Issuu

ИНФОРМАТОР, ОГЛАШКИ, ИНТЕРМЕЦО

ГЛАСНЇК ПО РУСКИ

ÂÈÍ¯ÖÀÐÅ ÎÇÍÀ×ÅËÈ ØÂÅÒÎ ÑÂßÒÎÃÎ ÒÐÈÔÓÍÀ инаре и винїцаре внєдзелю, 14. фебруара, преславели свойого защитнїка – святого Трифуна, защитнїка винїци и поля. У Бикичу ше преславу Дня св. Трифуна уж традицийно означує у винїци нашого познатого винїцара и продукователя вина Мирослава Сокола. У присустве Соколовей фамелиї и блїзких приятельох, винїцу пошвецел священїк парох у Бикичу о. Владимир Еделински Миколка, вон и залял чокот зоз вином, а пан Сокол орезал винову лозу, зоз чим ше символично означує будзенє винїци после жими и добри урожай грозна. Истого дня у Беркасове отримана традицийна привредно-туристична манифестация, 26. по шоре „Сримска винияда”. Манифестация отримана у Доме култури, односно у МЗ Беркасово дзе ше придавало прикладнїки вина хтори потим оценьовал Слободан Шапоня, фаховец за вино зоз Шиду. У катеґориї билих винох було 11 прикладнїки. Перше место освоєло Польопривредне ґаздовство „Сокол” з Бикичу, друге Бранко Митрович з Беркасова, а треце Милош Коїч, тиж з Беркасова. У катеґориї червеного вина було осем прикладнїки. Перше место освоєл Бранко Дошич зоз Шиду, друге Дарко Плахчински зоз Шиду, а треце Джон Файфрич з Беркасова. На оценьованє придати лєм штири розе вина, а за найлєпше преглашене вино Польопривредного ґаздовства „Сокол”, вец вино Саши Ґаїча зоз Александровцу, а як треце Дарка Плахчинского зоз Шиду. Наградзеним придати плакети и подзекованя. Орґанизаторе манифестациї була Месна заєднїца Беркасово з помоцу Општини Шид и Туристичней орґанизациї Шиду. В. Дї./В. В.

РОК LXXVII ЧИСЛО 8 (3929) НОВИ САД, 19. ФЕБРУАР 2021.

ЦЕНА 30 ДИНАРИ

Фото: Вероника Вуячич

Фото: В. Вуячич

ОГЛЯДНУЦЕ НА ПРЕШЛОСЦ

Фотоґрафия: 332N

Фотоґрафия: 0360P

оволуєме читачох новинох „Руске слово” же би помогли препознац особи на старих фотоґрафийох. Пре точне идентификованє особох на слиП кох, хтори маю окремну музейну вредносц, потребна помоц од ширшей явносци. Шицки фотоґрафиї настали у дакедишнєй фотоґрафскей роботнї Бруґошових у Руским Керестуре. Кажду фотоґрафию ше подпише зоз одредзену шифру, та кед же препознаце даєдну, лєбо вецей особи на фотоґрафиї, модлїме Вас же бисце явели до Заводу за културу войводянских Руснацох на число телефона 021/654-65-34, лєбо на мейл: zavod.rusini@gmail.com.

Даєдни фотоґрафиї обявюємє вецей раз, понеже за нїх дотераз нєт нїяки податки.

Завод за културу войводянских Руснацох ма нове число телефона 021/654-65-34

■ ПОЧИНАЮ РОБОТИ

У ВИНЇЦОХ

НЄРОЗЛУЧНИ ПРАВА И ОБОВЯЗКИ Пише: Марияна КОЛОШНЯИ, правнїца и Предсидателька Синдикалней орґанизациї НВУ „Руске слово”

Од самого снованя, ище од давного 15. юния 1945. року по нєшка,

у намагаю же би у нєй на першим месце були запровадзени Новинско-видавательна установа „Руске слово” прежила вельки солидарносц, гуманосц, родна ровноправносц и єднаки одношеня пременки и трансформациї, од пременки назви, орґанизациї, медзи занятима. Зоз подписованьом Колективного контракту, руководства, до пременки снователя и шедзиска. Шицко цо ше котри детальнєйше реґулує права и обовязки занятих, Синдикат случовало у бувшей Югославиї и у терашнєй Сербиї, вельки и Установа окреме остатнїх рокох вєдно робя на витворйованю историйни подїї, пременки у политики, власци и орґанизациї роботних правох занятих. Понеже нам плаци ище вше на нїзким держави, економски кризи и почежкосци у окончованю порядней уровню (пре специфични статус Установи, законски преписаня дїялносци, тиж так залапели и „Руске слово”. У тим кризним периодзе и финансийни средства) до Колективного контракту, у складзе даєдни роки наисце нє були лєгки, чежко ше жило и чежко робело. зоз Законом и финансийнима можлївосцами, унєшени пременки Медзитим, дзекуюци потримовки держави, хтора вше мала хтори ше одноша на звекшанє цеплого оброку занятих и реґулованє вецей файтох солипорозуменя за руску националну меншину, алє и велькей пошвеСвидоми о тим же кельо занятим важна дар ней помо ци: соли дар на помоц занятим у случаю хороти ценосци и витирвалосци занятих, потримовка и порозуменє, и реха билита циї, солидарна Новинско-видавательна установа Синдикат НВУ „Руске слово” помоц за народзенє дзецка, як и „Руске слово” витримала, отримала помоц пре финансийну нєвии НВУ „Руске слово” ше здружели ше, змоцнєла и иснує и далєй. годносц занятих. Даваю ше и Роботнїки „Руского слова” вше були у намагаю же би у „Руским слове” на дарунки: дзецом занятих за Крачун свидоми своєй одвичательносци, першим месце були запровадзени и Нови рок, женом за Дзень же кельо новини, часописи и солидарносц, гуманосц, родна ровноправносц женох (8. марец), а хлопом за кнїжки значни за отримованє и єднаки одношеня медзи занятима Дзень хлопох (19. новембер). руского язика, култури, традициї Заняти тиж так до ставаю и и вообще, за отримованє вязи медзи Руснацами у жеми и швеце. Праве прето, „Руске слово” ювилейни награди за 10, 20 и 30 роки роботи (стажу) у од самого початку старало ше нє лєм о своїх виданьох и Установи у року у котрим виторели ювилейне право. Окрем того, Управни одбор НВУ „Руске слово” 28. фебруара читательох, алє и о своїх занятих. Од снованя Установи, та по початок дзеведзешатих, держава ше 2020. року принєсол Правилнїк о наградох и припознаньох старала о роботнїцких правох. Кед тота епоха самоуправяня Новинско-видавательней установи „Руске слово” на основи закончена, у „Руским слове” уж на початку транзицийних часох, котрого ше занятим додзелює награди и припознаня НВУ 18. юлия 1991. року основани Синдикат НВУ „Руске слово”. „Руске слово” (на уровню цалей Установи) за професийносц Нашо заняти, шицки високо факултетски образовани, наисце и квалитет у роботи, пошвеценосц Установи, професиї и етики, професийно робя свою роботу. Споза готових и конєчних колеґиялносц и общи допринос колективу и дружтву. Тиж так ту продуктох – новинох, часописох, кнїжкох и других виданьох стої предвидзени и Награди редакциї новинох „Руске слово” хтору велька и орґанизована тимска робота шицких занятих. Шицки маю право до стац шицки заняти и вонкашнї сотруднїки, роботи повязани и попреплєтани, єдно без другого нє мож, а и як и награди других редакцийох котри маю право достац попри звекшаного обсягу роботи хтори накладаю нєшкайши вонкашнї сотруднїки. Награди подрозумюю пенєжну суму, часи, заняти маю вецей задлуженя, а и далєй муша буц швидки, а додзелює ше их кажди други рок, або на кажди пейц роки професийни и одвичательни. Попри того, живот вше приноши у зависносци од награди, односно виданя лєбо инстанци даяки нови нєсподзиваня. Окреме прешлого 2020. року од хтора ю додзелює. початку шветовей пандемиї вирусу корона требало ше добре У остатнї час, кельо законски предписаня и финансийни орґанизовац и звикнуц на нови способ роботи. У исти час сред ства дошлєбодзели, вельо ше поробело на стимулациї, „Руске слово” пред собу мало вельки циль – преселїц ше до своїх просторийох у Футожскей 2 у Новим Садзе, и то на способ мотивациї и злєпшаню положеня занятого у „Руским слове”. же би анї єдно число новинох, часописох и других виданьох, як Установа и Синдикат вєдно робя на тим же би плаци занятих були и цала административна робота, нє церпело прерви. Цалого векши, алє розуми ше же за то потребна нова реорґанизация роботи прешлого року, а и того понеже пандемия ище вше тирва, у фирми у складзе зоз часом у котрим жиєме. У наздаваню же нам заняти указали вельку орґанизованосц, схопносц, витирвалосц, будуци часи то дошлєбодза, треба ище набавиц нови и модерни колеґиялносц, и порихтаносц за нови приступ ґу роботи, средства за роботу, обучиц занятих за роботу у нових технолоґийох и на тот способ исц вше напредок, лапац и тримац крочай онлайн и часто без роботного часу. У своєй порядней роботи Синдикат порядно отримує схадзки зоз сучасним способом информованя и сучасну технолоґию. зоз своїма членами на хторих ше бешедує о шицких питаньох „Руске слово” планує ище длуго тирвац, и професийно окончовац хтори ше одноша на права и интереси занятих, подписує свою мисию. Ми завишиме и од ґлобалних трендох и од дружтвених контракти зоз предавальнями же би ше занятим оможлївело обставинох у держави у хторей робиме и жиєме, алє вельо купованє на рати, означує швета и вельки подїї у особним живоце, можеме поробиц и сами. Лоґика ясна – кед заняти задовольни хвильки як цо то винчанє, народзенє дзецка, одход до пензиї и кед им на роботи добре, буду и продуктивнєйши, и креативнєйши. и подобне. За шицки питаня вязани за свою роботу, Синдикат Партнерске и щире одношенє Синдикату и Установи ґарантує ше консултує и сотрудзує зоз Союзом самостойних синдикатох нам єдну файту самоуправи, дзе права и обовязки иду вєдно городу Нового Саду и општинох. и нєрозлучни су.■ Свидоми о тим же кельо занятим важна потримовка и порозуменє, Становиска висловени у тим тексту виключно авторово и нє Синдикат НВУ „Руске слово” и НВУ „Руске слово” ше здружели вше одражую ушорйовацку политику новинох „Руске слово”

2 РУСКЕ СЛОВО

19. ФЕБРУАР 2021.

ЗМИСТ

УВОДНЇК Пише: Олена ПЛАНЧАК-САКАЧ, заменїца главного одвичательного редактора

■ Тижньовнїк 4. Дружтво Руснацох Суботици достало просториї

■ Нашо места 8. Потримовка Покраїнскей влади за проєкти у Вербаше

■ Економия 12–13. Почало контраченє корнишонох у Керестуре

■ Руске словечко 14–15. Манґи, японски стрип феномен за цали швет

■ Култура и просвита 23. Добри резултати на школских змаганьох зоз математики

■ Дом и фамелия 19–22. Отримованє физичней форми у епидемиї

■ Людзе, роки, живот 24–25. Стретнуце: Фамелия Далибора Гнатка зоз Шиду

■ Духовни живот 29. Вистки зоз наших парохийох

■ Информатор

30–33. Мали оглашки и In memoriam

■ Спорт 44–35. Пририхтованя наших клубох за предлуженє фодбалского першенства

■ Интермецо 38–39. Горуци тепши Насловни бок: Винїцаром почала сезона Авторка фотоґрафиї: Вероника Вуячич

ПАРА ДИҐМА ШЛЄБОДИ У Алеї Мики Антича, нєдалєко од студентского кампусу, у Новим Садзе, у престолнїци култури, прешлого тижня одкрити памятнїк українскому поетови, малярови, будительови и борцови за достоїнство и людски права, Тарасови Шевченкови. Памятнїк святочно одкрили городоначальнїк Нового Саду Милош Вучевич и амбасадор України у Сербиї Олександер Александрович, у присустве представительох українских и руских институцийох и нє велького числа гражданох, пре уж познати епидемиолоґийни мири. Бисту Тараса Шевченка направел познати українски скулптор Володимир Цисарик и вона дарунок гражданох Львова гражданом Нового Саду. Наш город у наиходзацим чаше будзе иницировац поставянє памятнїка Вукови Караджичови у Львове, бо у тим городзе уж постої улїца з його меном, нє лєм пре реципроцитет, алє же би ше потвердзели добри панславянски одношеня двох побратимених городох. Памятнїк Шевченкови одкрити праве у чаше пред самим шветом Державносци, хторе у Републики Сербиї преславюєме 15. и 16. фебруара, кед ше здогадуєме на Перше сербске повстанє и Сретеньски устав, хтори треци по шоре, алє перши у модерней сербскей держави, принєшени у Краґуєвцу 1835. року. Тот Сретеньски устав бул барз либерални, у нїм були убудовани фундаментални демократични права як цо то нєзависносц судства и граждански шлєбоди, а з нїм було утаргнуте и крипатство. Алє тот Устав, хтори писани по углядзе на тедишнї белґийски и французки, потирвал лєм 55 днї, бул пребарз демократични и вельки сили того часу, Русия, Австрия и Турска вимагали його утаргованє. Без огляду же тирвал кратко, вон указал на парадиґму шлєбоди за хтору ше борел орґанизовано сербски народ, док ше Тарас Шевченко, за тоту шлєбоду борел як поєдинєц. Тоти два приклади з историї нам указую же шлєбоду нє мож достац, алє ю кажда ґенерация муши освоїц и чувац зоз своїм знаньом, шмелосцу, борбу и витирвалосцу. Кед ше здогаднєме лєм початку 20. вику и як ше витирвало борели жени за свойо права, видзиме же и нєшка тота борба цихо тирва. Штредком 20. вику Абориджини у Австралиї ше виборели за свойо права як народ, шейдзешатих рокох того истого столїтия Афроамериканци ше виборели у ЗАД за свойо достоїнство и людски права, у держави хтора свою демократичносц окреме визначує у длугим часовим периодзе! Шлєбода наша насушна потреба, як воздух и вода, и кед ше за ню раз чловек вибори, вона алтернативу нє ма. Тоти два парадиґми борби за шлєбоду, Шевченкова як поєдинца и сербского народу як колективитета, треба чувац у нашим паметаню и учиц о нїх нашо потомство, а памятнїк Тарасови Шевченкови будзе ище єдна културна станїца у нашим городзе, у нашей престолнїци култури.

* ”РУСКЕ СЛОВО” – гласнїк по руски * Виходзи каждого пиятку * Снователь Национални совит рускей националней меншини * Видава НВУ Руске слово”, Нови Сад * Перше число вишло 15. юния 1945. року ”у Руским Керестуре * Адреса: НВУ ”Руске слово”, Футожска 2/III, 21000 Нови Сад * Редакция: одвичательни редакторe/ки – Олена Планчак-Сакач, Ясмина Дюранїн, Микола М. Цап, Микола Шанта * редакторе/ки рубрикох – Мирон Горняк-Кухар, Александар Паланчанин, Мартица Тамаш, Славица Фейса, Вероника Вуячич * новинаре/ки – Мария Афич, Влада Дїтко, Лидия Кухар, Андреа Медєши, Оля Русковски, Сандра Саламун * лекторка – Блажена Хома-Цветкович * ґрафична редакторка – Люпка Цвеїч * ґрафични дизайнерки – Мария Гудак, Таня Салонтаї * Телефон: 021/6613-697 * Предплата за цали рок: у жеми 1 500 динари, а у иножемстве 100 евра * Жиро-рахунок Banca Intesa a.d. Beograd 160-923244-82 * Девизни рахунок 160-0050870024999-53 * Рукописи ше нє враца * Друкує Друкарня ”Maxima graf” Петроварадин * E-mail: redakcija@ruskeslovo.com * Web site: www.ruskeslovo.com * YU ISSN 0350-4603 * COBISS SR-ID 15915778 * Друковани тираж 2 000 *

Директор др БОРИС ВАРҐА *** Главни одвичательни редактор ИВАН САБАДОШ

19. ФЕБРУАР 2021.

Новини „Руске слово” одликовани зоз Орденом братства и єдинства зоз стриберним венцом 1970. року.

РУСКЕ СЛОВО 3

ТИЖНЬОВНЇК ДРУЖТВО РУСНАЦОХ СУБОТИЦИ

НОВИ ПРОСТОРИЇ ОЖИЮ И РОБОТУ Дружтво Руснацох Суботици од Городскей управи того городу нєдавно достало ришенє з хторим ше им додзелює нови просториї за роботу. Просториї ше находза на Автобускей станїци, облапяю два просториї поверхносци коло 40 квадратни метери, а годно ше хасновац и закрити атриюм. Новому простору потребне ушоренє до чого ше члени Дружтва уж сами и влапели, а то вшелїяк будзе важни крочай же би ше ожило и роботу секцийох

шицким цо зме начишлєли дознаваме од предсидательки Дружтва Ана Мариї Лендєр, хтора насампредз, окреме задовольна же ше виполнєли длугорочни обецунки Городу, и як гвари, тоти нови просториї хтори прилапели, и найлєпши цо им ше потераз понукало. – Просториї ище нєусловни и треба их ушориц, оспособиц воду, струю, обилїц, понамесцац инвентар хтори маме од скорей... За тото ше анґажовали дзепоєдни нашо члени и дзечнє участвую зоз свою добродзечну роботу же би ше цо скорей шицко пририхтало за єден нови початок роботи нашого Дружтва – гвари Лендєрова и надпомина цо им тераз єден вельки проблем. – Тото шицко спомнуте нам досц добре идзе, уключели ше коло 10 особи до реновираня, а найчежше нам будзе ришиц проблем зоз народним облєчивом хторе нам вецей роки стої поскладане у шкатулох, а то би як найвекшу вредносц нашого Дружтва, требало спашиц од препаданя. Но, за тото нам треба досц пенєжи, коло 50 тисячи динари, понеже ше шицко муши дац на хемийне чисценє, а кед зме шицко пораховали то будзе коштац праве тельо динари. За тото зме мушели питац помоц од нашого Националного совиту и обецали нам же нам прейґ Заводу за културу войводянских Руснацох пробую у тим помогнуц – заключела предсидателька Дружтва Руснацох Суботици.

НАЩИВА ЗОЗ НАЦИОНАЛНОГО СОВИТУ Кед добру вистку о достатих просторийох послали до Националного совиту Руснацох, представителє з його Служби нєдавно и нащивели Суботицу, односно Дружтво, та вєдно з домашнїма поопатрали нови просториї и видзели цо им ище потребне за нормалне функционованє Дружтва. Гоч то нє була урядова нащива, Служба ше одволала и пошла опатриц яка нова ситуация и прето, же би вироятно у нових просторийох Дружтва источашнє могла буц и Подручна канцелария НС у тим городзе, хтора уж велї роки, як и саме Дружтво, нє мали свойо змесценє. Медзи представителями Служби НС у нащиви бул и предсидатель Вивершного одбору Совиту Желько Ковач, хтори тиж задовольни же ше тот длугорочни проблем суботицких Руснацох очигляднє ришує. – Мушим здогаднуц же и предсидатель Националного совиту, и я спред Служби НС на вецей заводи одходзели до Городскей управи Суботици глєдац адекватни просториї за нашо Дружтво. Вше була обецунка же будзе, же розпатра нашу вимогу, було и скорей даяки понукнуца хтори Дружтву нє одвитовали, и барз зме задовольни же ше тераз конєчно за тото указала нагода. По нашим, просториї добри, т. є. адекватни су, у смислу же єст досц простору у тих двох просторийох, а видзи ше ми же и тот заварти уход, т. є. атриюм досц вельки и же и його годно вихасновац за даяки активносци. Тиж зме чули же попри

4 РУСКЕ СЛОВО

нашого Дружтва, такой обок будзе и македонске Дружтво, зоз хторим нашо и пред тим добре сотрудзовало, та верим же так предлужа и надалєй у каждим смислу – потолковал Ковач и визначел же нови просториї нашому Дружтву буду барз значиц насампредз прето же ше там годни сходзиц и реализовац и свойо активносци у мири у якей маю капацитету и можлївосци. На питанє кельо Совит годзен помогнуц финансийно, Ковач гвари же Дружтво уж ма на розполаганю часц зоз порядних средствох хтори од влонї мали за роботу подручней канцелариї, и зоз хторих ше уж и обезпечело дацо зоз потребного материялу за реновиранє. – Даяки други пенєж НС затераз нє може обецац, ми ище нє маме анї финансийни план, алє зме бешедовали и препоручели же би тот пенєж котри потребни Дружтву за обнову народного облєчива бул обезпечени прейґ Заводу за културу войводянских Руснацох, за цо зме достали и потримовку од його директорки – потолковал Ковач.

ОБНОВИЦ АКТИВНОСЦИ СЕКЦИЙОХ Тераз, кед єден вельки проблем при концу же би ше го ришело, на водзацих у Дружтве, ище єден нє мали задаток, а то обновиц роботу секцийох. Зоз траценьом предходного дому, суботицке Дружтво у хторим роками, нє вше з истим интензитетом, були активни рижни секциї, з часом ше нашло у ситуациї же ше гашела робота єдней по єдней. О тим терашня предсидателька, хтора, най здогаднєме, на тей функциї приблїжно єден рок, пояшнює: – Кед Дружтво у реституциї страцело свойо просториї, з часом застановена и велька часц активносцох. Перша ше загашела фолклорна секция, док ше драмска и жридлова однїмали єден час так же отримовали проби по приватних домох, гоч и то нє було ришенє на длугши час, та ше и вони з часом загашели. Тераз будзе пред нами ознова активовац и старих членох, а пробовац найсц и нових. Познате же остатнї роки до Суботици пришли велї млади Руснаци, и я єдна з нїх, хтори ту жию або пре роботу, або су ше ту школую. Познаме таких котри и национално освидомени, та плануєме и їх поволац, и активовац, та и на тот способ ожиц активносци у Дружтве. Кед нам ше уда, у ярнїм термину бизме отримали и нашу манифестацию, „Яр Мафтея Виная”. И предсидатель Вивершного одбору нашого Националного совиту Желько Ковач, тот задаток визначел як єден зоз нєлєгких: – Кед зме их були нащивиц, Суботичанє уж гуторели же як цо ше сходзели скорей до своїх просторийох по Служби Божей, и тераз то обновя, и думам же кед ше просториї крашнє ушори, то будзе добри перши крочай. Далєй ше стої и на нїх, а и на нас у Националним совиту, робиц и на тим, же би ше нашо Руснаци ознова сходзели тераз у нових просторийох и, кельо лєм годни, активовали ше пестовац наш язик, културу и обичаї. Мария Афич 19. ФЕБРУАР 2021.

tiznjovnjik@ruskeslovo.com

ПОКРАЇНСКА ВЛА ДА

УРУЧЕНИ КОНТРАКТИ О СОФИНАНСОВАНЮ НОВИНОХ НА ЯЗИКОХ МЕНШИНОХ У будинку Покраїнскей влади, покраїнски секретар за културу, явне информованє и одношеня з вирскима заєднїцами Драґана Милошевич, штварток, 11. фебруара 2021. року, уручела контракти о софинансованю меншинских медийох чийо снователє национални совити. Контракти за софинансованє подписали директоре дзевец видавательних хижох – Мадяр со, Хет нап, Глас люду, Либертатеа, Руске слово, Хрватска риєч, Бунєвацки информативни центер, Ридне слово и Македонски информативни центер, хтори видаваю двацец два дньово, тижньово и мешачни новини. Влада АП Войводини за информованє на меншинских язикох и того року видвоєла 312 милиони динари. По словох покраїнского секретара Драґани Милошевич, тоти средства на истим уровню яки були и влонї. Вона визначела же потримовка меншинским заєднїцом и їх меди й ом єден з при о ри те тох По кра їн скей вла ди. Представнїки видавательних хижох подзековали Покраїнскей влади визначуюци же би без тих средствох їх робота була загрожена и же праве тото партнерске одношенє важне за очуванє националного идентитету на тих просторох. У мено НВУ „Руске слово” контракт подписал директор др Борис Варґа и з тей нагоди гварел же добре же субвенция АП Войводини за 2021. рок остала иста, як и прешлого року. – Тота помоц ключна за нашо функционованє. Алє нєдосц, бо то ти сред ства по кри ваю лєм по лов ку дї ял но сци НВУ „Руске слово”, односно дзецински часопис „Заградка”, младежски МАК и тижньовнїк „Руске слово”. Ми нє доставаме стаємни средства за кнїжки, часопис „Шветлосц” и сайт зоз днь о ву аґен цию „Ру тен прес” за цо ше са ми мушиме знаход зиц. Проблем же Покраїна остатнї роки

вецей як 15 раз змен ша ла сред ства за кнїж ки, а ру ска заєднїца нє може обчековац стаємну потримовку з матичней жеми пре зложеносц тей проблематики. Свидоми зме же вше вецей будземе препущени сами себе, та активно реформуєме НВУ „Руске слово” у напряме маркетинґу у култури. У тим маме успиху у предаваню кнїжкох и спонзорскей потримовки, котра остатнї два роки окреме значна. Людзе нам почали вериц и финансийно нас потримовац – гварел директор НВУ „Руске слово” др Борис Варґа. В. Вуячич 19. ФЕБРУАР 2021.

STANOVISKA Пише: Мирослав ЗАДРЕПКО, новинар

МОНОТОНИЯ

Уж скоро цали рок єдно, та исте: числа, мири, карантин, меркуйце ше... ОК, з початку було аж и интересантне: нова хорота, озда нє придзе баш ту, витримаме. Алє, як час преходзел, вше вецей людзох коло мнє трацело ошмих. У шоре, идземе на роботу, идземе до предавальнї, видзиме ше голєм зоз даским, алє якош ми ше видзи же живот „зведзени на минимум”. Лєбо зме тераз конєчно постали того свидоми. Єдина значна розлика медзи животом пред корону и тераз, за векшину, то же скорей було вецей дружтвени активносци. Гварим, за векшину, прето же дзепоєдни медзи нами остали без роботи, єст гевтих хторим тераз ище чежше найсц роботу, дахто бул озбильно хори лєбо остал без даєдного члена фамелиї и им ше пре корону живот наисце обрацел наспак. Алє, за векшину найвекша пременка же ше вецей нє могло до театру, биоскопу, на концерти, на даяки вилєт лєбо рочни одпочивок и на преслави. Нє намира ми же бим оправдал тот и таки стан и дакого поцешел у смислу же „нє мал ши бог зна яки живот теди, та цо ци, као, хиби тераз”, алє праве напроцив: цо то тото цо сце пред корону, окрем карчмох, друженя и вилєтох мали, а тераз нє маце? Нїч. Окрем того, однял вам дахто морє? Нє, одрекли сце ше го сами, лєбо сце нє мали пенєжи пойсц, медзитим, анї єдно од тих двох нє ма вязи зоз корону, окрем кед ше бешедує о дестинацийох и завартих гранїцох, алє роздумованє у стилу „сцем там, лєбо нїґдзе” дакус нєдозрете. Друженя, розуми ше, одвичательни и з миру, тиж нїхто нє забранєл, окрем под час позарядового стану, алє и теди ше могло отримац елементарни социялни живот. Припознайце себе, шицким нам дакус хибели мир и цихосц и час же бизме ше пошвецели себе. Ознова, нє намагам ше поцешиц гоч кого, алє напроцив, сцем вам повесц же вам ше живот нє пременєл, окрем у мири у хторей сце сами пущели же би вон бул пременєни. И то нас приводзи до заключеня: нє принєсла корона монотонию, вона ю лєм оголєла. Нагнала нас же бизме видзели зоз ким жиєме у малженстве – то дакого обрадовало, дакого знїщело. Нагнала нас же би зме видзели самого себе без „вентилох” хтори нам давали дружтвени подїї – дакому ше пачи цо видзел, а дахто остал розчаровани. Могол бим так чишлїц и далєй, алє епидемия нам лєм помогла же бизме видзели хто зоз нас задовольни зоз собу и животом хтори жиє, а хто нє. И верце ми, док шицко тото прейдзе, а преходзи, ознова ше врациме до нормали и знова зме годни робиц шицко як и скорей, алє за велїх то будзе боляце искуство: институциї и далєй буду исти як и пред роком, власц и опозиция тиж так, плаци исто, цени нє спадню, єдино нє буд зе корони же бизме ю хасновали як вигварку и оправданє за стан у хторим зме. Алє нє секирайце ше, ознова годно на мире пойсц медзи людзох, до дружтва, витресц енерґию и опущиц ше, и вец заш шицко будзе „OK”. Нїби. Становиска висловени у тим тексту виключно авторово и нє вше одражую ушорйовацку политику новинох „Руске слово”

РУСКЕ СЛОВО 5

НАШО МЕСТА ПОЧАТОК ДИҐИТАЛИЗАЦИЇ У КУЛИ

НАЯВЕНА ВИБУДОВ ОПТИЧНЕЙ МРЕЖИ Предсидатель општини Кула Дамян ше находза и число пошореньох хтори Милянич, стретнул ше стредком прешлого приключени на МТС оптичну мрежу – тижня зоз представнїком компаниї гварел Ковачевич. „Телеком Сербия”, Срдяном Ковачевичом, Ковачевич додал и же трошки подполруководительом оддзелєня за планованє и ного преруцованя хасновательох зоз вибудов у Заходнобачким округу, хтори бакарней на оптичну мрежу превежнє винєсол плани вибудови оптичней мрежи „Телеком Сербия” з тим же хаснователь у Кули. Ковачевич з тей нагоди за локални хтори ма широкопасмово услуги – медиї виявел же им конєчни циль вибудоинтернет и ТВ, такой достанє пейц раз Фото: www.kula.rs вац оптичну мрежу у Сербиї, и спущиц ю векшу швидкосц за исти пенєж. Кед до каждого обисца на териториї цалей слово о нових хасновательох, и вони општини. безплатно достаню инфраструктуру, а цена услугох будзе – Конєчни циль нам вибудов найвекшей оптичней мрежи у завишиц од вибраного пакету, гварел представнїк компаниї Сербиї, хтора задоволї шицки потреби терашнїх и будуцих „Телеком Сербия”. сучасних пошореньох и апликацийох. Плануєме оптичну Компания „Телеком Сербияˮ будзе шириц оптичну мрежу у мрежу спущиц до каждей хижи на териториї општини Кула, як Кули, та дзепоєдни улїци у центру городу буду розкопани. и до каждей компаниї, без огляду на єй велькосц. Початок роботох на вибудови оптичней мрежи обчекує ше Хасновательом будзе понукнути барз швидки и стабилни после шветох, а пре обсяг роботи, поставянє оптичних дротох интернет од 1.000/100 Мб/с, без огляду на локацию на хторей подзелєне до вецей фазох. Ан. М.

ЗДРУЖЕНЄ „1000 ЗА 1000” ПОЧАЛО РОБИЦ

ПОМОЦ МОЖ ДАЦ, АЛЄ И ПИТАЦ

Гуманитарне Здруженє „1000 за 1000” прешлого тижня урядово реґистроване у кулскей oпштини и почало робиц, а у тей хвильки ма коло 600 членох, од чого коло 90 зоз Руского Керестура. Отворени жиро рахунок и формовани Вибер ґрупи, а же би ше помогло у даякей гуманитарней акциї хтора унапрямена на зберанє пенєжу за лїченє дзецох и одроснутих у кулскей општини, нє нужне буц член того Здруженя, мож пенєж лєм уплациц на жиро рахунок Здруженя 160-6000000843872-36. Уплати за перши квартал починаю од 10. и буду тирвац по 25. фебруар, гварела за локални медиї Милица Драґичевич, єдна спомедзи представнїкох Здружена „1000 за 1000”. – Уж зме бешедовали зоз родичами дзивчатох Дїни Зєяк, Уни Вуканац и Теодори Неурочни. Достали зме нєобходни информациї о їх здравственим стану и принєсли одлуку же би у першим кварталу уплата була подзелєна на три єднаки часци же би шицки три спомнути дзивчата достали помоц котра им потребна – гварела Милица Драґичевич и додала же лїченє дзецох зоз кулскей општини будзе приоритетни циль Здруженя, алє воно ше, у зависносци од потребох, будзе занїмац и зоз другима гуманитарнима акциями. – На таки способ уж реализовани три акциї, кед Здруженє прейґ свойого Фейсбук боку помогло назберац средства за малого Марка. Попри тим, поживово продукти, шмати и обуй подаровани хлапцови зоз социялно загроженей фамелиї у Кули, як и фамелиї у Сивцу, хтора ма чежку животну приповедку – гварела Милица. Здруженє „1000 за 1000ˮ ма и три представнїци зоз Руского Керестура – Николину Зорич, Теодору Вранєш и Настасю Надь, а Керестур затераз, ма коло 90 членох. Заш лєм, як потолковала Николина, точне число нє мож одредзиц, понеже з трома представнїцами з Керестура контактую и людзе з других местох општини Кула. Окрем прейґ жиро-рахунку, пенєжну помоц мож дац и директно на руки дакому од представнїкох Здруженя, а як наглашує Николина, строго ше меркує же би кажда донация

6 РУСКЕ СЛОВО

мала подпис донатора и же би шицко було евидентоване и транспарентне. – До Здруженя ше мож уключиц так же ше на число телефона 064953-82-52 пошлє СМС порученє и упише свойо мено, презвиско и место одкадз су, а уключиц ше мож и прейґ Фейсбук ґрупи, дзе найду координаторох хтори им Фото:Qmedia найбаржей одвитую. Пенєж мож дац прейґ жиро-рахунку, як и директно нам, представнїком, алє Mилица Драґичевич кажди донатор охабя свой подпис же бизме мали евиденцию и же би нє було даяки малверзациї, понеже зме шицки у Здруженю єднаки, и кажде з нас преверює другого. Ми, представнїки, пенєж „у готовимˮ примаме од 10. по 25. фебруар, а кед дахто пенєж уплаци на жиро-рахунок после того датуму, тоту суму ше преруцує до шлїдуюцого кварталу. Затераз, у першим кварталу, понеже Здруженє тераз лєм почало з роботу, пенєж подзелїме тром дзивчатом Дїни Зєяк, Уни Вуканац и Теодори Неурочни на єднаки часци, а познєйше будземе исц по приоритету, односно, помоц буду доставац тоти хторим є найпотребнєйша – гварела Николина. Ґу Николини, Теодори и Настасї можу ше обрациц и людзе хторим потребна финансийна помоц за лїченє, та вони три после збераня податкох, и розпатраня чи єст основи за помоц, предкладаю кому помоц найпотребнєйша. Тоти предклади можу буц прилапени, або одбити, у зависносци як ше вияшня перше члени Здруженя „1000 за 1000ˮ, а потим и члени Вибер ґрупох того Здруженя, медзи хторима и сами донаторе пенєжу. Шицки подробнєйши информациї о роботи Здруженя „1000 за 1000ˮ мож достац на Фейсбук ґрупи „Хуманитарна група грађана општине Кулаˮ. Ан. М.

19. ФЕБРУАР 2021.

mesta@ruskeslovo.com

ОПШТИНУ ЖАБЕЛЬ НАЩИВЕЛ ПРЕДСТАВНЇК ПОКРАЇНСКЕЙ ВЛА ДИ

БЕШЕДОВАНЕ О ЖИМСКЕЙ СЛУЖБИ И НОВИМ СЕМАФОРЕ Заменїк покраїнского секретара за енерґетику, будовательство и транспорт др Зоран Тасич нащивел Општину Жабель и з тей нагоди бешедовал зоз чолнїками општини о їх планох зоз сектора того Секретарияту. Предсидатель Општини Жабель Урош Раданович концом першого тижня фебруара у будинку Општини зишол ше зоз др Зораном Тасичом, а на схадзки були присутни и посланїк у Покраїнскей влади Ново Доведан зоз Чуроґу, котри донєдавна бул заняти у тей општинскей управи, як и Радован Злоколица, директор ЯКП „Чистота” зоз Жаблю, котри задлужени за жимску службу и розчисцованє драгох кед пада шнїг. Вони бешедовали о роботи жимскей служби, як и о акту- Фото: www.zabalj.rs алних и будуцих проєктох општини зоз обласцох того ресорного Секретарияту. Явне подприємство „Драги Сербиї” Злоколица котри на тей схаздки гварел же позитивни резулма обовязку, як управитель драгох, же би орґанизовало жим- тати координациї обачени и прешлей, и тей жими. ску службу прейґ реґионалних подприємствох, як цо „Бачка Предсидатель општини Раданович гуторел и о проєкту чия пут” д.о.о, понеже општина Жабель реґионално припада то- проєктно-технїчна документация у виробку, а спомути Сему подприємству. О тим бешедоване, медзи иншим и прето кретарият го софинасує, односно Покраїнска Влада, зоз безже тот Секретарият ма задаток координовац медзи локални- врацаюцима средствами цо потвердзене концом децембра, кеди подписани контракт. ма и державнима пунктами. – З тим проєктом плануєме поста– Кед слово о жимскей служби, виц шветлосну транспортну сиґнажадаме же би и у найменшей лоСТУДИЯ О ТРАНСПОРТНИХ лизацию у Жаблю, на крижаню калней самоуправи шицко найлєпНЄЩЕСЦОХ У ВОЙВОДИНИ драгох улїци Николи Тесли и Свеше функционовало. Сцеме орґанитозара Милетича при Штреднєй зовац ище лєпшу координацию На основи виглєдованя Союзу за безпечносц медзи шицкима пунктами, а так же транспорту, од 2018. по 2019. рок на териториї школи „22. октобер”. Плануєме же би шицки вони могли поволац над- Войводини було седем тисячи транспортни нє- документация будзе поробена у патруюцу службу „Драги Сербиї” щесца, а сто пейдзешат нєщесца зоз погинути- тим року, а потим локална самоуже би им и вони благочасово помо- ма. Од того штерацец одсто на териториї Ново- права будзе глєдац средства за софинасованє реализациї проєкта гли – гварел заменїк секретара др го Саду. Тасич. У студиї зазначене и же пиятками єст найве- поставяня семафора на тим крижаню драгох – гварел предсидатель Координация медзи пунктами до- цей таки нєщесца, а внєдзелю найменєй. Раданович. С. С. бра, а то потвердзел и директор

ГУМАНИТАРНА ВИСТАВА „ЖВЕРАТКО ДУШИˮ У ПОДОБОВЕЙ ҐАЛЕРИЇ КЦ КУЛА

ПОТРИМОВКА ХОРИМ ОД МУЛТИПЛЕЙ СКЛЕРОЗИ Подобова вистава „Жвератко души” и того року традицийно отримана у Подобовей ґалериї Културного центру Кула. Орґанизатор вистави Здруженє хорих од мултиплa склерози „Заходнa Бачкаˮ зоз Зомборa, у сотруднїцтве зоз Подобову ґалерию Културного центру Кула.

Фото: Инфо Нет

19. ФЕБРУАР 2021.

Предсидатель општини Кула подзековал у свойо мено и у мено општини Кула же їх труд за добрим сотруднїцтвом препознати. Попри Дамяна Милянича, предсидателя општини Кула, присутних привитала и Юлияна Станисавлєвич, предсидателька Министерства за роботу, борецки и социялни питаня – сектор за защиту особох зоз инвалидитетом, як и Живко Радмило, предсидатель Здруженя „Заходна Бачкаˮ. Юлияна Станисавлєвич подзековала на поволанки и гварела же Министерство потримує таки збуваня и манифестациї и визначела же циль Министерства же би злучело локалну самоуправу зоз локалним здруженьом. Тиж так визначела же мултипла склероза специфична файта хороти и прето подзековала на порозуменю. Пре епидемийну ситуацию у тей хвильки, орґанизация була у складзе зоз запровадзенима мирами, а вистава, хтора гуманитарно-предайного характеру, будзе отворена по конєц фебруара. Ан. М.

РУСКЕ СЛОВО

НАШО МЕСТА ВЕРБАС

СРЕДСТВА ЗА НОВУ ГОРОДСКУ ПЛОЩУ И ТЕАТЕР йших проєктох. Нажаль, мушеПокраїнска влада пондзелок, 8. ли зме на тото чекац 30 роки, фебруара, принєсла одлуку же попонеже у тим периодзе Вербас могнє Општинскей управи (ОУ) бул дрилєни на марґину. ЖитеВербас у першей фази зоз 100 милє Вербасу, Равного Села, Салиони динарами же би була законвиного Села, Змаєва, Коцура, ченe будовaнє Дома култури у Бачкого Доброго Поля, заслуВербаше. Як сообщене зоз ОУ жели же би у тим городзе мали Вербас, попри сучасней театралкултурни змисти по мири сучаней сали, Вербащанє достаню и сного дружтва и сучасного члонови центер городу, понеже одовека, и же би нє мушели исц до брени и средства за реконструкНового Саду, або аж до Беоґрацию централней городскей Плоду, одпатриц театралну предщи Николи Пашича, преноши опставу – гварел з тей нагоди штински сайт. Фото: www.vrbas .net предсидатель општини Вербас Цали проєкт будзе финансовани Предраґ Роєвич. прейґ Управи за капитални уклаУправа за капитални укладаня концом януара обезпечела даня АП Войводини. Роботи коло законченя вибудови вербаского Дома култури и ушореня городскей площи почню 160 милиони динари за вибудов Дома култури у Равним Сенаяр, по законченю поступку явней набавки и вибору ви- лу, котри згорел 2016. року. – Тот 2021. будзе рок култури за општину Вербас, алє и рок водзачох роботох. – Винїмкова потримовка и сотруднїцтво яке маме зоз вельких инвестицийох. За инвестициї на териториї цалей покраїнску Владу потвердзена ище раз. За жительох Вер- општини того року зме видвоєли 1,5 милиярди динари – О. Р. басу законченє вибудови Дома култури єден з найзначнє- визначел Роєвич.

ДОМ ЗДРАВЯ ЖАБЕЛЬ

ДАЄДНИ КАТЕҐОРИЇ ШЕ ЧЕЖШЕ ОКРИПЮЮ ОД ВИРУСА Кажде хто бул инфицировани з актуалним вирусом може мац пошлїдки, цо евидентоване и у жабельским Доме здравя. Евидентоване и же одредзене число пациєнтох ма слабшу редиолоґийну реґресию, односно, без огляду же ше чувствую добре, же им клинїчни и лабараторийни статус лєпши, заш лєм им радиолоґийни знїмок нє у шоре и нє шорови зошицким. – Поступаме по протоколу кед маме таких хорих, провадзиме їх стан. Нє обачели зме же даєден од пошлїдкох дакедишнєй инфекциї з актуалним вирусом вецей заступенши як други, алє зме обачели же при пациєнтох исную розлични клинїчни форми, а у їх рамикох и розлични период реконвалесценциї, односно час окрипйованя. Гевти котри маю вецей хороти як цо диябетес, тлустосц, кардиолоґийни хороти и други хороти, при нїх период окрипеня тирва длужей – гварел директор Дома здравя Жабель др Никола Якшич. Час окрипйованя завиши и од здравственого капацитету пациєнта пред инфицированьом з вирусом корона. Прето, директор Якшич поволує гражданох же би ше вакциновали и поручує, же лєм зоз самоимунизацию мож здобуц колективни имунитет котри ґарантує защиту гевтей часци популациї котри самостойно нє можу здобуц имунитет, котри вулнерабилна катеґория, односно ранїва катеґория чийо припаднїки под векшим ризиком кед су инфицировани, понеже можу мац компликациї и чежше законченє хороти. То пре їх здравствени статус.

8 РУСКЕ СЛОВО

– Маме пациєнтох котри маю трансплантовани орґан и до ставаю специфичну терапию, як и пациєнтох котри до ставаю хемиотерапиї и други чия имунолоґийна система слаба и нє може справиц антицела. Так же, кед здобуд земе колективни имунитет, тота катеґория пациєнтох буду защицени, понеже вурус нє буд зе присутни у нашей популациї, нє буду мац нагоди инфицировац ше. Розположенє гражданох кед слово о вакцинованю позитивне, а одволанє одличне. Сущносц же бизме мали до статочне число вакцинох и же бизме окончели имунизацию як предвид зене – гварел директор Якшич. За вакцинованє ше мож приявиц на урядовим сайту еУправи и на число теле фона 0800/222-334. Число теле фона централизованей Ковид амбуланти Дома здравя Жабель у Жаблю 064/805-72-36, а робя од 7 рано по 19 год зин вечар. У општини Жабель прешлого тижня було коло 170 активни случаї особох котри инфицировани и те стирани на присутносц актуалного Ковид-19. На основи того податку, у прешлим тижню ше число новоинфицированих те стираних звекшало за седем, поровнуюци з тижньом пред тим. У Доме здравя Жабель у Жаблю, 10. фебруара почало вакцинованє зоз другу дозу вакцини. По пияток, 12. фебруара, першу дозу векцини прияли коло тисяч особи, а другу дозу котру ше дава три тижнї по до ставаню першей дози, коло тристо особи. С. С. 19. ФЕБРУАР 2021.

mesta@ruskeslovo.com

У РУСКИМ КЕРЕСТУРЕ

ТРЕЦИ ОГЕНЬ ЗА НЄПОЛНИ МЕШАЦ Пондзелок рано, у улїци Ленїновей у Руским Керестуре, вибухнул огень коло пеца за централне зогриванє, а дзекуюци швидкей интервенциї огньогасцох керестурского ДОД, огень успишно загашени за два годзини. Коло пеца з хторого вибухнул огень влапели ше бали соянки, а дзекуюци тому же домашнї були у обисцу и на час обачели огень, огньогасци могли швидко интервеновац, гоч векша материялна чкода направена, понеже огень залапел и задню часц закрица на хижи. Гашенє огня окончене зоз штирома огньогаснима камионами, було потрошене коло 13 000 литри води, а участвовали дзевецме огньогасци зоз Руского Керестура, двоме зоз Крущичу, и пейцме огньогасци зоз Кули. По словох члена ДОД Славка Надя, нови огньогасни камион бул на оправки, понеже ше го пририхтує за технїчни препатрунок, та Дружтво на розполаганю мало лєм єден стари камион. На щесце, помоц з єдним камионом сцигла з Крущичу, а зоз двома зоз Кули з тим же, як гварел Надь, и ДОД зоз Кули ма бриґи зоз огньогаснима камионами понеже су стари, дотирвали и треба им вецей часу же би сцигли на терен. Праве пре таки обставини, Надь предклада же би людзе превентивно тримали у обисцу апарат за гашенє огня – Нєдавно зме мали ситуацию у єдним обисцу у хторим тиж вибухла жирячка зоз пеца и запалєл ше огень, алє на щесце,

Фото: С. Надь

ґазда мал апарат за гашенє огня, та сам швидко интервеновал. Зоз нїм приґушел огень хтори ше потим нє ширел и прето бим совитовал каждому же би у обисцу мал голєм єден „S6ˮ апарат за гашенє огня. Вони нє коштаю вельо, коло 3 500 динари, раз рочнє ше их ноши на препатрунок хтори кошта 500 динари, и барз значи мац таки апарат у обисцу. Тоти апарати под стаємним прициском, мож их дополньовац зоз прахом и дзекуюци єдноставней конструкциї, мож их хасновац гоч кеди – совитує Надь, а з оглядом же у Керестуре вибухнул уж треци огень за нєполни мешац, огньогасци ище раз спозорюю валалчаньох же огриву и гоч хтори запалїви материяли, опасне тримац блїзко при пецу, односно у просториї за топенє. Ан. М.

ОБЩИ ШПИТАЛЬ ВЕРБАС

ДО РЕКОНСТРУКЦИЇ УЛОЖЕНЕ ВЕЦЕЙ ЯК 120 МИЛИОНИ Паралелно зоз борбу процив Ковиду-19 котру медицински роботнїки Общого шпиталю Вербас водза уж скоро рок, у тей здравственей установи цали час окончовани значни будовательни роботи и проєкти санациї, як и опреманє з новима сучаснима апаратами. По словох директора вербаского Общого шпиталю др Милана Попова, найзначнєйши роботи окончени у окремним павильону дзе змесцени Ковид-шпиталь – покладзена комплетно нова инсталация за довод оксиґену зоз чим створени условия же би ту, под подполним медицинским допатраньом, були лїчени три раз вецей пациєнти инфицировани зоз вирусом Ковид-19. То у велькей мири вплївовало на цек епидемиї у тей часци Войводини, з оглядом же ту ґравитую пациєнти зоз седем општинох, а у найчежших хвилькох епидемиї ту були змесцени 74 пациєнти. – Остатнїх дньох нам пополнєна половка капацитету, цо нам дава нагоду же бизме ше реорґанизовали кед слово о кадру. У пулмолоґийней амбуланти ше окончує коло 100 препатрунки, док у других Ковид-амбулантох єст и до 200 препатрунки. Найважнєйши роботи за нас сиґурно же були тоти на старим будинку, дзе були оддзелєня пулмолоґиї и психиятриї. Там зме обезпечели вецей як 70 места за пациєнтох, а трошенє оксиґену було од 650 до 1 200 килограми за 24 годзини – гварел др Попов. До главного будинку уложене вецей як 120 милиони динари прейґ канцелариї за явни укладаня Републики Сербиї и з часци прейґ локалней самоуправи, а шицко иници19. ФЕБРУАР 2021.

ровал Покраїнски секретарият за здравство. По словох др Попова, найзначнейши реконструкциї мокрих ґузлох, як и уходи и виходи зоз будинку. – Шицки купальнї у будинку цалком реконструовани. Заменєни мокри ґузли и положена нова водоводна и канализацийна инсталация, цепловоди, струя и санитариї. Тиж уошорени и шицки тоалети за занятих и за пациєнтох на поликлїничней часци шпиталю. Ушорели зме и главни уход до шпиталю котри бул руиновани и премакал, як и приход и уход за урґентне приманє з обидвох бокох шпиталю – потолковал др Попов. Прешлого року тота здравствена установа достала и апарати за дияґностику и лїченє пациєнтох, а значну часц средствох обезпечел Покраїнски секретарият за здравство. Так набавени найсучаснєйши и найквалитетнєйши ултразвучни апарат зоз штирома сондами, як и програма за нови приступ у ултразвучней дияґностики. Купени тиж и два рухоми рентґени, як и флет панел за преношенє знїмкох, а оправени и стари радиолоґийни апарат котри ознова у функциї. У прешлим тижню почало робиц и породзилїще. На Дзецинске оддзелєнє Общого шпиталю теди сцигнул и нови, сучасни инкубатор за лїченє новонародзених бебох. Опреманє запровадзене през контракт о софинансованю мирох популацийней политики єдинкох локалней самоуправи, у сотруднїцтве з Кабинетом министра без портфеля задлуженого за демоґрафию и популацийну политику. О. Р.

РУСКЕ СЛОВО

НАШО МЕСТА ЗДРАВСТВЕНА ЗАЩИТА У МЕНШИХ ШТРЕДКОХ: ДОМ ЗДРАВЯ КУЛА И ДОМ ЗДРАВЯ РУСКИ КЕРЕСТУР

КЕД ИНШАК НЄ МОЖ, ВАЛАЛСКИ ЛЇКАРЕ ОДМЕНЮЮ И СПЕЦИЯЛИСТОХ Пише: Марина ДЖУДЖАР

ЧИСЛО И ВОЗРОСТ ОСИҐУРАНЇКОХ По податкох зоз 2018. року, а котри, предпоставя ше, тераз подєднак процентуално зменшани, пациєнти до 18 рокох так розпоредзени по населєних местох у општини Кула – Найвецей, коло 4 400 дзеци и младих єст у Кули, у Червинки коло 2 400, у Сивцу коло 2 100, у Руским Керестуре коло 1 800, Крущич ма коло 1 200, а Липар 400 малолїтних. По кадровским ришеню, єден педиятер плановани до Керестура и Крущичу, а треба надпомнуц же Липар нїґда анї нє мал педиятра. По доступним Правилнїку о окончованю здравственей защити у здравствених установох, мож видзиц же єден специялиста педиятриї би требал буц компетентни за 850 дзеци до 6 рокох, лєбо єден педиятер за 1 500 школски дзеци. Єден дохтор общей пракси за 1 600 одроснути особи. Специялиста ґинеколоґиї на 6 500 жени, а нпр. интерниста на 20 000 жительох. Правила таки, а цо и як годно сполнїц и отримац, укаже наиходзаци попис жительства.

10 РУСКЕ СЛОВО

На здравство спадла найвекша часц терхи новонастатей епидемиолоґйней ситуациї котра нїкому нє одвитує, алє з яку ше велї уж и зожили. Людзе свидоми же одход до дохтора тераз муша плановац, розпитац ше на телефон и аж вец одходза до амбуланти, дзе их, и попри шицкого, дочекує дохтор общей пракси порихтани вислухац их, посовитовац и преписац им терапию. Проблем настава кед людзом потребни специялистични препатрунки, а найзанєдзбанша превентива

ражданє Руского Керестура у валалє маю доступних двох лїкарох общей пракси, цо значи же амбуланта роби у двох зменох, а лїкаре укладаю вельку усиловносц же би шицко було у порядку и же би вишли вочи шицким пациєнтом. У рамикох Дома здравя Кула робя лїкаре общей пракси и специялистични служби – за плюцово хороти и ТБЦ, интернистична служба, офталмолоґийна, неуропсихиятрийна и служба за отоларинґолоґию. Ту и ґинеколоґия, служба за радиолоґию и ултразвучну дияґностику, та и стоматолоґ, поливалентна патронажна служба и медицина роботи, як и педиятрия. ДОПОЛНЮЮЦА РОБОТА У ЕПИДЕМИЇ Пре епидемиолоґийну ситуацию котра тирва уж скоро рок, ДЗ Кула оформел и ковид амбуланту у Кули. Пре тоту амбуланту ДЗ Кула перше направел реорґанизацию роботи, так же у нєй робя двоме лїкаре котри ше меняю кажди други дзень. Потим, одкеди почало вакцинованє од Ковиду, тиж двоме

лїкаре премесцени зоз своїх роботних местох на тот важни задаток. Чи тоти додатни задлуженя уплївую на роботу валалских амбулантох? – У тим периодзе углавним маме коло 50 пациєнтох по змени на єдного лїкара, цо нє таке страшне, бо кед ше озбильно и на час приступи ґу роботи, то мож посцигнуц. Маюци у оглядзе епидемиолоґийну ситуацию, людзе маю порозуменя же урґентни случаї посиламе далєй, а превентивни препатрунки углавним на чеканю, но, то уж ми одценюєме – толкує др Златана Надь. Др Надьова була анґажована и на вакцинованю у Кули, дзе будзе одходзиц по потреби и надалєй, алє нє кажди дзень, а будзе робиц и у валалє. – Предлужованє порядней терапиї у условийох пандемиї можлїве и на телефон, цо вельке олєгчанє и за дохтора, а и за пациєнтох, окреме тих старших котри ше уж звикли мерковац и менєй виходзиц – гвари др Надьова, и предлужує же памета и часи кед у амбуланти мала и вецей як 100 препатрених пациєнтох у змени. 19. ФЕБРУАР 2021.

mesta@ruskeslovo.com – Кажди рок найвецей пациєнтох значиме у чаше вакцинованя од сезонскей ґрипи, а здогадуєм ше же концом 2019. року було надосц хорих у валалє, та сом мала и 121. препатреного пациєнта у єдним дню. Попри тим, у Керестуре роби и лїкарка Александра Варґа, хтора нам потвердзела же нє вше гужва, и же ше окреме тераз людзе обаваю чи пойсц до амбуланти, чи нє. БЕЗ ПЕДИЯТРА УЖ СКОРО РОК Як „Руске слово” уж писало, валалска амбуланта од юния 2020. року остала без педиятра. То горуци проблем котри котри тирва уж роками, и по шицким, нє будзе ришени пошвидко, голєм нє тирвацо. Дом здравя Кула ма занятих штирох педиятрох на шейсц населєни места – Кулу, Червинку, Сивец, Руски Керестур, Крущич и Липар, з котрих два лїкарки-педиятри поряднє ординую у Кули, єдна у Червинки и єдна у Сивцу, так же три општински валали без стаємного педиятра. Проблем же би тоти штверо специялисти требали лїчиц шицки дзеци до 18 роки у цалей кулскей општини, а на тото треба додац же у рамикох служби педиятриї роби и совитовалїще за беби котре ше поряднє отримує у каждим населєним месце општини, як и специялистични ултразвучни препатрунки клубох при бебох, цо ше тиж окончує на кулским оддзелєню педиятриї. О можлївих ришеньох за спомнути проблем бешедовали зме зоз директором Дома здравя Кула, Жарком Шевином. – Ришенє за педиятра зме нашли, алє же би було конєчне, потребни час. Маме двох лїкарох на специялизациї, алє потребне найменєй 4 роки же би закончели специялизацию. Накадзи нам перши педиятер закончи специялизацию, будземе мац исту кадровску ситуацию як кед робела др Ве сна Надь у Кере стуре и Крущичу. Патриме розподзелїц кадри спрам наших можлїво сцох. И попри тим же нашо двоме колеґове уж на специялизациї, а у септембру рихтаме по слац ище єдного лїкара на специялизацию педиятриї, ми вшелїяк же мушиме патриц и на будучносц кед нам терашнї заняти почню одходзиц до пензиї – визначел др Шевин. Пре таки обставини, родичи дзецох ше знаходза на рижни способи, векшина нащивює даєдну приватну ординацию, цо нє мали трошок, и мож повесц, анї нє доступне у каждим чаше. Мац дворочних тройняткох, Андреа Оро сова нам толкує же на яки спо соб ше вони знаход за, и дзе вод за свойо дзеци. – Педиятер у валалє наисце нєобходни, цалком нєкоректно обчековац же би ми, зоз валалу, ходзели до Дома здравя у Кули, дзе и так вельки гужви. Вибрац ше зоз хорим дзецком нє лєгко анї зоз єдним, а нє зоз троїма, та ше знаходзиме, алє дзеци водзиме и на приватно до педиятра у Керестуре. Мушим надпомнуц же кулске оддзелєнє педиятриї ма лєм єдну вельку чекальню, дзе шицки дзеци вєдно, значи и здрави цо ше пришли вакциновац, або по даяке потвердзенє, и тоти хори, цо у чаше пандемиї, видзи ше ми, треба обкеровац. З другого боку, педиятрийне оддзелєнє у валалє ма барз добре обдумани простор котри тераз празни – визначує Оросова, и хвалї керестурских лїкарох общей пракси котри вше маю дзеку и найду часу препатриц дзеци. У чаше пандемиї и совитовалїще за беби у валалє нє роби кажди штварток (як цо була пракса скорей), а мож присуствовац лєм по поволанки педиятрийней шестри. Як нам анонимно потолковала мац єдномешачней беби, з оглядом на тото же мали потребу отвориц здравствени картон, а требало заказац першу нащиву совитовалїщу, то випатрало як права авантура. Перше волали до керестурскей амбуланти, потим на кулске оддзелєнє педиятриї дзе достали мо19. ФЕБРУАР 2021.

билне число педиятрийней шестри, потим воланє шестри дополадня, та ище раз после 13 г, и конєчно, кед думали же покончене, достали одвит же най наволаю на идуцу стреду, та ше препатрунок закаже... Общи упечаток же би и могло, и требало буц вельо єдноставнєйше, поготов тераз кед ше найвецей бешедує о тим же як затримац младих у менших штредкох. ЗА КАДРОВСКИ РИШЕНЯ ШЕ ЗНАХОДЗА ЯК ЗНАЮ Пандемия причина за позарядови стан у здравству, яки ше нє памета у новшим чаше. Роботу ше мушело реорґанизовац, шпиталї преходзели до режиму роботи у ковид системи, та вец назад и так до круга, а шицко усоглашоване зоз потребами спрам числа хорих од Ковиду. Предлужуєме далєй з розгварку о тим же, пре шицко цо начишлєне, яка тераз ситуация у Доме здравя Кула. – Дефицитарни зме зоз лїкарами, ми були на кадровским минимуму и пред пандемию корони, бо ше през роки число занятих барз зменшало пре тедишню забрану приманя нових роботнїкох. Кед сом 2012. року 26. октобра превжал функцию директора, було 286 занятих на нєодредзени час, а тераз маме 188, цо аж за 98 менєй. Мали зме 59 лїкарох занятих на стаємно, а тераз маме 45. У стаємним роботним одношеню маме пнеумофизиолоґа котри ма 76 роки, котри пред 10 роками мал условиє за пензию, алє понеже пре нови законски предписаня, же доми здравя вецей нє маю право на тоту службу, та ше ми намагаме затримац го цо длужей, бо з його одходом до пензиї ше загаши и його роботне место, односно тота специялистична служба – визначує директор Дома здравя Кула др Шевин. Директор ДЗ Кула Жарко Шевин прави огляднуце и на специфичносц керестурскей амбуланти, понеже ту потребни медицинаре котри бешедую руски язик. – Кере стур єден специфични штредок пре руску национални меншину дзе потребне, кельо то можлїве, же би и дохторе знали бешедовац по руски. Прето зме добре познатей валалскей дохторки др Златани Надь предлужели роботне одношенє, гоч уж ма условиє за пензию – гвари др Шевин. Епидемия, зменшанє числа занятих и обєктивно, нєдостаток фахового медицинского кадру на локалу, нє єдине цо загрожує отриманє здравственей служби на уровню хтори потребни, и на яки людзе звикли. Директор ДЗ Кула др Жарко Шевин надпомина же пред нами у чечуцим року и попис жительства. Понеже число лїкарох завиши од числа жительох у єдней локалней самоуправи, кед же на попису „нє сполнїме квоту”, ДЗ Кула годзен остац без дзепоєдних специялистох, або число лїкарох годно буц ище зменшане. Но вшелїяк же нє треба правиц проблем кед го ище нєт, алє би на час роздумовац о можлївих сценарийох кед же ше зисци нєвигодна проґноза.■

РУСКЕ СЛОВО 11

ЕКОНОМИЯ КОНТРАЧЕНЄ ОГУРКОХ КОРНИШОНОХ

НАГОДА ЗА СОЛИДНИ ЗАРОБОК

Пише: Андреа МЕДЄШИ

У Руским Керестуре тих дньох почало контраченє кооперантскей продукциї огуркох корнишонох за 2021. рок, а услугу одкупу понукаю подприємство „Т-памˮ и Землєдїлска задруґа „Керестурска паприґаˮ. На обидвох местох окрем сиґурного одкупу понукаю и законтрачену цену, порядне виплацованє, репроматериял, як и фахову аґрономску потримовку

Землєдїлскей задруґи „Керестурска паприґаˮ, огурки корнишони одкупюю за нємецку фирму „Кühnеˮ, а по цени од: 100 динари за килу за 1. класу, 48 динари за 2. класу и 14 динари за 3. класу. У подприємстве „Тпамˮ, цени огуркох ше того року буду рушац подобнє як и прешлого року, цо значи: 90 динари за 1. класу, 60 динари за 2. класу и 20 динари по кили за 3. класу. Шицки огурки сортировани до трох класох, по длужини од 3 до 6 центиметри за 1. класу, потим од 6 до 9 центиметри за другу, и од 9 до 12 центиметри за 3. класу. Того року першираз огурки будзе одкупйовац и Землєдїлска задруґа „Керестурска паприґаˮ, а як спред Задруґи потолковала Душица Орос, камиони по робу буду приходзиц кажди дзень и одвожиц ю до Сримскей Митровици. Ище ше нє догварели о количестве, а виплацованє ше будзе окончовац каждого пиятку. ШАЦЕ И РЕПРОМАТЕРИЯЛ – Тота нємецка фирма понука репроматериял хтори кооперанти нє муша вжац, окрем пресади хтору муша же би була иста сорта корнишонох. Кед будзе досц заинтересованих, та принєшу и машину за сортированє, а кед нє будзе, вец ше робу будзе сортирац индзей. Тиж, треба наглашиц же першого тижня кед ше обера, нє одбиваю нїч за репроматериял. Одбиванє почина од другого тижня. Маю и свойого защитара хтори будзе обиходзиц кооперантох, и тото цо вони препоруча, з тим треба попирскац огурки – толкує Оросова и наглашує же контрачиц мож по конєц марца. Спред подприємства „Т-памˮ, Павле Малацко потолковал же условия контраченя менєй-вецей подобни як и и прешлого року, цо значи же софинансую продукцию и то: хемийни средства, системи капка по

12 РУСКЕ СЛОВО

капку, мрежи, нашеня..., а кед слово о цени, количестве, одкупу и понукнуцу, Павле гвари: – Цени ище точно нє познати, алє найвироятнєйше буду на уровню прешлорочних ценох. Количество яке будземе одкупйовац завиши од урожайох, алє рахуєме же голєм 100 тони одкупиме, а то уж маме догварене зоз даскелїма фирмами зоз Сербиї. Затераз єст коло 20 кооперантох, заинтересовани и нови и тоти цо садзели прешлого року. Ми нашим кооперантом помагаме, даваме им совити и медзи собу дзелїме искуства, а кед треба, пойдземе з продукователями видзиц як випатраю огурки на їх полю, або у загради – гвари Павле, а законтрачиц одкуп у фирми „Т-памˮ годно по початок продукциї. Свойо початнїцке, алє позитивне искуство зоз корнишонами з нами подзелєл Желько Ликов, котри прешлей сезони зоз супругу першираз посадзел корнишони у загради. ДЛУЖЕЙ ШЕ ОБЕРА КЕД НАЦИНЯ ЗДРАВИ – Прешлого року зме першираз посадзели корнишони у вкупней длужини кус вецей як 300 метери, на фолиї и на шпалиру. Добре же оберачка почина барз вчас, уж концом юния, а тирва длуго, знам же зме оберали покля ше одкупйовало, бо ше нам 19. ФЕБРУАР 2021.

ekonomija@ruskeslovo.com

удало отримац здрави рошлїни, нациня длуго були желєни, нє згорели нам. Так мож повесц же ше кущик скорей достава готови динар, а то нам значи бо ше цошка зароби скорей як цо придзе паприґа, а укладац треба вельо. Желько далєй предлужує же пресаду випестовал сам у пластенїку, а файту вибрал по препоруки яке достал на одкупним месце „Т-памˮ. Цо ше укладаньох дотика, гвари же є нє мале, алє вредзело, понеже урожай бул добри. – Релативно вельке укладанє кед треба купиц слупи и мрежу за шпалир, медзитим, нє можем задумац продукцию кед би то було даяк инша, односно на жеми. Слупи будземе хасновац вецей роки, цо значи же того року уж рахуєме же будзе за тельо менше и укладанє. Кед почала оберачка, з початку огурки нє було вельо, алє цо далєй напредовали, наисце бул красни урожай. Звичайно зме оберали лєм ми домашнї, штверо, та нам можебуц и то було олєгчанє, бо зме нє плацели роботнїкох. Знам же велї прето и оберали кажди дзень, же би нє мушели плациц роботнїкох. Ми ше так орґанизовали же зме оберали кажди други дзень, та нам требало медзи 4 и 6 годзини, завиши чи зме були шицки и як зме були розположени. Наисце зме патрели же би нам то нє була велька обовязка, алє як и даяка файта розваги – приповеда наш собешеднїк и додава же є зоз способом одкупу задовольни, а совитує и же би оберанє було каждодньове. – Способ одкупу цалком коректни, бо ше селекция окончує пред нами, а ту вец и кажде ма нагоду же би калкуловал, же яку одприлики велькосц будзе оберац, бо розлики у ценох медзи класами нє мали, а розлика и у числу огуркох по килограму у каждей класи. Вшелїяк же треба буц барз осторожни же би огурки нє позаоставали, бо кед прерошню та их нє треба нїкому, а кед же на нациню маме позаоставани вельки плоди, вец рошлїна кобури, слабо квитнє и нєт нови огурочки покля карми тоти стари. ■ 19. ФЕБРУАР 2021.

ЗЛАТКО КОГУТ, ПРИВАТНИ ПОДНЇМАТЕЛЬ ЗОЗ ШИДУ, ПРОДУКУЄ МЕБЕЛЬ З ПЛОЧОХ

КУХНЇ И ПЛАКАРИ ОСНОВНА ПРОДУКЦИЯ Медзи даскелїма приватнима поднїмателями хтори у Шидзе продукую мебель з плочастих материялох и Златко Когут (49), хтори Самостойну ремеселску роботню „Нина” за тоту дїялносц реґистровал 2003. року. Наш собешеднїк, чия фамелия по походзеню з Бикичу, гвари на початку розгварки же ремесло учел у Шидзе, у тишлїра Душка Грубика, два роки. Потим штири роки робел професийно у войски, а вец ше на концу опредзелєл за тото перше ремесло.

ФАМЕЛИЯ У РОБОТИ Окрем Златка до роботи уключена и цала фамелия, спрам потребох и можлївосцох. Супруга Вера задлужена за дизайнованє, дзивка Николина вирабя кройни лїстини, а син Никола, кед треба, тиж помага оцови у роботи.

– Було то 2003. року кед сом урядово приявел роботню, хтора була менша як терашня, и теди сом правел дзвери, облаки и вец сом почал правиц и кухнї, реґали и плакари. После трох, штирох рокох сом ше опредзелєл лєм за мебель справени з такволаних плочох. Робота добре рушела и простор дзе сом робел постал цесни, та сом 2007. року збудовал нови дїловни простор поверхносци

150 квадратни – метери приповеда Златко Когут. Златко тераз ма сучасну роботню. Гвари же предал стари машини на хторих пред тим робел и купел два нови сучасни. То „форматизер”, хтори реже плочи по мери и такволана „кантерица”, хтори увезол зоз Турскей. З новима машинами себе олєгчал роботу, а окрем нього роби ище єден роботнїк з Бикичу. Цала продукция меблю ше роби лєм по поручбини. Муштерия, наприклад, наручи кухню, або плакар, яки сце, вимера ше потребни димензиї, вец ше то у нашей роботнї направи и на концу ноши до єй обисца и намесца. Окрем кухньових елементох досц глєдани и такволани америцки плакари, тоти цо маю „шлїзкаци” дзверка, або як народ гвари, такв. „клизни”. Златко материял купує у Бачкей Тополї и то иверицу, а окови наручує у Новим Садзе. З оглядом на тото же роби лєм по наручбини тельо ше материялу и купи и нїч нє стої у резервох. А муштериї ма з рижних бокох. – Найвецей купую людзе з општини Шид, алє и зоз Беоґраду и Нового Саду. Док нє було пандемиї вируса корона наручовали и муштериї и зоз Вуковару, Осиєку и Жупанї зоз Републики Горватскей. Єдна наша Рускиня з Вуковару нєдавно наручела кухню и чекаме же ше нормализує стан на гранїци, та зме годни робу превезсц як дакеди. Конкуренциї у роботи єст, бо у Шидзе єст штирипейц приявени роботнї и вироятно ище тельо єст тих хтори робя на „дзиво”. Алє квалитет и цена продуктох вше найду драгу до купцох, а вони можу опатриц понукнуца и на нашим Фейсбук боку: Namestaj po meri SZR „NINA” – гвари на концу розгварки Златко Когут. Вл. Дїтко

РУСКЕ СЛОВО 13

Число 37

Пририхтала: Славица ФЕЙСА

У ШВЕЦЕ ЧАРИВНИХ СТРИПОХ И АНИМИРАНИХ ФИЛМОХ

Манґа то японске слово хторе значи стрип, а мож преложиц же то и швидки рисунки. Манґу створел японски уметнїк Хокусаи у 19. вику, алє ше манґи у Япону почали барз читац аж после Другей шветовей войни. Теди вишол стрип „Нове острово з благом” автора Осами Тезукия. Мож повесц же пре Осаму настали и анимирани филми, нєшка барз популарни при дзецох, алє и при старших, познатши под меном аниме

осле войни японска индустрия манґох ше почала нагло розвивац. Телевизию теди ище вше велї Японци нє могли патриц, бо нє мали телевизори, а филми у биоскопох були барз драги, та стрипи були єдина, а туня забава. Дзепоєдни умeтнїки творели так же здумали кратки стрипи, приповедки хтори понукали кнїжкарньом, a вони их друковали за дробни пенєж. Други заш, рисовали кратки стрипи за часописи, маґазини... Тоти сериї приповедкох хтори були найпопуларнєйши, познєйше обєдинєни до окремних текох, кнїжочкох. Япон ше розвивал, напредовал, а так и шицко друге, та ше и манґи могло купиц на каждим киоску. Предаванє ше звекшовало з рока на рок, а 70-тих и 80-тих рокох прешлого вику, лєм у єдним тижню, єден найпопуларнєйши часопис за хлапцох предавал ше у 5 милиони прикладнїкох. Манґи постали бизнис и почали ше зявйовац перши анимирани сериї хтори правени по найуспишнєйших манґох.

14 РУСКЕ СЛОВО

Стредком 90-тих рокох японска економия ослабла, а то потрафело и манґи, бо ше вше менєй куповало стрипи. Интернет и други технолоґиї пременєли звикнуца читаня и купованя. Тоти цо видавали манґи (видавателє), поносовали ше же людзе читаю манґи по дутянох, же пожичую приятельом, же ше у кафичох понука читац манґи и то задармо... Та, заш лєм, предаванє манґох остало барз моцне и шлєбодно мож повесц же Япон жем з найрозвитшу културу читаня стрипох на цалим швеце. У 21. вику манґи ше ознова предаваю у милиони, милиони прикладнїкох, а видавателє ширя свою роботу и у Европи, алє и у Америки.

ЧОМ СТРИПИ У ЯПОНУ ТАКИ ПОПУЛАРНИ? У Япону жительство барз писмене, барз мало єст тих цо нє знаю основне – читац и писац. Єдна з причинох то же им ТВ бул барз позно 19. ФЕБРУАР 2021.

slovecko@ruskeslovo.com

доступни, друге, велї Японци кажди дзень путую на роботу на гайзибану и за тот час читаю манґи. Медзитим, права причина то схопносц видавателя и уметнїцка технїка. Манґи, за розлику од стрипох на Заходзе, барз патра на тото яка приповедка и яка драматичносц у нєй. Кед ше зна же просекови Японєц за три секунди пречита вецей як єден бок стрипа, и же схопносц манґа уметнїкох у тим же би приказали тото цо ше случує у барз швидких филмских сценох, вец ясне же у японских манґох єст вельо менєй тексту як цо у заходних стрипох. Заходна школа стрипох баржей приказує деталї и сцени у фарбох, док японски рисунок чарно-били, и нє ма тельо детелї.

И при єдних и при других манґох єдноставни теми, и вична борба добра и зла. Сеинен, Seinen манґи наменєни тинейджером, а Дьосеи, Đosei манґи одроснутим женом... На початку скоро шицки манґи писани за дзеци у основней школи, алє то ше з часом пременєло. Та, заш лєм, и нєшка постоя часописи хтори провадза кажди рок у основней школи и так помагаю дзецом же би лєгчейше звладали ґрадиво.

ШТИРИ ҐРУПИ Манґи баржей подзелєни як америцки стрипи. Шонен, Šonen (хлапци) манґа найрозширенша и правена за хлапцох у основней и штреднєй школи, а теми розлични, комедия, спорт, гобиї, романси, наукова фантастика... Основа Шонен манґох то ошмих и щешлїви конєц. Найпредаванши Шодьо, Šođo манґи нєшка наменєни дзивчатом у основней и штреднєй школи. Героїни маю вельки ошмих и ище векши очи. Тема тих манґох живот у школи, любов, мода, алє и мистерия.

19. ФЕБРУАР 2021.

Манґи робени у сотруднїцтве з видео бавискми, тима цо продукую бависка як цо Blejblejd, Zoiddi, Pokemon… Найознатши манґи за дзеци то: Astro Boy, Blejblejd, Doraemon: Gadget Cat from the Future, Marmalade Boy, Mink, Miracle Girls Pokemon: The Electri Tale of Pikachu, Pichi Pichi Pitch: Mermaid Melody, Naruto, Sailor Moo… На Заходзе таки обичай же кед дахто ма досц роки, престава читац стрипи прето же ше дума же то заш лєм баржей за дзеци, та треба вжац кнїжку до рукох... На Востоку иншак. Тезука и после нєвироятного успиху „Нового острова з благом”, нє пущел свою публику же би преросла його манґу, алє почал робиц озбильни приповедки. И нєшка цалком нормалне же одроснути у Япону читаю манґи, бо теми зложени и озбильни. За наставанє японских анимираних филмох, анимеох, заслужни спомнути „оцец манґи” Осама Тезука, а же би ше преширело и на цалу планету, заслуги ма Кацухира Отома, автор култного науково фантастичного анимираного филма „Акира”. Нєшка єст барз вельо японски анимирани филми, од хторих популарни Naruto Shippuden, Mew Mew Team, Death Note, Pandora Hearts, Puella Magi Madoka Magika, Fairy tail, Dragon Ball… и велї други. Японски стрипи под назву манґи и анимирани филми аниме барз популарни и у нашей жеми. Од 2006. року у Сербиї ше орґанизує фестивал японскей анимациї и стрипа „Манґадром”. ■

РУСКЕ СЛОВО 15

КУЛТУРА И ПРОСВИТА ОШ „ЙОВАН ЙОВАНОВИЧ ЗМАЙ” ДЮРДЬОВ

ШКОЛА ПЕРШИРАЗ МА ПРЕДЛУЖЕНЕ ПРЕБУВАНЄ Пише: Сандра САЛАМУН

Учителька Мелания Саламун зоз школяром

У Основней школи „Йован Йованович Змай” у Дюрдьове, у тим школским року, першираз почало робиц предлужене пребуванє. Воно нє класичне, як цо то у, наприклад, новосадских основних школох. Родичи, чийо дзеци ходза до ньго задовольни, окреме прето же з нїма роби учителька котра ма длуге роботне искуство у школи и з дзецми

редлужене пребуванє у дюрдьовскей ОШ нє класичне, понеже є безплатне и у нїм нєт цепли оброк, одно сно полудзенок. Отворене є од пол осмей рано до пол годзини пополадню. До ньго ходза школяре першей и другей класи, а з нїма роби учителька Мелания Саламун, та дзеци окрем по сербски, у предлуженим пребуваню можу бешедовац и по руски. Школяре зоз спомутих класох на наставу одходза лєм пред поладньом, а у предлуженим пребуваню зменюю ше два ґрупи и дзекуюци тому отримує ше добри балас и нєт гужви у учальньох. Перша ґрупа школярох приходзи пред наставу, а друга по сле законченей настави у Школи. – Мали зме план и жаданє же би школяре могли остац длужей у Школи, затераз нам ше удало так, алє я ше и надалєй будзем намагац же бизме, кед же ше укаже потреба, формовали ище єдну ґрупу. Оддавна ше указала потреба за предлуженим пребуваньом, а тераз ше указало як барз добре, позитивне и хасновите, и за родичох, и за школярох, алє и за школу. Школяре котри одходза до пребуваня дома маю вецей шлєбодного часу, бо ше учителька намага по-

16 РУСКЕ СЛОВО

могнуц им же би зробели цо вецей домашнї задатки – гварела Любица Клепич, директорка Основней школи „Йован Йованович Змай” у Дюрдьове. Гоч у Школи нє условене же би пребуванє тирвало длужей, директорка Клепич жада же би було голєм по 15 годзин. Прето ше будзе глєдац ришенє и волац волонтерох же би ше приявели робиц, бо нєт условия заняц ище єдну учительку. КОНКУРОВАЛИ НА ВЕЦЕЙ ЗАВОДИ Же би ше отворело Предлужене пребуванє исновали вецей условия котри дюрдьовска Школа сполнєла. Єст окремна учальня за тоту намену, находзи ше коло библиотеки котра найкрасша у Школи, понеже є опремена дзекуюци єдному Европскому проєкту. Потреба за Предлуженим пребуваньом ше указала ище скорейших рокох, а найвецей прето же родичи робя длужей, по зменох, або нє маю кому зохабиц дзеци на чуванє, бо у тих часох и баби и дїдове часто заняти, док пред дзешец и вецей роками таки приклади було наисце ридко. Прето Школа, ище пред седем роками послала 19. ФЕБРУАР 2021.

kultura@ruskeslovo.com

першу молбу за дозволу отвераня пребуваня. Одвит до Школи нїґда нє сцигнул. Аж 2020. року року, кед по штварти раз послали тоту молбу, сцигол позитивни одвит и дошлєбодзенє. Иснує думанє, же достали позитивни одвит, прето же єст звишок учительох пре зменшане число школярох и оддзелєньох. Иншак, молба послата до Школскей управи Нового Саду вєдно зоз потребну документацию и думаньом општинского просвитного инспектора и совитнїка за финансиї, а вони тото прешлїдзую Министерству за образованє котре да, або нє да, дошлєбодзенє. ШВИДКО ФОРМОВАНА ҐРУПА

Директорка школи Любица Клепич

Же би ше предлужене пребуванє отворело, мушело ше приявиц найменєй двацец пецерих школярох. Ґрупа швидко формована, понеже ше такой приявело двацец осмерих школярох и з дня на дзень, число школярох котри сцели буц у пребуваню ше звекшовало. Же би ше оформело ище єдну ґрупу и пребуванє робело длужей, муши буц приявене вкупно пейдзешат єден школяр з першей и другей класи. – Пребуванє крашнє роби, указало ше як барз добре. Кед же будзе потреби и уда нам ше, формуєме ище єдну ґрупу. Верим же будзе так понеже родичи задовольни, а

ЧИСЛО ШКОЛЯРОХ ДИКТУЄ ЧИСЛО ЗАНЯТИХ Пре вельке зменшанє числа першокласнїкох у дюрдьовскей ОШ у школским 2020/2021. року, найбаржей пре висельованє младих з валалу до варошох и иножемства, без роботи мала остац єдна учителька, алє дзекуюци предлуженому пребуваню вона остала робиц у порядней настави. Пре менше число школярох, без роботи остал школски фахови сотруднїк педаґоґ, док конкурс за педаґоґийного асистента стопирани. Но, однєдавна иснує условиє за тото роботне место, же и на нїм може робиц лєм дефектолоґ и особа котра зна ромски язик. Так же у тим школским року место трох фахових сотруднїкох роби лєм єден, а то психолоґиня котра ше сама зочує зоз почежкосцами школярох у основношколским образованю.

19. ФЕБРУАР 2021.

гевти котри нє жадали же би їх дзеци одходзели до предлуженого пребуваня пошвидко потим почали ше интересовац же би их накнадно уписали – гварела директорка Клепич. У основних школох можу исновац вецей оддзелєня предлуженого пребуваня, завиши од потребох, алє и задовольованя условийох. Найвигоднєйше кед пребуванє роби од седем рано, по пейц пополадню, алє за таке потребни и капацитети, и вецей школярох. Родичом чийо дзеци ходза до пребуваня пояшнєне як воно функционує, прецо иснує, и яки задлуженя ма учителька. За таким була потреба, бо велї родичи з початку обчековали же би школяре у пребуваню поробели шицки домашнї задатки, цо ше часто и случує, алє заш лєм, зоз школярами ше муши учиц и дома, обнавяц ґрадиво, читац лектиру. Вони свойо школски обавязки нє можу цалком закончиц у пребуваню, понеже за таке потребне вецей часу, ґу тому, шицки школяре индивидуи за себе и вимагаю таки третман за толкованє ґрадива. Учителька Мелания Саламун, после трицец осем рокох у порядней настави, прешла робиц до предлуженого пребуваня. Задовольна є. Пред початком роботи совитовала ше зоз колеґинями котри маю искуства у такей роботи. – Школяре ше мед зисобно розликую, по ступню пририхтано сци, по интелиґенциї и по анґажовано сци на год зинох. У пребуваню паралелно робим зоз школярами першей и другей класи. Школяре другей класи описменєни, та су и само стойнєйши, вони углавним сами робя домашнї задатки, або ґрупно. Так себе помагаю. Док зоз школярами першей класи потребне вецей робиц, алє и вони розлични. Нє шицки год зини нам як на порядней настави, та наприклад на першей год зини углавним робиме вежби за формованє цела, школяром дошлєбод зене же би ше консултовали мед зисобно о тим о чим ше уча и подобне – гварела учителька Мелания Саламун. У Пребуваню єст школярох котри швидко поробя домашнї и вец сцу же би им учителька давала же би вежбали задатки з предметох котри найволя. Вона ше притримує плану зоз порядней настави, та так зоз школярами учи и вежба. Учителька ше намага же би им було интере сантне, атмосфера опущенша як на порядней настави, алє нє у тей мири же би ше нє могло учиц. ■

РУСКЕ СЛОВО 17

КУЛТУРА И ПРОСВИТА ОДКРИТИ ПАМЯТНЇК ТАРАСОВИ ШЕВЧЕНКОВИ

ДАРУНОК ГРАЖДАНОХ ЛЬВОВА ГРАЖДАНОМ НОВОГО СА ДУ

На Лиману у Новим Садзе, нєдалєко од студентского кампусу, а у Алеї Мики Антича, 10. фебруара означене поставянє памятнїка поетови и малярови Тарасови Шевченкови (1814–1861). Памятнїк вєдно одкрили городоначальнїк Нового Саду Милош Вучевич и амбасадор України у Сербиї Олександер Александрович. Амбасадор Александрович на шветочним одкриваню гварел же дзекуюци вецейрочним сотруднїцтве и побратимених вязох медзи Львовом и Новим Садом, та особним закладаньом обидвох городоначальнїкох Андрия Садовийого и Милоша Вучевича и потримовки двох предсидательох державох нєшка ше означує одкриванє бисти Тарасови Шевченкови, а то дїло познатого українского скулптора Володимира Цисарика, и дарунок гражданох Львова гражданом Нового Саду. Особне порученє городоначальнїка Андрия Садовийого у хторим ше мадзи иншим гвари же най би тот дарунок од гражданох Львова гражданом Нового Саду бул спонукнуце за дальше сотруднїцтво медзи городами и же тот памятнїк будзе символ хтори на ище єден способ повяже наших гражданох пречитал амбасадор Александрович и з тей нагоди городаначальнїкови Нового Саду подаровал збирку писньох „Кобзар” зоз прекладом на сербски. Городоначальнїк Милош Вучевич, наглашел же Нови Сад достал ище єден памятнїк на културней мапи, а тот представя потвердзенє славянского приятельства. Подзековал гражданом и городональнїкови Львова и пояшнєл же зоз Львовом Нови Сад ма приятельски одношеня ище од 1999. року. Вучевич ище гварел же Нови Сад

будзе иницировац поставянє памятнїка Вукови Караджичови у Львове, а у тим городу уж єст улїца з його меном, як потвердзенє добрих славянских одношеньох. Тиж здогаднул новосадянох же у нашим городзе уж єст улїца хтора наволана по Тарасови Шевченкови. Памятнїк пошвецел владика кир Георгий Джуджар, а на одкриваню памятнїка присуствовали и представнїки Грекокатолїцкей церкви, Националного совиту рускей националней меншини, Националного совиту українскей националней меншини и Союзу Руснацох Українцох Сербиї. Памятнїк поставени на Лиману на поверхносци коло Булевара цара Лазара у Алеї Мики Антича. Биста висока 105 центиметри и положена є на мраморни постамент високи 200 центиметри. В. В.

УРУЧЕНИ РОЧНИ НАГРА ДИ У ОПШТИНИ КУЛА

НАГРАДЗЕНИ НАЙЛЄПШИ СТУДЕНТИ У велькей сали Скупштини Општини Кула, з почитованьом епидемиолоґийних мирох, 8. януара уручени Ришеня о наградзованю найлєпших студентох зоз тей општини, хтори маю просекову оцену вецей як 9,00. Рочни награди на основи конкурованя од Општини, хтора за тото обезпечела средства, достали 60 студенти зоз того штредку, а медзи нїма и тройо зоз Руского Керестура, Жоржина Баран, Валентина Тиркайла, и Александар Планкош. Фото: Инфо Нет

18 РУСКЕ СЛОВО

За тоту намену будзе виплацене 3,6 милиони динари, односно каждому студентови по шейдзешат тисячи динари у двох єднаких ратох. Перша часц – 30 тисячи ма буц виплацена тих дньох, а друга о даскельо мешаци. Ришеня найлєпшим студентом з општини придал предсидатель Општини Дамян Милянич хтори з тей нагоди здогаднул же така добра пракса тирва уж вецей роки, и же Општина и надалєй будзе потримовац и наградзовац найвреднєйших и на тот скромни способ. – За нас, як Општину, значне же ше число успишних студентох звекшує з рока на рок, и же число наисце красне кед ше патри на велькосц нашей Општини. Наздаваме ше же велї з вас єдного дня буду порушуюца сила и нашого розвою – визначел предсидатель Милянич. У мено наградзених студентох за потримовку подзековала Надежда Сератлич зоз Кули, студентка на Технолоґийним факултету у Новим Садзе: – Тота награда мнє мотивация и указує ми же хтошка ценї тото же я укладам тельо часу до свойого образованя – гварела, медзи иншим, Сератличова. М. А. 19. ФЕБРУАР 2021.

РОК XX ЧИСЛО 2

ОТРИМОВАНЄ ФОРМИ У ЧАШЕ КОРОНИ

Пише и ушорела: Мартица ТАМАШ

ПОМОГНУЦ СЕБЕ ЗОЗ ВЕЖБАНЬОМ

ФИЗИЧНА АКТИВНОСЦ УСЛОВИЄ ЗА ОЧУВАНЄ И ВРАЦАНЄ ЗДРАВЯ Буц активни под час пандемиї вируса Ковид-19 вельке виволанє за шицких нас, и праве прето важне потрудзиц ше же бизме були физично цо активнєйши, цо значи же менєй шедзиц, а вецей ше рушац, ходзиц, гонїц бициґлу, або вежбац

КВАЛИТЕТНЕ КОСТИРАНЄ

План костираня треба направиц спрам того чи особа активна, чи є нє активна, або чи є активни спортиста. Нєактивни особи маю менши енерґетски потреби. Женом досц 1 800–2 000 калориї на дзень, а хлопом 2 200–2 500 калориї на дзень. При физично активних рошню потреби за енерґию, та вец таким женом треба 2 500–4 000, а хлопом 3 000–6 000 калориї на дзень. Розпорядок калорийох у костираню так випатра: угльово гидрати треба же би заберали 55–57%, мaсци 15–30%, а протеини 10–15%. Кед ше сце схуднуц, треба уношиц менєй угльово гидрати и барз зменшац уношенє масцох, а звекшац уношенє протеинох. Же бизме ше костирали на прави способ, барз важне притримовац ше и одвитуюцого часу за єдзенє, нє заєдац кажди час, з тим же фриштик, полудзенок, вечеру нє треба прескаковац. Треба єсц рижнородну поживу. Зменшац уношенє: засицених масних квашнїнох (животиньски масци), холестеролу (швиньска масц), солї, цукер заменїц зоз медом, зменшац або керовац кафу, чай, алкогол и доган. Треба звекшац полинєзасицени масни квашнїни, хтори маме у житаркох и нєрафинованих на жимно цадзених олєйох, звекшац уношенє зложених угльових гидратох хтори єст у овоци, желєняви, интеґралних житаркох и порядно пиц воду, природни соки – совитує Самочета. 19. ФЕБРУАР 2021.

изична активносц єден зоз найзначнєйших факторох у зопераню наставаня числених хоротох, од диябетеса, прейґ кардиоваскуларних хоротох, по рижни малиґнитети. Вона злєпшує моц, поспишує витримовносц косцох и мускулох, уровноваженосц, флексибилносц и кондицию. Порядна физична активносц злєпшує розположенє и зменшує анксиозносц и депресию. Наука гвари же и процес стареня мож спомалшиц зоз систематичнима физичнима активносцами, и же физична активносц може зменшац основни почежкосци хтори приноши старосц. МОЖ ПРОВАДЗИЦ ОНЛАЙН ТРЕНИНҐИ Стеван Самочета, дипломовани професор спорту и физичного воспитаня и персонални тренер, заняти у Општинскей управи Вербас як фахови консултант, гвари же велї пре корону зменшали физични активносци, же би ше нє викладали велькому напруженю. – Велї спортски будинки були заварти, та и тоти цо мали дзеку вежбац нє мали дзе вежбац. Медзитим, була, а єст и тераз можлївосц провадзиц онлайн тренинґи, так же ше могло вежбац и отримовац кондицию и дома. Особи хтори прелєжали корону и хтори мали чежши симптоми, мали дакус почежкосци врациц ше до физичней форми, бо швидко вистали на тренинґу.

РУСКЕ СЛОВО 19

ДОМ И ФАМЕЛИЯ

famelija@ruskeslovo.com

При младих, дзецох, школярох, студентох, физична активносц скоро состойна часц живота, окреме же маю наставу физичней култури, або ходза на рижни тренинґи. Вежби и рекреация можу помогнуц и штреднєй и найстаршим ґенерацийом.

ДР САНЯ ХРОМИШ – СПЕЦИЯЛИСТА ПУЛМОЛОҐИЇ И АЛЕРҐОЛОҐИЇ

КОВИД-19 ЧКОДЗИ ЦАЛОМУ ОРҐАНИЗМУ

СПРАМ ЗДРАВЯ И РОКОХ – Штреднї ґенерациї можу мац нормалну физичну активносц кед им здравє допущує. Свойо активносци можу шлєбодно реализовац у терховньох, спортских центрох, чи то будзе плїванє, беганє, швидке ходзенє, аеробик, фитнес або даяки рекреативни спорт, вообще нє важне. Важне же би практиковали даяку физичну активносц и же би примерковали на костиранє, же би и резултати були лєпши. При старшей ґенерациї можлїво сци за рекреаСтеван Самочета цию индивидуални и завиша од вонкашнїх факторох як цо условия живота, костиранє, звикнуце вежбац, роботни активносци. Вони менєй вертки, окреме кед у периодзе дзецинства и младосци нє вежбали порядно. Найстарши особи би требали буц активни у складзе зоз своїма можлївосцами, требали би мац каждодньово умерени активносци, найлєпше шейтац ше и най примеркую на костиранє – гутори Самочета. Шейтанє може помогнуц у велькей мири за отримованє нормалного функционованя орґанизма. РЕКРЕАЦИЯ ДОБРА И ЗА ПЛЮЦА – Мож превентивно дїйствовац же би нє пришло до даяких хоротох, а зоз шейтаньом ше злєпшує циркулацию, кондицию. Шейтанє може помогнуц и при регабилитациї од прелєжаних хоротох лєбо покалїченьох. Важне знац и же ше потреба за физичну активносцу розликує од особи до особи, од способа живота и возросту. За здравє и кондицию би було добре кажди дзень прейсц 5 километри, зменшац уношенє цукру, солї, муки и мац 5 єдзеня на дзень. Же би ше отримало або звекшало кондицию, треба зменшац алкогол, а окреме доган, хтори чкодзи плюцом. Никотин хтори ше находзи у догану ма 200 раз векшу способносц повязованя зоз хемоґлобином як оксиґен, и знїщує добри ензим антипротеазу, цо приводзи до знїщованя тканї на плюцох. Особи хтори сцу звекшац кондицию, найчастейше спортисти, одходза до горох, дзе уровень оксиґену зменшани и то поспишує же би ше гемоґлобин лєпше вязал за плюца и вец особа будзе мац вецей моци при напруженших активносцох – заключує Стеван Самочета.■

20 РУСКЕ СЛОВО

Гоч ше очекує же найчежши пошлїдки можу настац при пациєнтох хтори мали найчежши инфекциї, виглєдованя указую же аж и благши форми хороти можу мац длугорочни неґативни ефекти и на длугши час, або тирвацо, пременїц живот тим людзом

а даскельо днї, початком марца, наполнї ше єден рок як у нашей жеми, при пациєнтови у Суботици, реґистровани перши случай Ковиду19. Од теди по тераз, тестирани коло 2,8 милиони людзе, при вецей як 424 тисячох потвердзене присуство вируса, стопа смертельносци 1 одсто и вецей як милион людзе достали вакцину, цо да и колективни имунитет. О корони ше на початку прешлого року знало же напада плюца и же єй главни симптоми горучка и сухе кашлянє. Рок борби з вирусом и виглєдованя у нас и у швеце указую же корона зохабя пошлїдки на цали орґанизем. О тим нам вецей толкує др Саня Хромиш, директор Клинїки за обструктивни хороти плюцох и акутни пнеумопатиї на Институту за плюцово хороти Войводини у Сримскей Каменїци. – Шицки зме шведкове же вирус корона може виволац акутни инфекциї рижних интензитетох, хтори на-

йчастейше залапюю плюца, алє ше єднак моцно можу явиц и на других орґанох залапяюци имунолоґийну систему, шерцо, мозоґ, кревово судзини, мускули и ставци. Спектер симптомох хтори пациєнти можу почувствовац под час акутней инфекциї барз широки: од вистатосци и больох у мускулох и ставцох, прейґ високих температурох, кашлю, очежаного диханя, нєдостатку воздуху, презнойованя, больох у жалудку и преганячкох, прескакованя шерца, та по очежане паметанє, подполну збунєтосц, траценє моторней моци, та и парализу мускулох – гутори дохторка Хромишова. По єй словох, при даєдних людзох инфекция преходзи нєзамерковано, други маю вельку борбу з вирусом, а нє мале число єст и тих хтори, нажаль, страцели борбу. Нєволя у тим же лїкаре чежко можу предвидзиц хто будзе мац чежку, або фаталну форму хороти. Старши людзе и особи зоз

ПРЕМЕНКИ НА РЕСПИРАТОРНИХ ОРҐАНОХ – Очиглядне место за преверйованє длуготирвацих чкодлївих пошлїдкох то плюца, бо Ковид-19 почина як респираторна инфекция. При запалєню плюцох, хторе виволал Ковид-19 пременки хтори видно на препатрунку, зменшую ше после другого тижня, алє при векшини су присутни 6 тижнї после одходу зоз шпиталю. Тоти пациєнти длуго маю симптоми, даєдни студиї указую же аж 70 одсто пациєнтох приявює очежане диханє о мешац после лїченя у болнїци, а 13,5 одсто пациєнтох дома муши хасновац оксиґен же би себе обезпечели достаточно воздуху – гвари др Хромишова. Вона предлужує и же вирус може барз очкодовац мали драги за диханє и алвеоли и спричинїц наставанє рубцох, хтори очежую нормалну черанку ґазох, та прето пациєнти чувствую нєдостаток воздуху и барз вистаню и при найменших физичних напруженьох. Рубци, хтори настаню на плюцох тирваци и зоз лїченьом их нє мож оправиц. При потерашнїх проєкцийох, таки пременки ше розвию при менєй од 5 одсто хтори мали запалєнє плюцох. На перши попатрунок, мож видзиц же ризик од тирвацей пременки на плюцох нє окреме вельки, алє кед ше вежнє до огляду число хорих у швеце, у наиходзацих рокох на стотки тисячи людзе би могли мац тирваце очкодованє плюцох, хторе настало як пошлїдок тей инфекциї.

озбильнима хронїчнима хоротами, розуми ше, под векшим ризиком, алє було и младих, пред тим здравих людзох, хторим ше нє могло помогнуц и попри найлєпшого допатраня и лїченя хторе ше применєло. БУДЗЕ И ТИРВАЦИ ПОШЛЇДКИ

– Шицка наша борба у початку панОСЛАБНЄ ИМУНИТЕТ демиї була унапрямена на лїченє акутних формох хороти и способох же би – После акутней Ковид-19 инфекциї ше зопарло наставанє инфекциї. Нєшка зме, медзитим, шведкове, же ше може присц до слабеня имунитета и борба з корона вирусом за даєдних ин- прето ше явя прихильносц ґу розвою фицированих нє закончи кед ше закон- других вирусних и бактерийних инфекцийох. То зме видзели и чи акутна хорота. Лїкаре скорей, при других вирутераз застарани же пандесох, та ше пациєнтом вше мия приведзе до значного совитує же би виход зоз звекшаня числа людзох шпиталю и злєпшанє общхтори ше боря зоз тирваого стану нїґда нє похопецима пошлїдками и инвали як подполне окрипенє и лидитетом. Постояци виже би ше ище єден час глєдованя, як и виглєдовастримовали од превельких ня хтори окончени и на напруженьох и контактодругих корона вирусох ваня з вельким числом (хтори скорей виволовали людзох. Нє треба забуц же епидемиї), указую же витот вирус може мац и цалрус може тирвацо очкододр Саня Хромиш ком процивни ефект, у вац рижни орґани и вивосмислу же може спричилац озбильни пошлїдки. Гоч ше очекує же найчежши пошлїдки нїц превельку активносц имунолоґийможу настац при пациєнтох хтори ма- ней системи и на тот способ порушац ли найчежши инфекциї, виглєдованя имунолоґийну охрану хтора нє защици указую же аж и благши форми хороти алє, напроцив, очкодує власни клїтинки можу мац длугорочни неґативни ефек- и зоз тим вивола чкодлїве запалєнє у ти и на длугши час, або тирвацо, пре- цалим целу. Тот ефект найбаржей видменїц живот тим людзом – толкує др но у акутней хороти кед ше нараз зявює такволана „цитокинска буря”, хтора Саня Хромиш. приводзи до наглого погоршаня хороти, алє то мож видзиц и после окрипеня и ПРАВЯ ШЕ ТРОМБИ може буц причина за розвой автоимуДохторка гвари же Ковид-19 може них хоротох. При людзох хтори мали виволац и згрудкованє кревових зарен- чежки форми инфекциї, може присц до кох и правенє грудкох креви, цо може розвою озбильних неуролоґийних компривесц до розличних шерцових и мо- пликацийох, як цо делириюм, а єст дозґових вдереньох и термоемболиї плю- кази же приходзи и до поремеценя пацох. Тоти хороти найчастейши под час метаня и конфузиї. Нє цалком ясне чи самей инфекциї плюцох, а можу ше вирус инфицирує мозоґ, або чи симптоявиц и познєйше, кед уж випатра же ми наставаю як пошлїдок запалєня хтоинфекция прешла. Менши грудки кре- ре ше шири по цалим орґанизму – появи можу заврец мали артериї на ро- шнює др Хромишова.

Хори плюца од Ковиду

19. ФЕБРУАР 2021.

зличних орґанох, цо може виволац поремеценє їх роботи, з тим же ше под час акутней инфекциї тоти пременки нє могло замерковац. Вирус може зохабиц пошлїдки на шерцу, бо ше шерцово мускули при даєдних хорих можу пребарз розцагнуц и загрубнуц, цо вплївує на способносц шерца же би пумповало крев.

19. ФЕБРУАР 2021.

Здрави плюца

ВЕЛЬКА ВИСТАТОСЦ Єден зоз найподмуклєйших длугорочних ефектох вируса Ковид-19 найменєй похопени то – велька вистатосц. Вше векше число людзох приявює винїмну вичерпаносц и зунованосц после заражованя з вирусом. Даєдни ше людзе буквално муча стануц зоз посцелї, або робиц вецей як даскельо минути або годзини одразу. Даєдни пациєнти ше поносую на поремеценє сна, депресию, болї у мускулох. Тоти симтоми здогадую на охоренє хторе ше вола „синдром хронїчней вистатосци”. Медицинска професия ше децениями намага дефиновац тоту хороту, цо приводзи до проблема довирия медзи лїкарами и пациєнтами. Нєт ясни указателє за тоту хороту, та ю мож дияґностиковац лєм на основи симптомох, цо добра основа за злохаснованє, и прето тот проблем постава ище векши. Нє будзе лєгко на сиґурно утвердзиц вязу медзи вирусом Ковид-19 и вистатосцу, окреме кед ше вистатосц нє огранїчує на пациєнтох хтори мали чежки инфекциї. Дакеди людзом потребне вецей мешаци же би ше врацели до предходней кондициї и здравя.

На щесце, заш лєм, за найвекше число людзох єст оптимистични виход з корони. ВЕКШИНА ЛЮДЗОХ ЦАЛКОМ ВИЗДРАВИ – На концу жадам визначиц же векшина людзох хтори прелєжали Ковид19 инфекцию швидко и цалком виздрави. З другого боку, нїхто нє вихабени од ризику зоз длугорочнима пошлїдками хтори може направиц тот вирус. За яснєйше дефинованє шицких проблемох хтори ше можу явиц потребни час, так же даяки ствари буду яснєйши аж о даскельо роки. Прето превенция од охорйованя и далєй барз важна, а вакцинованє представя єдини, за тераз, реални виход зоз цалей тей ситуациї. Мойо порученє на концу того текста би було: водзце рахунка о особней гиґиєни, притримуйце ше мирох физичней дистанци, вакцинуйце ше и чувайце себе и своїх найблїзших, же бизме шицки вєдно, у цо кратшим периодзе, могли висц зоз тей ситуациї и же бизме превозишли тоту кризу зоз цо менєй пошлїдками. ■

РУСКЕ СЛОВО 21

ДОМ И ФАМЕЛИЯ

famelija@ruskeslovo.com

ДР САНЯ ХРОМИШ – СПЕЦИЯЛИСТА ПУЛМОЛОҐИЇ И АЛЕРҐОЛОҐИЇ

КОВИД-19 ЧКОДЗИ ЦАЛОМУ ОРҐАНИЗМУ

20 РУСКЕ СЛОВО

Хори плюца од Ковиду

19. ФЕБРУАР 2021.

Здрави плюца

РУСКЕ СЛОВО 21

ДОМ И ФАМЕЛИЯ

женоблоґ

Пише: Ясмина ДЮРАНЇН

ЯК СУЧКА, ЛЄБО РУЖА

email: jasmina.djuranin@gmail.com www.zenoblogija.com

22 РУСКЕ СЛОВО

є знам чи єст дакого кому тота красна хвиля пред тим захладзеньом нє одвитовала. Конєчно зме видзели дакус слунечка, и такой зме були розположенши и дзечни за роботу. Кедишик, после полудзенку, видзем до двора и жегнам ше по стоцетираз кельо наша сучка шмеца нарозноши. Правда, вона ше нам шицким радує, та вше побега по дворе, одгриже даяки конарчок и бежи самозадовольно опрез тебе. Сце буц похвалєна и любена. Нїч, вжала сом метлу до рук и почала заметац. А вец сом кус и виплєла коло дражки, виметла лїсца зоз куцикох... Надумала же будзем орезовац ружи. А маме дас 7-8... Сторочни... Нє гуторим то прето же су таки красни, густи и пахняци... Нє. Алє и вони би сцели най ше их похвалї... Тоти ружи як древа. Маю барз груби корень и споднї конари. Но, я ше од нїх нє злєкла. Вжала сом ножнїчки, рукавици на руки и сучку коло себе. Спочатку сом дакус з ню приповедала, алє кед сом видзела же робота нє идзе як сом сцела, подумала сом же ше може случиц и же до конца збере.

Тоти горнї конарчки нє були проблем. Цак-цак-цак... Цо сом нї жей штригала, конарчки були вше грубши, та ше чуло цаааак-цаааак-цаааак... Сцискам тоти ножнїчки з двома руками, а воно вше чежше. До крижох ми става, цернє ме джобе през рукавици, прицисок скака на 150... Мой отворел уходни дзвери, алє кед збачел цо робим, ище швидше их завар. Такой сом подумала же чи то нє права хвилька волац го до помоци. Алє така яка сом, дурна, и я би ше доказовац! И вона сце буц похвалєна и же є мудра, вредна, и добра, и красна, и пахняца... Так як сучка, лєбо ружа... Вжала сом пилочку и викасала рукави. Пилєла сом, уж ше и змеркло. Ришела сом же роботу нє охабим за ютре. Кед сом шицки ружи опилєла, вистата, алє задовольна сом вошла нука. Мой ми уварел кафу, дзецом порихтал вечеру, а судзину помил. Стоїм, та патрим на мойого и штудирам. Швидко сом ше здогадла: – Як крашнє од це! Знала сом же сом ше добре одала! ■☺

19. ФЕБРУАР 2021.

kultura@ruskeslovo.com

ЗОЗ КОЦУРСКЕЙ ШКОЛИ

ПЛАСМАНИ НА ОПШТИНСКИ ЗМАГАНЯ У Основней школи „Братство єдинство” у Коцуре початком фебруара отримане школске змаганє зоз математики. Притримуюци ше предписаних мирох защити и одредзеней оддалєносци, школяре були розпоредзени до вецей учальньох. Шицких школярох котри ше пришли змагац и указац свойо математични знаня дочекали, привитали и пожадали им успих у роботи директора Школи Сенка Мученски, учительки и наставнїци математики. Математични задатки ришовали 44-еро школяре, од того 6-еро школяре ришовали тести на руским язику. Найуспишнєйши зоз того змаганя, школяре котри посцигли найлєпши резултати на тестох, буду ше змагац на Општинским змаганю котре будзе отримане у Вербаше. Найвецей боди освоєли школяре нїзших класох, та ше на Општинске змаганє пласовали Михаел Дротар, школяр руского оддзелєня, и Миня Шкрбич, Марко Хромиш, Михайло Хорняк, Алекса Сакач и Симона Ґайдош, школяре сербских оддзелєньох.

Тиж, концом фебруара у Вербаше будзе отримане и Општинске змаганє з физики. На тот уровень змаганя ше зоз коцурскей Основней школи пласовали тройо школяре, шицки зоз руского оддзелєня 8. класи, а то Сара Гарди, Марина Медєши и Иґор Чордаш. Школяре нїзших класох ше за змаганє пририхтовали зоз своїма учительками, а школярох висших класох пририхтали їх наставнїки. О. Р.

ОЗНАЧЕНИ ДЗЕНЬ ЗАЛЮБЕНИХ

У Основней школи „Братство єдинство” у Коцуре прешли тидзень бул у знаку Дня залюбених. Понеже тото швето падало внєдзелю, догварене було же би го школяре означели пияток, остатнього роботного дня у тижню. Так, у школским голу стредком прешлого тижня була поставена шкатула до котрей шицки школяре могли пущиц любовни писемка за свойо симпатиї, алє и порученя за своїх товаришох и товаришки. Пияток учительки и наставнїци поскладали шицки писемка и подзелєли

их школяром. Того дня на одпочивкох у Школи пущана и музика, а шицки школяре ше медзи собу догварели же би облєкли дацо червене. Пре епидемилоґийну ситуацию того року нє була орґанизована програма, анї розвага за школярох з нагоди Дня залюбених. Алє, без огляду на шицко, любовни писемка допринєсли же би атмосфера була приємна и школяре того дня з ошмихом закончовали свойо обовязки у школских лавкох. О. Р.

ЗОЗ ОСНОВНЕЙ И ШТРЕДНЄЙ ШКОЛИ „ПЕТРО КУЗМЯКˮ

ДОБРИ РЕЗУЛТАТИ З МАТЕМАТИКИ У Основней школи „Петро Кузмяк” 5. фебруара отримане школске змаганє зоз математики, та з тим отворена и тогорочна сезона змаганьох, хтори ше буду отримовац зоз вецей предметох, з цильом же би ше школярох ище баржей мотивовало учиц и указац свойо способносци.

19. ФЕБРУАР 2021.

Школске змаганє з математики отримане у шицких класох, зоз почитованьом предписаних мирох, а з тей нагоди, треду и штварту класу нащивела и о. д. директора Наталия Будински, та координатор змаганя Татяна Бучко Рац. По єй словох задовольни су зоз резултатами яки школяре посцигли, з оглядом на шицки обєктивни фактори и чежкосци у настави. На основи посцигнутих бодох на дальши, општински ступень змаганя, пласовали ше шлїдуюци школяре: зоз трецей класи Николая Рац и Никола Петкович хтори освоєли по сто максимални боди, а дзеведзешат мала Доротея Рамач. На општинске ше пласовали и Миа Чордаш и Кристина Сопка школярки штвартей класи, Теодор Штранґар и Андрей Провчи зоз пиятей, та Ґлориян Штранґар и Хелена Новта зоз осмей класи. Општинске змаганє плановане за 28. фебруар у ОШ „Иса Баїчˮ у Кули. М. А.

РУСКЕ СЛОВО 23

ЛЮДЗЕ, РОКИ, ЖИВОТ СТРЕТНУЦЕ ЗОЗ ФАМЕЛИЮ ДАЛИБОРА ГНАТКА ЗОЗ ШИДУ

ДЗЕЦИ ШЕ МАЮ НА КОГО УПАТРАЦ

Пише: Владимир ДЇТКО

ЄДНИ ДРУГИМ ПОМАГАЮ Гоч ше през рок вельо роби и шицки маю свойо обовязки, Гнатково патра же би ше през рок дакус и одпочинули, и вше патра пойсц и на жимованє, и на лєтованє. А то можу и прето же вец други члени тей фамелиї „ускоча” до роботи и остараю ше же би шицко було поробене, а робота нє церпела.

У Гнатковей фамелиї зоз Шиду кажди дзень виплановани пре числени обовязки оца Далибора, мацери Мири и їх троїх дзецох: Николи, Анї и Кости. Пре таки розпорядок, нє було такой-так лєгко найсц часу ище и за розгварку за новини. Та, заш лєм, удало ше нам нащивиц тоту младу пейцчленову фамелию

алибор од 18 рокох з бачиком Звонком у овоцарстве. На 20 гектарох продукую грушки, брескинї нектарини, яблука, кайси и черешнї. Приповеда Гнатко же того року нє була моцна жима, та уж покончени роботи коло орезованя овоцнїка, а и як ше вообще заинтересовал за тоту роботу: – Такой по законченю штреднєй школи сом ше опредзелєл же будзем робиц вєдно зоз бачиком Звонком. Його знанє и искуство у овоцарстве, теди, як младому початнїкови, ми барз значело и помогло, бо сом у роботи нє бул сам. А роботи у овоцарстве єст вше и надосц. Моя обовязка орґанизовац роботну моц, одно сно, поєднац наднїчарох, одвесц их до овоцнїка, надпатрац роботу... Кед придзе час оберачки, задлужени сом коло предаваня – толкує Далибор. НЄ МОЖ ЗНАЦ ЧИ ЗРОДЗИ, ЧИ НЄ Пред 10, 15 роками Гнатко бул часто „на колєсох”, бо гонєл камион полни з овоцу хтору розвожел по пияцох у Беоґрадзе и

24 РУСКЕ СЛОВО

Новим Садзе. Нє раз ше знало случиц же и спал у камиону и гвари же робота наисце нє лєгка. Остатнї роки ше вельо койцо пременєло, та купци найчастейше одходза до їх хладзальнї у Бикичу и там купую овоц. Гнатко гвари же ше им уда коло 90 одсто овоци предац до Русиї, єдну часц до Румуниї, а вше остава и за домашнє тарґовище. – Добре же у овоцнїкох маме вецей файти овоци, бо у тей роботи єдного року єдна овоц лєпше зродзи, а другого друга. Нїґда нє мож знац напредок цо и як будзе. Дакеди ше случи же наидзе позни, остатнї мраз, теди кед овоц квитнє, а насампредз кайси, и такой знаме же будзе чкоди. Алє, як сом спомнул, кед єст вецей овоци вец ше то якошик на концу, кед подцагуєме смужку, „випейґла” и зароби – щиро приповеда Далибор. РАЗ-ДВА ПРЕЙДЗЕ ОД РАНА ДО ВЕЧАРА Супруга Мира родом зоз Бачинцох, и як и кажда супруга и мац ма барз вельо обовяз19. ФЕБРУАР 2021.

ljudze@ruskeslovo.com

ки и по обисцу, алє и звонка нього. Вона ше углавним стара о їх троїх дзецох. – Никола найстарши, ма 11 роки и ход зи до пиятей класи, Аня анї дзевец и тераз є у трецей класи, а добре тото же ОШ „Бранко Радичевич” до хторей обидвойо ход за, блїзко при їх хижи, та су раз-два и там и назад. Наймладши пейцрочни Ко ста ход зи до дзецинскей заградки, алє є вшад зи активни. Ход зи на год зини анґлийского язика, у Музичней школи ЗВРК шпива, а люби и спорт ски активно сци у Ґимназиї дзе ше отримує год зини. – Окрем школи, дзеци маю и досц звонканаставни активносци. Никола учи по нємецки и по анґлийски, тренира у школи фодбалу уж шести рок, а Аня ходзи на анґлийски язик и на ґимнастику до „Партизану”. Обидвойо ходза и на фолклор до СКУД „Святи Сава”. З єдним словом, обовязки починаю од седем рано, та до седем годзин вечар, бо их одвожим и привожим, кед треба и причекам – приповеда мац Мира. ПО БАБОВИХ ШЛЇДОХ Гоч нє бешедує по руски, Мира добре розуми наш язик, а як би и нє розумела кед добре памета свою бабу Рускиню у Бачинцох хтора ходзела до церкви, вишивала и шила народне облєчиво, и була барз активна. Та ше на таки крочай одважела и Мира хтора ше уключела до роботи Здруженя женох „Бикичанки” у Бикичу дзе и єй швекра Єлена, а придружела ше и ґу шпивацкей ґрупи КПД „Иван Котляревски” гоч є, гвари, и наймладша. Шпивацка ґрупа планує видац и свой треци ношач звука ЦД. – Мала сом жаданє облєчиц руске народне облєчиво, фитюлу и шпивац зоз женми. Активна сом лєм дас рок, алє уж сом мала и перши наступ у Шид зе на „Ме-

ПЕРШИ ДВА ГОЛЬТИ ЗАСАДЗЕЛ ДЇДО КИРИЛ Далибор гвари же овоцарство у Гнатковей фамелиї започал дїдо Кирил, и то перши у Бикичу. У тедишнїм чаше вон засадзел гольт яблука и гольт брескинї. Вец тот конар привреди преширели його синове Звонко и Янко, та ше ґу тому придружели и унучата. И Далиборов брат Дамир тиж у овоцарстве.

19. ФЕБРУАР 2021.

ПЕЙЦ РОКИ У ШИДЗЕ Далибор и Мира 13 роки у малженстве и перши осем роки жили у Бикичу при Далиборових родичох Янка и Єлени. Вец купели хижу у Шидзе блїзко при ОШ „Бранко Радичевич” и базенох и тераз ту жию уж пейц роки, алє су и далєй навязани на Бикич. Далибор и попри тим же ма вельо роботи люби и фодбал. Кед бул младши бул активни фодбалер ОФК „Бикич”, а тераз є роками предсидатель и спонзор Клуба хтори ше змага у Медзиопштинскей фодбалскей лиґи Срим, ґрупа Заход.

лодийох Руского двору”. З нами роби Драґана Ґлувня Бабич и барз нам помага у шпиваню. Вона и обачела же мам слуха и же сом годна крашнє шпивац. А коло швекри и ище з дзепоєднима женми, шпивам и у церкви на Службох Божих. Кед треба, участвуєм и у роботних акцийох пораєня у церкви, або ушореня порти и барз ше добре складаме зоз парохом о. Владимиром Еделинскийом Миколком – гвари наша собешеднїца. Припознава же и попри шицких обовязкох, намага ше буц добра ґаздиня – же би фамелия вше мала порихтани фриштик, полудзенок або вечеру. То єй на першим месце, гвари, як и каждей другей мацери. Кед придзе час оберачки овоци, вец нє раз, а нє два раз, цала фамелия у овоцнїку. На концу розгварки и Далибор и Мира прешвечени же на таки способ уча дзеци же би видзели цо им родичи робя и з чого ше жиє, же би ше можебуц и вони єдного дня док повирастаю уключели до тей фамелийней роботи.■

РУСКЕ СЛОВО 25

ЛЮДЗЕ, РОКИ, ЖИВОТ ЯКИМ ОРОС ЛАЦКАНЬОВ, ҐОЛМАН И МАЙСТОР КЕРЕСТУРСКИ

ДРУЖТВО И НАЙБЛЇЗШИ ТРИМАЮ РОКИ...

Пише: Любомир ДУДАШ

Нє ридко ме хтошка нєсподзива зоз приповедку котра би до романа нє станула, звичайну, алє найменєй каждодньову. Кимови Оросови ше то удава... Познам го роками, а кед приповедка руши, вше менєй верим же нєт ище дацо цо ме просто прешвечи же нє шицко таке як ми думаме, лєм прето же зме звикли по коляйох и уґажених дражкох...

ТРАҐЕДИЯ, АЛЄ ЖИВОТ ИШОЛ ДАЛЄЙ... Златка и Яким у малженстве мали два дзивчата. После чежкей и нєвилїчивей хороти, пред двацец седем роками, занавше их зохабела дзивка Ясминка. Мала нєполни 20 роки. Рана котра нє зараста. Од младшей дзивки Биляни и єй мужа Синишу, Оросово, Лацканьово, достали тройо унучата, потїхи баби Златки и дїдови Якимови. Найстарши Неманя, потим Марко и наймладша Лена. На Буджак ше и далєй часто заходзи, а у баби и дїда вше єст радосци, поготов кед ю зоз собу принєшу унучата.

имо народ зени на кере стурским Буджаку, такой при крижу, найстарши од трох синох мацери Марї, народзеней Сопка и оца Якима. – Буджак, алє и цали валал теди кед я народзени бул преполни з дзецми шицких возростох, алє и шмиху, бависка и дзецинских нєсташносцох. Слику паметам, а нажаль, вше баржей остава лєм у паметаньох нас старших – приповеда Кимо. Так прешла основна школа, так и шеґертска, за тишлїра, столара, у Кули. – Цали цалючки живот сом хлєб зарабял як тишлїр, а з того пейц роки у Нємецкей. Нашо ґенерациї научени робиц шицко, шицко знац, алє и нове научиц. Таки часи були – пребера Кимо нїтки прекрасних паметаньох дзецинства зоз младшима братами Любом и Славком и школованя. – Такой после школи почал сом и робиц у древопрерaбяцкей задруґи „Храст” у Кули. Функционална задруґа, я наймладши, сами майстрове, а найлєпши медзи добрима, та було и цо, и од кого научиц и после школи – приповеда наш собешеднїк. И як шеґерт мал плацу, нє превельку, алє цалком досц же би було и за виход зоз дружтвом, пошедзиц зоз блїзкима и пайташами, вшадзи дзе требало, а знац ше вєдно и повешелїц. ПОЛ ВАЛАЛА ВНЄДЗЕЛЮ У СТАРЕЙ ШКОЛИ – Уж теди, на лєдво шеснац роки, а на поволанку Михала Раца, Пицоля, „запахла”

26 РУСКЕ СЛОВО

ми рукометна лабда, а и нєшка ю можем чувствовац у рукох... Паметам и же ми дохтор Юлин Надьордя мушел подписац окремне допущенє зоз здравственим потверд зеньом же можем бавиц рукомет. Исти дохтор Надьордя и Люпка Романова були и найгласнєйши любителє рукомету на змаганьох у дворе Старей школи – памета Яким и приповеда же тельо людзох приходзело на рукометни змаганя внєдзелю пред поладньом, же то було за нє вериц. Пол валала до церкви, друга половка до старей школи, а до церкви аж вечаром. – Ми, якош вше, алє вше, були у дружтве, од дзецох, та и кед зме одросли, поженєли ше. Дружтво тото цо нам давало красоту живота, та чи то було у Шмикнї у Желєней загради при Мирґлийових, чи у Мензи, чи индзей. Таке дружтво нас наисце отримало по нєшка, за тих котри зме ище ту – гвари Кимо Лацкань. – Почал я и у Доме култури, при Ґачови, на фолклор, алє тирвало кратко. Пицоль ми лєм гварел же два ствари и таки активносци нє иду вєдно, та най виберем сам. Вибрал сом рукомет... Нє було анї то лєгко, бул сом наймладши, а у екипи Русина теди були и Кимо Смола, Владо Ґажи, Козар, Бики, 19. ФЕБРУАР 2021.

ljudze@ruskeslovo.com

сушед Вайшо, Брундо Бруґош... лєм добри и ище лєпши бавяче. Якош Кимо Крупар, Смола, теди ришел же пойдзе до Австралиї и мнє ше ушло место медзи стативами. На ґолу сом остал по войско, а после врацаня сом уж мал младших нашлїднїкох, та сом ше преруцел до руководства клуба, орґанизатора потримовки бавячом и теди уж и женскей екипи котру зме успишно, аж и барз, оформели. Спорт ми дал наисце вельо приятельох, путованя, дожица за паметанє и шицкого красного цо младому чловеку потребне. – Мушим и сам себе здогаднуц – нє претаргує Кимо приповедку – кед зме на змаганя ход зели на бициґлох, лєбо кед зме дванацме ишли у скоро роз паднутим, дзиравим Смоловим, комбию... Нє бул ту конєц, враца ли зме ше та ки закурени у истим комбию зоз Ма лого Идьошу, а у дра же бул бо стан... Дабоме же зме таки од праху поєдли по ґеречку и можещ думац на цо зме випатра ли... БУЦ ТОЧНИ, ОДВИЧАТЕЛЬНИ И ВШЕ ВРЕДНИ – Паметам, приповеда далєй – же зме и як екипа и як дружтво вше були точни, и на мольбох, а було их аж на то, и при помоци дакому, алє и у Мензи, на тренинґу, на змаганьох... Седемдзешатого войско, женїдба, и, таки були часи, пейц роки, тераз уж зоз супругу Златку, народзену Виславски, просто до Нємецкей... – Язик ми бул ище нє барз познати, алє, як прави Руснак, доказовал сом ше и доказал зоз роботу. Наисце сом знал и робел шицко, а ґазда то знал ценїц и любели ме як роботнїка. Но, остали зме лєм пейц роки, покля дома оцец Яким и дїдо Сопка нє покончели шицко зоз будованьом новей хижи за супругу, два мали дзивки и за мнє. А там далєко знали ґадове, можебуц лєпше як я, и же сом рукомет бавел дома, та ме заволали до їх клубу. Потирвало и то зоз добрима резултатами. Можебуц, да було ище дакого за друженє у клубу, а я бул сам зоз иножемства, та бим и кариєру там правел...

Найблїзши на Биляновей свадзби

Як тишлїр Кимо предлужел робиц у „Храсту”, потим „Крамеру”, а у новших часох роботни вик аж по пензию, закончел у „Компаниї Родич”. – Найлєпши керестурски роки, и за спорт, и за валал, и за шицких були теди кед директор Комбинату бул Сима Рамач. Теди ше робело вельо, алє ше и жило. Теди зме направели купатила, зоблєкальнї, трибини, асфалтовани терен... Попри роботи зоз рукометашами уж теди сом, у часох инфлациї и другей вшелїячини добре запаметаней, бул уключени до роботи Совиту месней заєднїци. Озда так требало. Теди валал достал 45 километри асфалтованих улїцох, збудована автобусна станїца и друге цо мушело буц, гоч пенєжу нїґда нє було досц – гвари вон. Спомнутих рокох Кимо Орос бул и предсидатель Резервних воєних старшинох. После одходу до пензиї, активносци предлужени там дзе и були започати. Но, заш лєм, тераз частейше у Здруженю пензионерох у валалє, уж дзевяти рок. Шицко мож постарчиц кед ше зна виплановац свой час, потвердзує Кимо, алє и резултати його анґажованьох у деценийох за нами..■

↑ Яким Орос медзи рукометашами на означованю 50 рокох успишней роботи

19. ФЕБРУАР 2021.

РУСКЕ СЛОВО 27

ДУХОВНИ ЖИВОТ ОЗНАЧЕНИ ШВЕТОВИ ДЗЕНЬ ЛЮДСКОГО БРАТСТВА

СОТРУДНЇЦТВО НАМ НЄОБХОДНЕ

Пише: Мирон ГОРНЯК КУХАР

З резолуцию Зєдинєних нацийох установени, а потим и преславени 4. фебруар, Перши шветови дзень людского братства. У тей инициятиви ЗН вжате до огляду и стретнуце 4. фебруара 2019. року у Абу Дабию папи Франциска и велького имама Ал-Азхара, Ахмада Ал-Таїба, кед подписани Документ о людским братству за мир у швеце и заєднїцки живот

На Крачун у Сримскей Митровици парохови помагали троме богослове, римокатолїцки, грекокатолїцки и православни ЛЮБИЦ И СЕБЕ И БЛИЖНЬОГО – Треба щиро любиц и себе и ближнього, то важне и за здравє. Ту на парохиї, ми тераз маме преподаваня и о психолоґийних темох, понеже єст надосц людзох зоз психичнима проблемами. У тим нам помага психотерапеут. То ище нє зажило як би требало, алє ше наздавам же будзе так як цо задумане. Треба ше модлїц, и модлїме ше, алє треба и фахова помоц за психични проблеми. У тим смислу, позната нам и гаґиотерапия др Томислава Иванчича. Треба нам Божа помоц, алє и старац ше о себе самих – гварел парох нововербаски о. Иґор Вовк.

28 РУСКЕ СЛОВО

нагоди означованя Шветового дня людского братства, папа Франциско гварел же є барз щешлїви же ше держави зоз цалого швета придружели ґу тей преслави, з цильом медзирелиґийного и медзикултуралного диялоґа. У спомнутей резолуциї ЗН ше препознава „доприношенє хторе диялоґ медзи шицкима релиґийнима заєднїцами може дац унапредзеню свидомосци и порозуменя заєднїцких вредносцох хторих дзелї цале чловечество”. ЛЄБО ЗМЕ БРАЦА, ЛЄБО ШЕ ЗНЇЩИМЕ Перши мед зинародни дзень людского братства означени виртуално, а папа наглашел же нєт кеди за ровнодушносц, и же „лєбо зме браца, лєбо ше знїщиме”, бо „швет без братох, то швет нєприятельох”. Як гварел папа, треба ше кажди дзень закладац за тото братство. Парох беоґрадски и сримскомитровацки о. Владислав Варґа наглашел же ми грекокатолїки маме богати искуства у сотруднїцтве и заєднїцтвe зоз другима вирскима заєднїцами и нациями: – У Сримскей Митровици, за Крачун, троме богослове служели, православни, римокатолїцки и грекокатолїцки. И паноцове, ми, хтори жиєме на тим просторе, винчуєме себе Крачун, и то у Митровици барз виражене. А з вирнима поготов. Медзи вирнима, я мам даскельо нациї у церкви – Руснаци,

Українци, Серби, Горвати, Мадяре и Словаци. Наприклад, маме два Словачки евангелицки, хтори одати за нашима грекокатолїками. Прето, и казань присподобюєм, односно наказуєм и по сербски. По словох о. Варґи, у Беоґрадзе маме добри одношеня зоз представнїками других вирских заєднїцох, а и зоз представнїком Управи за сотруднїцтво зоз Церквами и вирскима заєднїцами у Министерстве правди Ґаврилом Ґрбаном. – Остатнїраз Ґрбан з нами бул з нагоди преслави Националного швета Руснацох. И там маме єдну Словачку, з Евангелицкей Церкви, з котру маме заєднїцки Молитвови дзень. Розуми ше, приходза нам на наш Кирбай, як и велї други хторих сом нє спомнул, а зоз хторима ше дружиме. Далєй, мож визначиц же нєдавно вибрана нова предсидателька Руху фоколарох Марґарет Карам, хтора Арабкиня, католїкиня. У Марийовим дїлу зме ище баржей повязани зоз другима вирами и националносцами. И у Сримскей Митровици и у Беоґрадзе маме представнїкох Марийового дїла. Можеме повесц же зме у симфониї з папом, хтори наглашує же зме шицки браца – потолковал о. Варґа. ТРЕБА ШИЦКИМ ПОМАГАЦ По думаню пароха у Новим Вербаше о. Иґора Вовка, треба помогнуц шицким 19. ФЕБРУАР 2021.

duhovni@ruskeslovo.com люд зом у потреби и шицким кельо мож. – Видзел сом же пастор Евангелскей Церкви у Коцуре Александар Суботин помага худобним и марґинализованим людзом и шицким хторим треба, медзи иншим, у вязи зоз медицинску помоцу, коло ортопедскей помоци и борби зоз диябетесом. Маю добри одношеня з нашим, коцурским Каритасом. Вони прешли обуку своїх волонтерох. Упознал сом ше зоз пастором Суботином и нашли зме ше у заєднїцким думаню же треба помогнуц там дзе мож. Кед сом видзел акцию помоци коло диябете са хтору вони маю, нашол сом апарати хтори глєдаю и однєсол им. Як подзекованє, Суботин ми дал Библию за младих – виприповедал о. Иґор. За ньго, то вельки крочай, маюци у оглядзе и папову енциклику „Фратели тути – Шицки браца”. Нє треба исц єден процив другого пре даяки розлики, алє треба глєдац тото цо нас повязує и помага шицким. Дзеци зме Божо, и так треба же бизме патрели на себе. Треба ше врациц на жридлову Євангелию и конкретносци у живоце, нє лєм чекац же чи дахто придзе и дацо да, лєбо чи будзе питац помоц од нас. Треба мерковац же бизме нє постали перфидни як фарисеє, хторих Господь Исус Христос барз критиковал. – Мило ми же на Шветови дзень людского братства, 4. фебруара, и мнє родзени дзень. Бул сом два роки паноцец у Змаєве, за римокатолїкох, Мадярох, Горватох и Албанцох, и там зме самоинициятивно, наприклад, за Крачун и Вельку ноц, зберали помоц людзом у потреби, а так було и у моєй парохиї у Вербаше. У дзелєню пакетох помоци мали зме потримовку и од општини. Зберали зме затички, конкретно тераз маме 20 мехи хтори треба далєй прешлїдзиц. У шицким тим барз добре сотрудзуєм и зоз православнима, з тим же нє сцем же би то випатрало як даяка реклама. Знам же чловек нє пременї швет зоз своїм идеализмом, алє може голєм дакус помогнуц. У ближнїм треба вид зиц Исуса Христа и мац на розуме його порученє „Люб ближнього свойого як самого себе” – заключел о. Иґор Вовк.■ 19. ФЕБРУАР 2021.

ПРЕСЛАВЕНИ КИРБАЙ У ЛУРДЕСКЕЙ КАПЛЇЦИ

ПОДЗЕКОВАНЄ БОГУ И МАРИЇ У лурдескей каплїци шестрох служебнїцох у Руским Керестуре на Капущаним шоре, на дзень Лурдескей Мариї, 11. фебруара, означене єй швето, а у тей каплїци и Кирбай на двох Службох Божих. На 10 годзин Службу служели домашнї парох о. Михайло Малацко и старовербаски о. Алексий Гудак, док о. Михайло Шанта споведал. У казанї о. Малацко здогаднул вирних на лурдеске указанє Богородици, а пречитал и такволани тестамент Бернадетки, дзивочки хтора дожила єй указаня. Бернадка у своїм запису насампредз, дзекує Богу, Исусови и Мариї за шицко цо дожила, красне, алє и нєкрасне. Вечаршу литурґию служел капелан кулски о. Платон Салак ЧСВВ хтори и

наказовал, а сослужел капелан керестурски и парох индїйски о. Михайло Шанта, док парох з Кули о. Дамян Кича ЧСВВ споведал вирних. Служени и Молебен до Богородици, а пред тим ше вирни, предводзени зоз шестрами служебнїцами, модлєли Ружанєц. М. А.

У КОЦУРЕ

СТРИТЕНИЄ ГОСПОДНЄ, РАДОСНЕ ШВЕТО У Коцуре пондзелок означене швето Стритениє Господнє. Шпивану Службу Божу на 10 годзин служел парох коцурски о. Владислав Рац, а числени парохиянє пришли означиц тото швето котре припомина євангелску подїю кед Мария и Осиф малого Исуса однєсли до храму приказац

Господу Богу, дзе их стретли праведни Симеон и пророчица Ана. – Тото швето дава нам нови смисел и нову моц, дзеку за животом, за блїзкосцу з Господом Богом, на окремни способ у Божим храме. Вец нам тото швето и миле, приємне, и радосне – гварел о. Рац. О. Р.

У ДЮРДЬОВЕ

ЛУРДЕСКА ДЗЕВЯТНЇЦА И ШВЕТО ТРОХ СВЯТИТЕЛЬОХ У Дюрдьове 12. фебруара преславене швето Трох святительох –Василия Велького, Григория Богослова и Йоана Златоустого. Службу Божу служел домашнї священїк о. Михаил Холошняй. Даскельо днї

пред тим шветом вирни у Дюрдьове закончели побожносц модлєня Лурдескей дзевятнїци котру модля каждого року. Того року ше модлєли у своїх обисцох пре нєвигодну епидемиолоґийну ситуацию. С. С.

СРИМСКА МИТРОВИЦА

ПОШВЕЦЕНИ ШВИЧКИ

У парохиї Вознесения Господнього у Сримскей Митровици, на Стритениє Господнє, пошвецени числени швички за потребу вирних котри ше зишли у красним чишлє и на тот завод. У богослуженю парохови помагал богослов Милан Кузминац зоз Латярку. З тей нагоди, модлї ше же би Господь вилял благодать и благослов на тоти швички же би вони винєсли вонка медзи людзох шветло Святого Духа котри пребува у нукашньосци и у наших дум-

кох и були на кажду духовну и тїлесну потребу. Здогадуєме ше и своєй швички котру зме прияли на кресценю и обовязки котру зме свидомо, або прейґ наших кумох прияли: „Вежнї тоту запалєну швичку и старай ше у цалим своїм живоце швициц зоз шветлом вири и добрима дїлами, а кед придзе Господь, можеш висц пред Нього нєпорочни(а) и войсц до нєбесней слави, та вєдно з Нїм царствовац у безконєчносци вика. Аминь”. о. В. В.

РУСКЕ СЛОВО 29

informator@ruskeslovo.com СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ Дня 21. фебруара наполнї ше рок як ше преселєла до вичносци моя мила, єдина и нїґда прежалєна

СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ Дня 15. фебруара 2021. року занавше престало дуркац шерцо нашого милого супруга, оца и дїда

ЮЛИЯН ПАПУҐА (1954–2021) з Коцура Пошол ши сциха и нєсподзивано. Дзекуєме ци на твоєй доброти и велькей любови котру нїґда нє забудземе. Твойо наймилши: супруга Мария, син Юлиян, нєвеста Моника и унука Валентина СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ Дня 19. фебруара 2021. року наполнєли ше 20 роки як нас зохабел наш мили супруг и тато

ОЛЯ ДЖУДЖАР народзена Боклаганич (1950–2020) з Руского Керестура Мила моя, ти и надалєй зо мну у моїх думкох и шерцу. Случи ше ми же подумам, пришнїєм же ши лєм одпутовала на кратко. Нє помирел сом ше же ши пошла на вичну драгу. Твой супруг Янко Спочивай у мире Божим!

ЗВОНИМИР ХОМА (1964–2001) з Руского Керестура Твою любов и доброту навики чуваме у наших шерцох. Останєш занавше у наших памяткох. Най це ангели чуваю! Твоя супруга Дария и дзивочка Ґабка СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ Дня 18. фебруара наполнєл ше рок як нас зохабела наша мила мац, баба и прабаба

СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ НА НАШИХ НАЙМИЛШИХ Брата и бачика

Мацер, бабу и прабабу

Оца, дїда и прадїда

ЛЮБА ХОМА (1945–2020) з Руского Керестура Памятку на це навики чува дзивка Марча зоз фамелию Спочивай у мире Божим! СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ Дня 19. фебруара 2021. року наполнєл ше 21 рок як нас зохабел и пошол до вичносци наш мили оцец, дїдо и прадїдо

ЗВОНИМИР ХОМА (1964–2001)

ВЕРУНА ХОМА (1932–2006)

ЮЛИЯН ХОМА (1933–1993)

з Руского Керестура Памятки на щешлїви часи препровадзени зоз вами, навики чуваю вашо наймилши – брат и син Юлиян зоз супругу Мария Хомово, унуки Ванеса и Валентина зоз своїма фамелиями, та праунуки Кристина, Ерик, Владимир, Кристиян и Давид Спочивайце у мире Божим!

30 РУСКЕ СЛОВО

МИХАЙЛО СИВЧ (1939–2000) з Руского Керестура Памятку на його милу подобу и доброту чуваю його найблїзши Спочивай у мире Божим!

19. ФЕБРУАР 2021.

informator@ruskeslovo.com СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ Дня 10. фебруара наполнєл ше Дня 13. фебруара наполнєл ше рок як нє з нами наша баба и рок як нє з нами наш бачи прабаба

Дня 21. ше рок

СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ наполнї Дня 23. фебруара наполня ше 16 мешаци як нє з нами нашо мили родичи

фебруара

КСЕНИЯ АФИЧ ВЛАДО АФИЧ народзена Ройко (1958–2020) (1940–2020) з Руского Керестура Ожалосцени Славко зоз супругу Марину, и Деян, Дарко, Мирко, Дамир, Дориян и Анета Спочивайце у мире Божим!

МАРИЯ ИВАН ЯНКО ИВАН (1940–2020) (1938–2019) Пошли сце у цихосци и нєсподзивано. Вашу любов и доброту ґу нам вично будземе чувац и паметац у наших думкох, шерцох и молитвох. Ваш син Юлин зоз супругу Марию, унучата Даниєла и Иван зоз фамелиями Спочивайце у мире Божим!

СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ Прешли два роки од кеди ше преселєла до вичносци наша мила мац, швекра и баба

СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ Дня 20. фебруара наполня ше 29 роки як нас занавше зохабела наша мила супруга, мац, баба и прабаба

НАТАЛИЯ ВАРҐА народзена Сопка (1929–1993) з Руского Керестура

ЙОЗЕФИНА СЕНДЕРАК (1943–2019) з Коцура Красни памятки на Вас у своїх думкох и шерцох навше буду чувац дзивка Єленка, жец Силва и унуки: Ванеса, Дамир и Андрей Спочивайце у мире Божим!

НОВИ ЦЕНИ ОГЛАСНОГО ПРОСТОРУ Oбвисцуєме читачох же ше од 11. фебруара 2021. року применює нови ценовнїк за простор за оглашованє у новинох „Руске слово”. – Мала оглашка (до 20 слова) 300 динари, – посмертна оглашка на 1 полю 800 динари, – посмертна оглашка на 2 поля 1600 динари. Цену жаданей оглашки треба уплациц на рахунок: 160-923244-82 (Банка Интеза). Текст оглашки и фотоґрафиї (за посмертни оглашки) посилац на имейл: informator@ruskeslovo.com лєбо видиктовац на телефон 069 673328 лєбо 069 673319 од пондзелку до пиятку од 9 до 15 годзин. За обявйованє у актуалним тижню, оглашку найпознєйше придац по стреду до 10 годзин. У рамикох преширйованя огласного простору Установи, оглашки обявени по нових ценох у новинох „Руске слово”, предлужиме обявйовац и на сайту, дзе су єднакей велькосци и мож их видзиц два тижнї.

Памятку на ню чуваю супруг Любомир, синове Янко, о. Владислав и Яким зоз фамелиями Най спочива у мире Божим! Городска управа за защиту животного штредку на основи члена 20. Закона о преценьованю вплїву на животни штредок („Службени глашнїк Републики Сербиї” число 135/04 и 36/09), обявює

ОБВИСЦЕНЄ

о явним увиду, явней презентациї и явней розправи о Студиї о преценьованю вплїву на животни штредок Ношитель проєкта „ĐAKOVIĆ” DOO Темеринска драга число 18, Нови Сад, поднєсол вимогу за даванє согласносци на Студию о преценьованю вплїву на животни штредок проєкта „Комплекс за маґазинованє и третман нєопасних одруткох, на катастерскей парцели 10354 К.О. Нови Сад IV, Город Нови Сад. Податки и документацию зоз вимоги ношителя проєкта мож видзиц у просторийох

МАЛИ ОГЛАШКИ

OGLA[OVANW

021/6613-697 e-mail: informator@ruskeslovo.com 19. ФЕБРУАР 2021.

МЕНЯМ жем на драги Руски Керестур – Кула, за квартель у Новим Садзе лєбо хижу у блїзкосци Нового Саду. Телефон: 060/5703008. Тихомир Маркович.

Городскей управи за защиту животного штредку Городу Нового Саду, Улїца Руменацка 110 а, Нови Сад, роботни днї од 10 по 15 годзин по 22. марца 2021. року. У складзе зоз членом 6. Правилнїка о поступку явного увиду, презентациї и явней розправи о студиї о преценьовню вплїву на животни штредок („Службени глашнїк РС”, 69/05) заинтерсованих орґанох, орґанизацийох и явносц под час тирваня явного увиду можу поднєсц зауваги и думаня на студиї о преценьованю вплїву у писаней форми Городскей управи за защиту животного штредку. Явну розправу и презентацию ше отрима 23. марца 2021. року, у просторийох Городскей управи за защиту животного штредку Городу Нового Саду, Руменацка 110 а, Нови Сад, на 12 годзин.

ДИХТОВАНЄ облакох и дзверох. Щици од витру, жими, праху, галайку, инсектох. МОНТИРАМЕ: ■ РОЛЕТНИ

■ ГАРМОНИКОВО ДЗВЕРИ ■ ПАНТЛЇКОВО ДЗВЕРИ ■ МРЕЖИ ОД СУНЬОҐОХ ■ ВЕНЕЦИЯНЕРИ ■ ОПРАВКИ Телeфон: 025/5827-710, 060/5088-433

РУСКЕ СЛОВО 31

ИНФОРМАТОР

БЕЗПЛАТНИ ЕЛЕКТРОНСКИ КНЇЖКИ

Пласованє нових диґиталних змистох єден з длугорочних планох НВУ „Руске слово”, а медзи нїма и обявйованє кнїжкох у рижних електронских форматох. Електронски кнїжки – Славомир Олеяр: „Нашенє”, Ирина Гарди-Ковачевич: „Нєбо над Керестуром”, Иван Медєши: „Шпацири по сподку дунца”, Дюра Латяк: „Руске слово 1945 – 2020” и ДНЬОВКА 2 Зборнїк литературних и визуелних творох у ПДФ формату можеце превжац зоз нашей интернет кнїжкарнї на интернет адреси www.knjizkiporuski.com.

#останьме одвичательни ПОСИЛАЙЦЕ НАМ СВОЙО РЕЦЕПТИ rusmak.ruske@gmail.com

32 РУСКЕ СЛОВО

ЦЕНОВНЇК КНЇЖКОХ НВУ “РУСКЕ СЛОВО” Дюра Латяк: РУСКЕ СЛОВО 1942–2020 . . . . . . . . . . . . . .300 ДИН. ДНЬОВКА 2 Зборнїк литературних и визуелних творох .300 дин. Славко Роман Рондо: З ВИДЛАМИ ДО ШИЇ . . . . . . . . . . .300 дин Славко Винаї: УРОВНЇ СВИДОМОСЦИ . . . . . . . . . . . . . .300 дин Оленка Живкович: ТАНЬОВ ШВЕТ . . . . . . . . . . . . . . . . . . .300 дин Даниела Тамаш: СТРАШИДЛА, НЄ ЗАШМЕЮЙЦЕ МЕ 300 дин Сашо Палєнкаш: ВСЕЛЕНСКИ КОРАБЕЛЬ . . . . . . . . . . .300 дин. РУСКИ ХРИСТИЯНСКИ КАЛЕНДАР 2021 . . . . . . . . . .500 дин. Мирон Жирош: ГОРНЇЦА БАЧВАНСКО-СРИМСКИХ РУСНАЦОХ (III/1 том) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .300 дин. Юлиян Тамаш: ТРИСКИ З ВЕЛЬКЕЙ ДУШИ . . . . . . . . .300 дин. Гавриїл Костельник: ЧЛОВЕК И ШВЕТ . . . . . . . . . . . . . . 500 дин. Анамария Фурман и др Борис Варґа: БУКВАР . . . . . . . . . 300 дин. ГУМНО 2 Дзеци з дружтвених мрежох . . . . . . . . . . . . . . .300 дин. Дюра Латяк: РУСНАЦИ (II том) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .500 ДИН. Любица Фа-Гарди: ЯК ШЕ ТРОЙО ПРАШАТА РИХТАЛИ ЗА ЖИМУ . . . . . . . . . . . . .300 дин. Юлиян Тамаш: ЇЖИК ГОЛИК . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .300 дин. Силвестер Д. Макаї: БОСИ ПО ПРАХУ . . . . . . . . . . . . . . . .300 дин. Ирина Гарди-Ковачевич: ЗА ГЛАВКИ У ЛАВКИ . . . . . .300 дин. РУСКИ ХРИСТИЯНСКИ КАЛЕНДАР 2020 . . . . . . . . . .500 дин. Славко Роман Рондо: ОДНЯТИ ОД ПСОХ . . . . . . . . . . . . .300 дин Звонимир Павлович: ЗАЗБЕРОВАЧЕ ТРУПЛОХ . . . . . . . .500 дин. Олена Планчак-Сакач: ВЕЦЕЙ ОД БЕШЕДИ . . . . . . . . . .500 дин. РУСКИ ХРИСТИЯНСКИ КАЛЕНДАР 2019 . . . . . . . . . .500 дин. Мелания Римар (вибрала и пририхтала): ДРАГА ДО ШВЕТА . . . . . . . . . . . . . . .300 дин. Агнета Бучко Папгаргаї: ТАМ ДЗЕ СЛУНКО ВИХОДЗИ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .300 дин Яким Чапко: ЦЕРЕНЬ СПОД НОХЦА . . . . . . . . . . . . . . . . .300 дин. Тамара Хрин Рончевич: КАПКА НА КОНЦУ НОХЦА . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .300 дин. Михал Рамач: ДУГА НАД ДУНАЙОМ . . . . . . . . . . . . . . . .300 дин. Владимир Ґарянски: КОНЬ ЗОЗ ЧУДЕСНЕЙ НОЦИ . . .400 дин. Дюра Латяк: РУСНАЦИ (I том) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .500 ДИН. Мелания Римар (вибрала и пририхтала): КОГУЦИК ЯРАБИК . . . . . . . . . .200 дин. Юлиян Тамаш: СКЛАДАНЄ ИДЕНТИТЕТОХ . . . . . . . . .500 дин. Себастиян Няради: ИНИСУР – РИКА КНЯЗА . . . . . . . .300 дин. Саша Сабадош: ДАРМОЄДИ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .200 дин. Гавриїл Костельник: РОСА И СЛУНКО . . . . . . . . . . . . . . .500 дин. Микола Мушинка:ОД УСНЕЙ ПО ПИСАНУ ЛИТЕРАТУРУ . . . . . . . . . . 400 дин. Олена Планчак-Сакач: ШИТКО . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .300 дин. Mihajlo Kova~: ^ELYDZ DRINKOVA . . . . . . . . . . . . . . .400 din. Irina Gardi-Kova~evi~: КОТУЛЬКИ И ҐОМБУЛЬКИ . . .300 дин. Људмила Попович и Надија Мирошниченко: САВРЕМЕНА УКРАЈИНСКА ДРАМА . . . . . . . . . . . .500 дин. Людмила Попович и Надїя Мирошниченко: СУЧАСНА УКРАЇНСКА ДРАМА . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .500 дин. Любомир Белей: СЛАВЯНСКИ ЯЗИК . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 400 дин. Янко Рамач: НА КРИЖНЕЙ ДРАГИ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .500 дин. Мелания Римар: ГАЙЗИБАН НА ШПАРҐУ . . . . . . . . . . . . . . .300 дин. Микола Шанта: ШАНТОВКИ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .400 дин. Серафина Макаї: ЗЛАГОДА . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .300 дин. Славица Шовш: БЕЗСОНИ ЛАНЦУЩОК . . . . . . . . . . . . . . . . .300 дин. Мирон Жирош: ГОРНЇЦА БАЧВАНСКО-СРИМСКИХ РУСНАЦОХ (II том) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .400 дин. Звонимир Няради: КАПКА МИ РУЖА ДО ОКА . . . . . . . . . . .500 дин. Микола Шанта: ВСЕЛЕНСКА ЧЕРКОТКА . . . . . . . . . . . . . . . . 300 дин. Ася Папуґа: ГРИШКА . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .200 дин. Владимир Бесерминї: СЛОВО БОЯНА ДВОКРАЯНА . . . . . . .300 дин Агнета Бучко Папгаргаї: ОСЦЕ И ЧЕРЕШНЇ . . . . . . . . . . . . . . .300 дин. Ирина Гарди-Ковачевич: ГАЛОВ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .500 дин.

19. ФЕБРУАР 2021.

informator@ruskeslovo.com

19. ФЕБРУАР 2021.

РУСКЕ СЛОВО 33

СПОРТ ФК „СРИМЕЦ” З БЕРКАСОВА ПРЕД ЯРНЮ ЧАСЦУ ПЕРШЕНСТВА

И фодбалере ФК „Сримец” з Беркасова концом януара почали пририхтованя за ярню часц першенства у Медзиопштинскей фодбалскей лиґи Срим, ґрупа Заход. Як нам гварел Зоран Видович, заменїк предсидателя Сримцу, тренинирац почали шицки три катеґориї и то перши тим, кадети и пионире. – Перши тим тераз ма 20 бавячох. У преходним периодзе зоз клуба пошли шейсцме фодбалере, а пришли пейцме нови, шицки зоз Шиду. З нїма роби тренер Радован Янкович. Обчекуєме же буду кондицийно добре пририхтани за предлуженє сезони и же ше то укаже зоз добрима резултатми и побидами у другей часци першенства – оптимисттично бешедує Зоран Видович. Наш собешеднїк тиж додава же буду отримани и такволани контролни стретнуца, а список шицких хтори догварени ище нє у цалком закончени. Видович наглашел же у контролних стретнуцох Сримец одмера моци зоз Синдєличом з Ґибарцу, потим Ердевиком 2017 зоз Ердевику, а вшелїяк же будзе ище стретнуца. Беркасовчанє ше добре порихтали ище почаком прешлей єшенї цо ше дотика условийох на терену, бо адаптовани управни будинок зоз зоблєкальнями, а у тих роботох було надосц волонтерох и почитовательох клуба

Фото: З. Видович

ШИЦКИ ПОЧАЛИ З ТРЕНИНҐАМИ

Стретнуце Сримец – ОФК „Бикич”

хтори на тот способ помогли же би ше створело лєпши условия. Локална самоуправа у Шидзе Сримцу опредзелєла 500 000 динари за цалу сезону односно 250 000 динари по пол сезони и Видович нам гварел же до початку першенства озда буду уплацени опредзелєни средства. У Сримцу водза рахунку и о младших катеґорийох фодбалерох. У кадетскей ґрупи єст 15 фодбалерох, а у пионирскей аж 24 и то 18 зоз Беркасова, а шейсцме зоз Привиней Ґлави. Вл. Дї.

ПРИРИХТОВАНЯ ФК „БАЧКА” ЗОЗ ДЮРДЬОВА

ДО НОВЕЙ ПОЛУСЕЗОНИ ЗОЗ НОВИМ ТРЕНЕРОМ После крадшей павзи, фодбалере Бачки у Дюрдьове ше ознова позберали на терену и почали зоз пририхтованьом за наиходзацу ярню часц першенства. Пририхтованя почали 31. януара зоз велїма пременками у тим клубу. Єдна од пременкох то тота же од початку ярнєй часци першенства ФК „Бачка 1923” вошла зоз новим тренером, Зораном Блажичом зоз Катю, котри од фебруара на тей функциї. – Мам вельку чесц же мам нагоду робиц зоз квалитетним тимом як цо Бачка. Уж длугши час провадзим їх роботу, посцигнути резултати и можем повесц же су за єден аматерски клуб успишни. Будзем ше намагац затримац квалитет и подзвигнуц го на ище висши уровень. Тото цо пред нами то початок Першенства 6. марца. Будземе мац три контролни стретнуца з оглядом на терашнї обставини, каждого

34 РУСКЕ СЛОВО

викенду будзе отримана по єдно. Жадаме затримац резултат котри екипа посцигла прешлей сезони – гварел нови тренер Бачки Зоран Блажич. Бачка прешлу сезони закончела на шестим месце на таблїчки, а тото цо вредзи спомнуц то же Бачка у прешлей полусезони нє прияла анї єден ґол як домашня екипа од вкупно седемнац стретнуцох котри одбавела вєшенї. Цо ше дотка самого составу екипи и ту пришло до менших пременкох. Екипу напущел капитен Душан Тривунович, а до помоци сцигли двоме фодбалере и то: Милан Ґрбич зоз Жаблю и Стефан Сивчевич зоз Кисачу. Екипа ше вредно пририхтує за змаганя котри пред нїма, тренираю на фодбалским терену „Бачка” у Дюрдьове и наздаваю ше успишним предлуженю першенства. Л. Кх. 19. ФЕБРУАР 2021.

sport@ruskeslovo.com

ИСКРА ПОЧАЛА ПРИРИХТОВАНЯ

ЗА УБАВЙОВАНЄ ЄСТ ЧАСУ Фодбалере коцурскей Искри пририхтованя за ярню часц сезони у Подручней лиґи Суботица, котра почнє 7. марца, почали 21. януара, а тренинґи ше отримую на стадионє, на отвореним. На тренинґи поряднє приходза вецей як петнац бавяче, а одбавени даскельо пририхтуюци стретнуца

ририхтованя почали оптимистично з оглядом на тото же тренер Живко Йованович на тренинґох константно ма вецей як 15 бавячох, а праве одволованє на тренинґи бул и найвекши проблем у екипи прешлей єшенї. Искра зоз тренинґами почала 21. януара, а прешлого викенду одбавени и перши два пририхтуюци змаганя. ФК „ИСКРА” – ФК „ЛИПАР” 1:4 Всоботу, 13. фебруара, Искра у Коцуре дочекала екипу Липар зоз истоменового места и страцела зоз резултатом 4:1. Медзитим, коцурска екипа на тим стретнуцу бавела у мишаним составе, у котрим нагоду достали шицки бавяче, а насампредз млади фодбалере зоз Коцура, котри будучносц коцурского фодбала. Тото змаганє ришене у першим полчаше, у котрим госци зоз Липару дали три ґоли и на одпочивок пошли зоз предносцу. У другим полчаше тренер Йованович до бависка уведол искуснєйших бавячох, та и бависко було ровноправ-

нєйше. Тота часц змаганя закончена зоз резултатом 1:1, та Липар, зоз резултатом 4:1, з того змаганя вишол як побиднїк. Єдини ґол за Искру на тим змаганю дал Душан Бокан. ФК „МАҐЛИЧ” – ФК „ИСКРА” 0:1 Ютредзень, внєдзелю 14. фебруара, Искра госцовала у Маґличу и победзела домашню, истоменову екипу зоз 1:0, а ґол дал нови центарфор Искри Милан Дюрич. Искра на тото стретнуце пошла без даскелїх стандардних бавячох. Гоч и ослабена, коцурска екипа одбавела вельо лєпше як дзень пред тим. Мож повесц же през цале стретнуце фодбалере Искри були тоти котри диктовали темпо и тримали лабду. Змаганє, попри Искровей побиди, заш лєм означело и єдно покалїченє. После єдного бица на ґол лабда потрафела штопера Искри Дамира Ґубаша до твари и поламала му нос, та питанє чи тренер годзен раховац на ньго у ярнєй часци сезони. МОТИВАЦИЯ И ЗАКЛАДАНЄ

РОЗВАГА И ДРУЖЕНЄ Всоботу, пред змаганьом Искри и Липара, на Пелетовим салашу орґанизоване друженє Коцурцох и Керестурцох. Подпредсидатель Искри Михайло Варґа Пеле жадал вигосциц приятельох зоз фодбалского клуба Русин, та орґанизовани полудзенок и друженє котре предлужене до ноцних годзинох. За полудзенок випечене праше котре подаровал Любомир Русковски, а на друженю ше, окреме старши, здогадовали периоду кед бавели єдни процив других, и анеґдотох з надїю же ше таки друженя будзе орґанизовац ище велї роки. 19. ФЕБРУАР 2021.

У тим периодзе пририхтованьох нє мож виношиц конкретни заключеня, алє на тих двох стретнуцох, окреме процив Маґлича, було обачлїве векше жаданє победзиц, векша борбеносц и вецей беганя як цо було у єшеньскей часци сезони. Тиж так, кельо ше могло видзиц после двох стретнуцох, Искра потрафела зоз помоцнєнями, понеже на тих змаганьох указали добре бависко. Простору за напредованє и убавйованє екипи єст вельо, а и до початку ярнєй часци першенства єст ище кус менєй як мешац, та тренер Живко Йованович ма часу поскладац и убавиц екипу же би наяр принєсла вецей радосци любительом фодбалу у Коцуре.■ З. Колєсар

РУСКЕ СЛОВО 35

СПОРТ НАЯВЕНИ УКЛА ДАНЯ ДО СПОРТУ

БУДУ ОПРАВЕНИ И ТРИБИНИ НА ЯРАШУ Пишу꞉ Редакция и мрежа дописовательох

Покраїнски секретар за спорт и младеж Дане Баста наявел же на початку фебруара ше розписує конкурси ресорного секретарияту за финансованє проєктох у обласци спорта и спортскей инфраструктури 2021. року. Як гварел секретар Баста уж того тижня розписани пейц конкурси, а за финансованє проєктох обезпечене 72 милиони динари

Фото: инфо.нет

к уж звичайно на початку рока, векшина з нас прави плани за наступни дванац мешаци. То, як би теоретичаре успишно сци поведли, ґарадичи хтори треба прейсц же би ше досягло циль и успих. После вецей роки малих, лєбо нїяких укладаньох до спорту и спортскей инфраструктури и у тей обласци зашвицело слунко и численим спортистом и спортским роботнїком дало надїю же и за спорт приходза лєпши часи. ЗА ПРОЄКТИ 72 МИЛИОНИ ДИНАРИ Ресорни секретарият, Покраїнски секретарият за спорт и младеж, наявел конкурси за програми у вецей обласцох хтори доприноша розвою спорта у АП Войводини. За тераз розписани пейц, а опредзелєна сума од 72 милиони динари будзе унапрямена на реализацию проєктох хтори буду одобрени. За проєкти хтори афирмую жени у спорту опредзелєне 4 милиони динари, а конкурс будзе отворени до 1. марца.

36 РУСКЕ СЛОВО

У тим року за участвованє на медзинародних спортских змаганьох, а хтори значни за Войводину, видвоєне 5 милиони динари. Спортски орґанизациї на тото конкурс ше можу приявиц по 1. април. Финасованє проєктох хтори унапрямени на спортску инфраструктуру, вибудов, адаптацию, отримованє обєктох на подручу АП Войводини, як и за купованє опреми, видвоєне 41 милион динари. Конкурс за таки програми и проєкти отворени по 1. юний. За финансованє окремних програмох хтори доприноша розвою спорта у АП Войводини опред зелєне 20 милиони динари. Тот конкурс наменєни спорт ским орґанизацийом, союзом за школски спорт, локалним самоуправом и компетентним локалним спорт ским союзом, тирва по 1. юлий. Сума од 2 ми ли о ни ди на ри на ме нє на про гра мом и про єктом хто ри афирмую школ ски и уни вер зи тет ски спорт, а отво ре ни є по 1. юлий. РЕ КОН СТРУК ЦИЯ У КЕРЕСТУРЕ Подоб ну помоц спорту под зелєли и дзе по єд ни ло кал ни са моу пра ви. Мед19. ФЕБРУАР 2021.

sport@ruskeslovo.com

зи нїма спорт ски союзи општини Кула и општини Вербас. Зоз тим пенєжом, уж познате, на стадиону у Руским Кере стуре, Ярашу, буд зе оправена трибина, а спорт ски союз општини Вербас купел нову опрему вербаским боксером. Контракт о финансованю рочней програми орґанизацийох у обласци спорта з хторима ше задоволює потреби и интере си гражданох у обласци спорта, порихтани за подписованє. Як стої на сайту општини Кули, Предсидатель општини Кула Дамян Милянич, виявел же зоз општинского буджету за финансованє спорт ских клубох видвоєне 22 милиони динари, а додатни средства буду опред зелєни за спорт ски манифе стациї. – Формовани и нови Спорт ски центер оп шти ни Кула и пре йґ нь о го пред вид зе ни додат ни сред ства за отримованє спорт ских теренох и дальша реконструкция спорт скей гали у Червинки, стадиону у Кули, трибинох на Ярашу у Руским Кере стуре, як и чечуци оправки и отримованя на других спорт ских обєктох. У вкупней суми, попри того цо директно ид зе клубом, видаваня за спорт преход за и суму од 50 милиони динари, а по першираз, предвид зени и спорт ски стипендиї за найлєпших спортистох у суми од 1.2 милиони динари – гварел Дамян Милянич, предсидатель општини Кула. НОВА ОПРЕМА ЗА ЛЄПШИ УСПИХ До вербаского Боксерского клубу „Чарнок” перших дньох 2021. року сцигла нова опрема котру обезпечела Општина Вербас и Союз спортох општини Вербас. Нови тренерки шицким членом Боксерского клубу уру-

19. ФЕБРУАР 2021.

чели член Општинскей ради задлуженей за спорт Срдян Станич и ґенерални секретар Союзу спортох општини Вербас Боян Антонич. По словох Срдяна Станича, то перша акция потримовки спорту у 2021. року, алє гоч буджет за спорт зменшани у одношеню на прешли рок пре пан де мию Ко вид-19, потри мов ка спорт ским клубом и спортистом у вербаскей општини нє вио станє. – Увагу обрациме на младих спортистох, на афирмованє спорт ского стилу живота, а прешвечени сом же ше клуби и НА СТАДИОНУ ЄСТ РОБОТИ спорти сти од длужа зоз афирмованьом нашого гоОбрадовала нас вистка же трибини на стадороду през добри ре зулта- иону ФК „Русин”, познатим Ярашу, буду опрати котри буду зазначовац. вени и же кельо-тельо буду красше випатрац, а Боксерски клуб „Чарнок” и навиячом будзе на нїх приємнєйше. – Вецей як три роки „оганям” людзох у оппрешлого року по сцигнул одлични ре зултати, и сиґ- штини же бизме оправели нашо трибини. Но, урно же заслужел кажду ниа, випатра же тота робота будзе покончена и файту потримовки за да- же навияче на Ярашу убудуце буду уживац. Но, льшу роботу – гварел Ста- кед слово о адаптациї на нашим стадиону, роботи ище єст. нич. Роштель коло терену зме сами почали опраСпред вербаского Бок- вяц и пробели зме 30 метери. Остало ище засерского клубу на дарун- кончиц коло 30–40 метери. Потим би требало и кох под зе ко вал тре нер капури пооправяц, а тиж так и у зоблєкальньЖелько Жмукич, и як до- ох єст досц роботи и оправяня. Як и векшина дал, потримовка до клубу малих клубох и ми маме проблеми зоз опрему. од локалней самоуправи и Комплет дресох хтори зме достали од Зорана Со ю зу за спорт сци гує Руса зоз Зомбора уж препаднул. Препадли и континуовано, а то чле- мрежи на ґолох и за ґолами, хибя нам лабди. ном клубу оможлї вює Векшину нєобходних стварох сами купуєме, мирну и лєм спорту по- алє добре би було кед бизме и за тото мали помоц – гварел Тихомир Медич, предсидатель швецену роботу. ФК „Русин”. – Пошвидко нас обчекує Куп нацийох у боксу за жени, котри ше отримує у Зомборе, потим порядне коло лиґи, а наздавам ше же и у 2021. року предлужиме зоз шорованьом добрих ре зултатох, як було и предходни роки – ви значел з тей на годи тре нер БК „Чарнок” Желько Жмукич.■

РУСКЕ СЛОВО 37

ИНТЕРМЕЦО

ГОРУЦИ ТЕПШИ Лариса Цвеїч

Баклава за каждого, и направиц и поєсц Баклаву би требало правиц лєм дас два раз рочнє, понеже є досц калорична. Звичайно ше ю правело после посту и треба ю єсц по менєй. А кед ю направице обовязно ю понукнїце госцом и сушедом и вец будзе мила и вам, и шицким коло вас.

Потребне:

Потребне за „олєйову” мишанїну꞉

■ 250 ґрами млєти орехи ■ 200 ґрами масла ■ 250 ґрами пошекани ■ 100 милилитри олєю орехи ■ 60 ґрами отрушини лєбо млєти кекси ■ 200 ґрами цукру (можеце Мишанїна за сируп: зменшац и на 100 ґрами кед волїце нє таку сладку) ■ 800 милилитри води ■ пол кили купчи цеста за ■ 500 ґрами цукру ( лєбо 300 ґрами баклаву цукру и 200 ґрами меду) ■ лимун Пририхтованє꞉ Округлу фурму (тепшу) 26-центову премасцце зоз олєйом и маслом и положце перши 3-4 цеста премасцени зоз олєйову мишанїну. Кажде цесто кед кладзеце премасце зоз олєйову мишанїну и дас на пияте цесто посиповац зоз мишанїну орехох, цукру и отрушинох (кексох), вец знова складац лєм премасцени цеста, дас два, а вец знова посиповац зоз орехами. Так шоровац док нє вихаснуєце шицко. На концу зохабиц 4 цеста же би на верху були премасцени лєм зоз олєйову мишанїну. Порезац ище док є сирове на фалатаки, як на фотоґрафиї. Печиц перше на 180 ступнї дас 10 минути, а вец зменшац на 150 ступнї и печиц 40 минути. Релна каждому иншак роби, та треба примерковац же би ше баклава нє препекла бо будзе горкава. Печиц док нє достанє златну фарбу. Кед ше охладзи преляц ю зоз увареним си-

38 РУСКЕ СЛОВО

рупом. И нє забудзце правило, же кед горуца баклава прелїва ше ю зоз жимним сирупом, а кед є охладзена, вец преляц зоз горуцим прелївом – єдно муши буц цепле, друге жимне, добре себе записац скрацене надпомнуце –цепле/жимне. Од горе положиц лимун, а може дакус и висцискац кус лимуну до того сирупу уж по смаку. 19. ФЕБРУАР 2021.

rusmak.ruske@gmail.com

ГОРУЦИ ТЕПШИ

Пририхтали: Лю. Цвеїч и Т. Салонтаї

Николина Фейса

Сендвичи зоз карамелизовану цибулю Зограц олєй, а вец на нїм динстовац на резанки нарезани 4 червени цибулї и зменшац огень. Динстовац док цибуля нє одмекнє. Динстованей цибулї додац пол деци балзамика, лєбо червеного вина и ложку, два (по смаку) доганового цукру. Динстовац док ше нє зєдинї. Сланїну нарезац на коцочки, а мож ю и попражиц. Хлєб треба попечиц у тостеру, лєбо го зограц у релни. На цепли хлєб положиц кус oхладзену цибулю и по верху додац сланїнку.

Таня Салонтаї

Ролат зоз сира

На папер за печенє положиц фалатки сира (грубина коло 4-5 милиметри). Положиц до релни лєм даскельо минути же би ше сир розпущел, Состойки: виняц з релни и охабиц же би ше ■ 8 фалатки на ценко охладзел. порезаного сира (ґауда, Премасциц зоз ементалер) порихтаним фи■ за фил: крем-сир, лом и закруциц. шунка, огурки – шицко Положиц до помишац. фрижидера же би ше сцагло.

19. ФЕБРУАР 2021.

РУСКЕ СЛОВО

ИНФОРМАТОР, ОГЛАШКИ, ИНТЕРМЕЦО

ГЛАСНЇК ПО РУСКИ

РОК LXXVII ЧИСЛО 8 (3929) НОВИ САД, 19. ФЕБРУАР 2021.

ЦЕНА 30 ДИНАРИ

Фото: Вероника Вуячич

Фото: В. Вуячич

ОГЛЯДНУЦЕ НА ПРЕШЛОСЦ

Фотоґрафия: 332N

Фотоґрафия: 0360P

Даєдни фотоґрафиї обявюємє вецей раз, понеже за нїх дотераз нєт нїяки податки.

Завод за културу войводянских Руснацох ма нове число телефона 021/654-65-34

■ ПОЧИНАЮ РОБОТИ

У ВИНЇЦОХ