl<v isnuxcih i planovanih aktivnoscoh i utverdzux usloviy i miri za zoperanw, zmen{anw i odklonqovanw ~kodl<vih vpl<voh na `ivotni {tredok yk i mirи u slu~ax вдереня i obezpe~ic provadzenw vpl<vu `ridlа zarjovany, a to {e viklx~no mu{i obezpe~ic zoz Studix o precenqovanx vpl<vu na `ivotni {tredok, htoru bi trebal virobic multidisciplinarni fahovi tim. Na osnovi gore navedzenogo, ri{ene yk u dispozitive. Pouka o pravnim l<ku: Prociv togo ri{eny ношитель проєкта mo`e viyvic `albу Pokra<nskomu sekretariytu za urbanizem, budovatelqstvo i za|itu `ivotnogo {tredku u ~a{e 15 dn< od dny доставаня ri{eny, pрейґ tого or}anu. Zainteresovana yvnosc mo`e обyvic `albu prociv togo ri{eny u ~a{e 15 dn< od dny obyvjovany u sredstvoh yvnogo informovany, прейґ того or}anu.
Gorodska uprava za za|itu `ivotnogo {tredku na osnovi ~lena 29. pasus 1. Zakona o precenqovanx vpl<vu na `ivotni {tredok (“Slu`beni gla{n<k Republiki Serbi<” ~islo 135/04 i 36/09), obyvxw
OBVISCENW
o prinw{enim ri{eню же потребне преценьованє вплїву и о одредзованю обсягу и змисту студиї о преценьованю вплїву на `ivotni {tredok проєкта радио базней станїци mobilnej telefoni> “НС2080_01 НС_Нови_Сад_Квантажски_пияц” Под при єм ство „KO DAR IN ŽE NJE RING” D.O.O. зоз Беоґраду по овласценю ношителя проєкта „VIP MOBILE” D.O.O. Нови Беоґрад, Mlade`skih bri}adoh 21, podnwsol тому орґану vimogu za одлучованє о потреби преценьованя вплїву на `ivotni {tredok prowkta радио baznej stan<ci mo bil nej te le fo ni< “НС2080_01 НС_Но ви_Сад_Квантажски_пияц”, на катастерскей парцели число 8529/5, КО Нови Сад I, Gorod Novi Sad. Po sle za pro vad ze no go po stup ku, Go rod ska uprava za za|itu `ivotnogo {tredku dny 30. юния 2016. roku prinwsla ri{enw ~islo VI-501-367/16 же потребне преценьованє вплїву на животни штредок и о одредзованю обсягу и змисту студиї о преценьованю вплїву на животни штредок. Z cilqom obviscovany zainteresovanej yvnosci tekst ri{eny obyvxw {e u calosci: Gorodska uprava za za|itu `ivotnogo {tredku, na osnovi ~lena 10. pasus 4. i 5. Zakona o precenqovanx vpl<vu na `ivotni {tredok (“Slu`beni gla{n<k RS”, ~s. 135/04 i 36/09), ~lena 192. pasus 1. Zakona o ob|im upravnim postupku (“Slu`beni novini SRX” ~islo 33/97 i 31/01 i “Slu`beni gla{n<k RS” ~islo 30/10) i ~lena 11, 34. i 36. Odluki o Gorodskih upravoh Gorodu Novogo Sadu (“Slu`beni novini Gorodu Novogo Sadu”, ~islo 52/08, 55/09 i 11/10, 39/10, 60/10 i 69/13), postupaxci po vimogi „KODAR INŽENJERING” D.O.O. зоз Беоґраду по овласценю ношителя проєкта „VIP MOBILE” D.O.O. Нови Беоґрад, Mlade`skih bri}adoh 21, za odlu~ovanw o potrebi precenqovany vpl<vu na `ivotni {tredok prowkta radio baznej stan<ci mobilnей telefoniї “НС2080_01 НС_Нови_Сад_Квантажски_пияц” prino{i
RI[ENW 1. Utverdzuw {e `e za prowkt –baznej stan<ci mobil nej te le foni< “НС2080_01 НС_Но ви_Сад_Квантажски_пияц”, на катастерскей парцели число 8529/5, КО Нови Сад I, Gorod Novi Sad, no{itely prowkta „VIP MOBILE” D.O.O. Нови Беоґрад, Mlade`skih bri}adoh 21 (у дальшим тексту: Ношителя Проєкта) potrebne precenqovanw vpl<vu na `ivotni {tredok. 2. Одредзує ше же No{itelq Пrowkta, Студию о преценьованю вплїву на животни штредок за проєкт базней станїци мобилней “НС2080_01 НС_Нови_Сад_Квантажски_пияц”, на катастерскей парцели число 8529/5, КО Нови Сад I, Gorod Novi Sad, у поглядзе обсягу и змисту, вироби у складзе зоз членом 17. Закона о преценьованю вплїву на животни штредок и Правилнїком о змисту студиї о преценьованю вплїву на животни штредок („Службени глашнїк РС”, число 69/05).
OBGRUNTOVANW
Подприємство „KO DAR IN ŽE NJE RING” D.O.O. зоз Беоґраду по овласценю ношителя проєкта „VIP MOBILE” D.O.O. Нови Беоґрад, Mlade`skih bri}adoh 21, podnwsol тому орґану vimogu za одлучованє о потреби преценьованя вплїву на `ivotni {tredok prowkta baznej stan<ci mobil nej te le fo ni< “НС2080_01 НС_Нови_Сад_Квантажски_пияц”, на катастерскей парцели число 8529/5, КО Нови Сад I, Gorod Novi Sad. Зоз пrowktом предвидзена реконструкция иснуюцей базней станїци и то так же будзе поставена тросекторна антенска система за обсяги DCS 1800, UMTS и LTE. Антени типа К80010510 продукователя Kathrein будзе ше хасновац за закриванє у обсягох обсяги DCS 1800, UMTS и LTE системох за антени типа К742215 за закриванє UMTS системи. Плановани азимути антенох виноша 50 ступнї, 180 ступнї и 280 ступнї, респективно по секторох за шицки системи. Конфиґурация примодавача базней станїци за систему DCS 2+2+2, за UMTS 3+3+3, а за LTE 1+1+1.
8. ЮЛИЙ 2016.
U skladze zoz Zakonom o precenqovanx vpl<vu na `ivotni {tredok, o podnw{enej vimogi obviscena yvnosc z ogla{ovanqom u sredstvoh yvnogo informovany i MZ „Подбара” . U zoz zakonom predpisanim terminу nw doru~eni dumany zainteresovanih or}anoh, or}anizacijoh i yvnosci. Ношитель проєкта доручел Контракт чс. 33733661 о хаснованю жеми за поставянє телекомуникацийней опреми и антенского слупа –НС 2080 хтори заключени медзи ЯКП „Тржница” зоз Нового саду и „Vip Mobile” doo, Младежских бриґадох 21, Беоґрад, Информацию о локациї за парцелу число 8529/5 и К.О. Нови Сад I, хтору виробела Городска управа за урбанизем и квартельни роботи Городу Нового Саду число V-353-284/16 од 26. 05. 2016. року. Ґу наведзеней вимоги ношитель проєкта приложел Фахову оцену обтерхованя животного штредку у локалней зони базней станїци мобилней телефониї “НС2080_01 НС_Нови_Сад_Квантажски_пияц” число ЕМ-2015-122/SO хтору виробела акредитована Лаборатория W-LINE zoz Беоґраду. Бazna stan<ca mobilnей телефониї “НС2080_01 НС_Нови_Сад_Квантажски_пияц” ma vkupnu efektivnu виzarxxcu moc векшу од 250 W на шицки три сектори за обсяги DCS 1800, UMTS и LTE . Posle rozpatrany vimogi no{itely prowkta i podatkoh o predmetnej lokaci<, harakteristikoh i precenqovanx mo`l<vih vpl<voh navedzenogo prowkta na `ivotni {tredok, a maxci u oglydze `e predmetna radio bazna stan<ca ma efektivnu vizarююцу moc vek{u yk 250 W i mo`e mac zna~nwj{i vpl<v na `ivotni {tredok–to~kа 12. podto~ka 13. Telekomunikacijni obwkti mobilnej telefoni< (baznej radio stan<ci) L<stini II Uredbi o utverdzovanx L<stini prowktoh za htori obovyzne precenqovanw vpl<vu i L<stini prowktoh za htori mo` vimagac precenqovanw vpl<vu na `ivotni {tredok (“S.G. RS” ~islo 114/08), a tot or}an u skladze zoz ~lenom 10. pasus 4. Zakona o precenqovanx vpl<vu odlu~el `e potrebne precenqovanw vpl<vu. Zoz ~lenom 10. pasus 5. Zakona o precenqovanx vpl<vu na `ivotni {tredok, predpisane `e zoz odluku zoz htoru ше utverdzuw `e potrebne precenqovanw vpl<vu prowkta na `ivotni {tredok, nadpatraxci or}an mo`e odredzic i obsyg i zmist studi< o precenqovanx vpl<vu, co u tim slu~ax zrobene. Okrem rozpatrany intenziteta vpl<vu (vira`eni zoz efektivnu vizarjovanu mocnoscu po{oreny), nadpatraxci or}an u konkretnim slu~ax rozpatrel i tirvanw vpl<vu – bazna stan<ca predstavy kontinualne `ridlo zarjоvаny. Primenxюci принципи prevenci< i predostro`nosci (~len 9. pasus 1. podto~ku 2. Zakona o za|iti `ivotnogo {tredku (“S.G. RS”, ~s. 135/04, 36/09, 36/09 – dr. zakon, 72/09 – dr. zakon i 43/11 – odluka US), zoz htorim {e vimaga `e ka`da aktivnosc mu{i buc planovana и zaprovadzena na sposob `e medzi in{im predstavy najmen{i rizik za lxdske zdravw, zoz Studix potrebne dokazac `e za predmetni prowkt budze primenwna najlwp{a rozpolaгuxca i dostupna tehnolo}iy, tehn<ka i oprema. Maxci u oglydze napredok navedzene, а окреме специфичносц локациї (густо населєна бивательна зона) нєобходнє виробиц документ зоз хторим ше анализує и оценює квалитет творительох животного штредку на одредзеним просторе, medzisobni vpl<v isnuxcih i planovanih aktivnoscoh i utverdzux usloviy i miri za zoperanw, zmen{anw i odklonqovanw ~kodl<vih vpl<voh na `ivotni {tredok yk i mirи u slu~ax вдереня i obezpe~ic provadzenw vpl<vu `ridlа zarjovany, a to {e viklx~no mu{i obezpe~ic zoz Studix o precenqovanx vpl<vu na `ivotni {tredok, htoru bi trebal virobic multidisciplinarni fahovi tim. Na osnovi gore navedzenogo, ri{ene yk u dispozitive. Pouka o pravnim l<ku: Prociv togo ri{eny ношитель проєкта mo`e viyvic `albу Pokra<nskomu sekretariytu za urbanizem, budovatelqstvo i za|itu `ivotnogo {tredku u ~a{e 15 dn< od dny доставаня ri{eny, pрейґ tого or}anu. Zainteresovana yvnosc mo`e обyvic `albu prociv togo ri{eny u ~a{e 15 dn< od dny obyvjovany u sredstvoh yvnogo informovany, прейґ того or}anu.
8. ЮЛИЙ 2016.
ИНФОРМАТОР Gorodska uprava za za|itu `ivotnogo {tredku na osnovi ~lena 29. pasus 1. Zakona o precenqovanx vpl<vu na `ivotni {tredok (“Slu`beni gla{n<k Republiki Serbi<” ~islo 135/04 i 36/09), obyvxw
OBVISCENW
o prinw{enim ri{eню же потребне преценьованє вплїву и о одредзованю обсягу и змисту студиї о преценьованю вплїву на `ivotni {tredok проєкта радио базней станїци mobilnej telefoni> “НС2363_01 НС_Нови_Сад_Меркур” Подприємство „KODAR INŽENJERING” D.O.O. зоз Беоґраду по овласценю ношителя проєкта „VIP MOBILE” D.O.O. Нови Беоґрад, Mlade`skih bri}adoh 21, podnwsol тому орґану vimogu za одлучованє о потреби преценьованя вплїву на `ivotni {tredok prowkta радио baznej stan<ci mobilnej telefoni< “НС2363_01 НС_Нови_Сад_Меркур” у улїци Руменацка число 150, на катастерскей парцели число 3849/1, КО Нови Сад I, Gorod Novi Sad. Posle zaprovadzenogo postupku, Gorodska uprava za za|itu `ivotnogo {tredku dny 30. юния 2016. roku prinwsla ri{enw ~islo VI-501-366/16 же потребне преценьованє вплїву на животни штредок и о одредзованю обсягу и змисту студиї о преценьованю вплїву на животни штредок. Z cilqom obviscovany zainteresovanej yvnosci tekst ri{eny obyvxw {e u calosci: Gorodska uprava za za|itu `ivotnogo {tredku, na osnovi ~lena 10. pasus 4. i 5. Zakona o precenqovanx vpl<vu na `ivotni {tredok (“Slu`beni gla{n<k RS”, ~s. 135/04 i 36/09), ~lena 192. pasus 1. Zakona o ob|im upravnim postupku (“Slu`beni novini SRX” ~islo 33/97 i 31/01 i “Slu`beni gla{n<k RS” ~islo 30/10) i ~lena 11, 34. i 36. Odluki o Gorodskih upravoh Gorodu Novogo Sadu (“Slu`beni novini Gorodu Novogo Sadu”, ~islo 52/08, 55/09 i 11/10, 39/10, 60/10 i 69/13), postupaxci po vimogi „KODAR INŽENJERING” D.O.O. зоз Беоґраду по овласценю ношителя проєкта „VIP MOBILE” D.O.O. Нови Беоґрад, Mlade`skih bri}adoh 21, za odlu~ovanw o potrebi precenqovany vpl<vu na `ivotni {tredok prowkta radio baznej stan<ci mobilnей telefoniї “НС2363_01 НС_Нови_Сад_Меркур” prino{i
RI[ENW 1. Utverdzuw {e `e za prowkt –baznej stan<ci mo bilnej te le foni< “НС2363_01 НС_Нови_Сад_Меркур” у улїци Руменацка число 150, на катастерскей парцели число 3849/1, КО Нови Сад I, Gorod Novi Sad, no{itely prowkta „VIP MOBILE” D.O.O. Нови Беоґрад, Mlade`skih bri}adoh 21 (у дальшим тексту: Ношителя Проєкта) potrebne precenqovanw vpl<vu na `ivotni {tredok. 2. Одредзує ше же No{itelq Пrowkta, Студию о преценьованю вплїву на животни штредок за проєкт радио базней станїци мобилней “НС2363_01 НС_Нови_Сад_Меркур” у улїци Руменацка число 150, на катастерскей парцели число 3849/1, КО Нови Сад I, Gorod Novi Sad, у поглядзе обсягу и змисту, вироби у складзе зоз членом 17. Закона о преценьованю вплїву на животни штредок и Правилнїком о змисту студиї о преценьованю вплїву на животни штредок („Службени глашнїк РС”, число 69/05).
OBGRUNTOVANW
Подприємство „KODAR INŽENJERING” D.O.O. зоз Беоґраду по овласценю ношителя проєкта „VIP MOBILE” D.O.O. Нови Беоґрад, Mlade`skih bri}adoh 21, podnwsol тому орґану vimogu za одлучованє о потреби преценьованя вплїву на `ivotni {tredok prowkta baznej stan<ci mobilnej telefoni< ““НС2363_01 НС_Нови_Сад_Меркур” у улїци Руменацка число 150, на катастерскей парцели число 3849/1, КО Нови Сад I, Gorod Novi Sad. Зоз пrowktом предвидзена реконструкция иснуюцей базней станїци и то так же будзе поставена тросекторна антенска система за обсяги DCS 1800, UMTS и LTE. Антни типа К742236 продукователя Kathrein будзе ше хасновац за закриванє у обсягох обсяги DCS 1800, UMTS и LTE системох. Плановани азимути антенох виноша 40 ступнї, 180 ступнї и 280 ступнї, респективно по секторох за шицки системи. Конфиґурация примодавача базней станї-
ци за систему DCS 2+2+2, за UMTS 3+3+3, а за LTE 1+1+1. U skladze zoz Zakonom o precenqovanx vpl<vu na `ivotni {tredok, o podnw{enej vimogi obviscena yvnosc z ogla{ovanqom u sredstvoh yvnogo informovany i MZ „Роботнїцки” . U zoz zakonom predpisanim terminу nw doru~eni dumany zainteresovanih or}anoh, or}anizacijoh i yvnosci. Ношитель проєкта доручел Контракт о закупе хтори заключени медзи Merkur International doo зоз Беоґраду и „Vip Mobile” doo, Младежских бриґадох 21, Беоґрад, Информацию о локациї за парцелу число 3849/1 и К.О. Нови Сад I, хтору видала Городска управа за урбанизем и квартельни роботи Городу Нового Саду число V-353-266/16 од 26. 05. 2016. року. Ґу наведзеней вимоги ношитель проєкта приложел Фахову оцену обтерхованя животного штредку у локалней зони базней станїци мобилней телефониї “НС2363_01 НС_Нови_Сад_Меркур” число ЕМ-2015123/SO хтору виробела акредитована Лаборатория WLINE zoz Беоґраду. Бazna stan<ca mobilnей телефониї “НС2363_01 НС_Нови_Сад_Меркур” ma vkupnu efektivnu виzarxxcu moc векшу од 250 W на шицки три сектори за обсяги DCS 1800, UMTS и LTE . Posle rozpatrany vimogi no{itely prowkta i podatkoh o predmetnej lokaci<, harakteristikoh i precenqovanx mo`l<vih vpl<voh navedzenogo prowkta na `ivotni {tredok, a maxci u oglydze `e predmetna radio bazna stan<ca ma efektivnu vizarююцу moc vek{u yk 250 W i mo`e mac zna~nwj{i vpl<v na `ivotni {tredok–to~kа 12. podto~ka 13. Telekomunikacijni obwkti mobilnej telefoni< (baznej radio stan<ci) L<stini II Uredbi o utverdzovanx L<stini prowktoh za htori obovyzne precenqovanw vpl<vu i L<stini prowktoh za htori mo` vimagac precenqovanw vpl<vu na `ivotni {tredok (“S.G. RS” ~islo 114/08), a tot or}an u skladze zoz ~lenom 10. pasus 4. Zakona o precenqovanx vpl<vu odlu~el `e potrebne precenqovanw vpl<vu. Zoz ~lenom 10. pasus 5. Zakona o precenqovanx vpl<vu na `ivotni {tredok, predpisane `e zoz odluku zoz htoru ше utverdzuw `e potrebne precenqovanw vpl<vu prowkta na `ivotni {tredok, nadpatraxci or}an mo`e odredzic i obsyg i zmist studi< o precenqovanx vpl<vu, co u tim slu~ax zrobene. Okrem rozpatrany intenziteta vpl<vu (vira`eni zoz efektivnu vizarjovanu mocnoscu po{oreny), nadpatraxci or}an u konkretnim slu~ax rozpatrel i tirvanw vpl<vu – bazna stan<ca predstavy kontinualne `ridlo zarjоvаny. Primenxюci принципи prevenci< i predostro`nosci (~len 9. pasus 1. podto~ku 2. Zakona o za|iti `ivotnogo {tredku (“S.G. RS”, ~s. 135/04, 36/09, 36/09 – dr. zakon, 72/09 – dr. zakon i 43/11 – odluka US), zoz htorim {e vimaga `e ka`da aktivnosc mu{i buc planovana и zaprovadzena na sposob `e medzi in{im predstavy najmen{i rizik za lxdske zdravw, zoz Studix potrebne dokazac `e za predmetni prowkt budze primenwna najlwp{a rozpolaгuxca i dostupna tehnolo}iy, tehn<ka i oprema. Maxci u oglydze napredok navedzene, а окреме специфичносц локациї (густо населєна бивательна зона) нєобходнє виробиц документ зоз хторим ше анализує и оценює квалитет творительох животного штредку на одредзеним просторе, medzisobni vpl<v isnuxcih i planovanih aktivnoscoh i utverdzux usloviy i miri za zoperanw, zmen{anw i odklonqovanw ~kodl<vih vpl<voh na `ivotni {tredok yk i mirи u slu~ax вдереня i obezpe~ic provadzenw vpl<vu `ridlа zarjovany, a to {e viklx~no mu{i obezpe~ic zoz Studix o precenqovanx vpl<vu na `ivotni {tredok, htoru bi trebal virobic multidisciplinarni fahovi tim. Na osnovi gore navedzenogo, ri{ene yk u dispozitive. Pouka o pravnim l<ku: Prociv togo ri{eny ношитель проєкта mo`e viyvic `albу Pokra<nskomu sekretariytu za urbanizem, budovatelqstvo i za|itu `ivotnogo {tredku u ~a{e 15 dn< od dny доставаня ri{eny, pрейґ tого or}anu. Zainteresovana yvnosc mo`e обyvic `albu prociv togo ri{eny u ~a{e 15 dn< od dny obyvjovany u sredstvoh yvnogo informovany, прейґ того or}anu.
РУСКЕ СЛОВО 31
ИНФОРМАТОР
„КОЦУРСКА ЖАТВА 2016 ”
Фестивал на пияток, 15. юлия, почнє з Литературним вечаром у лєтнєй учальнї ОШ „Братство-єдинство” (на 21 годзин), а потим опрез Дома култури (на 22 г.) будзе програма за младих „Тамбуранє”. На соботу, 16. юлия, як провадзаци програми буду вистава народних облєчивох, презентация кнїжки „Облєчиво и танци бачванско-сримских Руснацох” и етно-столи. Провадзаца програма будзе у физкултурней сали Основней школи и почнє на 18,30 годзин. Централна програма на соботу вечар на лєтнєй бини Дома култури будзе зоз штирох часцох – на 20,30 годзин будзе наступ дзецинских фолклорних ансамблох КУД „Жатва” и КУД „Завичајно врело”, потим фестивалска часц, на хторей наступя КУД з Коцура, Нового Саду, Нового Орахова и Дюрдьова, а у ревиялней часци, попри спомнутих КУД-ох наступи и КПД зоз Шиду и Дом култури Руски Керестур. Медзи фестивалску и ревиялну часцу програми наступя госци з иножемства – ансамбл „Кичера” зоз Словацкей. Друженє будзе предлужене и по програми на Торба-балу, з тамбурову музику. Уходнїца на централну програму 100 динари, а за провадзаци програми уход задармо.
MALI OGLA[KI ПРЕДАВАМ жем на Ярашу, 2,34 гольти (Руски Керестур). Телефон: 065/561-87-08 (волац после 16,30 годзин) *** ПРЕДАВАМ резану ядлїну по спецификациї з превоженьом, кубни метер 185 евра и лати 5/3 длужни метер 0,32 евра. Телефон: 021/6350–088; 060/6350–088 од 7 до 21 годзин. *** DIHTOVANW oblakoh i dzveroh zoz neopren-}umu. Telefon: 063/8238-767. PRAVIME po meri roletni i garmonikovo dzveri. Tel: 063/8238-767 i (025) 58-27-710. *** ВЛАГА? Изолуєме влажни хижи. 063/440-470; 063/102-41-14.
32 РУСКЕ СЛОВО
ВИШЛО ДРУГЕ ЕЛЕКТРОНСКЕ ЧИСЛО „ШВЕТЛОСЦИ” Тих дньох вишло електронске виданє другого тогорочного числа часописа за литературу, културу и уметносц „Шветлосц”. На бокох уметнїцкей литератури обявена поезия Асї Папуґа и драгописни есей Олени Планчак-Сакач, док у рубрики „Зоз шветовей литератури” вишло трицете предлуженє першого интеґралного прекладу Старого завита на руски язик, котри зоз старогреческого преложел др Янко Рамач. У истей рубрики и текст „Писня о ручнїку” др Юлияна Рамача, котри бешедує о прекладох познатей писнї Андрия Малишка на руски и сербски язик. Зоз сербскей литератури часопис обявює вибор з поезиї Мирослава Алексича, котри зоз сербского прешпивала Олена Планчак-Сакач, а ту и друге предлуженє драгопису сучасней сербскей писательки Радмили Ґикич Пeтрович „Корея, post sciptum”, котри зоз сербского преложела Мелания Шанта. Рубрика „Огляди” приноши замерковану роботу академика Миколи Мушинки „Володимир Гнатюк у моїм живоце”, як прилог означованю 145-рочнїци од народзеня и 90-рочнїци шмерци Володимира Гнатюка, док з историї вишло друге предлуженє роботи др Богдана Гальчака „История Лемкох (Руснацох/Русинох)”, котру з польского пре-
ложел Саша Сабадош. „Статї и есеї” приноша два интересантни прилоги: „Дюрдьов моєй младосци” Юлияна Папа и „Редл на филму – István Szabó” Теренса О Кифия, котри пририхтал мр Славомир Олеяр. З нагоди 80-рочнїци од народзеня Мирона Жироша часопис обявює статю Дюри Латяка „Мирон Жирош и Руснаци”, док у рубрики „Прикази, критики, рецензиї” представени нови кнїжки Юлияна Папа и Миколи Шанти, о котрих пишу Мария Дорошки и Ваня Дула. „Драмски додаток” виполнює драма „Приповедка о єдней страсци” Миґуела де Унамуна, котру зоз сербского преложел Владимир Надь Ачим. Число илустроване з малюнками Влади Нярадия. Як и перше, и друге тогорочне число часописа „Шветлосц” мож опатриц на адреси: www.ruskeslovo.com/шветлосц
8. ЮЛИЙ 2016.
СПОРТ ЕВРОПСКЕ ПЕРШЕНСТВО У ФОДБАЛУ
OЧЕКОВАЛО ШЕ НЄСПОДЗИВАНЄ, АЛЄ... До конца тижня будземе знац хтора екипа будзе найлєпша на смотри европского фодбалу у Французкей. У финалних, закончуюцих змаганьох бавели найлєпши 24 екипи зоз Европи. Нажаль, наша репрезентация нє прешла у квалификацийних змаганьох и могло би повесц же зме прето дакус ощербени и уквилєни. Кед о навиячох слово, од самого початку на свой способ почали виказовац свою жажду за побидами своїх националних селекцийох. Но, найпопуларнєйша була селекция Исланду, хтора зоз своїм упечатлїво „лежерним”, алє ефикасним бависком дошла по, так повесц, сам конєц першенства. У штварцини финалних змаганьох страцели од домашнїх ґалия, Велс, Нємецка, Французка), алє их зоз своїм бави– репрезентациї Французкей зоз резултатом 5:2. Гоч реском Исландянє надбавели и вируцели зоз закончуюцей зултат прешвечлїви, Исландянє на свой способ побиднїчасци першенства. ки. Зоз своїм борбеним, коректним и упартим бависком Насампредз же ше Исланд нїґда нє змагал на Европосвоєли вельку популарносц, та аж и медзи навиячами ским першенстве хтори ше отримує од 1960. року. Од тезоз других державох. ди по нєшка їх значенє у фодбалским змислу було миРепрезенатция Исланду нє ма анї єдно познате мено, норне. У кавлификацийних одно сно гвизду мед зи змаганьох знали дац добри бафодбалерами. Алє вшелїВЕЦЕЙ ЯК ДВА ҐОЛИ ПО ЗМАГАНЮ виска, алє нїґда достаточно дояк же запаметаме добри и бри же би були у дружтве По хвильку кед писани текст, на ЕУРО 2016. одба- пожертвовни акциї Сиґевропскей фодбалскей елити. вени 48 змагня. Посциґнути 103 ґоли од хторих 55 зоз урдсона, Ґудйонсона... и Кед ше вежнє до огляду же тооддалєносци 16 метери, 22 ґоли дати зоз бицом зоз шицких других у тиме. та островска держава ма 320 главу. Звонка каребного простору зоз бицами дати 12 Кед нїч друге, на тим 000 жительох, тот успих ище ґоли, 7 ґоли дати зоз пеналу, 4 зоз шлєбодних бицох. европским першенстве ревекши. Було и 3 автоґоли. презентация Исланду укаЗдогаднїме же анґлийска реЗатераз найвецей ґоли дал бавяч Французкей ре- зала як випатра пожерпрезентация победзела шицки презентациї Антоан Ґризман – 4 ґоли, а по три дали твовне, коректне и тимске екипи хтори ше пласовали за Димитри Пає и Оливиє Жиру (Французка) и Ґарет бависко. полуфинални змаганя (Порту- Бейл зоз репрезентациї Велсу. А. П.
ПОЧАЛ НОЦНИ ТУРНИР У МАЛИМ ФОДБАЛЄ
РОЗВАГА ПОД ЧАС ЛЄТНИХ ГОРУЧАВОХ
У Старей школи у Руским Керестуре, прешлей нєдзелї, 3. юлия, почал Ноцни турнир у малим фодбалє. Того року ше на турнире змагаю штири екипи младших пионирох, пейц екипи пионирох, пейц екипи ветеранох и 12 екипи сениорох – з Руского Керестура, Кули, Червинки и Вербасу. Шицки екипи бавя у єдней ґрупи, окрем сениорох, хтори подзелєни до двох ґрупох. Змаганя на Турнире буду кажди дзень, окрем соботи, и починаю на 19,45 годзин, а орґанизатор СД „Русин”. Предвидзує ше же Турнир будзе тирвац коло 20 днї, односно до конца мешаца. Змаганя судза Иван Чапко и Деян Надь. С. Надь
8. ЮЛИЙ 2016.
РУСКЕ СЛОВО 33
СПОРТ УСПИШНА ЯРНЯ ЧАСЦ ФОДБАЛСКОГО ПЕРШЕНСТВА
Пише: Александар ПАЛАНЧАНИН
ПО ТРИ ҐОЛИ НА ЗМАГАНЬОХ
На половки зме фодбалскей сезони. Фодбалере и клубски штаби на заслуженим одпочивку, алє уж ше почина правиц плани за предлуженє першенства у єшеньскей часци. Тих дньох почню и пририхтованя. Обща оцена посцигнутих резултатох – же нашо клуби у своїх лиґох витворели заплановане
Д
ньом були фодбалере коцурскей Искри. – У тей часци першенства Бачка одбавела двацец змаганя. Єдно зме бавели нєришено и єдно зме страцели, а шицки други зме победзели. Дали зме 54 ґоли, а прияли 12, цо значи же зме у плус скору од 42 ґоли. На концу зме освоєли перше место зоз 55 боди. Од єшенї преходзиме до висшого ранґу змаганя, до Подручней фодбалскей лиИСТИ ЦИЛЬ И У ВИСШИМ Ґоран Андєлкович ґи Нови Сад. То значи же зме тераз по РАНҐУ ранґу у истей лиґи як цо бул и ФК Русин зоз Рускоґо КеДюрдьовска Бачка у своїм остатнїм першенственим рестура лєм же вони у другим подручу – гварел Ґоран Анзмаганю освоєла три боди, односно победзела Обилич дєлкович тренер ФК „Бачка 1923”. Змаганя у новим, висшим, дружтве, Подручней фодбалзоз Змаєва зоз 3:0. У лиґи було 11 клуби од хторих найвекши ривал и найзначнєйши процивнїк Дюрдьовча- скей лиґи Нови Сад, починаю штредком авґуста. Штаб Бачкей очекую велї спокуси, чежши змаганя и вельо закладня бавячох. УСПИХ ПРЕЗ СТАТИСТИКУ – Свидоми зме шицкого цо нас чека у предлуженю перФК „Бачка” 1923 одбавела двацец змаганя. Єдно ба- шенства. Мушим надпомнуц же посцигнути успих витвовели нєришено и едно страцели, а шицки други побед- рела подмладзена екипа. До початку першенства очекуєме зели. Дали 54 ґоли, а прияли 12, цо значи же скор у же ше до Клубу враца 4–5 старши бавяче хтори єден час плус 42 ґоли. На таблїчки су на першим месце зоз 55 бавели у других клубох, та и иножемстве. То нам дава вибодами. тор до хрибта и очекуєм же тим предлужи успишни и доФК „Искра” зоз Коцура посцигла за ниянсу слабши бри змаганя. Нє тактизуєме вельо, бавиме же бизме победрезултат од того хтори призначели Дюрдьовчанє. Од зели. Же би нам ше то и удало уж тих дньох починаме зоз двацец змаганьох, Коцурци победзели на седемнац, два пририхтованями хтори буду ту у Дюрдьове – ґварел Ґоран бавели нєришено и єдно страцели. На змаганьох дали Андєлкович. юрдьовски ФК „Бачка 1923” на першим месце у Медзиопштинскей фодбалскей лиґи Вербас–Титель–Жабель. У истей лиґи потим шїдзи коцурски ФК „Искра” хтора на другим месце. Керестурски ФК „Русин”, як и плановал, у штредку таблїчки, завжал седме место.
60, а приялли двацец ґоли, та им скор 40 ґоли у плусу. ФК „Русин” победзел на тринац змаганьох, нєришено бавел шейсц, а страцел єденац. Бавяче Русина дали 46 ґоли, а прияли 52. Скор им неґативни за шейсц ґоли. Статистично поздаване виходзи же на змаганьох дати вецей як три ґоли.
34 РУСКЕ СЛОВО
ЗА НИЯНСУ СЛАБШИ КОЦУРЦИ У истей лиґи змагал ше и ФК „Искра” зоз Коцура. Посцигнути резултат за ниянсу слабши од гевтого хтори призначели Дюрдьовчанє. 8. ЮЛИЙ 2016.
СПОРТ дньох на схадзки руководства клуба. Од двацец змаганьох, Коцурци победОд шлїдуюцей сезони пре реорґазели на седемнац, два бавели нєришено низацию, Искра идзе до Суботицкои єдно страцели. На змаганьох дали 60, го реґиону змаганя. а приялли двацец ґоли, та им скор 40 ґоли у плусу. Статистично ФОДБАЛЕРЕ РУСИНА спатрене, навияче по каждим змаганю СПОЛНЄЛИ ЗАДАТОК могли видзиц по штири ґоли. То указує же змагня були добри и же ше бавяче на У остатнїм колє ПФЛ Зомбор Рутерену закладали и борели. син бавел найчежше змаганє тей – Прешлого лєта руководство Искри Златко Колєсар яри. Процивнїк му бул Полет зоз Каоформело екипу котра би без проблемох требала сезону закончиц на першим месце и пласовац ше равукова, екипа котра прешвечлїво перша на таблїчки, и до Подручней лиґи. Лєтнї пририхтованя указали же котра тей яри страцела лєм єдно змаганє у Свилоєву под Искра була на добрей драги же би тот циль и витворела. досц подозривима условиями. Фодбалере Русина були Победзели зме екипи котри ше змагаю у висших лиґох, а лєпши на тим змаганю, нєпреривно мали инициятиву, а коруна була и перше место на турниру у вельким фодба- госци углавним бавели на контри. На тим змаґаню Русилу котри у авґусту отримани у рамикох СБ „Яша Баков”. новци указали добре бависко, голєм за нєришени резулМедзитим, у другим колу змаганя Коцурци направели тат. Нажаль, Полет победзел зоз 2 1. ФК „Русин” у ярнєй часци першенства бавел трицец перши кикс кед зме страцели у Радичевичу, од реално вельо слабшей екипи котру зме у другей часци сезони у Ко- змаганя. Победзел на тринац, нєришено бавел шейсц, а цуре победзели аж зоз 5:0. Найвекши, и як ше познєйше страцел єденац. Бавяче Русина дали 46 ґоли, а прияли 52. випоставело и єдини конкурент за перше место Искри бу- Скор им неґативни за шейсц ґоли. – Фодбалски клуб „Русин” на концу першенства завжал ла екипа Бачкей зоз Дюрдьова. Бачка потвердзела же ше першенства освоюю на „малих змаганьох”. За розлику од седме место у Подручней фодбалскей лиги Зомбор цо бул Искри, Дюрдьовчанє на шицких тих змаганьох победзе- и план – буц медзи перши 8 екипи. Наявена була реорґанизацийа лиґи цо ше и случело. Злули, а Искра ше окрем у Радичевичу „почели ше Подручна фодбалска лиґа шлїсла” и у Савиним Селу дзе зоз Зомбор и Бачка Паланка. Перша екискромну екипу Будучносци одбавела нєпа у ПФЛ Зомбор (ФК Полет) пласоришено 1:1. У медзисобним змаганю, вала се до Бачкей лиги, а екипи од Искра була лєпша од Бачки, у другого по осме место вошли до тей Коцуре победзела аж зоз 4:1, а у Дюрдьновей реорґанизованей лиґи. Зомове було 0:0. Фодбалером Бачки то єдиборска подруче до новей лиґи дава ни два змаганя на котрих нє победзели, дзешец екипи, а Бачка Паланка шеалє на концу сезони мали два боди вейсц. Окрем екипох зоз Подручней цей на таблїчки од Искри – гварел ЗлатБорис Шайтош лиги Зомбор (БСК, Липар, Младосц, ко Колєсар, стандардни першотимец у Шикара, Борац, Тереквеш, Русин) до ФК „Искра”. Нєсполнєни циль – пласовац ше до Подручней лиґи, ви- того ранґу зоз Општинскей лиґи вошол Гайдук Юниор роятно принєше и пременки у руководстве Искри, а мо- зоз Кули, а зоз Бачкей лиги випадли Сивец и ЖАК, котри жлїве и у бавяцким кадру фодбалскей екипи Искра. За те- тиж так буду бавиц у тей лиґи – гварел Борис Шайтош, раз ище нєпознате же кеди почню пририхтованя и чи буд- секретар ФК „Русин”. З другима словами, Русиновци сполнєли задаток, буц у зе пременки у бавяцким кадру, алє и чи тренер Здравко Бабич и у шлїдуюцей сезони будзе на чолє екипи. На штредку таблїчки, цо им обезпечело уход до реорґанизошицки тоти питаня одвити ше достанє у наиходзацих ваней лиґи. Од єшеньскей часци першенства у новей лиґи мож очековац и лєпши змаганя. – Екипи хтори до новей лиґи уходза зоз подруча Бачкей РЕОРҐАНИЗАЦИЯ ЛИҐИ Паланки – Стари Ґрад, Кридла Країни, Бачки Петровец, Пременки пре реорґанизацию лиґох будзе и у лиґи у Ґайдобра, Младеново и Пиньвиц окрем уж спомнутих зоз котрей ше у шлїдуюцей сезони будзе змагац и Искра зомборского подруча, обецую лєпши квалитет. Думам же зоз Коцура. Место у потерашнєй Медзиопштинскей Русин може буц задовольни прето же уход до тей лиґи лиґи Вербас–Титель–Жабель, Искра на єшень будзе значи же ше напредовало. Спод тей лиґи єст ище два либавиц у Медзиопштинскей лиґи Бачка Тополя–Мали ґи, а Русин потераз бавел у предостатнєй. Пририхтованя Идьош–Вербас–Бечей. починаме 10. юлия. Тренер и далєй будзе Златко СаянкоОкрем Искри у новоформираней лиґи ше буду зма- вич, а пробуєме до екипи врациц Бояна Бранковича хтори гац и екипи: бавел за екипу ФК „Задруґар” зоз Сербского Милетичу. ФК „Младосц” (Радичевич); ФК „Єдинство” (Бачке Нашу екипу, затераз, змоцнєл бавяч зоз Червинки, Кончар Петрово Село); ФК „Войводина” (Бачке Ґрадиште); – наглашел Борис Шайтош. ФК „Младосц Радосц” (Србобран); ФК „Будучносц” Кед ше шицко поздава, мож повесц же з успихом наших (Савине Село); ФК „Побида” (Побида); ФК „Нєґош Б” клубох у ярнєй часци першенства, можеме буц задоволь(Ловченац); ФК „Бачка Б” (Пачир); ФК „Шлєбода ни. Клуби сполнєли плани, управи клубох тиж задоволь”(Стара Моравица); ФК „Томиславци” (Томиславци); ни, а тиж так и навияче. Насампредз же на каждим змагаФК „Едєшеґ” (Мали Идьош) и ФК „Обилич” (Змаєво). ню дати найменєй три ґоли. Очекуєме таку и єшень.■ 8. ЮЛИЙ 2016.
РУСКЕ СЛОВО 35
ГЛАСНЇК ПО РУСКИ У РУСКИМ КЕРЕСТУРЕ И КОЦУРЕ
РОК LXXII ЧИСЛО 27 (3688) НОВИ САД, 8. ЮЛИЙ 2016.
ЗАБАВА НА ОТВОРЕНИМ ■ ОСТАТНЇ ИНТЕРВЮ ЗОЗ ЮЛИЯНОМ РАМАЧОМ ЧАМОМ
ияток и всоботу, 1. и 2. юлия, у орґанизациї младих з „Пакту Рутенорум” на керестурским базену отримана журка, односно зогриванє за „PactON 2.0”, хтора будзе 23. юлия. Гоч без музики на живо, друженє на отвореним була нагода висц з обисцох и пременїц звичайни места за розвагу.
П
ЦЕНА 30 ДИНАРИ
Фото: Танита Ходак
Всоботу, у Коцуре отримани биоскоп на отвореним з мотом „Париз за углом”. На платну, у дворе ОШ „Братство-єдинство”, приказани три филми инспировани зоз Паризом. Перши филм бул драма „Нєдорушуюци”, а потим приказани филм „Пол ноци у Паризу”. За конєц зохабена комедия „Чудесна судьба Амелиї Пулен”. Уход на проєкциї бул шлєбодни, а могло ше у окремним амбиєнту и фотоґрафовац з реквизитами хтори символи Французкей. Тот проєкт потримало Роботне цело за младеж Националного совиту Руснацох, а орґанизовала го младеж зоз КУД „Жатва”.
ОГЛЯДНУЦЕ НА ПРЕШЛОСЦ еб редакция „Руского слова”, у сотруднїцтве зоз Заводом за културу войводянских Руснацох, Музейом Войводини и Покраїнским заводом за защиту памятнїкох, поволує читачох новинох „Руске слово” и нащивительох сайта (www.ruskeslovo.com) же би помогли препознац особи на старих фотоґрафийох. Фотоґрафиї хтори ше будзе обявйовац на сайту и у новинох диґитализовани, а пре точне идентификованє особох на сликох, хтори маю окремну музейну вредносц, потребна помоц од ширшей явносци. Шицки фотоґрафиї настали у дакедишнєй фотоґрафскей роботнї Бруґошових у Руским Керестуре. Кажду фотоґрафию ше подпише зоз одредзену шифру, та кед же препознаце даєдну, лєбо вецей особи на фотоґрафиї, модлїме Вас же бисце явели до Заводу на число телефона 021/548-421, лєбо на мейл: zavod.rusini@gmail.com. Фотоґрафиї ше будзе обявйовац длугши часови период, а на сайту буду пошоровани на окремним месце, так як виходза у новинох.
В
ПОМОГНЇЦЕ, РОЗПИТАЙЦЕ ШЕ, ПРЕПОЗНАЙЦЕ!
■ ПРОБЛЕМИ И БЕЗБРИЖНОСЦ Фотоґрафия: K006a_0155P
ЛЄТНОГО ОДПОЧИВКУ