ИНФОРМАТОР, ОГЛАШКИ, ИНТЕРМЕЦО
ГЛАСНЇК ПО РУСКИ
ТРИЦЕТИ, ЮВИЛЕЙНИ ФЕСТИВАЛ НОВЕЙ РУСКЕЙ НАРОДНЕЙ ШПИВАНКИ „РУЖОВА ЗАГРАДКА”
РОК LXXVI ЧИСЛО 10 (3879) НОВИ САД, 6. МАРЕЦ 2020.
ВИВЕДЗЕНИ 14 НОВИ КОМПОЗИЦИЇ
Фото: В. Вуячич
Фото: Вероника Вуячич
ЦЕНА 30 ДИНАРИ
■ „РУЖОВА ЗАГРАДКА”, ШВЕТО РУСКЕЙ ШПИВАНКИ
Фотоґрафия: 0140P
Даєдни фотоґрафиї обявюємє вецей раз, понеже за нїх дотераз нєт нїяки податки.
ОГЛЯД НУ ЦЕ НА ПРЕ ШЛОСЦ
оволуєме читачох новинох „Руске слово” же би помогли препознац особи на старих фотоґрафийох. Пре точне идентификованє особох на сликох, хтори маю окремП ну музейну вредносц, потребна помоц од ширшей явносци. Шицки фотоґрафиї настали у дакедишнєй фотоґрафскей роботнї Бруґошових у Руским Керестуре. Кажду фотоґрафию ше подпише зоз одредзену шифру, та кед же препознаце даєдну, лєбо вецей особи на фотоґрафиї, модлїме Вас же бисце явели до Заводу на число телефона 021/548-421, лєбо на мейл: zavod.rusini@gmail.com.
Фотоґрафия: 0147P-b
А ДЗЕ ТУ Я? Пише: Александра БУЧКО, новинарка и активистка
Прешло уж часу, упечатки ше попрескладовали, алє ридкo вежнє за себе кед робота у питаню, ридше будзе глєдац векхто замерковал же предсидатель Националного совиту Ру- шу плацу, ридше будзе отворена ґу тому же „кельо вредзим снацох Борислав Сакач на Централней преслави означова- тельо ме и плацце, бо иншак пойдзем”. Прето же кед тото ня Националного швета Руснацох у Шидзе, медзи иншим, пороби, вец є, кус финше поведзено, сука. винчовал: Жиєме у таким швеце, дружтве, держави, та так и у нашей за„...У першим шоре сцем вам повинчовац же зме ше по три- єднїци – лєм нє обрацаме на тото увагу. Нє воспитани зме так. насти раз позберали святочно преславиц тринасте швето Маме КУД „Тарас Шевченко”, „Др Гавриїл Костельник”, дня Руснака у Републики Сербиї”. „Дюра Киш”, награди НВУ „Руске слово” ноша мена хлоЦо у тим виреченю нє добре? пох (Мирослав Стрибер, Гавриїл Костельник...), маме РНТ „Петро Ризнич Дядя” и його Мемориял... Дзе же ту Рускиня, односно Рускинї? Випатра ридко кому завадза тот, поведла бим, нє лапсус, алє Окрем манифестацийох „Мацери Рускинї” и „Веселинка”, узвичаєна пракса у бешеди. Верим же предсидатель Сови- як и „Поетских нїткох Меланиї Павлович֨” Дружтва за руту то нє гварел з подлу намиру и нароком, лєм просто о тим ски язик, литературу и културу, хторе додзелює и припознанє роздумовал, або мал трему – праве прето през тот при- нє „Славка Сабадош”, жену ше ридко, або нїґдзе, спомина клад и жадам спозориц на тему родней ровноправносци, у руским швеце. хтора нам, можебуц, нє була на першим месце. Дзе ту: Док ґод нам то „нє важне”, „маме и други и векши бри- Єлена Солонар – єдна зоз наших найзначнєйших апатикарґи”, док ґод „Лапаш ше за кажде слово, яґод да то важне?” кох, алє и просвитителька, особа хтора помагала женом и – потамаль и будземе у стану у яким зме. А прецо нам му- мацером и едуковала их як допатрац дзеци, як отримовац ши буц важне? обисце, а тиж так – була и писателька? Стан коло ровноправносци женох нєшка лєпши од гевтого яки Ирена Давосир Матанович – оперска шпивачка, солистка бул 8. марца 1908. року, и кед на найпознатшим (алє нє и пер- Сербского народного театра у Новим Садзе? шим) протесту 15 000 жени маршировали през Нюйорк и бо- Ирена Колесар – хтора у Другей шветовей войни, на 17 рорели ше за кратши роботни час, векши плаци и гласацке право. ки, постала партизанка и боркиня, а кед ше по войни врацеМедзитим, тераз ше тот датум зведол на дарованє гвоздзика, ла до Заґребу прията є до Горватского народного театра. ружи, чоколади або козметичних препаратох. Ґлумела главну улогу у першим цаловечаршим, повойноПрето ище вше жиєме у швеце у хторим нє маме єднаки вим филме „Славица”? права. Знаме хто була перша руска Ище вше жена треба же учителька, лїкарка, универзиГавриїл Костельник нам символ просвити, би „була дома, наварела тетска професорка, академска а Єлена Солонар нє. Петро Ризнич ма свой полудзенок и дочекала сумалярка? театер и мемориял, Яша Баков спортски пруга зоз цеплим на стоНє так же визначни жени у налє”, а супруг тот хтори бависка, а велї жени хтори заслужели буц часто шей заєднїци нєт и же их нє споминани – дзешка затрацени у усней треба же би оправел грувредзи споминац. По правдзе, традициї и памяткох шочку и принєсол динари и мнє велї з нїх нє такой придо обисца и дал их жени шли на розум кед сом писала же би пошла на фризуру – озда, нє знам. тот текст и мушела сом ше и розпитац. А праве ту и проПрето же ище вше на менаджерских позицийох поставени блем же сом ше мушела розпитац. Цешим ше зоз тим же вецей хлопи як жени, же ище вше жена муши слухац мужа, сом ше лапела виглєдац тоту тему, хтора у нашей заєднїци ище вше присутне насилство над женами (у вельо векшим нє була интересантна. И тоти жени останю на интернет бочишлє як наспак), ище вше маме, у 2020. року, писню на Бе- ку НАР-у, або анї там кед нє були активни у културним жиовизиї хтора гвари „Вжал сом бомбу, вжал сом мила, бо це воце рускей заєднїци. шалєно любим. Кед повеш нє, рознєшем я шицко. Гайд, кед Гавриїл Костельник нам символ просвити, а Єлена Солонар шмеш, поведз нє – експлодира”. нє. Петро Ризнич ма свой театер и мемориял, Яша Баков Наисце? спортски бависка, а велї жени хтори заслужели буц часто споВажне и прето же, спрам Вашинґтонскей компаниї „PaySca- минани – дзешка затрацени у усней традициї и памяткох. le” хтора анализує плаци по рижних алґоритмох, на кажди 1 Прето важне. долар хтори зароби хлоп – жена зароби 79 центи. Прето ми важнєйше же сом од оца достала за 8. марец приНиа, прето важне. ручни прибор за оправянє бициґли, а нє гвоздзик, гоч знам Жиєме у патриярхату хтори, як оценюю психолоґийни и же тоти гвоздзики доставаме зоз найлєпшей намири. социолоґийни виглєдованя, уплївує на жени – прето же гоч Лєм час же би намира преросла и до акциї.■ су нєзависни, заш лєм су зависни економски. А даяки на- Становиска висловени у тим тексту виключно авторово и нє прямки хтори тото потвердзую, то и же ше жена ридше за- вше одражую ушорйовацку политику новинох „Руске слово”
2 РУСКЕ СЛОВО
6. МАРЕЦ 2020.
ЗМИСТ
УВОДНЇК Пише: Олена ПЛАНЧАК-САКАЧ, заменїца главного одвичательного редактора
■ Тижньовнїк 4. Семинар о охрани од дискриминациї у Беоґрадзе
■ Нашо места 7. Отримана схадзка СО Жабель
■ Економия 10–11. Зоз Рочней скупштини керестурского Здруженя паприґарох
■ Мозаїк 14–15. Младежски активносци у новосадским РКЦ
■ Духовни живот 16. У Руским Керестуре було Духовне стретнуце
■ Култура и просвита 20–22. Ювилейна, 30. „Ружова заградка”
■ Людзе, роки, живот Стретнуце: Йозефина Йоска Балїнт зоз Дюрдьова
■ Информатор
30–34. Мали оглашки и In memoriam
■ Спорт 35. Миклошевчанє побиднїки финала „Русин купа” у Словацкей
■ Интермецо 38–39. Горуци тепши Насловни бок: З ревиялней часци „Ружовей заградки” Авторка фотоґрафиї: Вероника Вуячич
НА МЛА ДИХ ШВЕТ ОСТАВА Пред трицец роками у Студию „М” отримана перша Музична манифестация „З ружовей заградки”, хтора виросла зоз дакедишнєй соботовей емисиї „Стретнуца на 10” и єй часци „Сервис 97”. Дзевец роки познєйше преглашена є за музични фестивал Радио Телевизиї Нови Сад и достала нову назву „Ружова заградка”. Теди, пред трицец роками, нїхто нє могол анї нагаднуц же тот Фестивал постанє єден з найквалитетнєйших, найпопуларнєйших и найнащивенших при Руснацох. Тогорочни Фестивал новей рускей народней шпиванки „Ружова заградка” мал окремни квалитет, бо ше директно преношел прейґ Радио Телевизиї Войводини и интернет мрежи, та так злучел шицких Руснацох розошатих по швеце. З оглядом на тото же Фестивал змагательного характера вон вше приноши и єдну файту фестивалскей атмосфери обчекованя побиднїкох. Того року уведзена ище єдна новина, же композициї були под шифрами, та так нїхто нє знал хто композитор, аранжер и текстописатель, анї публика, анї фахови жири, цо вшелїяк, допринєсло обєктивнєйшому гласаню. У змагательней часци були 14 нови композициї у народним духу, та так скарбнїца руских шпиванкох тераз уж вецей як 400 нумери, цо вшелїяк за тоти трицец роки податок за респект. Кед ше ґу тому податку дода и статистика же мелодиї компоновал 61 автор, текстописательох було 82-ойо, а през Фестивал прешли 68-еро вокални солисти, 34 дуети и 15 вокални ґрупи, Руснаци ше наисце маю зоз чим цешиц, а тот Фестивал постал швето рускей музики. У ревиялней часци през ретроспективу найслуханших и найквалитетнєйших композицийох, хтори на нєсподзиванє публики були виведзени у забавним духу и одшпивали их други, младши интерпретаторе, охабел наисце моцни упечаток. Композициї нєзвичайно добре звучали у тим новим, сучасним аранжманским облєчиве, та велї гварели же би було добре кед би тот Фестивал почал пестовац и забавну музику. Можебуц би тот нови, сучаснєйши имидж удихнул нови ентузиязем и нови квалитет Фестивалу и предлужел му тирванє. Музика универзална уметносц, бо єй нє потребни преклад и, нїч так нє злучує людзох як музика и, нїч так нє уплївує на людске шерцо як музика. Музика у велїх народох бренд, а и ми ше намагаме направиц наш руски бренд у музики. Квалитет вше прежиє, то указала и ревиялна часц Фестивала, та уж видзиме же кельо квалитетни композициї маме хтори нєшка жию як evergreen. У пририхтованю того Фестивала участвовали коло 300 особи, од технїки по интерпретаторох, бул то окреме квалитетни вечар, вечар хтори будземе длуго паметац, була то наша Евровизия, а найвекши квалитет у тим же зме видзели келї млади моци маме, та най будзе як у моту того Фестивала „на младих швет остава”.
* ”РУСКЕ СЛОВО” – гласнїк по руски * Виходзи каждого пиятку * Снователь Национални совит рускей националней меншини * Видава НВУ ”Руске слово”, Нови Сад * Перше число вишло 15. юния 1945. року у Руским Керестуре * Адреса: НВУ ”Руске слово”, Булевар ошлєбодзеня 81/VII, 21000 Нови Сад * Редакция: одвичательни редакторe/ки – Олена Планчак-Сакач, Ясмина Дюранїн, Микола М. Цап, Микола Шанта * редакторе/ки рубрикох – Мирон Горняк-Кухар, Александар Паланчанин, Мартица Тамаш, Славица Фейса, Вероника Вуячич * новинаре/ки – Мария Афич, Влада Дїтко, Сандра Саламун, Андреа Медєши, Оля Русковски * лекторка – Блажена Хома-Цветкович * ґрафична редакторка – Люпка Цвеїч * ґрафични дизайнерки – Мария Гудак, Таня Салонтаї * Телефони: 021/6613-697, 021/6624-708, 021/6623-076; 021/6621-433 * Телефакс 021/528-083 * Предплата за цали рок: у жеми 1 500 динари, а у иножемстве 100 евра * Жиро-рахунок Banca Intesa a.d. Beograd 160-923244-82 * Девизни рахунок 160-0050870024999-53 * Рукописи ше нє враца * Друкує Друкарня ”Maxima graf” Петроварадин * E-mail: redakcija@ruskeslovo.com * Web site: www.ruskeslovo.com * YU ISSN 0350-4603 * COBISS SR-ID 15915778 * Друковани тираж 2 000 *
Директор др БОРИС ВАРҐА *** Главни одвичательни редактор ИВАН САБАДОШ
6. МАРЕЦ 2020.
РУСКЕ СЛОВО 3
ТИЖНЬОВНЇК У БЕОҐРАДЗЕ ОТРИМАНИ СЕМИНАР ЗА ЧЛЕНОХ НАЦИОНАЛНИХ СОВИТОХ
ПРЕПОЗНАЦ И ОХРАНЇЦ ШЕ ОД ДИСКРИМИНАЦИЇ Циль едукациї же би ше спатрело простор за дальшу роботу и направело ефикаснєйши и приступачнєйши механїзми защити од дискриминациї националних меншинох, а у тим смислу плановани и вименки Закона о забрани дискриминациї орґанизациї институциї Поверенїк за защиту ровноправносци, 27. и 28. фебруара у Беоґрадзе отримани семинар за Национални совити националних меншинох на тему „Препознаванє и защита од дискриминациї” на хторим присуствовали члени коло двацец националних совитох. Здогадуюци же у Сербиї жию припаднїки 23 националних меншинох, поверенїца за защиту од дискриминациї Бранкица Янкович, нагла-
Фото: www.ravnopravnost.gov.rs
У
шела же Национални совити важни партнере институциї Поверенїка, окреме кед ше роби о унапредзеню положеня припаднїкох националних меншинох и защити од дискриминациї по основи националней припадно сци и етнїчного походзеня. Поверенїца гварела же виглєдованє о файти, односно причинох притужбох хтори поднєшени служби Поверенїка за защиту ровноправносци указую же остатнїх рокох число притужбох на основи националней припадносци з рока на рок менше, а же числох притужбох на основи особних прикметох (окреме на основи инвалидитета, рокох живота и полу) рошнє з рока на рок. На основи того виглєдованя национални меншини на седмим месце по тим кельо су виложени дискриминациї и то вплївує на формованє приоритетох у роботи Поверенїка, алє и на преунапрямованє средствох за борбу процив дискриминациї зоз националних меншинох на други обласци борби процив дискриминациї. Прето едукация за членох националних совитох мала за циль лєгчейше идентификованє ситуацийох у хторих єст дискириминация и идентификованє проблемох пре хтори ше случує жє єдно значне число притужбох одруци. На семинаре представени правни рамик за защиту од дискриминациї, улога институциї Поверенїка за защиту ровноправносци, як и можлївосци хтори Национални совити маю у тей обласци. Попри поверенїци Бранкици Янкович, преподаваче на семинару були и Ивана Филипов, само стойна совитнїца у служби Поверенїка за родну ровноправносц, проф. др Ивана Крстич зоз Правного факултета Уни-
4 РУСКЕ СЛОВО
верзитета у Беоґраду и проф. др Виолета Беширевич зоз Правного факултета Универзитета Унион. Преподаваче гварели же дискриминация по националней основи постої и рижни причини пре хтори вона нє видлїва компетентним орґаном у мири у хторей би ше очековало. Характеристичне же найвекше число притужбох на потупйованє правох националних и етнїчних меншинох поднєшенє за потупйованє правох ромскей популациї. У рамикох семинара отримана и вецей роботнї, а єдна з нїх и як треба пополнїц притужбу на потупйованє правох, хтору мож у електронскей форми превжац зоз сайта служби Поверенїка, на адреси http://ravnopravnost.gov.rs/diskriminacija/prituzba-zbog-diskriminacije/ и мож ю пополнєту послац зоз обгрунтованьом, або евентуалним доказним материялом до тей служби. Гварене же притужбу може поднєсц кажда физична и правна особа, або ґрупа особох, хтори думаю же прецерпели дискриминацию, орґанизациї хтори ше занїмаю зоз защиту людских або/и меншинских правох зоз согласносцу особох хтори думаю же прецерпели дискриминацию, а у случаю дискриминациї ґрупи особох, орґанизация хтора ше занїма зоз защиту людских або/и меншинских правох, може поднєсц притужбу у свойо мено, без согласносци особох за хтори трима же прецерпели дискриминацию. Прияву мож поднєсц и у писаней форми по пошти, по телефаксу и у електронскей форми зоз скенираним поднєском и подписом подношителя, у електронскей форми зоз електронским подписом, як и усно у служби Поверенїка як запис-
ПРИТУЖБА ПРЕ УЧЕБНЇКИ Представнїки даєдних националних совитох наявели же поднєшу притужбу пре потупйованє колективного права їх националней заєднїци зоз пожнєньом учебнїкох за трецу класу основней школи на язику їх националней меншини. Буду реаґовац окреме прето же ше тото пожнєнє случує уж треци рок за шором, бо пожнєли и учебнїки за другу и першу класу.
нїк, а у шицких случайох без плаценя такси, або даякого надополнєня. У притужби треба ясно назначиц хто дискриминовани, хто окончователь дискриминациї, треба дац опис дискриминаторского акта и докази о прецерпеней дискриминациї (документи, шведкове...) и притужба муши буц подисана. Семинар отримани у рамикох проєкта „Моцнєнє локалних антидискриминацийних капацитетох и институционалних капацитетох Поверенїка за защиту ровноправносци”, а потримала го Амбасада Кральовини Норвежскей.■ М. Тамаш 6. МАРЕЦ 2020.
tiznjovnjik@ruskeslovo.com
ПРОЄКТ „ДУНАЙ НАС ЗЛУЧУЄ”
УЧАСТВУЄ И ОПШТИНА КУЛА Општина Кула, 28. фебруара була домашня роботней схадзки з нагоди наявеного прейґгранїчного сотруднїцтва медзи Сербию и Горватску. На схадзки догварени нови крочаї у витвореню заєднїцкого проєкту „Дунай нас злучує”, чий циль змоцньованє дружтвеного и економского розвою пригранїчного подруча през реализованє заєднїцких проєктох хторим ношителє национални меншини. Най здогаднєме, єдна з иницияторох того сотруднїцтва и наша народна посланїца и членїца Националного совиту Руснацох Олена Папуґа, хтора и предшедовала
схадзки вєдно з домашнїм предсидательом Општини Кула Дамяном Миляничом хтори привитал учашнїкох сходу и потримал таку форму сотруднїцтва. Попри представительох Општини Кула и националних совитох рускей, словацкей. горватскей и мадярскей националней меншини, були присутни и представителє Осєцко-бараньскей жупаниї, Покраїнского секретарияту за образованє, предписаня, управу и национални меншини – нацiонални заєднїци, представителє радох националних меншинох зоз Горватскей, а медзи нїма и представителє Союзу Руснацох Горватскей, як и представнїки Фонду за европски роботи. – У Кули бул треци сход пошвецени тому проєкту дзе вєдно з локалну самоуправу були домашнї ми, Руснаци. Пред тим, зме ше зишли у Вуковаре и у Новим Садзе. Тераз зме ше конєчно догварели хто яки ма жаданя у тим проєкту прето же зме контактовали зоз розвойnима аґенциями Войводини и Фондами за европски роботи у нас, а нашо партнере у Горватскей з їх еквивалентнима институциями. Пред тим зме послали апликацию пейц їх и пейц нашим Националним совитом же хто яки ма жаданя и вимоги. Углавним маме шицки исти потреби и дотикаю ше опреманя етно-хижох хто их ма, дзепоєдним потребни мали автобус за їх путованя, потим за лєтни школи и рижни манифестациї, обуки о вишиваню, итд. Так же ше будзе апликовац и за поєдинєчни проєкти по националних заєднїцох, а тиж и за заєднїцки активносци – потолковала Олена Папуґова. На сходзе у Кули вибрани по єден представитель зоз пейцох националних заєднїцох з обидвох бокох гранїци. Тоти особи буду далєй робиц на реализованю проєкту у сотруднїцтве з Канцелариями за еворпски роботи у Сербиї, и Горватскей. Спред рускей заєднїци вибрана Олена Папуґа. Шлїдуюци сход будзе у Илоку, 15. мая. М. Афич 6. MАРЕЦ 2020.
STANOVISKA
Пише: Каролина ДЖУДЖАР, професорка руского язика
ҐИМНАЗИЯ vs ШИЦКО ДРУГЕ Каждого школского року, школяре ше трапя зоз думку же до котрей ше штреднєй школи уписац. Ґимназия, чи даяка друга штредня школа. Як бувша школярка нашей рускей Ґимназиї, могла бим потвердзиц и щирого шерца препоручиц Ґимназию. Єст вецей причини прецо. Вше ме якош потрафи думка: „Од колевке па до гроба, најлепше је ђачко доба”. Реално, до основней школи бим ше нїґда нє врацела. Нїґда. До Ґимназиї, гей. И то такой, кед би требало. Була сом єдна од тих котри ше трапели зоз одлуку до котрей ше школи уписац. Було идеї пойсц там дзе пайташки иду, даґдзе бодай бим у валалє нє остала, до варошу обовязно... Медзитим, на концу ше цошка преламало у мнє же треба остац ту. Прецо? Прето же сом нє знала цо сцем. И то правдива правда. Цо дзецко зна на штернац роки? Скоро нїч. Змухавене є, збунєте, слуха шицких, найчастейше нїкого. Знаюци же нє знам цо зоз собу, уписала сом ше ту, до Ґимназиї у Руским Керестуре. И нє побановала сом. Анї раз. За тоти штири роки школованя през широки спектар наставних предметох, дозреє кажедей особи у глави же цо будзе далєй зоз собу. И иншак особа роздумує на штернац, а цалком иншак на осемнац роки. То уж фомована особа, а формовала ше у здравим окруженю и при себе подобних людзох. Штири роки анї кус нє вельо „жертвовац” за свою власну будучносц. Здобудзеш роботни звикнуца. Достанєш добру подлогу за студиранє. Оспособя це за знаходзенє и ришованє задаткох котри це кеди-теди буду чекац и на животней драги. Нє вше то интересантне и забавне, алє реално патраци, анї на студийох, анї на роботох котри потим маме нє вше квитню ружички, та ши спрам того порихтани и на рижни виволаня. Сама наша руска Ґимназия з єдного боку „муку мучи” зоз малим числом школярох, а заш з другого боку, за школяра нєт лєпше кед ше роби у малих ґрупох, окреме кед то оможлївене на мацеринским язику. Ту ше вец може практиковац индивидуална настава, може ше препознац квалитет як и талант школяра, та ше му мож пошвециц максимално. Науча це учиц ше. Школяре котри ше уписую до Ґимназиї по правилу амбицийни, а мнє особнє бул нєсподзиваюци тот факт же и тоти котри ше уписали до тей школи а нє мали нїяки амбициї, тота школа у нїх, их пребудзела. Гоч звучим елитистично, ґимназиялци ше розликую од других. Маю широку лепезу знаня, зачуваю чистоту язика, маю отворени рижнородни дзвери до швета. Гоч ше и нє упишу на факултет, маю достаточне образованє и високи уровень знаня за дозрету комуникацию и обходзенє зоз другима. Верим же тераз анї школяром нє шицко єдно бо су бомбардовани зоз рижнима змистами, окреме зоз швидким и лагодним зарабяньом за живот як цо тераз маю ютюбере и такому подобни, алє... нароком постої тото алє. Дацо цо експресне и швидке, нє може буц и квалитетне. Нєшка є актуалне, ютре є уж нє. А знанє? Знанє вично остава у нас и то тото цо нам нїхто нє може вжац. Становиска висловени у тим тексту виключно авторово и нє вше одражую ушорйовацку политику новинох „Руске слово”
РУСКЕ СЛОВО 5
НАШО МЕСТА ЗОЗ СХАДЗКИ ЗДРУЖЕНЯ ЖЕНОХ „БАЙКА”
ВИРОБОК КАТАЛОҐА „ПАКЕТ СУВЕНИРОХ” У просторийох Месней заєднїци, 3. марца у Руским Керестуре отримана схадзка Здруженя женох „Байка” на хторей було бешеди о планох за наиходзаце швето женох 8. марец, як и о проєкту под назву „Пакет сувенирох” хторе тото Здруженє достало зоз Заводу за ровноправносц полох. Здруженє женох „Байка” уж традицийно означи шветови Дзень женох, та и того року и 7. и 8. марца членїци „Байки” свойо продукти виложа у центру валала, у парку, та шицки заинтересовани годни своїм наймилшим купиц даєдну од понукнутих, ориґиналних ручних виробкох. На схадзки було слова и о новим проєкту зоз Заводу за ровноправносц полох „Пакет сувенирох”, а хтори ма за циль злєпшац и унапредзиц положенє женох през подзвигованє капацитету валалских орґанизацийох и порушац їх поднїмательни идеї. – У децембру прешлого року зме до стали проєкт по хторим маме обовязку пририхтац каталоґ до хторого
ОБВИСЦЕНЄ З ОПШТИНИ КУЛА
ДЕРАТИЗАЦИЯ БУДЗЕ И У КЕРЕСТУРЕ Оддзелєнє за инвестициї, защиту животного штредку и енерґетски менаджмент обвисцує гражданох же на териториї општини Кула од 4. марца почнє дератизация. Окончи ше систематске знїщованє чкодлївцох у школских и предшколских установох на териториї цалей општини, як и обисцох у населєних местох Сивец, Руски Керестур, Крущич и Липар. Дератизация безплатна за шицких гражданох. Потребне оможлївиц фаховим оперативцом же би поставели препарати, як и же би ше притримовали упутствох цо достали. У рамикох тей акциї будзе ше хасновац сучасни биоцид препарат з одложеним дїйством у фабричним пакованю по єдну килу. Гражданє шицки упутства за хаснованє и мири защити достаню видруковани на пакованю. М. А.
6 РУСКЕ СЛОВО
позбераме як продукти нашого Здруженя, так и рижни други продукти кере стурских продуковательох хтори нє члени Здруженя. Ми маме вельо ручни виробки, алє зме ше порадзели же би кажда жена за початок вибрала по пейц продукти, преценїме кельо нам вкупно продукти будзе требац до каталоґу, та од тих пейц кажда вибере даскельо найрепрезентативнєйши хтори войду до того каталоґу. Тиж, обовязка каждей жени будзе же би тоти продукти вше мала на розполаганю, направени на предай, понеже зме ше дотераз нє тримали того так дисциплиновано, а думам же то нє добре за роботу. Каталоґ и цали проєкт треба же би бул реализовани по конєц априла, а у планє и явна презентация и промоция проєкту – потолковала предсидателька Здруженя Славица Катона и визначела же таки проєкти значни и за Здруженє и за валал, бо ше з нїма афирмує женски творительни потенциял, алє и злєпшує економске положенє женох на валалу. Ан. М.
У РУСКИМ КЕРЕСТУРЕ
УСПИШНА АКЦИЯ ДАВАНЯ КРЕВИ Вецей як 50 гражданє Руского Керестура и Крущичу одволали ше на добродзечну акцию даваня креви хтора отримана концом фебруара у трансфузиомобилу опрез про сторийох Месних заєднїцох тих двох валалох. Добру дзеку и гуманосц указали 35 давателє зоз Руского Керестура, и 15 зоз Крущичу. Жительство хторе ше одволало на тоту акцию просеково мало коло 45 роки старосци, а у обидвох местох од вкупного числа добродзечних давательох, 14 були жени. Як визначела дохторка Милана Бероня, задовольни су зоз числом хторе ше одволало на акцию, и визначує же окреме було надосц школярох хтори ше одважели першираз дац крев. Орґанизатор акциї Завод за трансфузию креви Войводини у сотруднїцтве зоз Червеним крижом Кула, а после Керестура и Крущичу, хтори нащивюю на кажди штири мешаци, на шоре Червинка, Кула та Вербас. Ан. М. 6. МАРЕЦ 2020.
mesta@ruskeslovo.com
ОШ „ЙОВАН ЙОВАНОВИЧ ЗМАЙ” ДЮРДЬОВ
ШКОЛЯРЕ УСПИШНИ У ЕКО КВИЗУ У Основней школи „Йован Йованович Змай” у Дюрдьове концом прешлого тижня, штварток 27. фебруара, отримане школске змаганє Еко квизу „Брудне, або чисте – нє исте”. Змагали ше штири екипи. Тот квиз иницировала нємецка орґанизация за Медзинародне сотруднїцтво ҐИЗ на державним уровню у котрим ше змагаю школяре од пиятей по осму класу основних школох. У каждей екипи по єден представнїк каждей класи. То квиз знаня на тему еколоґиї, рециклажи и одкладаня одруткох. Oрґанизовани и рижни бависка у схопносцох препознаваня, знаня и розликованя поняцох з еколоґиї. На школским змаганю у дюрдьовскей основней школи найлєпша була „желєна” екипа у котрей були Йован Панич, школяр пиятей класи, Стефан Павлович, школяр шестей класи, Лука Тривунович, школяр седмей и Лука Тривунович, зоз осмей класи. Вони завжали перше место и пласовали ше на општинске змаганє котре ма буц у Жаблю. Школяре ше нє пририхтовали окреме за тот квиз, алє у тей школи високи уровань знаня школярох на тему еколоґиї. – Наша школа длуго промовує и учи школярох о еколоґиї и рециклажним материялу. Орґанизовали зме вельки акциї збераня рециклажного материялу у котрих участвовали школяре и гражданє. Тото цо за учашнїкох олєгчуюце у тим року, то же после того школского змаганя Школа достала учебнїки о еколоґиї о поняцох зоз змаганя, та ше годни лєпше порихтац, понеже потераз нє мали окремну литературу за тото змаганє – гварела Татяна Пап, наставнїца анґлийского язика у дюрдьовскей Школи, котра тиж участвовала у змаганю зоз свою екипу.
Под час змаганя, у конку Школи були присутни велї школяре котри активно потримовали учашнїкох, щиро ше радовали, алє и реаґовали на точни, або нєточни одвити, цо було крашнє видзиц, понеже то порученє же их тота тема интересує. Еко квиз ма едукативни, алє и забавнки характер, же би школяре швидше и лєгчейше научели чувац свой штредок, були добре информовани о еколоґиї и рециклажи. Квиз часц проєкту Нємецкого медзинародного сотруднїцтва ҐИЗ ,,Управянє з одпадом у контексту климатских пременкох” запровадзує ше у сотруднїцтве зоз Министерством защити животного стредку у 17 локалних самоуправох. С. С.
СКУПШТИНА ОПШТИНИ ЖАБЕЛЬ
ВИГЛАСАНЕ ПРЕДКЛАДАНЄ РЕҐИОНАЛНОГО ПЛАНУ На остатнєй схадзка Скупштини општини Жабель, 37. по шоре, котра отримана прешлого вовторку, 25. фебруара, прилапени шицки двацец шейсц точки дньового шора. По дньовим шоре вигласане предкладанє Одлуки о Реґионалним плану управянє з одпадом зоз Городу Нового Саду и Општини Бачка Паланка, Бачки Петровец, Беочин, Жабель, Темерин и Вербас за период 2019. по 2028. рок. Вигласани план оцудзованя и даваня под закуп будовательней жеми у явней власносци општини Жабель за чечуци рок. Утвердзене предкладанє Програми мирох и
6. МАРЕЦ 2020.
роботох на зменшованю ризику од вилївох на териториї општини за 2020. рок и утвердзени предклад Оперативного плану одбраньованя од вилївох за води другого шора, тиж за чечуци рок на териториї општини. Прилапени звити о роботи з 2019. року Општинскей управи, Центра за социялну роботу општини Жабель и Титель „Солидарносц”, Канцелариї за инклузию Ромох општини Жабель до котрей ше у тим року планує укладац за лєпше положенє Ромох и тот проєкт єден з векших инвестицийох. Прилапени звит роботи спортских обєктох Општини Жабель и Туристичней орґанизациї општини Жабель, роботу Општинскей библиотеки „Велько Петрович” и шицких штирох Месних заєднїцох на териториї Општини Жабель. На схаздки дата согласносц П.Ґ. „Владиславлєвич” зоз Ґосподїнцох же би на пакованьох и рекламним материялу своїх продуктох хасновали герб Општини Жабель. Иншак, П.Ґ. „Владиславлєвич” єдно з вецей општинских ґаздовствох котре уключене до роботи ТОО Жабель и на своїх штандох на рижних саймох промовує власни пчоларски продукти. С. С.
РУСКЕ СЛОВО 7
НАШО МЕСТА У КОЦУРСКИМ КАРИТАСУ
ПРАТКОВАНЄ, ВИШИВАНЄ, ПРИПОВЕДКИ... У просторийох парохиялного Каритасу ,,Марийов дом” у Коцуре, 27. фебруара отримане друженє под назву Пратки. Як гварел його координатор Янко Салонтаї, подобни друженя ше часто орґанизує, алє можебуц би було добре кед би то було ище частейше. – Жадаме орґанизовац рижни активносци у Каритасових просторийох, же бизме будовали лєпши одношеня медзи людзми, медзи ґенерациями, медзи шицкима. Пришли зме на идею орґанизовац тото друженє як пратки, а старшим ґенерацийом то у здогадованю як дацо миле. Шицких тото слово здогадує на друженє и часи як ше то дакеди робело – визначел Салонтаї. Як виприповедал Салонтаї, дакеди ше на праткох сходзели хлапци и дзивчата, младши и старши и будовало ше медзиґенерацийни одношеня. А нєшка, по його думаню, иншаки часи и мож почувствовац же панує индивидуализем – кажде ше обраца сам ґу себе, нє будує
У ШИДЗЕ РОЗПОДЗЕЛЄНИ БУДЖЕТНИ СРЕДСТВА ЗА СОФИНАНСОВАНЄ МЕДИЙНИХ ПРОЄКТОХ
НАЙВЕЦЕЙ ЗА „СРИМСКУ” ТВ И РАДИО На явни конкурс за софинансованє медийних проєктох зоз буджету општини Шид приявели ше 28 подношителє, фахова комисия препоручела, а з ришеньом началнїци Општинскей управи Бояни Мравик 10 милиони динари розподзелєни за дзевец медийни проєкти. Аж 19 проєкти нє потримани. Найвецей пенєжи и то 4,8 милиони динари до стала „Сримаска” ТВ зоз Шиду за проєкт „Шид 18 населєньох на дланї”. „Сримски” радио до стал 2 450 000 динари за проєкт „Прейґ шидских оранїнох”. На конкурсу добре прешол и НИП „Срим медиа МЦВ” зоз Сримскей Митровици, хтори до стал 900 000 динари за проєкт „Шидска општина од стреди по стреду”. „Ново садска ТВ” з Нового Саду до стала 500 000 динари за
8 РУСКЕ СЛОВО
проєкт „Шид город можлїво сцох”, а „Дунав телевизия” з Панчева до ста ла тиж 500 000 динари за „Шидски маґазин”. „Дунав продукция” з Нового Саду до стала 200 000 динари за проєкт „Упознайме Шид”. „Проґлас паблик рилейшн” з Беоґраду до стал 150 000 динари за „Водич през диябетес”, а НИП „Сримски новини” зоз Сримскей Митровици 200 000 динари за проєкт „Же би валал и город були єдно”. РТВ „Коперникус” зоз Шиду до стал лєм 300 000 динари за проєкт „Актуално сци општини Шид”. РТВ „Коперникус” анї прешлого року нє до стал даяки значнєйши средства з локалного уровню, алє векшу финансийну потримовку до стал з покраїнского уровня за софинансованє медийних проєктох. Вл. Дї.
ше медзилюдски одношеня и так ше траци порозуменє и сочувствиє єдних ґу другим. Вишиванє и приповедки, праткованє зоз ґитару и шпивом прикрашел Михайло Будински котри, як ше зложели шицки, дал змист тому друженю и розвешелєл их. О. Р.
БАЛ У ВЕРБАШЕ
У ДОБРИМ РОЗПОЛОЖЕНЮ
У Ре сторану ,,Краль” у Вербаше, всоботу, 29. фебруа ра, вер ба ске Кул тур но-про свит не дружтво ,,Карпати” отримало свой, того року 30. традицийни бал. Шицких го сцох привитали предсидатель Дружтва Славко Барановски, як и предсидатель Дочасового орґану Општини Вербас Милан Ґлушац и представнїки локалней самоуправи. На Балу, окрем домашнїх, було госцох зоз Коцура, Руского Керестеру, Кули, Нового Саду, Дюрдьова, Нового Орахова, аж и зоз Словацкей.За шицких нащивительох була обезпечена смачна вечера, богата томбола и наградне забавне бависко – рулет танєц. За музику бул задлужени оркестер ,,Карпати”, а у добрим розположеню, писнї и танцу шицки уживали до позних годзинох. О. Р. 6. МАРЕЦ 2020.
mesta@ruskeslovo.com
ФОДБАЛСКИ КЛУБ „БАЧКА 1923” ДЮРДЬОВ
СПОРТСКИ БАЛ „ЧЕРВЕНО-БИЛИ ВЕЧАР” У ресторану на стадиону Фодбалского клуба „Бачка 1923” у Дюрдьове, пияток, 28. фебруара, у отримани дзевяти Спортски бал „Червено-били вечар”. На Бал пришли 130 особи зоз Дюрдьова, Жаблю, Ґосподїнцох, Шайкашу и Нового Саду, преважно любителє спотра, терашнї бавяче, ветеранє и бувши бавяче. Главну награду – телевизор, котри обезпечела Управа Клуба, достал Петар Ваврин з Нового Саду. Другу награду по вредносци – „климу” апарат, достал Неманя Тохоль зоз Дюрдьова, а трецу, пейц днї у Атомскей банї, Душко Малеш, тиж зоз Дюрдьова. Попри, так повесц, класичних наградок, були и специфични награди за тот Бал котри даровала Управа Клуба, а то дреси, тренерки и фодбалски лабди. – Нарок нам будзе ювилейни Бал, та плануєме на даяки способ таке означиц, орґанизовац дацо иншаке, або нове. Увидзиме ище. Задовольни сом зоз тогорочним Балом, мали зме вельо томболи дзекуюци спонзором котри потримую нашу роботу – гварел Драґан Вуйович, водзаци орґанизатор Балу. Средства котри остали од орґанизациї Балу буду уложени до рефлекторох на фодбалским стадиону Бачки, алє и до вибудови трибинох, понеже, як зоз Управи гварели, вони барз потребни, а кажда помоц котра им потераз обецована ше часто одклада з рока на рок, та Управа планує превжац на себе же голєм одпочнє их будованє. Иншак, Бал ше вше отримує пред початок першенственей сезони змаганя.
– Тот Бал нагода же би ше спортисти, бувши и младши спортисти и любителє спорту, симпатизере нашей „Бачки” подружели, побешедовали, здогадли на змаганя и вешелєли ше до рана, цо спортистом нє чежко. То красни сход – гварел Янко Саламун, член Управи ФК „Бачка 1923” з Дюрдьова. На Спортским балу „Червено-били вечар” за музику бул задлужени шпивач Драґиша Митич Ґиле, а балованє тирвало до ранших годзинох. Орґанизатор Управни одбор Фодбалского клуба „Бачка 1923” зоз Дюрдьова. С. С.
БАЛ У БИКИЧУ
МУЗИКА ОДУШЕВЕЛА ГОСЦОХ У Доме култури у Бикичу, прешлей соботиа у орґанизациї КПД „Иван Котляревски”, отримани традицийни и того року ювилейни, 25. по шоре руски бал. Баловац ше позберали коло 80 госци зоз Бикичу, Шиду, Беркасова, Бачинцох и других околних местох. Бикичанє каждого року добри орґанизаторе та так було и тераз кед ше остарали за смачну вечеру и добри напой, а нє виостала анї богата томбола хтора звичайно провадзи балованє. Шицки нащивителє ше складаю же доброму розположеню и вешелю допринєсол „Пицикато” бенд зоз
6. МАРЕЦ 2020.
рускима шпиванками, алє и войводянскима. На балу були и нашо паноцове о. Михайло Режак, парох у Шидзе, о. Владимир Еделински Миколка з панїматку, хтори парох у Беркасове и Бикичу, як и о. Дарко Рац з панїматку, хтори парох у Бачинцох, а тиж и представнїки локалней самоуправи. Як було на балу – презадовольна Андєлка Античевич зоз Беркасова, хтора каждого року поряднє приходзи на тоту забаву. Кратко нам гварела же єй ше найбаржей пачела музика и же уживала у добрих шпиванкох. Задовольна була и Нада Кечкеш зоз Шиду, хтора тиж порядно приходзи на бали до Бикичу. Бикичанє ше добре остарали же би го сцом вилагодзели, цо ше дотика вечери и напою, алє и Кечкешова нам гварела же є найзадовольнєйша зоз „Пицикато” бендом хтори цали час отримовал добри штимунґ за го сцох. Кед задовольни го сци, вец задовольни и орґанизаторе. Деян Бобаль, предсидатель КПД „Иван Котляревски”, гвари же им ше удало же би и тогорочни, ювилейни бал затримал високи уровень, так же хто пришол, добре ше розвешелїц, тот нє побановал. Вл. Дї.
РУСКЕ СЛОВО
9
ЕКОНОМИЯ ЗДРУЖЕНЄ ПРОДУКОВАТЕЛЬОХ ПАПРИҐИ „КАПСИКУМ АНУМ” РУСКИ КЕРЕСТУР
ОТРИМАНА РОЧНА СКУПШТИНА Пише: Андреа МЕДЄШИ
Порядна Рочна скупштина Здруженя паприґарох отримана вовторок, 18. фебруара у Ресторану ,,Червена ружа” на хторей представени Финансийни звит и активносци зоз прешлого року, як и плани за чечуци рок, а член Управного одбору Владимир Варґа, поинформовал присутних и о актуалних польопривредних конкурсох. На схадзки, попри коло 50 членох, присуствовали и предсидатель Совиту МЗ Владимир Олеяр, як и директор ЯКП „Рускомˮ Иґор Фейди
П
редсидателька Здруженя Душица Орос на Скупштини привитала шицких присутних, а потим представела финансийни звит зоз 2019. року по хторим од Покраїнского секретарияту Здруженє достало 20 000 динари за його активносци. За манифестацию „Днї керестурскей паприґиˮ од Покраїни достали 70 000 динари, 200 000 динари од Општини, од спонзорох рижних хемийних хижох и спонзорох з валалу достали 210 000 динари, док од членаринох назберане 30 000 динари. Так Здруженє у прешлим року розполагало зоз вкупну суму од 530 000 динари, хтора нє була достаточна, алє пре средства хтори остали зоз 2018. року, Здруженє заш лєм до 2020. року вошло зоз 30 000 динарами на рахунку. Тото цо Оросова окреме визначела то же од того року, дзекуюци предсидательови Совиту Ме сней заєднїци Владимирови Олеярови, манифестация „Днї керестурскей паприґиˮ будзе доставац векши средства од Општини Кула. – Тото цо нове у тим року, то же манифестация „Днї керестурскей паприґи” будзе у буджету општини Кула, та кажди рок надалєй ше за ню будзе доставац 400 000 динари. Думам же то тото цо зме сцели по-
10 РУСКЕ СЛОВО
сцигнуц, же би манифестация напредовала, а з ню же би и Керестур економски роснул, и на тот способ голєм кельо то можлїве же бизме зопарли одход людзох з валалу – гварел Владимир. ПРЕДСТАВЕНИ УСЛОВИЯ ЗА АКТУАЛНИ КОНКУРСИ На Схадзки и член Управного одбору Владимир Варґа поинформовал присутних о актуалних конкурсох хтори ше одноша на систему капка по капу и на фолию, о конкурсу за пластенїки, конкурсу за младих до 40 рокох, як и за купованє тракторох. – За заградкарох найважнєйши конкурс хтори видзе 21. фебруара, а одноши ше на систему капка по капу и на фолию, тиж ту и конкурс за пластенїки, хтори тиж виду 21. фебруара, за хтори кус слабше интересованє, понеже 100 000 минимални винос инвестициї, цо досц вельо. Тиж 21. фебруара будзе обявени и конкурс за младих до 40 рокох, хтори того року отворели ґаздовство або го планую отвориц, дзе им субвенция у суми од 90 одсто. За тото потребна кус озбильнєйша документация, треба и бизнис план, алє ту велька конкуренция и 6. МАРЕЦ 2020.
ekonomija@ruskeslovo.com
дакус проблем тот конкурс прейсц, бо треба мац добру идею. Вельо завиши од тей идеї. Поведзме, я правел даскельо бизнис плани и шицко ше одношело на житарки и на паприґу, а мал сом и за овоцнїк. Медзитим, вони у тих конкурсох глєдаю даяки висши ступень обробку, може заградкарство, алє да то ище у рамикох даякого пакованя або преробку, даяки добри маркетинґ, вец сиґурнєйше прейсц тот конкурс, бо сама продукция чежше преходзи. Покраїна конкурси розписала вельо скорей, цо и лєпше, прето же их Република вироятно розпише концом мая, так голєм було прешлого року, та хто нє прейдзе у Покраїни, лєбо нє сцигнє порихтац документацию, остава му нагода ище до Републики конкуровац до Управи за аґрарни плаценя, дзе субвенциї поведзме 50 одсто. Менши су, алє єст векши средства и сиґурнєйше же ше тоти субвенциї достанє – потолковал Владимир и додал же з оглядом на тото же ше предносц на конкурсох дава женом и младим до 40 рокох, совитовал же би ше у тим напряме правело польопривредни ґаздовства. Цо ше дотика конкурса за купованє трактора хтори тирва по 29. май, Владимир виявел: – То конкурс дзе субвенция до 800 000 за нови трактор, хтори ше прави, або є склопени у Републики Сербиї, и ту пол и старо сна гранїца нє важни, алє важне же у ґаздовстве може буц максимално 5 гектари. Може буц максимално 3 гектари желєняви и 2 гектари житарки, як и до 50 гектари квеца и до 50 гектари лїковити трави алє ми то нє робиме, та нам то нє таке значне. Друге условиє же ше муши шицко виплациц напредок. Муши ше купиц трактор и тоту одвитуюцу документацию треба прешлїдзиц до Управи, по 29. май дзе вец вони спрам того хто як швидко по сила документацию одобря средства. Ту проблем же ґаздовство до 5 гектари нє може до стац кредит у банки. Прето совитуєм же би людзе повязовали ґаздовства, поведзме, у фамелиї оцец и син, або зоз родзину, уж хто як одлучи, и вец би у банки людзе до стали кредит. Треба же би тото ґаздовство мало голєм 10 гектари у своїм власнїцтве, и вец банка нє прави проблем – потолковал Варґа. ГЛЄДА ШЕ И МЕНШИ ПАКОВАНЯ ПАПРИҐИ Желько Орос спред землєдїлскей задруґи „Керестурска паприґаˮ зоз присутнима подзелєл свойо упечатки зоз нєдавней нащиви Медзинародного сайму швижей и змарзнутей овоци и желєняви „Frut logisticaˮ у Берлину: – Интересованє на сайме було найбаржей за першу класу паприґи. Видзели зме як робя Голандянє, Турки, а тото цо нам найвецей совитовали на штанду Розвойней аґенциї, же бизме правели цо менши пакованя, понеже тарґовище так вимага. Було заинтересованих за нашу паприґу и зоз Скандинавиї, алє же би була запакована, ґрилована. Резултати зоз сайму увидзиме найпознєйше на єшень, чи будзе красне одволованє купцох хтори ше интересовали за нашу паприґу. Тарґовище вимага же бизме були сучаснєйши, же бизме мали даяку амбалажу, даяки наш продукт, окремне пакованє, сортиранє. Вшелїяк, ту вец потребни и одвитуюци сертификати коло способу пирсканя, тиж важне чи ше паприґу пестує у пластенїкох, чи на отвореним и подобни вимоги – гварел Орос. По законченю урядовей часци Скупштини за шицких присутних була орґанизована вечера, а орґанизоторе парастом пожадали успишну наступну сезону.■ 6. МАРЕЦ 2020.
ПЕРШИ ИНВЕСТИТОР У ИНДУСТРИЙНЕЙ ЗОНИ ПРИ ШИДЗЕ
БУДЗЕ 60 РОБОТНИ МЕСТА Дирекция за державни маєток Влади Републики Сербиї и подприємство „Термовол” зоз Австриї подписали контракт з хторим спомнуте подприємство купело 10 гектари жеми у индустрийней зони при Адашевцох, блїзко при Шидзе за цо до Републичного буджету уплацел 15 159 393 динари. „Термовул” планує будовац фабрику за продукцию термоизолацийних материялох хтори ше хасную у будовательстве и индустриї. Слово о першим инвеститору хтори приходзи до индутрийней зони и з тей нагоди вецей о инвестициї було слова у општини Шид.
– Нашо подприємство основане 2018. року, векшински власнїк пан Ґайо Крунич зоз Австриї и плануєме продукцию досц глєданих термоизолацийних материялох хтори ше хаснує у будовательстве и индустриї – гварел новинаром Раде Илич, директор „Термовола”. Фабрика будзе вибудована на шейсц тисячи квадратних метерох, а роботу достаню 60 роботнїки. Попри роботнїкох зоз штредню фахову приготовку, у роботи буду анґажовани и инжинєре. Илич додава же обчекує же о мешац почнє вибудов фабрики а продукция би мала почац концом того року. Зоран Семенович, заменїк предсидателя општини Шид, гварел з тей нагоди же приход першого инвеститора до индустриней зони велька економска подїя за општину Шид, бо буду отворени нови роботни места и же ше општина остара швидко видац урбанистични и условия вибудови и други потребни документи. – Индустрийна зона инфраструктурно ушорена и обчекуєме же би од 1. юния „Сербияґаз” пущел до мрежи ґаз. Потераз нас обкеровали даскельо инвеститоре праве прето же зме нє мали ґаз. Маме тварду обецунку же то конєчно будзе ришене по 1. юний, так же обчекуєм же будземе мац и других инвеститорох хтори буду зацикавени присц до нашей општини и же ше будзе отверац ище нови роботни места – гварел Зоран Семенович. Вл. Дїтко
РУСКЕ СЛОВО 11
ЕКОНОМИЯ ПРОДУКЦИЯ ВИНА ЗА ВЛАСНИ ПОТРЕБИ У РУСКИМ КЕРЕСТУРЕ
ПРАВЯ ВИНО И ОТРИМУЮ ДЕҐУСТАЦИЇ Пише: Мария АФИЧ
Керестурец Юлиян Рац и даскельо його пайташе, уж вецей як 10 роки сами продукую вино за власни потреби, гоч анї нє маю свойо винїци. З рока на рок звекшовали продукцию т. є. количество вина, файти, а нєдавно, на св. Трифуна отримали и 11. деґустацию
П
ФАЙТИ ВИНА – Од билих винох цо правиме то совиньон бланк и жуплянка, од розе винох то купажи франковки, гамбурґ мускат и каберне совиньон, од червених мерлот и каберне совиньон, мускат гамбурґ и купажи мерлот, каберне совиньон и франковка. Тогорочне побиднїцке вино то биле вино совиньон бланк нашо, а же є таке, допринєсли супруга Таня и дзивка Андрея. Кед зме коштовали вони гварели: „добре є, тераз го охаб таке” и застановели зме ферментацию у тей фази, а вони любя кед є дакус сладкаве. Но влонї и грозно було барз квалитетне – потолковал Рац. Же вино наисце смачне прешвечела ше и ваша новинарка.
12 РУСКЕ СЛОВО
ознате же дакеди, у перших деценийох кед ше Руснаци приселєли до Руского Керестура, скоро кажде обисце мало и свою винїчку и правело вина за свойо потреби. Но, така пракса ту уж давно замарла, отримую ю єдино Сримци, та зме ше нєсподзивали кед зме чули же є и у Керестуре на якиш способ обновена и тирва уж вецей як 10 роки. Юлиян Рац и даскельо його пайташе вєдно продукую вино за свойо потреби, та гоч и нє маю власни винїци. Як пришло до того бешедуєме зоз Рацовим хтори по фаху дипломовани технолоґ, понеже закончел Микробиолоґийни процеси на Технологийним факултету у Новим Садзе. Кариєру почал у фабрики алкоголу у Червинки, а тераз є власнїк єдного млїну, гоч ше нєдавно ознова врацел и до червинскей фабрики дзе ше обновює продукцию, та го волали помогнуц. Прето анї нє чудне же вон, практично, зачатнїк цалей тей приповедки. – У принципу, идея була моя, бо я ту мал коло обисца свойого грозна и цо зоз нїм будзеш? Иншак, по тамаль сом конзумовал пиво хторе ше ми почало нє пачиц одкеди пиварнї приватизовани. Прето сом зоз свойого грозна надумал направиц вина, най видзим як то будзе, и так сом направел перши 50 литри.
дакус „заґуцкал” най пробую мойо вино. Попачело ше им и кус по кус, та пайташ Мижо Петрашка тиж мал свойого грозна, и гайде най и з його грозна направиме, вец и треци Юлин Будински Паво тиж мал и грозно и свой кафич, та гайд и з його направиме, та ше так преширело. З того нашого грозна направели зме вино даскельо файти – потолковал нам Рацов, та предлужел и о тим як вец уж сцели направиц и деґустацию, покоштовац и оценїц кажде вино, дакус ше учели о тим яки єст файти, як випатра деґустация на цо ше ту патри. Кед похопели же тоти файти грозна цо маю дома, баржей столни, а нє вински, то их дакус заґурло. Ту пришла и винїца „Руски двор” дзе ше Рацов и Будински уключели як акционере, дзе ше анґажовали, вец єдного року и купели грозно отамаль за свойо вино. Куповали грозно и на кванташу, а тераз нашли єдного доручовача у Сербиї цо ма одличне грозно.
ДО ПРОДУКЦИЇ ШЕ УКЛЮЧЕЛИ И ДРУГИ – Понеже ми ту релативно вельке дружтво воламе ше „Смаковци”, даяки пейцшейсц пари ше сходзиме и дружиме у рижних нагодох през цали рок, и я то и їх 6. МАРЕЦ 2020.
ekonomija@ruskeslovo.com
НА ДЕҐУСТАЦИЇ ШЕ ДАВА ОЦЕНИ Тогорочна деґустация була у Планчакових. На деґустациї ше оценює од 1 до 10, а понеже одлучую ниянси, єст ту и децимали и запяти, учительки даваю оцену и квецик, або описово... а шицко у веселей и франтовлївей атмосфери
– З рока на рок вше баржей ми то полюбели, бо то домашнє вино, ми го сами направиме, знаме цо попиєме, квалитетне є, за нашо потреби, за даяки преслави, и иншак то кед понукнєш свойо власне вино – приповеда Рацов. Вон предлужує: – Тераз то уж так преросло же ше ґу нам приключели ище двоме пайташе з дружтва, та нас єст 5-6-ме хтори каждого року купуєме грозно. Уж 11-сти рок як правиме деґустациї, а кажди рок и експериментуєме, пробуєме нови файти грозна и вина. Поведзме два-три роки зме правели лєм чарне вино хторе по новей технолоґиї тераз червене. Кед зме звладали технолоґиї, одшмелєли зме ше направиц и биле вино, вец и розе, та десертни вина и то шицко сами. З ЧАСОМ НАБАВЯЛИ И ОПРЕМУ Як гвари наш собешеднїк, кед уж „загрижеш” до чогошик, єдно на друге ше надовязує. З часом и опрему набавели, з тим же з початку, шицко ручно робели. – Я ше одлучел и купел такв. „мулячу”, хтора змуля грозно, рожчипи бобки и поджами же би пущели юшку и видвоює конарчки. Вец требало гордови, та зме купели зоз медицинскей пластики же би було чисте. Купели зме и пресу за цадзенє, бо технолоґия вимага же кед ше грозно вимуля идзе на ферментацию, а вец на цадзенє на пресу же би ше вицадзело вино на єден бок, а лупки на други. Далєй идзе обробок того младого вина хторе мутне. Мушиш го вибистриц, та префилтровац, вец най одлєжи, даскельо раз го преточиц же би було цо бистрейше, и же би досцигло свой максимум кед го мож конзумовац. 6. MАРEЦ 2020.
Так нашо Кере стурци дошли до мини-винариї, хтора подзелєна на два реґиони, у Раца ше єдна половка пороби по ферментацию и ту тримаю ище троме пайташе, а у Будинския друга половка ше пороби по ферментацию. Потим ше вицадзи вино и кажде до себе ноши чувац, бо ма кажде свойо условия за чуванє и бистренє вина, у каждого ше претака, бистри и на концу ше бере прикладнїки – Ту праве поента хто як вино очува, допатра. Зато и правиме деґустацию най видно кому як ше удало – гвари Юлиян, а надовязує ше його супруга Таня од хторей дознаваме же спочатку деґустациї правели початком децембра. – З часом зме видзели же лєпше преложиц на винске швето св. Трифуна, то лєпше и пре саме вино, и тераз то уж традиция. Перши деґустациї були у нас, вец у Петрашки, а вец зме запровадзели же тот хто победзел шлїдуюца деґустация була у ньго. Дали зме тому векши смисел и орґанизовали так же бизме ше дружели шицки фамелийно, и вше ше ґу нам придужа ище даскельо фамелиї на деґустацию – потолковала Татяна. Продукция вина у дружтве „Смаковци” з рока на рок ше усовершовала и у самей технолоґиї, а звекшова ла ше и по количестве. Од перших 50 литрох дошли нєшка по 1 000 литри хтори направели зоз 2 200 килох грозна. Злєпшовал ше и ква литет, та тот го би на шо Ке ре стур ци досц озбильно витворюю. Вшелїяк на задовольство їх самих и шицких цо з нїма дружтвую. ■
НАГРА ДИ ЗА НАЙЛЄПШЕ ВИНО – За награди вше дацо вязане за вино, чи то погари, фляшки, даяки сет за вино и подобне. Пайташ цо з нами роби Славко Мецек, вон тиж и уметнїк та ґравира на фляши и погари мотиви зоз лози и уж нам шицким виґравирал погари. Так зме обєдинєли шицки свойо занїманя и таланти. Нарок бизме любели за деґустацию ушиц и окремни шмати, за витязох вина, так як то робя професионалци.
РУСКЕ СЛОВО 13
МОЗАЇК РУСКИ КУЛТУРНИ ЦЕНТЕР – МАТКА У НОВИМ САДЗЕ
ИНИЦИЯТИВУ МЛАДИХ ШЕ ВШЕ ПОТРИМУЄ У Руским културним центру, або як то шицки воля повесц – у Матки, остатнї рок млади орґанизую вельо рижни змисти. Там ше отримує нєформални друженя и интересантни збуваня на котри младша публика дзечнє приходзи Пише: Тамара САЛАҐ
Н
овосадска Матка одвше була куцик у вельким городу дзе ше дружели нє лєм Новосадянє, алє и стредньошколци и студенти котри ше приходзели школовац до Нового Саду. Однєдавна Иван Канюх превжал на себе буц одвичательни за Клуб аматерох у Матки и од теди єст надосц забавни змисти и случованя. – З оглядом на тото же сом, уж полну децению, а и вецей, активни у нєвладовим секторе медзи здруженями котри ше, на першим месце, занїмаю зоз активносцами младих,
намагам ше же бим през свою роботу у РКЦ-у витворел контакти и вихасновал тоти котри уж мам же бизме вєдно збогацовали змисти у Новим Садзе. У Матки потераз, витворене сотруднїцтво зоз програму ,,Локомотива 2019”. Тоту програму порушали вецей здруженя з Нового Саду, конкретно ,,БалканИдеа Нови Сад”, дзе активна и наша Соня Гудак, тиж орґанизация ,,Младеж Язас Нови Сад”, як и велї други – приповеда Иван Канюх, член управного одбору Руского културного центру.
НЄ ТРЕБА ПАТРИЦ ШИЦКО ПРЕЗ ПЕНЄЖ Иван предлужел и же финансиї вше проблем, алє нє треба шицко патриц през пенєж и треба Матку, односно Руски културни центер формовац як приємни простор, у котрим ше шицки, без огляду на националну припадносц и опредзелєносц, чувствую приємно. Шицки котри ту приходза свидоми же то руски дом, же ту Руснаци, и же ше бешедує доминантно по руски и прето треба створиц єден приємни амбиєнт, праве з такима цикавима и хасновитима активносцами.
– Конкретни активносци у Матки були шлїдуюци: зоз програму ,,Локомотива 2019” мали зме два вечари дружтвених бавискох дзе зме праве дзекуюци тей програми достали седем розлични сучасни дружтвени бависка котри у Матки мож бавиц. Зоз младима зоз ,,Язасу” у децембре мали зме єдно заєднїцке друженє ,,Open mic night” на хторим зме слухали младих котри указали свой талант, у музики, рецитованю, або стендап комедиї. У планє нам и далєй сотрудзовац зоз ,,Локомотиву 2020”, а маме и перши контакти зоз ,,ОПЕНС-ом” (Младежска престолнїца Европи Нови Сад) и зоз Фондацию ,,Нови Сад 2021”. Плануєме и надалєй формални и нєформални дружтвени вечари и зоз орґанизацию ,,Младеж Язас Нови Сад”, а приходзели ше з нами дружиц и млади зоз рижних других орґанизацийох. Вони ше приємно чувствую у нашим Клубу аматерох, без огляду чи орґанизована програма, чи нє. Праве зме з нїма през бешеду пришли на идею же бизме ше повязали и порушали активносци на збогацованю змистох за младих, як у РКЦ-у, так и вообще у Новим Садзе – гвари Иван.
Фото: Л. Вуячич
СОТРУДЗОВАНЯ И ЗАЄДНЇЦКИ ДРУЖЕНЯ
14 РУСКЕ СЛОВО
Случованя котри були орґанизовани у рамикох ,,Локомотиви 2019” и заєднїцке друженє зоз ,,Младеж Язас Нови Сад” було крашнє нащивене, Клуб аматерох бул полни. – Мило ми же зме на дружтвених бавискох мали интеракцию, бавели их и тоти котри нє ходза так часто до Матки. Ми, у Клубу, часто орґанизуєме друженя, наприклад орґанизовали зме ,,Beer pong” и окреме ми мило же зме праве у тим бависку одшмелєли других, та ше и вони уключели до бависка – толкує Канюх. 6. MАРEЦ 2020.
mozajik@ruskeslovo.com
У Руским културним центру иснує єден вельки колектив и у таким колективу єст вельо ентузиястох. Праве єден з таких то Михаїл Римар, котри орґанизовал барз квалитетни, хасновити и интересантни вечар, а то ,,Млади за младих” на котрим представени тоти котри часто приходза до Матки, а иншак творя и змисти по руски у наших медийох. Часто ше орґанизує и „Маткованя”, котри звичайно збогацени зоз даяким змистом, алє то и далєй нєформалне друженє, без планованей програми. – Мали зме и вечар потримовки Марини Романовей и Себастиянови Надьови, тот вечар орґанизовани на инициятиву Ясни Медєши. Нєдавно бул и гуманитарни вечар, а на тоту идею пришол член управного одбору РКЦ Томислав Пап вєдно зоз Себастияном Надьом. Кажде може орґанизовац даяки интересантни вечар у Матки и тота особа нє муши буц член Клуба, нє муши буц анї Руснак або Рускиня, треба лєм добра дзека, щира любов ґу тому цо роби, а вец ше шицко далєй догвариме – приповеда Иван.
ТУ ШЕ ЧУВСТВУЄМЕ ЯК ДОМА Плани таки же би ше и далєй предлужело сотруднїцтво зоз шицкима спомнутима орґанизациями, и же би ше Матка ,,отворела” на 6. MAРЕЦ 2020.
єден квалитетнєйши способ. Треба ю отвориц шицким котри любя, нє лєм добру забаву, алє и мултикултуралносц и интеркултуралносц. – Нам у интересу же так як цо ше ми, Руснаци, ту чувствуєме як дома, без огляду одкаль приходзиме, так жадаме же би ше и шицки нашо нащивителє, приятелє, родзини, гоч су можебуц и нє Руснаци, исто так чувствовали як дома и же бизме вец вєдно тот дом будовали – щиро гвари Иван. Обачене же до Матки у остатнїм чаше приходза школяре и студенти, цо добре, бо як гваря, на младих швет остава, алє планує ше змисти до котрих буду уключени и старши. Млади вше маю цо научиц од старших ґенерацийох, алє исто так ше очекує инициятиву и з другого боку, же би и старши пришли и предложе-
ли даяки идеї. Млада енерґия и старше искуство, то добра комбинация. – Матка ма тераз вецей младих и мож повесц же вони там маю „главне” слово, алє то нє значи же би ше старши требали поцагнуц, напроцив, жадаме вєдно робиц. Подзековни зме руководству на потримовки, до тераз зме нє мали нєпорозуменя – закончує Канюх. Зоз Матки поволую шицких заинтересованих, без огляду чи су члени РКЦ-а, чи нє, най ше шлєбодно явя зоз даяку идею, же би ше прицагло ище вецей младих и же би ше збогацело змисти у Матки, чи зоз концертами, чи зоз „свирками”, можу то зробиц и прейґ Фейсбуку и инстаґраму, а на дружтвених мрежох мож и провадзиц шицко цо ше орґанизує и случує у Матки у Новим Садзе. ■
РУСКЕ СЛОВО 15
ДУХОВНИ ЖИВОТ РУСКИ КЕРЕСТУР: У ВЕЛЬКИМ ПОСЦЕ ШЕСТРИ СЛУЖЕБНЇЦИ ОРҐАНИЗУЮ ВЕЦЕЙ ДУХОВНИ ЗМИСТИ
ПРЕГЛЇБЙОВАНЄ ВИРИ У чаше Велького посту шестри служебнїци Нєпорочней Дїви Мариї у Руским Керестуре обдумали вецей духовни змисти зоз хторима сцу оможлївиц шицким заинтересованим преглїбиц свою виру и так ше цо лєпше пририхтац за швето Воскресеня Христового
Т
ак 27. фебруара отримана духовна обнова за шицких заинтере сованих вирних хтори виполнєли манастирску каплїцу, каждей стреди починаюци од 4. марца, ше стри буду отримовац библийни вечари, а каждей нєдзелї модлї ше и Кре сну драгу. Духовну обнову у новим манастире у каплїци отримал монах о. Пантелеймон Саламаха ЧСВВ зоз України, а з тей нагоди отримал преподаванє на тему: „Як стретнуц живого Бога”, хторе симултано прекладала ш. Авґустина Илюк. ОСОБНЕ СТРЕТНУЦЕ ЗОЗ ЖИВИМ БОГОМ Отец Саламаха прейґ пречитаного виривку зоз Євангелиї о тим кед Исус виздравел цемного чловека, на итерактивни спо соб уводзел слухачох до ключних питаньох свойого преподаваня, хтори и сущни за християна, а то чи ше особнє стретли зоз живим Богом, Исусом. – Лєм кед ше тото особне стретнуце случи, лєм теди можем повесц же я верим и же Исус мой Спаситель – визначел о. Саламаха, та наглашел же у тим намаганю найважнєйше зруйновац мури нашей гордо сци хтори барз часто нє пущаю Бога до нашого шерца. Прето зме духовно цемни, як цо чловек з Євангелиї бул физично, алє ше волал на Исуса зоз щирим шерцом, цо треба же би и ми робели. Же єст заинтересованих за таку форму духовней обнови указала и нащивеносц на тим стретнуцу, дзе було вецей як трицец особи, и їх активне участвованє. Прето шестри у Вельким посце каждей стреди на 19 годзин у старей манастирскей каплїци на Капущаним шоре буду орґанизовац библийни вечари. О чим слово, потолковала ш. Авґустина. – У поради з парохом, надумали зме орґанизовац таки вечари хтори нє студиї Святого писма, алє презентация єдного способу його читаня цо обдумаБИБЛИЙНИ ВЕЧАРИ И КРЕСНА ДРАГА Библийни вечари буду ше отримовац каждей стреди по вечаршей Служби Божей на 19 годзин, у каплїци старого манастира на Капущаним шоре. Там и каждей нєдзелї у Вельким посце вирни модля и побожносц, Кресну драгу, хтора почина на 16,30 годзин.
16 РУСКЕ СЛОВО
ли монахи Салваториянє хтори розробели таки духовни вежби, лекциї, медитациї, и крочаї цо треба зробиц у своїм шерцу. Ми шестри участвовали на таких духовних вежбох, та сцеме тото понукнуц и вирним – научиц способ як читац Святе писмо, як читаме, роздумуєме о тим хтори зме текст окреме замерковали, а вец и цо нас у тим тексту, односно хтори шорик найбаржей дорушел до души, яку думку ми Бог з тим посила, цо му я можем одвитовац, та и як за тото подзековац. Барз важне и же уж маме и Библию на руским язику, та можеме глїбше дожиц слово Боже. Хто придзе на Библийни вечари може принєсц и свойо Святе писмо, або голєм Нови завит по руски кед ма, а кед нє, ми даме копиї. ПОБОЖНОСЦ ДРАГИ СПАШЕНЯ У чаше Велького по сту ше стри предводза и побожносц Кре сну драгу, хтору ше модлї каждей нєдзелї тиж у каплїци старого манастира дзе єст на мурох и образи цо представяю Кре сну драгу. Тоту побожносц ш. Авґустина потолковала: – Так як цо коляди на крачун бешедую о Рожде ству, так Кре сна драга бешедує о драги нашого особного спашеня и пририхтує нас за Пасху. Прешлей нєдзелї з нами ше першираз модлєли и виронаучни дзеци, векшином зоз трецей класи, вони сами участвую и у читаню молитвох при стацийох и барз ше им попачело. То зме предложели як файту виронауки при парохиї цо з нїма отримуєме.■ М. Афич 6. МАРЕЦ 2020.
duhovni@ruskeslovo.com
ВИДАВАТЕЛЬНА ДЇЯЛНОСЦ О. МИХАЙЛА РЕЖАКА, ПАРОХА У ШИДЗЕ
КИШЕНКОВИ КАЛЕНДАР У КАЖДИМ ОБИСЦУ Вецей як 15 роки о. Михайло Режак, декан сримски и парох у Шидзе, видава мали церковни, такволани кишенкови календар, а перши друковани ище 2004. року, под час тедишнього владики кир Славомира Микловша
О
д 2004. року, кишенково календари о. Михайла Режака у новембру виходза з друку и одходза до обисцох вирних нє лєм у нашим владичестве, односно Еґзархату и Епархиї у Сербиї, алє и у Босни и Герцеґовини и Републики Горватскей. Парох Режак представяюци календар надпомнул же у першей часци календарска часц зоз церковнима шветами по юлиянским и григориянским рахованю и швета означени зоз червену фарбу, же би були прегляднєйши. КАТЕХЕТСКИ И ДРУГИ ТЕМИ У другей часци календара обробени катехетски теми, пременлїви часци Служби Божей, святителє, визначни датуми, священїки у парохийох, умарти священїки, або рукоположени паноцове и їх биоґрафиї. Календарску часц до пред трома роками обрабял о. Яким Симунович, парох зоз Миклошевцох, алє ше пре здравствени причини поцагнул з тей роботи. – Обробок виданя, рихтанє текстох и слики, вибор рамикох, як и прелом окончуєм я, и кед шицко порихтане и препатрене, ношим до друкарнї до Латяку – гвари о. Михайло Режак. Мали календар ше друкує по руски и по українски, и то 1 500 прикладнїки по руски и 3 000 по українски и окрем у Сербиї, дистрибує и у Босни и Герцеґовини и Горватскей. За 2020. рок у українским виданю окреме обробени ювилей монахиньох василиянкох пре ювилейни рок їх иснованя. Отец Режак надпомина же у тей одвичательней роботи ма помоц о. Владимира Еделинския Миколки, пароха з Беркасова, хтори ше тераз стара о календарскей часци. Потим о. Владислав Рац вилекторує календарску
ПОТРЕБА ЗА ”КАЛЕНДАРЧКОМ” Отец Михайло Режак надпомина же дакедишнї керестурски парох Михайло Макай видал мали церковни календар 1965. и 1966. року, а потим ушлїдзела длугорочна павза у видаваню по 2004. рок. – Похопел сом же потреба наших вирних мац єден таки мали церковни календар и 2004. року сом ше дал до роботи. Од теди, нєпреривно, по нєшка пририхтуєм мали календари, попри пририхтованя других виданьох за церковни потреби – гвари о. Режак. 6. МАРЕЦ 2020.
часц, а чесни шестри служебнїци з Руского Керестура лекторую тексти. Календар ше друкує концом октобра и у новембру є порихтани за дистрибуованє до наших парохийох. Од предатих прикладнїкох ше финансує друкованє. ЗА ДЗЕЦИ И ОДРОСНУТИХ Парох Михайло Режак тиж роками ма и богату другу духовну видавательну дїялносц. Зоз друку 1994. року вишлол катехизем за дзеци „Христос раждаєтся”, 1996. тиж за дзеци „Упознай Исуса”, 1998. року вишол „Сон Богородици”, 1999. „Венчик дзевятнїцох”, 2000. року „Коляди” як и „Апостол”, 2001. „Молебен до Исуса и Мариї”, и „Зоз Исусом за столом” катихизем за дзеци, 2002. року „Служба Божа”, 2006. року „Мали требнїк”, 2007. року „Дзевятнїца до Мацери Божей неустающей помоци”, 2008. року „Євангелия на нєдзелї и швета”, 2010. року видал кнїжочку церковних писньох, молитвенїк „Оче наш” видати 2012. року, „Вертеп” дзе описане рождество Христово видати 2017. року, а 2019. року видруковани „Дзевятнїца и ружанєц Божому милосердию”. – Тераз пририхтуєм „Напристолну Євангелию” по одобреним тексту, по прекладу Янка и Михала Рамачових, хтори видруковани у найновшим Святим писму. У тей роботи ми помага з потребнима корекциями о. Дарко Рац, парох з Бачинцох. Тиж у плану же бим обробел и „Дїла апостолски” хтори состойна часц Нового завиту и чита ше их на богослуженьох – гвари о. Михайло Режак.■ Вл. Дїтко
РУСКЕ СЛОВО 17
КУЛТУРА И ПРОСВИТА ПРЕМИЄРА ПРЕДСТАВИ „ВИНА” МЛА ДЕЖСКЕЙ ҐРУПИ ДРАМСКОГО СТУДИЯ „АРТ” У РУСКИМ КЕРЕСТУРЕ
КРИЖ ВИМАГА МОЦНИ ПЛЄЦА Представу „Вина” и успих ґлумцох у єй интерпретациї публика рижней ґенерациї випровадзела зоз численима и моцнима аплаузами, а шлїдуюце виводзенє годно обчековац на наиходзацей Општинскей смотри, а потим и на Драмским мемориялу Петро Ризнич Дядя ремиєру представи „Вина” автора Николи Ромчевича у режиї Владимира Надя Ачима всоботу, 29. фебруара, виведли ґлумци младежскей ґрупи Драмского студия „Арт” Адриана Надь и Яким Винаї, пред полну салу керестурского Дома култури. Психолоґийна драма „Вина”, написана 1999. року, а приказує пробованє двоїх младих, алє финансийно загрожених особох, Ґоци и Брацу, же би засновали складну фамелию и попри траґедиї хтору дожила Ґоца, та на тот спо соб же би обидвойо дали смисел свойому животу. Ґоца, хтору ґлумела Адриана Надь, млада жена чий супруг професор у школи окончел самозабойство прето же нє могол купиц патики свойому синови, а праве чувство вини же свойого супруга нє виратовала од шмерци и же пробує до живота увесц нову любов, обмотує тоту мацер. Ґу тому, єй син хтори занємел после траґедиї, а хтори ше физично нє зявює на сцени, алє є психолоґийно ище як присутни, онєможлївюює витворенє тей новей любови, и на тот способ нєпоштредно прави конфликти медзи протаґонистами. Йоаким Винаї, у улоги Браци, представя хлопа хтори жада порушац власни бизнис так же отвори трафику, шнїє о розришеню вецейрочней финансийней кризи, а криж своєй любеней пробує превжац на себе медзитим, тот криж вимага моцни плєца. Сценоґрафия, вибор музики, звучни и шветлово ефекти, диялоґи и прешвечлїва интерпретация младих ґлумцох допринєсли же би представа „Вина” на патрачох зохабела моцни емотивни упечаток. У представи хтора составена зоз шеснац кратких сценох, патрачови ше нє вимкнул анї єден рух, мимика, нє препущи анї єдну реплику, понеже приповедка констанно трима увагу. – Режисера барз чежко направиц динамику и континуитет у єдней представи, же би вона затримала свою цалосц, же би нїґдзе нє „дирґло”. Нє лєгко направиц анї контрасти при самих ґлумцох од сцени по сцену, понеже кажда сцена ма закони драматурґиї знука себе, ма свой заплєт, розвой, динамику и розплєт и шицки тоти цалосци треба поздзивац на єдну нїтку як на пацерки. Даєдни сцени зме скрацели, даєдни вируцели, даєдни зме
18 РУСКЕ СЛОВО
адаптовали, прилагодзели же би були функционални и атрактивни, же би тримали увагу, и наздавам ше же нам ше то удало, а по реакциї публики, повед бим же гей – приповеда режисер Владимир Надь. Як режисер визначел, улоги спадли праве на Адриану Надь и Йоакима Виная, прето же мал вельке довириє до їх таланту, способносцох, алє и самурайскей дисциплини. Адриана у улоги Ґоци мала окремни задаток, пренєсц шицок дияпазон емоцийох, а як и сама гвари, то єй було и найвекше виволанє. – То єдна зоз найчежших улогох хтори сом потераз ношела, а виволаня у тим процесу було вецей. Тото цо було чежко, то дожиц дзеведзешати роки прешлого вику, кед криза у держави була наисце велька, медзитим понеже я тоти роки нє прежила на своєй скори, нє було лєгко ужиц ше до улоги. Тиж, понеже сом ґлумела мацер, а я то нє, требало ше и ту емотивно заглїбиц и на адекватни способ виражиц тоти чувства пред публику. То окреме було чежко понеже дзецко вообще нє присутне на сцени. У каждим случаю, пренєсц сам психични стан Ґоци було за мнє вельке виволанє – приповеда ґлумица Адриана Надь. Попри Адриани Надь, прешвечлїву улогу, анї кус менєй важну, одбавел и Йоаким Винаї у улоги Браци, а хторому после тей представи, дзвери Руского народного театра буду ширцом отворени, цо потвердзел и режисер Надь. – То моя перша велька улога и єдна од главнєйших, понеже сом дотераз бавел лєм епизодни улоги. Була преткана зоз рижнима емоциями и по тим ше розликовала од шицких цо сом потераз бавел. Наша идея и була у тим же би представа була емотивна, правели зме єден „тобоґан” емоцийох, та прето и улога була чежка. Тиж, роботу очежовало и тото же сом паралелно зоз пробами за представу „Вина” ґлумел и у представи „Случай нєвиней ґдовици”. Но, такой после єй премиєри могол сом ше фокусовац и подполно пошвециц представи хтору сце нєшка мали нагоду видзиц – гварел Винаї. ■ Ан. Мeдєши Фото: Лю. Дудаш
П
6. МАРЕЦ 2020.
kultura@ruskeslovo.com
ШКОЛА „ПЕТРО КУЗМЯК” НА ЗМАГАНЬОХ
ВИЗНАЧЕЛ ШЕ ҐЛОРИЯН ШТРАНҐАР У школох тирва период кед ше отримую змаганя зоз рижних предметох, хтори почали на општинским уровню, а на нїх активни и школяре Основней школи ”Петро Кузмяк” з Руского Керестура. Школяре седмей класи 29. фебруара участвовали на змаганю зоз програмованя мбот роботох хторе отримане у Суботици, у рамикох проєкту Битка за знанє Фонда Б92. Керестурску школу представяли Ґлориян Штранґар, Хелена Новта и Антоний Виславски зоз професорку мр Наталию Будински, и директорку Хелену Пашо Павлович. Школяре робели у тиму и успишно ришели задаток, та були други по числу освоєних бодох. Мали задаток випрограмовац робота же би прешол одредзену драгу за цо кратши час. Змаганє ма вецей часци так же конєчни пласман будзе познати потим як ше поздава резултати онлайн и физичного кола. ОПШТИНСКЕ ЗМАГАНЄ ЗОЗ ХЕМИЇ Општинске змаганє зоз хемиї за школярох основних школох отримане 1. марца у школи у Липару, а змагали ше школяре седмей и осмей класи. Зоз керестурскей Школи найуспишнєйши бул Ґлориян Штранґар школяр седмей класи, хтори прешвечлїво освоєл перше место и пласовал ше на окружне змаганє. Зоз седмей класи змагали ше и Андрея Надь и Хелена Новта, а зоз седмей Теодор Няради и Корнелия Будински. И вони досц добре поробели поставени задатки, як виявела наставнїца Ясминка Надь, хтора их пририхтала за змаганє. ФИЗИКА И АНҐЛИЙСКИ ЯЗИК На општинским змаганю основних школох з Општини Кула зоз физики школяр седмей класи ОШ „Петро Ку-
Наставнїца математики Наталия Будински, школярe Хеленa Новта, Антоний Виславски и Ґлориян Штранґар и директоркa Хеленa Пашо Павлович
змяк” Ґлориян Штранґар освоєл друге ме сто и пласовал ше на окружне змаганє. Општинске змаганє отримане у Сивцу 23. фебруара, а на нїм ище участвовали школярки ше стей класи, Емина Бики, хтора до стала Похвалу и Елена Шомодї, а за змаганє их пририхтала наставнїца Кристина Сабадош. Општинске змаганє отримане и зоз анґлийского язика у школи у Крущичу тиж 23. фебруара, з кере стурскей Основней школи участвовали школяре осмей класи Уна Планчак и Теодор Наради, а пририхтал их наставнїк Виктор Сакач. Планчакова од 23-ох змагательох була осма, цо добри резултат кед ше зна же на цалим змаганю по сцигнуте лєм треце ме сто, а за перши два нїхто нє витворел потребни боди. М. Афич
У НОВИМ САДЗЕ
ПОДЗЕЛЄНИ АВТОРСКИ ЗБОРНЇКИ НАГРАДЗЕНИМ ДЗЕЦОМ Пияток, 6. марца у Заводзе за културу войводянских Руснацох Дружтво за руски язик, литературу и културу подзелєло авторски Зборнїки зоз роботами школяром хтори послали свойо роботи на литературно-подобови конкурс Миколи М. Кочиша 2019. року. Пецеро дзеци зоз новосадских школох и їх учительки, Олю Яковлєв и Анамарию Рац, привитали Ирина Папу-
6. МАРЕЦ 2020.
ґа, секретар Дружтва и предсидатель Националного совиту Борис Сакач хтори им повинчовал и пожадал и далєй буц успишни, а потим и подзелєл нєдавно видруковани Зборнїк. Наградзеним дзецом и школяром як награда уж подарована кнїжка Миколи М. Кочиша Писнї и приповедки за дзеци по наших местох. На конкурс сцигло 177 роботи, зоз Руского Керестура, Коцура, Дюрдьова, Савиного Села, Кули, Бачкей Тополї, Нового Орахова, Ґосподїнцох, Бачинцох, Шиду, Футоґу и Нового Саду. Од того 66 литературни роботи школярох (57 з основней и 9 зоз штреднєй школи) и 111 подобово (99 роботи з основней школи и 12 од предшколских дзецох). На тим конкурсу участвовали дзеци зоз руских дзецинских заградкох, школяре основних школох зоз руским наставним язиком у школох у хторих ше руски язик виучує як виборни предмет з елементами националней култури, школяре рускей Ґимназиї и школяре штреднїх школох хтори руски язик виучую як факултативни предмет. Б. Х. Ц.
РУСКЕ СЛОВО 19
КУЛТУРА И ПРОСВИТА ТРИЦЕТИ, ЮВИЛЕЙНИ ФЕСТИВАЛ НОВЕЙ РУСКЕЙ НАРОДНЕЙ ШПИВАНКИ „РУЖОВА ЗАГРАДКА”
ПОБИДНЇЦКА КОМПОЗИЦИЯ „ШНЇЄМ НОЦИ ЗОЗ ТОБУ” АЛЕКСАНДРА ЧОВСА Фестивал ше отримал под мотом „На младих швет остава”, у скарбнїци нєшка маме вецей як 400 нови ориґинални композициї у народним духу, а „Ружова заградка” указала и келїх квалитетних младих интерпретаторох нєшка маме у рускей заєднїци
Т
Фото: В. Вуячич
Мишана ґрупа КУД „Жатва” Коцур
Пише: Олена Планчак-Сакач
огорочни 30. ювилейни Фестивал новей рускей народней шпиванки „Ружова заградка” отримани внєдзелю, 1. марца, пред вельочислену публику у сали новосадского Студия „М”. Госцох було и зоз жеми и зоз иножемства. Святочно го отворел заменїк ґенералного директора Явней медийскей установи Радио Телевизиї Войводини Йожеф Клем, хтори и того року публику перше привитал на руским язику, за цо достал громки аплауз. Фестивал почал уж традицийно зоз виставу фотоґрафийох Ивони Торма Джамич, а предлужел ше зоз Фестивалом новей рускей народней шпиванки „Ружова заградка” на котрим ше змагали 14 нови композициї компоновани у народним духу. Директно є преношени прейґ Радия и Телевизиї Нови Сад, як и прейґ интернет мрежи, та так обєдинєл Руснацох дзе ґод да жию у швеце. У змагательєней часци наступели нам уж добре познати интерпретаторе рускей шпиванки як солисти, у дуетох, а були заступени и ґрупи. Композицию
„Дзивоцки смуток” одшпивал дюрдьовски дует Уна Молнар и Оливера Сапаньош, потим наступела Новосадянка Ивана Чордаш зоз шпиванку „Будзме вєдно”, а композицию „Чи то любов” одшпивала Дарина Михняк зоз Коцура. Зоз Руского Керестура наступел Мирослав Малацко, котри успишни нє лєм у шпиваню, алє и у рецитованю и одшпивал шпиванку „Медзи нєбом и гвиздами”. Ана Римар Симунович солистка зоз Нового Саду одшпивала композицию „Радуй ше”, а ище єден дует зоз Дюрдьова, два шестри Валентина и Тамара Салаґ одшпивали шпиванку „Гей, або нє”. Хлопска ґрупа РКЦ зоз Нового Саду интерпретовала шпиванку „Бетяре”, а композицию „Мацерово памятки” одшпивала Мирела Тимко. Прешлорочни побиднїк Михайло Будински зоз Коцура одшпивал шпиванку „Однята любов”, а представела ше и Мишана ґрупа КУД „Жатва” зоз Коцура хтора одшпивала шпиванку „Млади дзивки”. Новосадска соло шпивачка Катарина Кочиш одшпивала композицию „Пред вечаром”, а Саня
Танита Ходак
20 РУСКЕ СЛОВО
6. МАРЕЦ 2020.
kultura@ruskeslovo.com
ТРИЦЕТИ, ЮВИЛЕЙНИ ФЕСТИВАЛ НОВЕЙ РУСКЕЙ НАРОДНЕЙ ШПИВАНКИ „РУЖОВА ЗАГРАДКА”
Фахови жири того року бул у составе: Миролюб-Мича Янкович, Олена Пушкаш, Сенка Станкович, Снежана Янюшевич Єфтич и Саша Сабадош, а внєдзелю вечар принєсол одлуку же побиднїк Фестивала композиция „Шнїєм ноци зоз тобу” автора Александра Човса котри написал и текст, аранжман написал Мирослав Пап, а одшпивала ю Саня Дивлякович. Друге место завжала композиция „Медзи нєбом и гвиздами” автора Перици Милетича котру интерпетовал Мирослав Малацко, а за чий аранжман награду достал Мирослав Пап. Треце место освоєла композиция „Млади дзивки” авторки Агнети Тимко Мудри котру виведла Мишана ґрупа КУД „Жатва” зоз Коцура. Попри тих наградзених, фахови жири награду за найлєпши текст додзелєл Татяни Будински Дротар за писню „Однята любов” и Танити Ходак за интерпретацию писнї „Нове рано”. Публика у Студию вибрала найлєпшу композицию по своїм смаку котру одшпивала Мирела Тимко „Мацерово памятки” авторки Драґани Ґлувня Бабич, за котру текст написал Владимир Дїтко, а аранжман Боян Милинкович.
Саня Дивлякович
ОДЛУКИ ФАХОВОГО ЖИРИЯ
Мирела Тимко
Дивлякович одшпивала побиднїцку композицию „Шнїєм ноци зоз тобу”. Йовґен Надь ше представел зоз композицию „Лєм раз ше жиє”, а Танита Ходак зоз шпиванку „Нове рано”.
РЕВИЯЛНА ЧАСЦ БУЛ ОМАЖ ТРИЦЕТЕЙ РОЧНЇЦИ ФЕСТИВАЛА Ревиялна часц Фестивала була пошвецена ретроспективи трицец ромком „Ружовей заградкки”, та ше през интересантну конферансу, хтора була и на видео биму, здогадло на шицких тих хтори найвецей уткали свойо творчи моци. През интересантни кратки знїмки на видео биму перши бул представени Владислав Надьмитьо, хтори бул и инициятор „Ружовей заградки”. Потим була представена Агнета Тимко Мудри, Йовґен Надь, Юлиян Рамач Чамо, Мирон Сивч, найплоднєйши текстописатель Дюра Латяк, Мирослава Даждиу, Мирослав Пап, Татяна Колєсар
6. МАРЕЦ 2020.
Ґвоїч, Михал Лїкар, а у ґрупи зоз старшима вокалнима интерпретаторами наступела и Лїляна Барна Никитович. Їх дакедишнї композициї виведзени у нових аранжманох на забавни способ, а одшпивали их и младши интерпретаторе. Як поведзене у конферанси, ювилей означени и дзекуюци медийней хижи Радио Телевизиї Войводини, хтора Фестивал през шицки тоти роки потримовала, як и Тамбуровому и Народному оркестеру, тонским знїмательом, продуцентом, дириґентом, шицким радийним и телевизийним службом. Тото цо витворене на „Ружовей заградки” то наисце за респект. Витворени 402 нови, ориґинални композициї у народним духу, мелодиї компоновал 61 автор, текстописательох було 82-ойо, а през Фестивал прешли 68-еро вокални солисти, 34 дуети и 15 вокални ґрупи. Шицких интерпретаторох на сцени провадзели три оркестри – Забавни, Вельки народни оркестер РТВ, под руководством Бояна Милинковича, Тамбурови оркестр под руководством Дубравка Исакова. Александер Дуїн интерпретаторох провадзел на клавире у ревиялней часци, на басу Ервин Малина и на бубню Любомир Понєвич.
РУСКЕ СЛОВО 21
КУЛТУРА И ПРОСВИТА ТРИЦЕТИ, ЮВИЛЕЙНИ ФЕСТИВАЛ НОВЕЙ РУСКЕЙ НАРОДНЕЙ ШПИВАНКИ „РУЖОВА ЗАГРАДКА” Предсидателька Орґанизацийного одбору Фестивала „Ружова заградка” була Златица Няради, музични продуцент фестивалского вечара бул Зоран Дракула, а о добрим звуку и тонским запису старали ше Едвин Балош, Дарко Варґа, Марко Чокулов и Владимир Жежель. Музични редакторки Фестивала Агнета Тимко Мудри и Татяна Колєсар Ґвоїч. На пририхтованю и реализациї 30. „Ружовей заградки” робели члени Музичней редакциї, Руских редакцийох Радио Нового Саду, Телевизиї Войводини, коло 300 особи з Явней медийскей установи Радио Телевизиї Войводини.
У ОСНОВНЕЙ И ШТРЕДНЄЙ ШКОЛИ „ПЕТРО КУЗМЯК”
КЕД ОТВОРИШ КНЇЖКУ, ОТВОРИ ШЕ ШЕРЦО
ВИСТАВА ФОТОҐРАФИЙОХ ИВОНИ ТОРМА ДЖАМИЧ
У новосадским Студию „М”, як перши сеґмент „Ружовей заградки” отворена вистава фотоґрафийох Ивони Торма Джамич. Виставу отворела Ирина Гарди Ковачевич наглашуюци же тоти фотоґрафиї маю атмосферу, же то нє обични портрети и нє позиранє пред фотоапаратом, алє то креация у смислу вирней симулациї животней ситуациї. На фотоґрафийох ше видзи ошмих, намесцанє шматох, леґиньска франта, а шицко ма етноґрафски характер, бо приказане як ше дараз млади людзе облєкали у святочних хвилькох, кед одходзели на танци, на Кирабаї, на вешеля. Виложени 15 фотоґрафиї Ивони Торма Джамич дипломованей фотоґрафки, а вибор направела Олґа Карлаварис. Тота вистава фотоґрафийох була часц вистави порихтаней з нагоди Националного швета Руснацох у Шидзе. В.В.
През програму нас водзели Марина Сабадош и Доротеа Будински. Того року композициї були под шифрами, так як були послати на конкурс, та гласанє було цалком обєктивне, бо ше нє знало хто композитор, хто розписал аранжмани и хто текстописатель. Нєдзельови вечар указал високи квалитет у реализациї того Фестивала, публика наисце уживала у нових и дакедишнїх музичних нумерох. Тот Фестивал з рока на рок вше популарнєйши, ма свою вирну публику, а змагательна часц доприноши окремному розположеню. Спонзоре хтори того року потримали „Ружову заградку” були Национални совит Руснацох, Завод за културу войводянских Руснацох и Новинско-видавательна установа „Руске слово”, як и числени приватни поднїмателє.■
22 РУСКЕ СЛОВО
У Основней и штреднєй школи зоз домом школярох „Петро Кузмяк” у Руским Керестуре, означени 28. фебруар – Национални дзень кнїжки, зоз пригодну програму, у просторийох Школскей библиотеки. Национални Дзень кнїжки обдумани же би ше указало значносц кнїжки, читаня и школскей библиотеки. З тей нагоди у програми хтора предложена на националним уровню у у керестурскей школи участвовали шесцеро школяре цо окреме любя кнїжку, читанє, и красну литературу. Вибрани твори наглас читали три школярки з пиятей класи – Лана Штранґар пречитала текст на анґлийским язику, Яна Варґа виривок зоз „Тома Соєра” по руски, а Ребека Сабадош поезию, тиж на руским язику. Школярка осмей класи Емина Бики читала поезию по сербски, а ґимназиялци Себастиян Надь и Мария Горняк читали виривки зоз „Заградкара” Рабиндраната Таґора прешпивани на руски язик. Було и заинтересованих школярох у публики, а тоту активносц обдумали професорки Невенка Пєщич, хтора и библиотекарка и професорки руского язика – Каролина Джуджар спред основней и Люпка Малацко спред штреднєй школи. На националним уровню тоту манифестацию порушало Дружтво школских библиотекох Сербиї, а з цильом порушовац шицких же би читали и пестовали мацерински язик, а евентуално з исту причину витвориц и повязованє школох зоз другима културнима институциями и дружтвами, або локалну заєднїцу. Циль того дня бул и обрациц увагу на школски библиотеки, же вони хасновити и забавни места дзе ше учи, глєда информациї, роби домашнї задатки, пише семинарски и матурски роботи и насампредз, дзе ше чита кнїжки. Национални дзень кнїжки отримани треци раз, а два раз у нїм участвовала и керестурска Школа. М. А. 6. МАРЕЦ 2020.
kultura@ruskeslovo.com
ЗОЗ СХАДЗКИ ОРҐАНИЗАЦИЙНОГО ОДБОРУ 52. ДРАМСКОГО МЕМОРИЯЛУ ПЕТРА РИЗНИЧА ДЯДЇ
УТВЕРДЗЕНА ПРОГРАМА И РЕПЕРТОАР
На схадзки Орґанизацийного одбору Драмского мемориялу Петра Ризнича Дядї, хтора отримана стреду, 4. марца, у Руским Керестуре, утвердзене же буду виведзени седем представи за старших и пейц за дзеци. Предсидатель Орґанизацийного одбору Йоаким Рац представел програмУ тогорочного Драмского мемориялу, а на схадзки розпатрени и орґанизацийно-технїчни питаня. Од представох за старших на руским язику того року заплановани шейсц представи, та першого дня Мемориялу, 27. марца, будзе виведзена представа „Случай нєвиней ґдовици” РНТ „Петра Ризнича Дядї”. За шлїдуюци дзень запланована представа „Вина” Драмского студия „Арт” Дома култури, а на треци дзень Мемориялу будзе виведзена представа „Рутенкалипса” у продукциї Сашу Палєнкаша и Дома култури. За штварток, 2. априла, запланована українска представа „На перші гулі” хтору пририхтало КПД „Карпати” зоз Вербасу, а шлїдуюцого дня будзе виведзена „Белава принцеза” РНТ „Петра Ризнича Дядї” з Керестура у копродукциї зоз кулским РКУД „Др. Гавриїл Костельник”. За остатнї викенд Момориялу заплановани представи „Обсесия” Руского Културного центру з Нового Саду, як и госцуюца представа „Огнїско” КУД „Крущич” и ДС „Луча” зоз Крущичу. Од представох за дзеци на 52. Драмским мемориялу буду виведзени пейц представи, три зоз Руского Керестура и два зоз Коцура. Перша дзецинска представа запланована за пондзелок, 30. марец, а слово о представи „Мая и Бобо” у продукциї Сашу Палєнкаша у сотруднїцтве зоз Домом култури з Руского Керестура, потим шлїдуюцого дня на сцени Велькей сали Дома култури на-
ступя дзеци зоз представу „Страшидла, нє зашмеюйце ме” КУД „Жатва” зоз Коцура, а на стреду 1. априла будзе виведзена представа „Приятелє ци як гвизди” Драмского студия „Арт” Дома култури з Руского Керестура. Етно-клуб „Одняте од забуца” зоз Коцура наступи зоз представу „Як дараз на осем”, а остатня представа за дзеци запланована за пияток, 3. април, под назву „Виволам вам тайну” хтору виведу дзеци Основней школи „Петро Кузмяк” зоз Руского Керестура. На схадзки Орґанизацийни одбор утвердзел и цену уходнїцох, та за старших будзе 200 динари док комплет уходнїцох за шицки дзецински представи 250 динари. Тото цо члени Орґанизацийного одбору визначели як новину на тогорочним Мемориялу, то явне слуханє радио-драмох по руски – „Сон шмишного чловека”, „Чоркан”, „Троєщина”, „Сказка о гушлярови и гушлї”, а под час Момориялу будзе поставена и вистава „Малюнки и фотоґрафиї” автора Иґора Обровского. Ан. М.
ОПШТИНСКЕ ЗМАГАНЄ ЗОЗ СТРАНСКИХ ЯЗИКОХ У КОЦУРЕ
СЕДЕМ ПЛАСМАНИ НА ОКРУЖНИ УРОВЕНЬ У Основней школи ,,Брат ство єдинство” у Коцуре прешлого викенду отримане општинске змаганє зоз странских язикох за школярох осмих класох. Попри школярох зоз Коцура, змагали ше и школяре зоз Вербасу, Равного Села и Змаєва. Всоботу, 22. фебруара, було змаганє зоз русийского, французкого, нємецкого и италиянского язика, алє на уровню општини Вербас змагательох було лєм з русийского и французкого. У знаню русийского ше змагали пецеро школяре, а у знаню фран6. МАРЕЦ 2020.
цузкого язика тройо. Зоз коцурскей Школи змагали ше Михаела Горняк, Стела Ґайдош и Невена Роквич зоз французкого язика, алє ше нє пласовали до шлїдуюцого кругу. На окружне змаганє з русийского язика, котре будзе отримане 14. марца, пласовал ше лєм Антоний Контра зоз ОШ ,,Светозар Милетич” з Вербасу котри освоєл треце ме сто. Внєдзелю, 23. фебруара, отримане змаганє з анґлийского язика на котрим участвовали 19-цецеро школяре. З коцурскей школи змагали ше Катарина Ґайдош, Теодора
Йолич и Андрей Няради. На окружне змаганє ше пласовали ше сцеро школяре зоз вербаских школох. Друге ме сто завжали Миа Дюрица зоз ОШ ,,Петар Петрович Нєґош” и Миона Лазаревич зоз ОШ ,,Братство-єдинство”, а треце ме сто Милица Миркович зоз ОШ ,,Петар Петрович Нєґош”, Мият Ґлушац и Тамара Антович зоз ОШ ,,Светозар Милетич” и Матия То ска зоз ОШ ,,20. октобер”. Орґанизатор змаганя Дружтво за странски язики и литературу. О. Р.
РУСКЕ СЛОВО 23
ЛЮДЗЕ, РОКИ, ЖИВОТ НАШ ГОСЦ: МАРИЯ БУДИНСКИ З РУСКОГО КЕРЕСТУРА
Пише: Любомир ДУДАШ
МАКАЙОВ ТАЛ” ” Якошик, пред самим Дньом женох, пришла ми на розум єдна керестурска шпивачка. Мария Будинскова, народзена Макаї, нє лєм шпивала, алє шицким цо ю познаю остала запаметана як єдна зоз найвеселших особох, особох котру би кажде пожадал мац коло себе у дружтве
ЄДНИ ЗА ФОДБАЛ, ДРУГИ ЗА МУЗИКУ СТВОРЕНИ – Син Желько, старше нашо дзецко, нє шпивал. Трицец пейц роки бавел фодбал, як и мой покойни Владо, хтори поправдзе, озда дзень починал зоз фодбалом у думкох, а так го и закончовал. Желько таки исти. Од Желька и Ясминки маме двойо унуки, Марио старши, тераз ма 18, а Корина у дзевятим року. Дзивка Ясна одата за Деяна Дудаша и уж два роки жиє и роби у Словацкей. Їх Елеонора, котра на бабу и шицких Макайових, шпива як ангел. Ма 13, а младши, Антоний полни 11 роки. Знашли ше и вони у Словацкей, и там жию и рошню як Руснаци.
24 РУСКЕ СЛОВО
М
ария, Марча, теди ище Макаї, була побиднїк на „Червеней ружи” тераз уж давного, 1970. року. Писня була „Иванку, Ииванку”. Єдна побида, єдна кошарка прекрасних червених ружох, а запаметана занавше… – Народзена сом у обисцу Томислава и Мариї, народзеней Рац – приповеда собешеднїца. Оцец Томислав мал шейсцох братох и єдну шестру. Нажаль, живи ище вше лєм його брат Силво. Нєт вецей анї мацери. Оцец бул майстор маляр и по роботи го и тераз паметаю старши, а у валалє ище вше єст обисца у котрим и нєшка видно його роботу. Знал и любел мальовац. Окрем того, шицки три шестри, я, як найстарша, Сенка и Геленка, озда занавше будземе паметац як оцец шпивал. Вше нашол хвильку кед треба зашпивац, наляц госцом винко, радовац ше зоз шицкима нами. Мац нє шпивала як оцец, алє мнє научела и то на лєдво мойо три роки – приповеда Мария, Марча. – Боже, озда док зме живи, родичох по найкрасшим будземе споминац. ШИЦКИ ЗНАЛИ ШПИВАЦ А у валалє и нєшка шицки приповедаю же озда нє було Макайового з нашого роду, а мали зме наисце вельки род, хто нє знал шпивац. Насправди, и нє гоч як шпивац,
алє шпивац прекрашнє, та чи то було на свадзби, по свадзби, чи у хору Дома култури, чи у церковним, чи лєм так, просто од шерца и дзеки, гоч кеди и гоч дзе. – Паметам же за вельки швета, окреме за Крачун, сход роду и найблїзших бул у нашим доме, обисцу – приповеда наша домашня. Шпивац ше нє мушело, то ше сцело и лєдво чекало. Озда и сушедом одгуковало кед скоро хор, кельо нас було, зашпивал. Радосци и вешеля було вше и за шицких. У таким обисцу виросли и три шестри, дзивки Томислава и Мариї. – Преходзел час, ми повирстали и я пошла школи, до Вербасу, дзе сом и закончела зоз диплому женского шнайдера, скравца. Но, уж на двацец єден рок сом ше одала за Владу Гуздерового, Будинския. Потим пришли дзеци, Желько и Ясна, та сом скоро анї нє робела тото за цо сом ше учела – предлужує Мария. – Шпива ла сом, найвецей як солистка, алє и у хору, под руководительством Витомира Бодянца. Тедишнї ансамбли бул моцни у шицким, и фолклор, и хор, и младши. Знам же зме були на турнейох и то велїх, по Словацкей, по ца лей тедишнєй нашей жеми, по Сриме, Бо сни… Думам же тал Ма ка й о вих, голєм по шпиваню, пошол и Ясни, ушло ше єй, алє єй дзивки, моєй унуки, Елеонори ище вецей. 6. МАРЕЦ 2020.
ljudze@ruskeslovo.com
Хто нє скоштовал нїч окрем красних хвилькох, нє коштовал живот у полним його значеню и сущно сци – при по веда со бе шед нї ца. Якош у радо сци забуваме же бида нє шпи, нїґда… БИДА НЇҐДА НЄ ШПИ – На початку септембра, пред штернац роками, озда лєм пре стару електричну инсталацию, лапела ше нам хижа. Огень! Згорело цо лєм могло. Нє шмела сом ше од страху и стресу дому врациц. Наш дом, обисце, згорело. Нє пожадац анї у сну нїкому и нїґда. Страх и тераз паметам. Но валал, наш Керестур, добре зна цо то бида и нєсебично помогнул. Зишло ше, без воланя и зволованя, и майстрох мулярох, цимерманох и других, та пошвидко хижа ознова була под закрицом, новим. Як и откадз бул шицок тот пенєж, озда би нїхто анї нє знал пораховац. Лєм страх остал, таки яки го познаю лєм тоти цо таку биду прежили – памета Маря. – И дзеци сом озда теди научела же бида нїґда нє шпи и нє ход зи сама. О пар роки мой Владо ше похорел, церпел, трапел ше… Пошол и вон на драгу по котрей ше ид зе лєм раз. Заш, лє дво присц ґу себе... После пар рокох, нєсподзивано, як то лєм живот може нєсподзивац, умарла и Марйова нєвеста Ясминка. Дзеци були мали, Желько, син, вше у даякей роботи, а нє мож унучатом мацер врациц… – Тельо болю за тельо мало роки, а мушиш витримац, вше ставац и бориц ше за наймладших, за шицких, та и за себе. Ста-
Цала фамелия у Томислава и Марї Макайових, оца и мацери, три шестри зоз жецами и унучатaми… Зашпивало ше и з тей нагоди
нуц нє шмеш, анї подумац на то. Трудзела сом ше нє роздумовац о тим, лєбо голєм цо менєй. Озда праве прето, а так нас учели и док зме росли, найсц ше шицким на помоци. Нїґда нє роздумовац чи то будзе врацене. У добрим мало цо и треба помогнуц, алє вше єст и други бок. А вше дакому помоц потребна, та гоч и з ошмихом, словом, добрим дїлом зробеним… Шпиваня уж вше менєй, гвари собешеднїца, ище су ту, у души, гоч гласа ма. А кед треба зашпивац – нє треба ю волац. Вешелє вец векше и красше будзе. Бо, живот лєм єден и швидко преходзи – у думкох закончує Мария. ■
ЛЮДСКЕ У НАС – Паметам, уж хижа була закончена, кед на капурку задуркал єден з наших пензионерох, валалских… „Пребачце, наисце сом динара нє мал дома кед помоц зберана за вас, алє примце, од шерца, тоти пейцсто динари, тельо сом змогнул оддвоїц, а вам ше и тото, озда, зда…” Слизи ми були у очох – приповеда Маря Гуздерова – а тоти пейц стотки ми випатрали велїки як гора. То тото людске у нас. Помож другим, то лєпше як да тебе треба помагац…
Погоренїско швидко нєстало, „виросла” хижа, нове закрице, а людзе доброго шерца дали шицко од себе
6. МАРЕЦ 2020.
РУСКЕ СЛОВО 25
ЛЮДЗЕ, РОКИ, ЖИВОТ СТРЕТНУЦЕ З ЙОЗЕФИНУ ЙОСКУ БАЛЇНТ
Пише: Сандра САЛАМУН
ВШЕ ЛЮБЕЛА ЛЮДЗОХ И ЇХ ОШМИХ Єст людзох хтори барз дзбаю о своїм. Нєсебично ше даваю, помагаю, дарую свой талант. За Дюрдьовчаньох мож повесц же мали щесца, понеже ше Йозефина, родом з Бачинцох, одала до Дюрдьова до Балїнта. Зоз своїм ошмихом, сцелосцу и позитивну енерґию ище вше „порушує” шицких коло себе
Й
озефина Балїнт народзена 1942. року у Бачинцох. Школовала ше у руским оддзелєню котре мало аж двацец осем школярох. Накадзи закончела пияту класу, почали ходзиц на иґранки и пратки. Одмалючка була дружтвена. – Нє раз було же нас директор школи застановел, а вец и вигнал з иґранки, бо зме були за таке млади. Ютредзень нам дал по слабу оцену, алє нам то нє було важне. Важнєйше нам було же зме ше натанцовали. Знам я, мал вон право, алє ми то теди так нє роздумовали. Алє, без огляду на шицко тото, видзи ше ми же зме були одроснутши у одношеню на нєшкайши ґенерациї – памета Йоска. После пиятей класи велї закончовали школованє и оставали на валалє помагац родичом. Балїнтова нє так же нє жадала предлужиц з науку, алє би мушела путовац до другого валалу, а таке ше у тедишнїх часох патрело як на нєпотребне. Було важне помагац у обисцу. Гоч вельо длужей жиє у Дюрдьове, Йоска ше дзечнє здогадує на єй Бачинци. Вжиме ше ходзело на пратки, вяри ше бавели под орехом,
26 РУСКЕ СЛОВО
вишивали ... Свойого супруга упознала у Бачинцох и любела же є зоз Дюрдьова, бо одмалючка слухала же у Бачкей крашнє, же єст карчми зоз жвератками, же гудаци крашнє граю... Цала єй фамелия була з Бачинцох, та нє раз своїм тетом гуторела же ше даєдна могла одац до Руского Керестура або Дюрдьова, та би мали драгу на Кирбай. Теди нє могла знац же вона будзе тота котра ше ода до Дюрдьова. Од теди прешло скоро седемдзешат роки. – Барз сом полюбела Дюрдьов. Полюбела сом людзох у нїм, сушедох, шицки ме крашнє прияли, и я то барз почитуєм. Злагодзела сом ше зоз шицкима, як и тераз. Одала сом ше до обисца Балїнтових и була сом седма у нїм – предлужує Йозефина, котра шицким валалчаном познатша як андя Йоска и шицки ю так волаю. А шпивац и танцовац вше любела. Кед ше жени зоз Женскей жридловей шпивацкей ґрупи дюрдьовского Дружтва одшмелєли зашпивац у явносци, медзи нїма, єдна з найаґилнєйших була и андя Йоска. СИНОНИМ ЗА ШИРОКИ СУКНЇ Вжиме 1996. року членом Управного одбору КУД „Тарас Шевченко” удало ше позберац жени з валалу котри любя шпивац. Теди основана на далєко позна и припозната Женска жридлова шивацка ґрупа, и 6. МАРЕЦ 2020.
ljudze@ruskeslovo.com
теди почало поряднєйше пестованє жридловей рускей шпиваки. Жени швидко постали синоним за крашнє поприберани Рускинї у пасових шветочних сукньох и поставали вше популарнєйши у цалей нашей заєднїци. Їх наступи були швето за очи. – Барз сом любела же зме почали шпивац, у тим сом уживала. После нам ше дзивка одала, та унучата почали ходзиц до Дружтва, а вец и праунучата. У нас ше знало, на пробу ше вше ишло, и теди ше з роботу ставало. Мой супруг нас у тим барз потримовал, випровадзал нас и дочековал. И вон уживал у нас. Алє на таке нє мож нїкого наганяц, то треба щиро любиц и вец кед робиш тото цо любиш, то шицко злєгка идзе – гварела андя Йоска и припознава же наша женска шмата велька робота. – Вона крашнє випатра кед ше ю крашнє ушори. Треба ю крашнє випейґлац, же би споднї сукнї були викрохмалєни и пофалтани. Теди и верхня сукня будзе крашнє стац. Машля тиж муши буц добре випейґлана и зацагнута, бо кед є на фартуху нє добре звязана, погуби цали упечаток. За пасово сукнї треба мац часу и сцерпеня, а дзеки насампредз. Важне же би младим перше баби, а вец и мацери указали як з нїма треба робиц, бо млади нє знаю, муши их дахто научиц – прешвечена Балїнтова котра окрем того же наступала у скоро шицких наших ме стох и вецей ме стох у иножемстве, часто на путованьох з другима женами з Ґрупи була задлужена поблєкац и ушориц дзивки котри тиж наступали у широких сукньох. Дакеди було и нагло, алє вше шицко сциговали. – Дзивчата котри зме облєкали нас мушели нас слухац, знали за цо ше ми закладали, а о тим зме им вельо бешедовали. Нашо дзивчата вше були и ище вше су найкрасше пооблєкани, гоч и коцурским дзивчатом наисце нїч пригвариц нє мож. Тоти сукнї можу буц и сторочни, нє важне чи ризова, чи кадифа, важне их добре порихтац, алє и чувац. Шицки зме ше вєдно у тим цешели – гварела наша собешеднїца котра надпомина же кажда народна шмата, гоч котрого народу, ма свойо правила и то треба почитовац, бо теди є найлєпша. ВЕЦЕЙ СЦЕЛОСЦИ ЯК РОБОТИ Женска жридлова ґрупа дюрдьовского Дружтва активно наступала двацец роки. Зняли видео касету, касету и це-де котри були прикрашени зоз їх заєднїцку слику. Пошвидко постали своєродни промотерки жридловей шпиванки. Ґрупа була зложна, и у поради, и у гласох. Єдного року на „Ружовей заградки” завжали перше место, а за 6. МАРЕЦ 2020.
Жени зоз жридловей шпивацкей ґрупи –дюрдьовски бренд
награду достали пенєж и такой купели єднаки блузни. Бул то прекрасни и иновативни рух. – Зоз дзеку зме шицко робели. Кед зме путовали вше зме мишели и пекли печива за шицких у автобусу. Були зме як єдна велька фамелия – гвари Йоска. Жени з Ґрупи нє лєм пекли, алє и билєли просториї и пораєли. Андя Йоска од самого початку зволовала жени на проби. Нє було єй чежко. Жени ю почитовали. – Видзи ше ми же сом була на каждей проби. Вше сом була точна и вше сом ше гнївала кед даєдна нє пришла на пробу, а знала сом же могла присц. И тото сом нє скривала од нїх, вше сом и гуторела. Алє сом була и свидома же кед це з дому випровадзаю з дзеку и найблїзши, кед потримую тото цо робиш и любиш, кед це нїхто нє гамує и кед ше нїхто нє гнїва на це, то барз красне чувство. Треба каждого потримац у тим цо люби, бо такого нє будзе вше – прешвечена андя Йоска котра барз подзековна же праве тото мала при своїх найблїзших. Вона як добра ґаздиня ище вше прекрашнє рихта народни руски єдла, и по тим є припозната у цалим валалє. Як би и нє була, кед напече и до валалскей основней школи на Дзень Руснацох, и кед свадзба у валалє часто обрадує младята и родичох зоз печивом, поряднє дава торту за томболу на дюрдьовски Бал широких сукньох, а шицко тото рихта бо жада, з любову и вельку дзеку. Здрава є и сцела, люби живот, єдноставна, любезна и вредна, а бистрого розума. – Любим людзох, любим приємних, почитуєм их, нє любим пишних и возвишених, бо нє треба буц таки, треба буц задовольни и зоз шицкима буц на крашнє. Любим давац, даровац, и видзиц кед ше чловек ґу чловекови крашнє озве, кед зроби добре дїло. Най вам повем – вецей сцелосци як роботи – гварела на концу адня Йоска. ■
КРАШНЄ БУЦ ПРАБАБА Свой шлєбодни час андя Йоска люби препровадзиц на Служби у церкви, дзе часто мож чуц єй шпив. И на хованьох дзечнє помага паноцом и панїматки у шпиваню. – Мнє нє чежко шеднуц на бициґлу и пойсц дзе треба. Познам вельо людзох, шицко зохабим и пойдзем випочитовац каждого кед треба и о два годзини кед ше врацим шицко ме исте чека дома – гвари Йоска и додава же заш лєм єй найдрагоцинши час тот препровадзени з найблїшима. З праунучатами у бависку. Гвари же крашнє дочекац буц прабаба, а кед є здрава, вец гвари, шицко ище красше.
РУСКЕ СЛОВО 27
ЛЮДЗЕ, РОКИ, ЖИВОТ МИРОН ЖИРОШ: ПРИВРЕДНИ ЖИВОТ РУСНАЦОХ (XXXV)
У НОВИМ ДОМЕ, И У ШВЕЦЕ
Фото: Будински
Пририхтал: Микола ШАНТА
Перша кнїжка ІІІ тому персоналней демоґрафскей моноґрафиї „Бачванско-сримски Руснаци дома и у швеце 1745–2001”, зложена зоз двох часцох. Патраци з историйного боку, перша часц облапя феудалну систему, а друга шлєбоднєйши розвой пенєжно-робних одношеньох и вше розвитшу капиталистичну систему. Перша часц залапює вецей од єдного стороча и закончує ше з утаргованьом феудалней власносци, у наших конкретних условийох зоз здобуваньом власносци над жему. Друга часц провадзи пейдзешати, шейдзешати роки ХІХ стороча, та по початок Першей шветовей войни
П
ерша кнїжка ІІІ тому облапя привредни живот за коло 170 роки. У тим чаше ше народзели 170 ґенерациї, вецей як шейсц поколєня руского жительства. Приселєнци з Горнїци до Южней Угорскей мали перше лєм два свойо населєня, а за тот час младши особи одходзели у шицких напрямох перше заробиц хлєба за живот, а вец оставали у тих местох и помали ше пресельовали. У нових стредкох, у феудализме, су поданїки феудалних панох – шветовних и церковних, робя за панох и за себе орґанизуюци свой духовни и национални живот. Успишнєйше им ше то удавало у векших громадох, колонийох, насампредз пре духовни живот, виру и свою Церкву. У першей часци тей кнїжки „вихабена” персонална компонента (церковни, державни и урбариялни пописи) як и податки о поєдинєчним розсельовану руского жительства по Шайкашскей, Сриму и Славониї, алє руске жительство у сущносци злучене зоз І томом кнїжки „Бачванско-сримски Руснаци...” прейґ фуснотох. Заитересовани читатель, у Першим тому може дознац мена и презвиска пописаних особох у каждим стредку з рижних пописох, а числа зоз державних статистичних податкох. На
28 РУСКЕ СЛОВО
тот способ змист тей кнїжки розтерховани од персоналного повторйованя, а оможлївює континуоване спатранє подїйох на широким пространстве пребуваня, роботи, живота и привредзованя обєдинєного и розселєного руского жительства. У НОВИМ ШТРЕДКУ Кнїжка глїбше спатра господарски живот, прилагодзованє ґу новому стредку, роботу и обовязки ґу Панству, одношенє Панства ґу поданїком, поданїцке, окреме керестурске вимаганє сполньованя контракта о насельованю вимагаюци векши вше векши поверхносци обрабяцей жеми пре звекшованє жительства на Кулянским панстве. Вецей як 100 роки у привредним живоце ше барз помали напредує, зоз чежкосцами отримує „голи” живот. Шицко ше роби з руками: шеє, садзи, коши, окопує кукурица, тлачи, напаса статок на пасовискох... Лєм даєдних рокох ше зродзело вецей як звичайно, а наджемни и поджемни води грожа шацом. Панство вимага обовязки. Виразних бунтох нєт, алє лєм поносованя, пописованє чкодох и утратох и гроженя же кед ше условия нє сполня, нє одпише пор6. МАРЕЦ 2020.
ljudze@ruskeslovo.com
цию (панству, комитату, держави) жительство ше пре селї на друге подруче. Перши вигодни роки оможлївели виховйованє вецей роботного статку (воли и конї), а и триманє кравох, та вєдно з тим, з преробенима житарками застановене гладованє жительства. Роботни обовязки ше познєйше одплацує, єст вецей часу за обрабянє „своєй” жеми, а мелиорацийни роботи з боку держави ше уж плаци, та мож при копаню беґельох и яркох заробиц пенєж.
ло жем на трох часцох, два ше обрабяли, а єдна часц жеми „одпочивала”. Уж по сле трицец-штерацец рокох преходзи ше на двополну систему, обрабя ше кажди рок шицка жем, раз за єшеньски, а други раз за ярнї шаца. Обрабяца жем була у окремних таблох, оградзена з ярками а час збераня плодох одредзовала општина. Поля ше чувало од крадошох.
ПЕРШИ ОРҐАНИЗОВАНИ ВИСЕЛЬОВАНЯ
Статок ше трима на пасовискох од Яна до Михала, там и ноцує. У окремних чупорох яловина, а у окремних млєчни крави, котри вечаром приганяни ґу валалу же би их жени подоєли. На пажици ше виганяю и швинї, а роботни воли и конї людзе тиж напасаю. Валалски овци обєдинєни, ноцую на пасовискох у своїх торинох. Поєднани людзє без своєй жеми як чобанє (югаше), коняре (чикоше), краваре (чордаше) и чуваре яловини (ґуляше) и швиняре (кондаше) водза старосц о статку на пасовискох за пенєж цо их одредзує општина. Уж у познєйших рокох,
Перше орґанизоване висельованє ушлїдзує на маєтки Крижевского владичества до Шиду и Беркасова, а уж трицетих рококох ХІХ вику до Бачинцох, Старих Янковцох и Ґрабова, же би зоз своїм створеним заробком помали куповали жем у сушедних Петровцох и Миклошевцох. Висельованє зоз Бачкей пошвидшали епидемиї колери и други обераци хороти, спомнути поджемни води, руйнованє обисцох и нєдостаточне количество жеми як и пре по-
ЮГАШЕ, ЧИКОШЕ, ЧОРДАШЕ, ҐУЛЯШЕ И КОНДАШЕ
НЄМЦИ НАСЕЛЮЮ КОЦУР Руске жительство у Коцуре було на самим початку привилеґоване у одношеню на старобивательох Сербох, хтори прето виселєли зоз валалу. Коцур єден час бул чисти руски валал. Нє мож розумиц чом нашо людзе у Коцуре теди захабяли свою обрабяцу жем Нємцом, котри нє пришли як колонисти зоз державнима олєгчанями, алє „купую” руски обисца, хижи, загради, та и жем. Гоч ше зоз жему нє шмело тарґовиц, валалци толеровали таке справованє свойого жительства. Валал, як цалосц, мал свойо обовязки ґу Панству, а Панству було найважнєйше свойо наплациц. Вельке число Нємцох ше за кратки час населєло до валалу.
ступне звекшованє жительства. Перша часц кнїжки ше поступнє закончує после Револуциї 1848. року, а конкретно зоз здобуваньом власносци над жему, котру нашо людзе обрабяли. Обрабянє жеми по фамелийох стваряло социялни розлики, бо даєдни обрабяли цали сесиї, даєдни половку, або штварцину, а вельочислени млади малженства оставали без жеми, бо ше жем нє дзельовало медзи потомками, алє после шмерци родичох, обрабял ю як ґаздовство найстарши (єден) син, а його браца оставали без жеми. Єден час по присельованю запровадзена була трополна система при обрабяню жеми. Кажде обисце ма6. МАРЕЦ 2020.
кед ше жительство у валалє звекшало, число статку ше напасало спрам количеста жеми, т. є. спрам ґаздовствох. Урожаї по местох були розлични, а розлични були и обовязки ґу Панству. Розлики були и медзи Керестурцами и Коцурцами и у колечестве обрабяцей жеми спрам числа жительох. Коцурци мали менши обовязки, а и вецей пасовска од Керестурцох. Медзитим, на найвекши обовязки Крижевацкей епархиї, а своєй, превжали на себе по контракту виселєнци 1802. року до Шиду и Беркасова. Найскорей же их на то примушела велька бида, аґрарна пренаселєносц, нєвигодни роки и вельки прицисок Ку-
лянского панства на сполньованє порцийних обовязкох. СОЦИЯЛНЕ РОЗПАСМОВАНЄ ЖИТЕЛЬСТВА Накадзи подзелєна жем по ґаздовствох и окончене єй збиванє на громади, шлєбоднєйше обрабянє и салашске ґаздованє, дзелєни и маєтки у векших фамелийох, дзелєня пасовискох спрам количества орачей жеми (сеґреґация), настава вше векше социялне розпасмовйованє жительства на богатих и вше баржей худобних. Прето кед ше спатра тота друга часц першей кнїжки обачую ше социялни нємири, вше векше вихасновйованє тунєй роботней моци, штрайки... „Лїк” людзе нашли у висельованю до Посавини и Славониї, на кажди фалаток жеми дзе го обєдинєне число Руснацох може купиц за „нашлїдзену и предату у доме”, там дзе є драгша, а купиц векшу поверхносц индзей, там дзе є туньша. До жеми ше уклада и заробени пенєж у Америки. ГРЕКОКАТОЛЇЦКА ВИРА – ИНТЕҐРАТИВНИ ФАКТОР За тоти 170 роки, кельо облапя тота кнїжка, з Першу шветову войну уж закончене присельованє зоз шицких трох подручох Горнїци. У Южней Угорскей ше перша ґрупа удомела до Керестура и Коцура и розсельовала до Шайкашскей, Сриму и Славониї, а друга ґрупа зоз южней Лемковщини (нєшкайшей Словацкей) ше удомела до нових, як их наволали, фрушкогорских Карпатох (Пиштинци, Кунят Гора, Привина глава, Бикич Дол, Мандєлос...). Треца ґрупа зашедла часц Сриму и Славониї и поступнє ше удомела у Сримскей Митровици, Канижи, Сибиню... Углавним грекокатолїцка вира их тримала у громади, а їх борба за живот им давала моци отримац ше дзекуюци каждей роботи цо ю до ставали. Були слугове, рисаре, бурлаки, поставали вше почитованши ремеселнїки же би велї з нїх постали углядни землєдїлци. Америка спомогла велїх зоз шицких трох громадкох же би ше лєпше материялно подняли и напредовали у своїм доме. Нажаль, Перша шветова война застановела их у шицких обласцох дружтвеного и привредного живота. ■ (Конєц)
РУСКЕ СЛОВО 29
informator@ruskeslovo.com ОСТАТНЇ ПОЗДРАВ Дня 1. марца занавше нас зохабел наш мили супруг и оцец
ЙОАКИМ ЕМЕЙДИ (1964–2020) з Руского Керестура
ОСТАТНЇ ПОЗДРАВ Дня 1. марца занавше нас зохабел наш мили оцец и дїдо
ЙОАКИМ ЕМЕЙДИ (1964–2020) з Руского Керестура
З любову и почитованьом красни памятки на це навики будзе чувац супруга Оленка и син Мирко Спочивай у мире Божим!
Красни памятки на твою любов и доброту навики буду чувац дзивка Сашка, жец Борис и унучки Ена и Аня Спочивай у мире Божим!
ОСТАТНЇ ПОЗДРАВ Дня 1. марца занавше нас зохабел мой мили син
ОСТАТНЇ ПОЗДРАВ Дня 1. марца занавше нас зохабел наш мили жец
ЙОАКИМ ЕМЕЙДИ (1964–2020) з Руского Керестура
ЙОАКИМ ЕМЕЙДИ (1964–2020) з Руского Керестура Вично у своїх шерцох красни памятки на ньго буду чувац мац и бачи Янко Спочивай у мире Божим!
Красни памятки на це навики буду чувац швекор и швекра Пештиково Спочивай у мире Божим!
ОСТАТНЇ ПОЗДРАВ Дня 1. марца занавше нас зохабел мой мили шовґор
ОСТАТНЇ ПОЗДРАВ Дня 1. марца занавше нас зохабел мой мили шовґор
ЙОАКИМ ЕМЕЙДИ (1964–2020) з Руского Керестура
ЙОАКИМ ЕМЕЙДИ (1964–2020) з Руского Керестура Красни памятки на це навики будзе чувац Владо Пештиков з фамелию Спочивай у мире Божим!
Красни памятки на це навики будзе чувац Терезка Салаґова з фамелию Спочивай у мире Божим!
ОСТАТНЇ ПОЗДРАВ Дня 25. фебруара охабела нас наша мила нина
ОСТАТНЇ ПОЗДРАВ Дня 25. фебруара охабела нас наша мила нина
ОСТАТНЇ ПОЗДРАВ Дня 25. фебруара охабела нас наша мила нина
ВЕРУНА НЯРАДИ народзена Гайдук (1929–2020) з Руского Керестура Красни памятки на ню будзе чувац Маря Гайдукова з дзецми Спочивайце у мире Божим!
ВЕРУНА НЯРАДИ – ДЗВОНАРКОВА (1929–2020) з Руского Керестура Наша нина зоз своїм одходом претаргла и остатню живу нїтку котра нас вязала за єй родичох, нашого дїда и баби Кирдових и придружела ше ґу свойому супругови, шестром и братом до вичносци. З почитованьом – Ярослава и Михал Еделинсково з дзецми Спочивайце у мире Божим!
ВЕРУНА НЯРАДИ народзена Гайдук (1929–2020) з Руского Керестура Красни памятки на ню буду чувац Ситкарово и Йоличово Спочивайце у мире Божим!
30 РУСКЕ СЛОВО
ОСТАТНЇ ПОЗДРАВ нашому милому кумови
ЙОАКИМ ЕМЕЙДИ (1964–2020) Найкрасши хвильки препровадзени з тобу останю нам у милих памяткох. Спочивай у мире Божим!
6. МАРЕЦ 2020.
informator@ruskeslovo.com ОСТАТНЇ ПОЗДРАВ Дня 21. фебруара преселєла ше до вичносци наша мила мац, баба и прабаба
ОСТАТНЇ ПОЗДРАВ Дня 3. марта 2020. року, после чежкей хороти упокоєл ше
ШТЕФАН ГЛАДИК (1947–2020) з Билянки, Польска Снователь и длугорочни предсидатель „Обєднаня Лемкох” у Польскей, орґанизатор културних активносцох Лемкох и фестивалу „Лемковска ватра” у Ждинї. Поховани є 5. марца, а Литурґия служена у Билянци, у православней церкви Покрова Пресвятей Богородици СОЮЗ РУСНАЦОХ УКРАЇНЦОХ СЕРБИЇ ОСТАТНЇ ПОЗДРАВ Дня 26. фебруара занавше нас зохабела наша мила нина
МАРИЯ ИВАН народзена Хромиш (1940–2020) з Коцура
НА ЗДОГАДОВАНЄ Дня 11. марца наполня ше 12 роки як вецей нє з нами
З подзековносцу на єй любов, доброту и пожертвовносц, навики ю буду паметац син Юлин зоз супругу Марию, дзивка Лидка зоз супругом Карлом, унучата Даниєла, Карло, Иван, Тони зоз фамелиями Спочивай у мире Божим!
НАТАЛИЯ ГЕРБУТ ДЮРА ГЕРБУТ народзена Рац (1948–2008) (1927–2020) з Руского Керестура Памятку на їх любов и доброту занавше буду чувац Рацово, Паплацково и Винайово Спочивайце у мире Божим!
ОСТАТНЇ ПОЗДРАВ Дня 21. фебруара занавше ме зохабела моя шестринїца
ОСТАТНЇ ПОЗДРАВ Дня 26. фебруара, до вичносци ше преселєла наша кума
МАРИЯ ИВАН народзена Хромиш (1940–2020) з Коцура Красни памятки на єй милу подобу навики буду чувац братняк Янко зоз супругу Павлу и їх дзеци зоз фамелиями Спочивай у мире Божим! ОСТАТНЇ ПОЗДРАВ Дня 2. марца занавше нас зохабела наша мила мац, баба и прабаба
ФЕБРОНА ПАНКОВИЧ народзена Варґа (1926–2020) з Руского Керестура Мила мамо, барз нам буду хибиц каждодньово стретнуца, поради, красне слово и мир вашого обисца. Боль у шерцу превельки. Памятку на вас буду чувац дзивки Йоска Еделинскова з мужом Якимом и Геленка Колєсарова з мужом Ґабром Спочивайце у мире Божим!
6. MАРEЦ 2020.
НАТАЛИЯ ГЕРБУТ народзена Рац (1927–2020) з Руского Керестура З любову и почитованьом, красни памятки на ню чуваю кумчата Натка и Дюра зоз фамелиями Най спочива у мире Божим! ОСТАТНЇ ПОЗДРАВ Нашей милей баби и прабаби
ФЕБРОНИ ПАНКОВИЧ Навики вам будземе подзековни за шицку вашу любов, доброту, пораду и дарежлївосц. Вашо наймилши, унука Весна и праунуки Цецилия и Давид, унука Саня и праунуки Валентина и Антония, унука Ґабика и праунуки Яков и Изабела, унук Желько и праунуки Тони и Енди Спочивайце у мире Божим!
СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ Дня 29. фебруара наполнєли ше 40 днї як нас занавше зохабел наш брат
ВЛАДО СИВЧ (1949–2020) з Руского Керестура Памятку на ньго буду чувац шестри Маря и Меланка з фамелиями Спочивай у мире Божим!
РУСКЕ СЛОВО 31
informator@ruskeslovo.com СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ Дня 2. марца наполнєл ше рок як нас занавше зохабел наш братняк
СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ Дня 3. марца наполнєли ше 6 мешаци як нас занавше зохабела наша мила тета
ФЕБРОНИЯ МАҐОЧ (1929–2019) з Коцура
ВЛАДО БУДИНСКИ (1950–2019) з Руского Керестура Памятку на ньго чуваю братняци Ярослав и Михал Бодванского з фамелиями Най спочива у мире Божим!
З любову и почитованьом у красних памяткох навики ю будзе чувац фамелия Русковски: Микола, Слободанка и дзивка Биляна Спочивайце у мире Божим!
СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ Дня 2. марца наполнєл ше рок як нас занавше зохабел наш братняк
СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ Дня 8. марца наполнї ше жалосни рок як вецей нє зоз нами наш мили супруг, оцец, син, брат и шовґор
ЙОАКИМ ГАРДИ (1957–2019) з Руского Керестура
ВЛАДИМИР БУДИНСКИ – писатель (1950–2019) з Руского Керестура Красни памятки и здогадованя на тебе чуваю твойо братняци Владо и Сашо з фамелиями, як и андя Маря Семанова Спочивай у мире Божим! СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ Дня 2. марца наполнєл ше рок як нас занавше зохабел наш
Памятку на це чуваю супруга Фемка, синове Деян и Желько, родичи, шестра Сенка зоз фамелию и шовґор Михал Спочивай у мирe Божим!
НА ЗДОГАДОВАНЄ Наполнєло ше 34 роки як нас напущела наша мила мац
ВЛАДИМИР БУДИНСКИ (1950–2019) з Руского Керестура
ЦЕЦИЛИЯ СЕНДЕРАК (11. II 1986 – 2020)
Памятку на ньго и його доброту чуваю – Вида Рацова зоз супругом Славком и дзецми, Драґан зоз супругу Радмилу и їх дзецми, Дюрица зоз супругу Драґану и їх дзецми и Радослав Паланачково Спочивай у мире Божим! Дня 11. марца 2020. року наполнї ше рок, як нє з нами наша мила мац, баба и прабаба
НА ЗДОГАДОВАНЄ Дня 31. юлия 2020. року наполня ше тринац роки як нас занавше зохабел наш мили оцец, дїдо и прадїдо
МАРИЯ РЕГАК ЯНКО РЕГАК (1937–2019) (1961–2003) з Руского Керестура З любову и почитованьом, памятку на нїх навики буду чувац їх наймилши.
32 РУСКЕ СЛОВО
JOV]EN SENDERAK (17. XII 1995 – 2020)
z Dxrdqova Oжалосцени синове Михал и Петро, дзивка Юлияна зоз фамелиями. Нїґда вас нє забудземе. Спочивайце у мире Божим!
СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ Дня 3. марца 2020. року наполнєли ше седемнац роки як нас занавше зохабел наш мили супруг, тато, дїдо, брат и бачи
Наполнєло ше 24 роки як нас напущел наш мили оцец
ЯНКО РЕГАК (1937–2007) Спочивайце у мире Божим!
Дня 16. фебруара наполнї ше два роки як нас занавше зохабела наша мила мац
СТАНКА СЕНДЕРАК народзена Терзич (1945–2018) з Нового Саду Дзивка Ана, супруг Петро и жец Синиша. Нїґда це нє забудземе Спочивай у мире Божим!
6. МАРЕЦ 2020.
informator@ruskeslovo.com НА ЗДОГАДОВАНЄ Дня 10. марца наполнї ше рок як нас занавше зохабел наша мили супруг и бачи
ВЛАДИМИР ШАНТА (1943–2019) з Коцура Памятку на його доброту чуваю супруга Андєлка, Ната Дудашова з дзецми, Ина и Боґдан Сердарово з дзецми, Мики и Оленка и андя Мелана Шантова Спочивайце у мире Божим!
НА ЗДОГАДОВАНЄ Дня 7. марца наполня ше пейц роки як нє з нами наша мила дзивка и мац
НА ЗДОГАДОВАНЄ Дня 9. марца наполнї ше жалосни рок як нас занавше зохабел наш мили супруг, оцец и дїдо
ЮЛИЯН РАЦ (1948–2019) з Руского Керестура Тебе нєт, алє ми ище вше нє свидоми же ше вецей нє врациш и у думкох ши кажди дзень з нами. Твойо наймилши – супруга Ана, син Владислав зоз супругу Геленку, син Мирослав и Нада, унуки Мартин, Владко и Анамария Спочивай у мире Божим! НА ЗДОГАДОВАНЄ Дня 9. марца наполнї ше рок як вецей нє з нами наш мили
ЮЛИЯН РАЦ (1948–2019) з Руского Керестура Памятку на його любов и доброту буду занавше чувац шестра Наталия зоз супругом Янком, дзивка Таня Кнежевич зоз фамелию и син Владимир зоз фамелию Спочивай у мире Божим! СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ Дня 4. марца наполнєл ше рок як Дня 21. марца наполня ше штернас занавше зохабела наша мац, нац роки як нас занавше зохабел швекра, баба и прабаба наш оцец, швекор, дїдо и прадїдо
ЗДЕНКА ЧОЛАКОВ народзена Турински (1965–2015)
КСЕНИЯ САБАДОШ (1933–2019)
ВЛАДИМИР САБАДОШ (1928–2006)
Красни памятки на ню чуваю дзивка Катарина, син Мирослав, мац Меланка и оцец Мирослав Спочивай у мире Божим!
з Дюрдьова З любову и почитованьом вично их буду паметац дзивка Меланка Рацова зоз супругом Дюром, дзецми и унуками и дзивка Иринка Раґайова зоз супругом Владимиром и дзецми Най спочиваю у мире Божим!
СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ Наполнєли ше 4 и 24 роки як нє з нами нашо мили родичи
НА ЗДОГАДОВАНЄ Дня 10. марца 2020. року наполня ше 10 роки як нє з нами наша мила супруга, мац и баба
ДЮРА ГОРНЯК (1939–2016)
НАТАЛИЯ ГОРНЯК народзена Дудаш (1941–1996) з Руского Керестура
Памятки на нїх чува дзивка Оленка зоз фамелию Спочивайце у мире Божим!
6. MАРEЦ 2020.
НАТАЛИЯ НОВТА народзена Сеґеди (1943–2010) Памятку на єй любов, пожертвовносц и доброту чуваю єй наймилши Спочивай у мире Божим!
РУСКЕ СЛОВО 33
ИНФОРМАТОР
25233 РУСКИ КЕРЕСТУР, Войводина, Сербия ( / fax: +381 (0)25-703-032; 703-357 E-mail: dk.kerestur@gmail.com Чечуци рахунок: 840-86664-96 Число: 22/2020 Датум: 26.02.2020. На основи Одлуки Орґанизацийного одбору Фестивала рускей култури „Червена ружа”, Дом култури у Руским Керестуре розписує
К О Н К У Р С ЗА НОВИ РУСКИ ДЗЕЦИНСКИ ШПИВАНКИ 1. На конкурс мож послац авторски, по тераз нє виводзени, шпиванки за дзеци зоз текстом на руским язику. 2. Право участвованя на Конкурсу маю шицки заинтересовани зоз жеми и иножемства. 3. Орґанизатор Фестивала обезпечи пенєжни награди композитором за завжати перши три места и єдну награду за найлєпши текст. 4. Оценьованє и вибор шпиванкох котри буду виведзени на Фестивалу окончи фахова комисия хтору менує Орґанизатор. 5. Композициї треба же би були записани нотално, лєбо на ношачу звука, а треба приложиц и окреме видруковани текст. 6. Дом култури у Руским Керестуре затримує право видац виведзени шпиванки на тогорочним „Червеним пупчу” на окремним ношачу звука. 7. Роботи посилац найпознєйше по 20. април 2020. року на адресу: Дом култури (з назначеньом: за конкурс), 25233 Руски Керестур Секретар Фестивала Михайло Бодянец
* дзе цо будзе * дзе цо будзе *
ШВЕТОВИ МОЛИТВОВИ ДЗЕНЬ НА ПИЯТОК У ГРЕКОКАТОЛЇЦКЕЙ ЦЕРКВИ На пияток, 6. марца на 17 годзин, у грекокатолїцкей церкви св. апостолох Петра и Павла, будзе Шветови молитвови дзень. Молитву порихтали жени зоз Зимбабвеа под мотом „Стань, вежнї свою посцель и ходз!” Одбор Шветового молитвового дня, поволує шицких же би пришли и вєдно ше придружели ґу тей молитви.
* ПРЕДСТАВА „БЕЛАВА ПРИНЦЕЗА” У ДЮРДЬОВЕ На соботу, 7. марца у сали КУД „Тарас Шевченко” у Дюрдьове будзе виведзена представа „Белава принцеза” у режиї Янка Лендєра, а по тексту Саши Палєнкаша. Представа витворена у копродукциї РКУД „Др Гавриїл Костельник” зоз Кули и РНТ „Петро Ризнич Дядя” зоз Руского Керестура. Початок на 19 годзин, а уходнїца кошта 100 динари.
* У ДЮРДЬОВЕ БУДЗЕ ОСМОМАРЦОВСКИ КОНЦЕРТ На нєдзелю, 8. марца 2020. року, з нагоди Дня женох у Дюрдьове будзе отримани традицийни Осмомарцовски концерт. На концерту буду участвовац младши члени КУД „Тарас Шевченко” з вецей секцийох, школяре зоз дюрдьовскей ОШ и Дзецинскей заградки, як и госци, школяре младшого возросту зоз Миколшевцох, з Републики Горватскей. Програма почнє на 16 годзин у просторийох КУД „Тарас Шевченко” у Дюрдьове. Уходнїца 100 динари.
МАЛИ ОГЛАШКИ ДИХТОВАНЄ облакох и дзверох. Щици од витру, жими, праху, галайку, праху, инсектох. МОНТИРАМЕ: – РОЛЕТНИ – ГАРМОНИКОВО ДЗВЕРИ – ПАНТЛЇКОВО ДЗВЕРИ – МРЕЖИ ОД СУНЬОҐОХ – ВЕНЕЦИЯНЕРИ – ОПРАВКИ 025/5827-710, 060/5088-433
34 РУСКЕ СЛОВО
ФЕСТИВАЛ РУСКЕЙ КУЛТУРИ „ЧЕРВЕНА РУЖА” 25233 РУСКИ КЕРЕСТУР, Войводина, Сербия ( / fax: +381 (0)25-703-032; 703-357 E-mail: dk.erestur@gmail.com Чечуци рахунок: 840-86664-96 Число: 22/2020 Датум: 26.02.2020. Програмни одбор Фестивала рускей култури „Червена ружа” обявює
ЯВНУ ПОВОЛАНКУ МЛАДИМ ЗА УЧАСТВОВАНЄ НА „ЧЕРВЕНЕЙ РУЖИ 2020” З цильом осучасньованя и звекшаня числа младих творительох и интерпретаторох на „Червеней ружи”, найстаршей манифестациї нашого Фестивала, поволуєме шицких заинтересованих, младих од 15 по 35 роки старосци, же би ше приявели за участвованє на „Червеней ружи 2020”, котра будзе отримана 26. юния 2020. року, у Руским Керестуре. Приявиц ше мож за: 1. Змаганє за найкрасши дзивоцки и леґиньски глас – шпива ше єдну ЗАБАВНУ шпиванку на руским язику (поп, рок, денс, блуз, реґе, реп и други стили котри нє спадаю до ткв. народней музики), зоз особним провадзеньом на єдним инструменту, зоз провадзеньом своєй ґрупи (бенду), лєбо зоз провадзеньом Фестивалского оркестру; 2. Змаганє за найлєпшу авторску композицию (поп, рок, денс, блуз, реґе, реп и други стили котри нє спадаю до ткв. народней музики) – текст муши буц на руским язику, а интерпретатор може буц сам автор лєбо особа хтору вон анґажує; музичне провадзенє як описане у точки 1; * за авторох нєт старосна гранїца * тирванє композициї огранїчене на максимално 4 минути; 3. Змаганє за найлєпши цалосни наступ – оценює ше квалитет шпиваня и граня, справованє на сцени, стайлинґ, кореоґрафия и друґи елементи котри важни за комплетни упечаток; Право змаганя маю шицки млади у шицких трох катеґорийох, окрем потерашнїх побиднїкох у змаганю за найкрасши глас, хтори ше можу змагац у катеґорийох под точку 2. и 3. Зоз прияву, змагателє предкладаю шпиванку зоз котру жадаю наступиц, а о конєчним вибору можу ше порадзиц зоз орґанизатором. Змагателє можу ориґинално и креативно обдумац свой сценски наступ (нпр. зоз провадзеньом танцу, або подобне). У прияви треба назначиц шлїдуюце: мено и презвиско, адресу, е-маил адресу, число телефона, катеґория(ї) за котри конкурує, наслов(и) шпиванки(ох), мено автора, форму музичного провадзеня. Прияву мож превжац у Доме култури, лєбо на сайту www.ruskeslovo.com. Прияви послац найпознєйше по 20. април 2020. року, на шлїдуюци адреси: Дом култури, Русинска 75, 25233 Руски Керестур тел. 025-703-357; е-маил: dk.kerestur@gmail.com Михайло Бодянец, скретар Орґанизацийного одбору тел. 064-46-42-987; е-маил: dk.kerestur@gmail.com Мая Зазуляк Гарди, Комисия за „Червену ружу” тел. 065-416-57-49; е-маил: majazazuljak@gmail.com Секретар Фестивала Михайло Бодянец Городска управа за защиту животного штредку Городу Нового Саду на основи члена 10. Закона о преценьованю вплїву на животни штредок („Службени глашнїк Републики Сербиї”, число 135/04 и 36/09) обявює
ОБВИСЦЕНЄ о поднєшеней вимоги за одлучованє о потреби преценьованя вплїву на животни штредок проєкта Ношитель проєкта „ЕНТЕРИЄР ЯНКОВИЧ” Д.О.О. Нови Сад, Приморска 88, поднєсол вимогу за одлучовaнє о потреби преценьованю вплїву на животни штредок проєкта „Реконструкция, добудов и надобудов продукцийно-скалдзиского обєкта зоз поевровосцу П и П+1” у Улїци Приморска 88, у Новим Саду, на катастерскей парцели число 386/27 К.О. Нови Сад IV, Город Нови Сад. Зоз предметним проєктом предвидзене лаґерованє, механїчни обробок (брушенє, дзиравенє дзирох, поставянє окови и полиранє), фарбенє/лаґованє/байцованє, сушенє медияпан плочох, фурниру и масивного древа, монтажа и пакованє. Податки и документацию зоз вимоги ношителя проєкта мож видзиц у просторийох Городскей управи за защиту животного штредку Городу Нового Саду, Улїца Руменацка 110 а, Нови Сад, роботни днї од 10 до 15 годзин. Шицки заинтересовани, у чаше 10 днї од дня обявйованя того обвисценя, можу дац свойо думанє у писаней форми на адресу Городскей управи за защиту животного штредку Городу Нового Саду.
6. МАРЕЦ 2020.
sport@ruskeslovo.com
VII МЕДЗИНАРОДНИ ФИНАЛНИ ТУРНИР У МАЛИМ ФОДБАЛУ „РУСИН КУП” У БАРДЕЙОВЕ У СЛОВАЦКЕЙ
„РУСИНСКИ ПОГАР” ОЗНОВА ОСВОЄЛИ МИКЛОШЕВЧАНЄ VII Финални Медзинародни турнир у фодбалу „Rusyn cupˮ одбавени 29. фебруара у Бардейове у Републики Словацкей, а „Русински погарˮ и того року освоєла екипа НК „Русин” з Миклошевцох у Горватскей. Участвовали 16 екипи, а медзи нїма и два зоз Сербиї, зоз Коцура и Руского Керестура
Н
а закончуюцим, финаналним, турнире ткв. Русин купу одн. Медзинародним турнире у малим фодбалу „Русински погар” змагали ше 16 екипи, а вєдно коло 200 бавяче рижних ґенерацийох. Найвецей екипи зоз Словацкей, єдна з Горватскей та два зоз Сербиї. На закончуюци турнир пласовали ше перши три зоз пейцох квалификацийних турнирох хтори концом прешлого року одбавени у пейцох местох, одн. у Братислави, Стропкове, Сабинове, Снини и у Руским Керестуре. На финалним турнире у Бардейове екипи бавели у штирох ґрупох, а єдно змаганє тирвало 15 минути. Перши два екипи зоз ґрупи ишли до штварцини финала, вец шлїдзело полуфинале и финале. У финалу ше стретли два найлєпши екипи, а и того року то були фодбалере з Миклошевцох, а бавели процив екипи КЕ Теам зоз Кошицох. Було то драматичне змаганє до конца зоз нєришеним резултатом 3:3, а после бица пеналох ознова славели Миклошевчанє. На тогорочним финалним Русин-купу зоз Сербиї ше змагали екипи „Браца Русини” з Руского Керестура и екипа „Коцурци” зоз Коцура. Як дознаваме, обидва екипи прешли у ґрупи, дошли по полуфинални уровень змаганя, алє Коцурци страцели, док Керестурци мали нєщесце же ше им од седем бавячох троме покалїчели, та змаганє у полуфиналу були примушени препущиц екипи зоз Свиднїку. И попри тим, як виявел єден з учашнїкох з екипи Керестурцох Владимир Олеяр, зоз Бардейова и того Купу принєсли барз красни упечатки. Турнир одбавени у одличней орґанизациї, спортскей атмосфери, а бависко було барз квалитетне. Як интересантносц Олеяр визначел же зоз места Гумене наступела екипа составена зоз грекокатолїцких свяще6. МАРЕЦ 2020.
ЕКИПИ ЗОЗ СЕРБИЇ У екипи „Браца Русини” зоз Руского Керестура, бавели Боян Бранкович, Борис Югик, Михайло Хома, Владо Малацко, Златко Колєсар, Деян Барна и Владимир Олеяр. За екипу „Коцурци” з Коцура наступели Александар Макаї, Дарко Новак, Драґан Горняк, Даниел Горняк, Марко Дюрович, Радослав Лазетич, Стеван Луткич и Драґан Козомора.
УЧАШНЇКИ ФИНАЛА На турнире наступели 16 екипи – НК „Русин” зоз Миклошевцох – Горватска, зоз Словацкей екипи „Боца юниорс” Снина, „Макивци” Стропков, „Князи” Гумене, „Фудбал базар” Прешов, „Свиднїк” Свиднїк, „Стакчин академи” Снина – валал Стакчин, „Браца Русини” Руски Керестур, КЕ „Тим” Кошице, „Дрим тим” Медзилаборци, „Аматер клуб” Прешов – валал Жипов, „ДТМ Фолеˮ Стара Любовня, „Коцурциˮ Коцур, „Ферино тимˮ Братислава, ТЙ „Дуява Хмеловаˮ Хмельова, „Русин Чернина” Черинина при Свиднїку
нїкох и барз добре бавела. Характеристика Турниру тиж же наступели и професийни бавяче, репрезентативци Словацкей у фусбалу, так же ше на турнире видзело одличне професийне бависко, поготов у закончуюцей фази. – Я мам упечаток же „Русински погар” у Словацкей таки познати так у нас Фествал „Червена ружа”, лєм же вон у рамикох спорту. Знаме же Русин-куп порушал Мартин Ямрошкович зоз Републики Словацкей, а на нїм можу участвовац професийни и аматерски тими, составени зоз Руснацами и їх приятелями. Циль же би ше и на тим подручу Русини з вецей жемох упознавали и дружели, и думам же ше то витворює. И ми з Керестура сцеме активно у тим участвовац и сотрудзовац и надалєй. – заключел Олеяр. ■ М. Афич
РУСКЕ СЛОВО 35
СПОРТ ПРИРИХТУЮЦЕ СТРЕТНУЦЕ КАДЕТОХ ФК „РУСИН”
ОДЛИЧНИ ПОЧАТОК Перше приятельске стретнуце кадетох Фодбалского клубу „Русин” одбавене внєдзелю, 23. фебруара, на керестурским Ярашу, процив кадетох ФК „Гайдук” зоз Кули, хторе закончене з резултатом 3:1 (2:1). Русин бавел у составе꞉Чордаш, Семан, Бодянец, Няради, Марио Иличич, Попов, Неманя Ковачевич, Лука Иличич, Джуджар, Тома, Давид Надь, Чон-
ка, Зорич, Марко Ковачевич, Шомодї, Драґутинович, а ґоли дали: Александар Тома (2) и Неманя Ковачевич (1). Тренере꞉ Зденко Шомодї, Владимир Хома, Деян Йолич и Мирослав Накич. Пред числену публику, першенствено домашню, алє и числених госцох зоз Кули, перши полчас фодбалерох стартовал борбено. Русиново бавяче указали добре тимске бави-
ПОРАЖЕНЄ ОД ВЕРБАЩАНЬОХ На приятельским стретнуцу хторе одбавене пред числену публику внєдзелю, 1. марца, на фодбалским стадионє Яраш у Руским Керестуре, кадети ФК „Русинˮстрацели од ФК „ЦФКˮ зоз Вербасу, з резултатом 4:2. Русин наступел у составе – Чордаш, Драґутинович, Чонка, Максимович, Няради, Иличич Марио, Джуджар, Ковачевич Марко, Ковачевич Неманя, Иличич Лука, Надь, Тома, Зорич и Семан. Тренере: Зденко Шомодї, Владимир Хома, Деян Йолич и Мирослав Накич Перши ґол зоз пеналу за Русин у 20. минути дал Александар Тома. На першу павзу бавяче пошли з резултатом 1:0 за Русин. Други полчас, як и звичайно, прешол у вельо интензивнєйшей борби обидвох екипох. Процивнїцки тим озбильна конкуренция, а то шевидзело уж на початку кед уруцели шейсцох нових, одпочинутих бавячох. После резултату од 3:1 за Вербащаньох, ище єден квалитетни ґол за Русин ознова дал Александар Тома, та ше тото приятельске змаганє закончело з резултатом 4:2 за госцуюцу екипу.
ско, а увежбаносц и сиґурносц на терену тиж нє виостали. Так перши ґол у 25. минути дал Алексанар Тома, а лєм даскельо минути познєйше дал ище єден – други ґол за Русин. Фодбалере Гайдука у другим полчасу рушели з оштрейшим бависком, а од даскельо нагодох за ґол удало ше им вихасновац єдну и так зменшац резултат на 2:1. Коло 45. минути, после евроґола Неманї Ковачевича, Русин превжал озбильну резултатску предносц и так приятельске стретнуце закончел з резултатом 3:1, котре и попри тим же було напарте и борбене, заш лєм прецекло у фер и коректним бависку. Було то змаганє на хторим русиново кадети на ище єден завод указали свой потенциял, свою моц и добру кондицию, хтора потвердзує же интензивни жимски тренинґи ище як даваю резултати. Млади фодбалере, по ярню часц першенства, хтора почнє концом марца, буду мац ище два приятельски стретнуца, а будзе одбавени и реванш у Кули. Ан. М.
У СЛИКИ И СЛОВОХ
ЕВРОПСКЕ ПЕРШЕНСТВО У ФУТСАЛУ РЕПРЕЗЕНТАЦИЙОХ ПАНОЦОХ У Ческей Републики у Праги, отримане европске першенство репрезентацийох паноцох, хтори пасторално служа у Европи, у малим фодбалу, такволаним футсалу. На першенстве ше змагали 19 репрезентациї, а перше место освоєла репрезентация Польскей, друге Босни и Герцеґовини, а треце Портуґалиї. Репрезентация паноцох Сербиї страцела од Словацкей зоз 4:0, од Билорусиї страцела зоз 1:0, зоз репрезентацию Албаниї бавела вировнато 1:1, а победзела Казахстан зоз 2:0, а тиж и репрезентацию Италиї. У репрезентациї Сербиї бавели паноцове зоз шицких владичествох у Сербиї, а зоз владичества за грекокатолїкох бавел о. Дарко Рац, парох зоз Бачинцох. На першенстве ше змагали 260 священїки у репрезентацийох, а приял их и кардинал у Праги Доминик Дука. Нарок першенство будзе отримане у Темишвару у Румуниї од 8. по 12. фебруар. Вл. Дї.
36 РУСКЕ СЛОВО
6. MАРEЦ 2020.
sport@ruskeslovo.com
СТОЛНОТЕНИСКИ КЛУБ „РУСИН” ЗОЗ РУСКОГО КЕРЕСТУРА
ТРИ ПОБИДИ У ТРОХ КОЛОХ Спортисти Столнотениского клубу зоз Руского Керестура у трох остатнїх колох хтори бавели зазначели и три прешвечлїви побиди. Тераз су други на таблїчки з єдним змаганьом менєй од першей екипи з Оджаку. У шицких колох бавела стандардна Русинова постава – Матей Сабадош, Михайло Сабадош и Стефан Горняк
Р
Кажди вечар вредно тренираю у спортскей гали пейц раз до тижня
усиново столнотенисере 12. фебруара одбавели 11. коло у Южнобачкей лиґи и як домашнї победзели екипу СТК „Бачка Паланка II” зоз резултатом 4:1. У першим змаганю Матей Сабадош и Михайло Сабадош победзели з резултатом 3:0, одн. 3:1, а Матей з истим резултатом победзел у остатнїм змаганю. Пред тим зоз Михайлом победзели максимално и у дублу, док Стефан Горняк на тот завод страцел. У 12. колє Русин бул шлєбодни, а у 13. бул госц у Селeнчи дзе победзел домашню екипу зоз 4:1. Матей Сабадош на тот завод страцел зоз 0:3, Стефан Горняк победзел процивнїка зоз 3:1, Сабадошове у дублу тиж победзели з максималним резултатом, а Михайло Сабадош ище раз зоз 3:2. Штернасте Коло Русин одбавел дома з екипу СТК „Милетич II” зоз Сербского Милетичу зоз 4:0. Сабадошово хлапци знова були успишни и достали шицки три сети, як и дубл змаганє, а Стефан Горняк победзел зоз резултатом 3:2. Тренер у задзекованю Драґан Ковачевич прекоментаровал же є нє задовольни зоз страценим сетом у Селенчи, бо дума же столнотенисере Русина, а окреме Матей Сабадош, себе таке нє шму допущиц. Русин тераз други на таблїчки, бо ма змаганє менєй од першей екипи на таблїчки СТК „Оджак”, алє понеже Оджак ище єдно коло ма буц шлєбодни, на концу ше годно случиц же о першим месце будзе одлучовац сет розлика. До конца тогорочней сезони ище оставаю пейц кола, а шлїдуюце, 15. будзе 14. марца. СТК „Русин” тих дньох одлучел оможлївиц тє. финансовац єдней особи (ище ше нє зна хто то будзе) покладац 6. МАРЕЦ 2020.
ОПРОБОВАЛИ ШЕ И НА ПЕРШЕНСТВЕ СЕРБИЇ Бавяче СК Русин” 29. фебруара и 1. марца наступели ” на Поєдинєчним першенстве Сербиї за кадетох у Новим Садзе. Русин представяли троме бавяче Матей Сабадош, Иґор Фейди и Стефан Колошняї. Сабадош прешол квалификациї и вошол медзи 16 од 32 найлєпших бавячох у Сербиї, а було их 80 цо участвовали на змаганю. Тренер Драґан Ковачеви нєзадовольни зоз Матейовим пласманом, понеже реално, вон би требал буц медзи 16 найлєпшима, так як цо влонї виборел место медзи 8 найлєпшима у Войводини. Як коментарує Ковачевич половка у тим пласману и тренерова гришка, понеже нє добре темпирал Матейову форму. Но, и так то нє мали успих за таки мали клуб як керестурски Русин. Фейди и Колошняї випадли у квалификацийох, а понеже су по рокох младши кадети то за нїх було вельке виволанє, алє и нагода здобуц нєобходне нове искуство.
испит за тренера, понеже потерашнї тренер хтори у задзекованю Драґан Ковачевич достанє лиценцу лєм за роботу зоз дзецми (цо у тим спорту чежше витвориц т. є. лиценцу може достац лєм искусна особа). Того викенду, 7. и 8. марца, у Новим Садзе русиновци буду участвовац на Першенстве Сербиї за младших кадетох и юниорох. Змагац ше буду Иґор Фейди, Стефан Колошняї и Матей Макаї у катеґориї младших кадетох, а медзи юниорами наступи Матей Сабадош. ■ М. Афич
РУСКЕ СЛОВО 37
ИНТЕРМЕЦО
ГОРУЦИ ТЕПШИ од Лїляни Еделински
Фит мафини зоз бундави Потребне:
Пририхтованє: Помишац шицки состойки и на концу додац потарту бундаву. Мишанїна най одстої пол годзини и вец ю покласц до помасцених фурмочкох за мафини и печиц на 180 ступнї пол годзини, а вец звекшац на 200 ступнї и печиц док нє почервеня. Смачного! Надпомнуце: место бундави мож положиц 400 ґрами потарти яблука.
Потребне: ■ ■ ■ ■ ■ ■ ■ ■ ■
180 ґрами марґарину 180 ґрами цукру 3 жовчки 2 деци млєка 300 ґрами муки пол пращка за печенє килу пощикани вишнї 3 бильчки 9 ложки цукру
38 РУСКЕ СЛОВО
■ вайцо ■ 2 поджмени банани ■ 2 ложки меду ■ пращок за печенє ■ ванелийов цукер ■ 300 милилитри йоґурту ■ 200 милилитри млєка ■ 200 ґрами сухого грозна ■ 400 ґрами потартей бундави ■ 500 ґрами овсово пахульки ■ ложичку цимету ■ 2 ложки чия нашенькох
Питка зоз вишнями Пририхтованє Добре вимишац марґарин, цукер, жовчки, млєко, муку и пращок за печенє и усипац до помасценей и помученей тепши. На цесто положиц пощикани вишнї и печиц на 180 ступнї док боки нє почервеня. Док ше цесто пече, витрепац 3 бильчки зоз 9 ложками цукру. Кед боки на цесту почервенєли, положиц пуслу на верх и допечиц ( най пусла дакус покафови ) Смачного! Тот рецепт од моєй баби Мелани Ходаковей
6. МАРЕЦ 2020.
rusmak.ruske@gmail.com
ГОРУЦИ ТЕПШИ од Верици Фейсa
Пияна потька
Векшу очисцену потьку позарезовац з обидвох бокох, добре посолїц, и попопровац з нука и од вонка. Цалу потьку мож пререзац на два часци. Вшадзи там дзе розрезане треба ухпац колєско лимуна. Кед маце роштелї хтори вам можу стануц до тепши, добре би було рибу положиц на тоти роштелї, а вец до тепши. (Мож и без роштельох). Рибу треба преляц з 2 деци олєю и децу билого вина. Положиц печиц 45 минути на 200 ступнї.
У другей судзини на деци олєю попражиц єдну цибулю, два струча цеску, додац 20 деки умитей рискаши и наляц два деци води и два деци билого вина. Дoдац солї, попру и вариц 10–15 минути. Рискашу положиц коло риби до тепши на роштелї, а рибу ище раз преляц з погаром билого вина. Печиц пол годзини на 220 ступнї. Кед маце роштелї у тепши, вец сце годни даскельо раз преляц рибу з тим цо у тепши одцадзене. Рибу сервирац з лимуном и петрушковим лїсцом.
Рибова юшка
6. МАРЕЦ 2020.
Пририхталa: Лю. Цвеїч
Пошекац три главки цибулї и добре, их попражиц на олєю, а з часу на час додавац покус води. До попраженей цибулї додац струче цеску, вимишац у блендеру, лєбо з миксером, (”штапним”). У другей судзинки порихтац присмачки за рибову юшку, по упутству так як пише на мещку, додац кус попру у зарну, веґети и єдну децу парадичанки. Вариц сциха дас 10 минути, док ше пена нє спуши, а вец шицко змишац з порихтану цибульку и до того положиц килу и пол до два кили потьки, и наляц литру и пол до два литри води. Води нє шме буц вельо же би юшка нє була лїха, а вариц нє треба длуго, лєм дас 15 – 20 минути. Муши добре врец. Вец до юшки уляц децу билого вина и сциха най вре ище 5, 10 минути. Ґу рибовей юшки мож вивариц галушки лєбо ґаґорки, уж кому як по смаку. Смачного!
РУСКЕ СЛОВО
39
ИНФОРМАТОР, ОГЛАШКИ, ИНТЕРМЕЦО
ГЛАСНЇК ПО РУСКИ
ТРИЦЕТИ, ЮВИЛЕЙНИ ФЕСТИВАЛ НОВЕЙ РУСКЕЙ НАРОДНЕЙ ШПИВАНКИ „РУЖОВА ЗАГРАДКА”
РОК LXXVI ЧИСЛО 10 (3879) НОВИ САД, 6. МАРЕЦ 2020.
ВИВЕДЗЕНИ 14 НОВИ КОМПОЗИЦИЇ
Фото: В. Вуячич
Фото: Вероника Вуячич
ЦЕНА 30 ДИНАРИ
■ „РУЖОВА ЗАГРАДКА”, ШВЕТО РУСКЕЙ ШПИВАНКИ
Фотоґрафия: 0140P
Даєдни фотоґрафиї обявюємє вецей раз, понеже за нїх дотераз нєт нїяки податки.
ОГЛЯД НУ ЦЕ НА ПРЕ ШЛОСЦ
оволуєме читачох новинох „Руске слово” же би помогли препознац особи на старих фотоґрафийох. Пре точне идентификованє особох на сликох, хтори маю окремП ну музейну вредносц, потребна помоц од ширшей явносци. Шицки фотоґрафиї настали у дакедишнєй фотоґрафскей роботнї Бруґошових у Руским Керестуре. Кажду фотоґрафию ше подпише зоз одредзену шифру, та кед же препознаце даєдну, лєбо вецей особи на фотоґрафиї, модлїме Вас же бисце явели до Заводу на число телефона 021/548-421, лєбо на мейл: zavod.rusini@gmail.com.
Фотоґрафия: 0147P-b