ИНФОРМАТОР, ОГЛАШКИ, ИНТЕРМЕЦО
ГЛАСНЇК ПО РУСКИ У ОПШТИНИ ВЕРБАС
РОК LXXVI ЧИСЛО 6 (3875) НОВИ САД, 7. ФЕБРУАР 2020.
АКЦИЯ ДОБРОДЗЕЧНОГО ДАВАНЯ КРЕВИ
■ ПРОСВИТА – ЖЕЛЄНЕ ШВЕТЛО ЗА НОВИХ СТАЄМНО ЗАНЯТИХ
Червени криж Вербас у фебруарe орґанизує штири акциї добродзечного даваня креви у вербаскей општини. У Вербаше шицки добродзечни давателє годни дац крев и 19. фебруара, тиж у просторийох Червеного крижa, од 15 по 17 годзин. Крев добродзечно годно дац и у Савиним Селу, 14. фебруара, у просторийох Месней заєднїци, од 13,30 по 14,30 годзин.
ЦЕНА 30 ДИНАРИ
У проєкту идентификованя особох и подїйох зоз склєняних плочох фотоґрафох Будински зоз Руского Керестура, котру орґанизує Завод за културу войводянских Руснацох (ВР), а котри уж длугши час обявйовани на остатнїм боку новинох „Руске слово”, потребна векша помоц ширшей явносци. Велї од обявених фотоґрафийох уж идентификовани, алє о даєдних потераз зазначене барз мало податки. На Фейсбук боку Заводу за културу ВР до окремного албуму положени тоти фотоґрафиї, та ше модлї шицких котри дацо знаю о особох, подїйох,
Даєдни фотоґрафиї обявюємє вецей раз, понеже за нїх дотераз нєт нїяки податки.
Фотоґрафия: 0232P
Фотоґрафия: 0022P
ОГЛЯДНУЦЕ НА ПРЕШЛОСЦ
часу, обставинох, обичайох, облєчиве и инши податки хтори вязани за тоти фотоґрафиї же би ше явели. Явиц ше мож прейґ порученя на Фейсбуку або коментару на фотоґрафиї, на имейл zavod.rusini@gmail.com лєбо на телефон 021/548-421. Кажда информация значна. Дзекуюци фотоґрафийом хтори настали у фотоґрафскей роботнї Будинскових, а котри диґитализовани на склєняних плочох, зачува ше шведоченє о живоце людзох и подїйох и велїх податкох цо припадаю културно-историйному скарбу Руснацох на тих просторох.
Фото: Любомир Дудаш
Истого дня, 14. фебруара, уж традицийно, акция даваня креви будзе отримана и у Коцуре, у просторийох Добродзечного огньогасного дружтва, од 15 по 17 годзин. Перша акция отримана у просторийох Червеного крижa у Вербаше, 3. фебруара. O. Р.
■ КВАЛИФИКАЦИЙНИ ТУРНИР ЗА „РУСИН КУП” ОДБАВЕНИ У РУСКИМ КЕРЕСТУРЕ
ЦО КЕРЕСТУРЦОМ НАИСЦЕ ПОТРЕБНЕ? Пише: Михайло КАТОНА, дипл.инж.
У звиту зоз новорочней схадзки Совиту месней заєднїци у
Треци нєобходни комунални проєкт у Керестуре то постаРуским Керестуре читателє ,,Руского слова” мали нагоду вянє семафора лєбо вибудов кружного цеку на месту крипречитац цо у валалє поробене у 2019. року. У прешлим ро- жаня улїцох Маршала Тита и Русинскей у центру валала. ку у Керестуре платани драги, вичисцани ярки и окончова- Подобни розкрижя у велїх и менших валалох у блїзшим и ни други порядни отримованя, валал ище вєшенї оквицени дальшим окруженю, и там дзе фреквенция транспорта веза швета, купени половни огньогасни камион, после 15 ро- льо менша, пре безпечносц учашнїкох у транспорту, уж кох конєчно ришене зогриванє Спортскей гали и наявена маю семафори. вибудов фабрики води. Шицко спомнуте оценєне як добри Кед же ше з часом Керестур сце претвориц до туристичней резултат, алє чи наисце єст достаточно причини буц задово- дестинациї, як цо ше у остатнї час вельо проповеда и пише, льни? Єст у валалє ище велї отворени комунални, инфра- вец му треба дац специфични гортикултурни випатрунок и структурни и други сущни проблеми на чиїм ришованю ше зоз ожелєньованьом, голєм улїцох Маршала Тита и Русиннє роби досц, лєбо нє пребера нїч. скей, и у зони централних активноНєобходне же би у сотруднїцтве зоз Найвекши проєкт пред хторим ше сцох, обезпечиц же би и по желєнїгражданами Совит месней заєднїци Руски Керестур находзи то вибудов длу Керестур бул препознатлїви, як канализациї, потим преширенє обдумал програму ришованя отворедакеди. То нє муши вельо коштац, них керестурских проблемох и пребеРусинскей улїци од Партизанскей може ше реализовац за даскельо рорал активносци же би ше у рамикох по Ленїнову, и поставянє семафора, ки, а и финансованє би нє требало буджета Општини Кула и прейґ других буц нєришуюце. лєбо вибудов кружного цеку жридлох у АП Войводини и у Републи- на месту крижаня улїцох Маршала Факт же познати керестурски Замок ки Сербиї ришовали финансийни пи- Тита и Русинскей у центру валала у прижемю у дворе, прето же хтотаня як условиє за реализацию утвердшка прешлих жимох забул виклюзених проєктох. Нє досц лєм чекац на чиц воду кед ше будинок престало зогривац, влажни по поотрушинки хтори кулска управа, кед надума, да Керестуру. На валу и же на велїх местох, пре поламани черепи на закрицу, таки способ Керестур осудзени на дальше препаданє и назадо- премака уж даскельо роки, як випатра, нє интересує нїкого. ванє. Кед Совит месней заєднїци нє будзе на дїлу и у пракси Источашнє, будинок Дома култури на хторим цо скорей орґан хтори заступа интереси Руского Керестура пред орґанами треба озбильну реконструкцию, охабени на старосц тим даОпштини, Покраїни и Републики и бори ше за нїх, алє ше спра- скелїм занятим у култури. О судьби будинку Старей ґимнавує як експозитура тих орґанох у Руским Керестуре котра задлу- зиї нїхто ше нє стара. У подобней ситуациї и пред рокомжена за амортизованє нєзадовольства гражданох зоз стаґнацию двома реконструована найстарша хижа у валалє. и препаданьом, вец ше поставя питанє чи нам го треба. Попри шицкого начишлєного, ту и наявена фабрика воМуши буц ясне же кед дахто у тей безпенєжносци сце пе- ди. Гоч ше о нєй приповеда роками, Керестурци нє досц нєж гражданох трошиц на велеґрадски ошвиценя, корчоля- знаю о чим ше ту наисце роби, одкаль будзе вода, за кого лїща, концерти рижних естрадних гвиздох влєце и вжиме ше ма правиц, дзе, кельо ма коштац фабрика, а кельо єй на хтори ше троши милиони, най то роби на свой рахунок робота и отримованє, кельо будзе коштац вода зоз нєй и кед є на таке порихтани, а Керестур ма право и треба же би подобне. Войводянски фаховци уж 40 роки маю становиглєдал финансованє ришованя своїх проблемох и проєктох. ско же длуготирваце обезпечованє здравей води за пице у Найвекши проєкт пред хторим ше Руски Керестур находзи населєньох Войводини треба же би ше обезпечовало зоз то вибудов канализациї. Предсидатель Републики нєдавно будованьом фабрикох води на такволаних рени-студньох гварел же у Сербиї за 4 до 5 роки треба же би ше направе- коло рикох и реґионалних системох водоводу за векше ло канализацию у шицких населєньох хтори ю нє маю. Фа- число населєньох и за локалну индустрию. Правенє ,,фаховци гваря же док у Европи приключки на канализацию брики води” на вибиваних студньох за даскельо тисячи ма 84% жительох, а у Сербиї то лєм 55%. У другей полов- людзох звучи як експеримент и авантура. Нєшкайша поки держави, коло три милиони септични долїни на яки-та- литика иґнорує фахово становиска и место же би ше обезки способ заменюю канализацию. У Руским Керестуре на печованє здравей води за пице, як ґлобални вийводянски коло 2 200 обисца єст голєм 2 500 септични долїни хтори проблем, ришовало на медзиопштинским, реґионалним, ше окреме наяр и у подводних рокох вилїваю по дворох и покраїнским, та и державним уровню, вона женє валали заградох, а велї ше пражнї до яркох на улїцох и по хотаре. же би ришовали проблем и уходзели до роботох зоз нєизДруги вельки комунални проєкт Руского Керестура то пре- весним законченьом и резултатом. ширенє Русинскей улїци од Партизанскей по Ленїнову, го- Очиглядне же у Руским Керестуре єст вецей актуални пролєм єден метер. Транспортна ситуация вимага же би ше то- блеми хтори вимагаю вельку роботу. Аж док векшина з нїх то преширенє поробело цо скорей пре каждодньови ризик будзе ришена, будзе причини за задовольство и похвали.■ на тим потесу пре школу, оводу, апатики, амбуланту, тарґо- Становиска висловени у тим тексту виключно авторово и нє вше одражую ушорйовацку политику новинох „Руске слово” вини и други фреквентни обєкти. 2 РУСКЕ СЛОВО
7. ФЕБРУАР 2020.
ЗМИСТ
УВОДНЇК Пише: Олена ПЛАНЧАК-САКАЧ, заменїца главного одвичательного редактора
■ Тижньовнїк 4–5. Учебнїки по руски и далєй проблем
■ Нашо места 8. Проєкт „Здрава жена – моцна жена” вербаского Дома здравя
■ Економия 12–13. Митар Кухар, майстор за кальово пеци зоз Ґосподїнцох
■ Култура и просвита 15. Мр Вери Дупало зоз Шиду додзелєна Святосавска повеля
■ Дикица 18–19. Шмих вше здрави
■ Людзе, роки, живот 20–21. Оросово зоз Руского Керестура: Андрея, Желько и їх тройнята
■ Мозаїк 24–25. Младежски подїї у прешлим року
■ Духовни живот 26. Пошвецанє обисцох у наших парохийох
■ Информатор 28–31. Мали оглашки и In memoriam
■ Спорт 34–35. Треци полчас: Владимир Медєши Джая, дакедишнї „Русинов” фодбалер
■ Интермецо 38–39. Горуци тепши Насловни бок: Турнир „Русин куп” у Керестуре Автор фотоґрафиї: Любомир Дудаш
У ШЛЄБОДНИМ КРАЛЬОВСКИМ ВАРОШУ УБУДОВАНА И РУСКА ИСТОРИЯ Каждого першого фебруара Новосадянє ше здогадую на єден далєки датум у своєй историї, на 1748. рок кед од австрийскей царици Мариї Терезиї купели свою шлєбоду за 95 000 стриберни форинти и так здобули статус шлєбодного кральовского варошу. Теди достали герб и урядову латинску назву Неопланта, як и велї привилеґиї. Од самого початку варош бул вецейнационални. У нїм жили Серби, Мадяре, Горвати, Словаци, Руснаци, Греки, Цинцаре, Євреє, Румунє, Роми и ище велї. Тоту свою мултикултуралносц и мултиконфесийносц варош зачувал по нєшкайши днї. Иснує интересантна анеґдота котру ше преприповедує же єден путнїк ище у 18. вику написал: „Тот шлєбодни варош приклад цо шицко мож зробиц зоз толеранцию и тарґовину”. Город през свою нє таку длугу историю дожил и бомбардованє и бул знїщени у Револуциї 1848/49. року, алє його гражданє го ознова обновели. После Першей шветовей войни и розпадованю Аустро-Угорскей Монархиї Нови Сад, як и цала Войводина, вошли до новоствореней Кральовини Сербох, Горватох и Словенцох. Од самого початку гражданє Нового Саду дзбали о своїм духовним живоце. Такой будовани церкви и школи, та за такима трендами нє заоставали анї ми Руснаци. У Новим Садзе збудован наша церква св. апостолох Петра и Павла 1828. року, а попри церкви ту була и наша школа. Новосадянє уж у 19. вику мали два ґимназиї, сербску и мадярску, а бул богати и културни живот у варошу. Єдна з найважнєйших културних подїйох була кед ше зоз Будапешту пресело Матицу сербску 1861. року, бо то була найстарша сербска културна институция нового вику основана 1826. року, та прето варош ноши епитет Сербска Атина. И Руснаци убудовали свою историю до того варошу. Ту, попри церкви, вибудовали свойо институциї, та од 1968. року у Новим Садзе НВУ „Руске слово”, а ту и руски редакциї Радия и Телевизиї Войводини. Руснаци маю Оддзелєнє русинистики на Филозофским факултету, а ту основане и РНПД пред сто роками, на чиїх основох познєйше робел КУД „Максим Горки”, а нєшка то Руски културни центер. У тим варошу иснує и наша новша институция, а то Завод за културу войводянских Руснацох. Нєшка треба указац же и ми, Руснаци, у културним и духовним смислу, вельо того допринєсли у тим варошу през три вики його иснованя. Можебуц би ше требало заложиц за памятнїк, або бисту и нашим предняком на тирваце здогадованє.
* ”РУСКЕ СЛОВО” – гласнїк по руски * Виходзи каждого пиятку * Снователь Национални совит рускей националней меншини * Видава НВУ ”Руске слово”, Нови Сад * Перше число вишло 15. юния 1945. року у Руским Керестуре * Адреса: НВУ ”Руске слово”, Булевар ошлєбодзеня 81/VII, 21000 Нови Сад * Редакция: одвичательни редакторe/ки – Олена Планчак-Сакач, Ясмина Дюранїн, Микола М. Цап, Микола Шанта * редакторе/ки рубрикох – Мирон Горняк-Кухар, Александар Паланчанин, Мартица Тамаш, Славица Фейса, Вероника Вуячич * новинаре/ки – Мария Афич, Влада Дїтко, Сандра Саламун, Андреа Медєши, Оля Русковски * лекторка – Блажена Хома-Цветкович * ґрафична редакторка – Люпка Цвеїч * ґрафични дизайнерки – Мария Гудак, Таня Салонтаї * Телефони: 021/6613-697, 021/6624-708, 021/6623-076; 021/6621-433 * Телефакс 021/528-083 * Предплата за цали рок: у жеми 1 500 динари, а у иножемстве 100 евра * Жиро-рахунок Banca Intesa a.d. Beograd 160-923244-82 * Девизни рахунок 160-0050870024999-53 * Рукописи ше нє враца * Друкує Друкарня ” Maxima graf” Петроварадин * E-mail: redakcija@ruskeslovo.com * Web site: www.ruskeslovo.com * YU ISSN 0350-4603 * COBISS SR-ID 15915778 * Друковани тираж 2 000 *
Директор др БОРИС ВАРҐА *** Главни одвичательни редактор ИВАН САБАДОШ
7. ФЕБРУАР 2020.
РУСКЕ СЛОВО 3
ТИЖНЬОВНЇК ПРОБЛЕМ З УЧЕБНЇКАМИ И НА СОВИТУ РОДИЧОХ У ШКОЛИ „ПЕТРО КУЗМЯК”
ПО ШИЦКИМ, ТОТ РОК УЖ СТРАЦЕНИ
О
Родичи нєзадовольни же ше до реформи рушело нєпорихтано, цо найбаржей почувствовали дзеци котри ше школую на язикох националних меншинох, та и на нашим руским язику. Рок за роком почина друге школске полрочє, а школяре ище вше нє достали шицки учебнїки
нєдостатку дзепоєдних учебнїкох за другу и шесту класу основней школи на руским язику хтори ище вше нє сцигли школяром у наших трох школох дзе порядна настава на руским язику, бешедоване и на схадзки Совиту родичох 30. януара у ОШ „Петро Кузмяк” у Руским Керестуре. Родичи нєзадовольни же ше до реформи рушело нєпорихтано. а то найбаржей почувствовали дзеци котри ше школую на язикох националних меншинох, та и на нашим руским язику. До Школи тих дньох сцигол допис зоз Центру за нїзкотиражни учебнїки з Нового Саду, дакедишнього Заводу за учебнїки, дзе стої информация о учебнїкох хтори пририхтує тот Центер, и хтори тиж пожня. То учебнїки и роботни теки за руски язик, як и ориґинални учебнїки наших авторох за музичну културу. Понеже су у такей фази пририхтованя же питанє чи их єст смисла куповац у тим школским року, директорка керестурскей школи Хелена Пашо Павлович, одлучела поинформовац о шицким Совит родичох, понеже праве родичи тоти цо финансую учебнїки.
жбанка за початне писанє, Читанка, Музична култура и ЦД за першу класу, за другу тиж Читанка, Слово по слово, Руски язик и култура висловйованя и Музична култура зоз ЦД-ом, за пияту класу то Читанка, Руски язик и култура висловйованя, Музична култура зоз ЦД-ом а тиж и за шесту Читанка, Руски язик и култура висловйованя и Музична култура зоз ЦД. У допису стої же тоти учебнїки у рижних фазох пририхтованя, даєдни на рецензиї, даєдни на илустрованю, єден ЦД готови, итд, а нє поведзене же кеди буду цалком закончени и видруковани. По шицким, то уж нє будзе за тот школски рок, прето ми робиме по старей програми, дзепоєдни кнїжки по нєй купени, а дзепоєдни нам Завод, односно Министерство, подаровали до нашей школскей библиотеки та их хаснуєме. Углавним, и Школа, а и родичи, барз нєзадовольни. Пре таки обставини у другей класи учительки ше знаходза, и сами пририхтую потребни змисти школяром – потолковала педаґоґиня керестурскей Школи Мария Шанта.
РИЖНИ ФАЗИ (НЄ)ДОКОНЧЕНОСЦИ
Цо ше дотика учебнїкох за векшину предметох хтори ше преклада зоз сербского на руски язик, їх, як познате, друкує Видавательна хижа „Клет” зоз Беоґраду за хтору ше опред зелєли нашо школи у Кере стуре, Коцуре и Дюрдьове дзе єст порядна настава на руским язику. Гоч у поради зоз Министерством про свити, науки и технолоґийного розвою пристала друковац и нїзкотиражни учебнїки на язикох националних меншинох, тота видавательна хижа ше нє цалком знашла у тим проце су. Одно сно, нє удало ше єй, цо пре нєдо статок фаховцох, цо пре други обовязки, (о чим зме уж скорей писали), на час покончиц цали по ступок у
О тим цо од доступних информацийох винєшене пред родичох дознаваме од педаґоґинї Школи Мариї Шанта хтора гвари же родичи досц мало знаю о процедури видаваня учебнїкох, одвичательносци и компетенцийох наших установох як цо Национални совит, гоч ше о тим у предходним периодзе досц бешедовало и писало у руских медийох. – До школи зоз Центру за нїзкотиражни учебнїки нам сцигол допис же хтори наслови у якей фази, за першу, другу, пияту и шесту класу у хторих ше од влонї роби по нових наставних планох и програмох. То Буквар, Ве-
4 РУСКЕ СЛОВО
ЗНАХОДЗА ШЕ ЯК ЗНАЮ И МОЖУ
7. ФЕБРУАР 2020.
tiznjovnjik@ruskeslovo.com
ланцу процедури видаваня учебнїкох хтора подрозумює велї крочаї предписани зоз законом о образованю. Но, по правдзе поведзене, за шицко тото кед ше обєктивно патри, „Клет” анї нє мал досц часу, алє то вшелїяк нє оправданє. У ланцу видаваня учебнїкох значну улогу ма и наш Национални совит хтори, як зме уж писали, наисце бул
КНЇЖКИ ЗА ТРЕЦУ И СЕДМУ КЛАСУ Найновша информация зоз Видавательней хижи „Клет”, же уж почали роботу на учебнїкох за 3. и 7. класу за наступни, 2020/21. школски рок. То кнїжки хтори нарок буду хасновац ґенерациї хтори у тим школским року найбаржей очкодовани пре пожнєнє учебнїкох. Од нашого Националного совиту нєдавно достали список прекладательох и лекторох, а нєодлуга поинформовали же на прекладанє послати учебнїк за математику и подобове воспитанє за 3. класу а за подобове и технїку и технолоґию и за 7. класу. Як прекоментаровала секретар НС Таня Арва Планчак, процедура почала 4-6 мешаци скорей як влонї, цо можебуц указує же ше цошка научело зоз предходних гришкох.
ажурни у своїм сеґменту роботи, кед швидко анґажовал прекладательох, благочасово одобрел преклади, намагал ше найсц и векше число фаховцох хтори потвердзую готови учебнїки, а шицко то нє так лєгко. Треба повесц же барз ажурни були и нашо искусни прекладателє учебнїкох хтори, як дознаваме, за наисце швидки час поробели свою роботу. Но, заш лєм, ище вше дзепоєдни учебнїки, найвецей за шесту класу нє видруковани – то учебнїк за Технїчне образованє, информатику, историю, ґеоґрафию, биолоґию, и математику. За другу класу хиби лєм математика хтора уж наручена и друкує ше. Як визначую у Школи „Петро Кузмяк”, наставнїки зоз тих предметох ше знаходза и помагаю школяром як лєм можу. Док чекаю учебнїки, школяре примушени вельо вецей записовац податки зоз лекцийох хтори ше обрабя на годзинох, цо им одбера часу за квалитетнєйши наставни процес. Як резиме, мож заключиц же и Школа т. є. предметни наставнїки, а тиж и родичи револтовани та коментарую же лєпше було и рок познєйше увесц нови програми, алє зоз шицкима потребнима учебнїками, як так на руби. Тиж так ше указало же и родичи нє досц упознати зоз шицким, же ту могла буц и лєпша комуникация медзи школу и Националним совитом, же би ше родичох скорей могло поинформовац на родительских схадзкох. Но, родичи з правом нєзадовольни и прето же праве їх дзеци буду цали час очкодовани кед же ше потребну динамику видаваня учебнїкох за шлїдуюци класи нє здогонї. ■ М. Афич 7. ФЕБРУАР 2020.
STANOVISKA Пише: Mирон ДЖУНЯ, публициста
КОРОНА
Обераци хороти вше мали свойо якеш ритмичне зявйованє, а штварти шедлач Aпокалипси, з часу на час у нащиви людским заєднїцом, ище од початку цивилизациї и чловечества. Та чи парадно доходзели з освойовацкима армадами, чи вибивали у контакту людскей громади зоз сопутнїками як цо патканї, суньоґи лєбо вши, чи ше сциха уцагли як гевтот нєщешлїви паломнїк з „Вариоли Вери“. Шицко ше тото, з часом, як ше жительство ресетовало, клинїчно установело; епидемиолоґийно утвердзело, патоґени изоловали, класификовали. Од ошвиту дружтва, путнїки изоловани до карантинох, азилох, контумацох. И нєшка, пред тим як ше руши на драгу, наприклад, до Индиї, обовязне „шприцованє” у Батуту (Институт за тропски хороти у Беоґрадзе). Сучасни епидемиї маю свойо новотни специфики; у епохи дзе велї веря же Треца шветова почала 11. септембра 2001. року, з директним ТВ преношеньом терористичного нападу на турнї двойнятка Шветового тарґовинского центру, таки вец случаї як вибух вируса Корона у Китаю, мнє голєм, пригадую фабулу Пекичовей „Збешнєтосци“. Поготов кед ме пооганя аґресивна медийна кампаня и розбуртави ми мрию. Китайски туристи з масками по наших улїцох уж виволую карактеристични франти домашнїх, а я роздумуєм же як будзе на роботи з дзешатками, нєридко и стотками странкох (а и странцох, насампредз з найвекшей жеми Ориєнту) дньово, буц виставени їм диханю. Чи сом достаточно оддалєни? Шмел бим робиц з маску и я? (у новосадских шпитальох, а верим и индзей, даєдни од занятих уж их ноша). Чи най од управи ултимативно питам преградне скло з микрофоном? Же чорт однєс франту, лєм най спомнєм же ми єдна балерина з ансамбла виволала же половка екипи хорує на плюца, єдна колеґиня закончела при билих мантилох, а познал сом и єдну особу чия хорота ше уж закончела фатално. Бешедуєм о послекрачунских сезонских бетеґох, чи пошлїдкох общей заґадзеносци воздуху у реґионє. Параною набок, алє у дньох пред нами наявене же ше вирус дошпота и до наших крайох. Но, Корона вирус думам же ище вше нє бул у Хедлайнс кед ше спомнуте трафяло, ту дзешка по Крачунє. Алє, ту ше попри спомнутей праґматичней превентиви и защити, надрилює и фактор колективней параної; кед ше ма у оглядзе же кельо буджету зоз державней каси за здравство идзе на лїки хорим од даєдних специфичних бетегох (напр. за ГИВ мешачна доза блокаторох по тарґовищней цени преруцує просек плаци у дружтве – яки донайпосле мало хто з нас и ма), знова ше актуализує теория завери о такв. фармацеутскей мафиї. Нє од вчера подозриве кеди-нєкеди вибухованє инстант епидемийох рижних типох ґрипох, мутираних вирусох (од хторих ше за велї нє зна ендемске жридло), котре вше якош ноши за собу одредзену провадзацу терапию, чи вакцину превентивно, дзе ше вец пропорцийно направи и вельки рахунок, з котрого ясно же тот цо нас будзе лїчиц, шорово и зароби на нас. То ме вец здогадує на гевти кулоарни и фолклорни приповедки як даєдни заняти по шпитальох у дилу зоз трунарами. О крадзи новонародзених и тарґовини з нїма нєт смисла отверац тему. Як анї о Гипократовей пришаги. Гробаре присутни. Медзитим, хто може подписац же нас и тераз можебуц спреведаю? Цо кед наисце нє блеф, алє Корона реална ґлобална опасносц? О пошлїдкох потенциялней пандемиї у наставаню, же чи и кельо прекрочи карантин, нє можем знац напредок – ситуация ше зна швидко пременїц. Гоч як, водзце рахунку. Становиска висловени у тим тексту виключно авторово и нє вше одражую ушорйовацку политику новинох „Руске слово”
РУСКЕ СЛОВО 5
НАШО МЕСТА ОТРИМАНА РОЧНА СКУПШТИНА ЗДРУЖЕНЯ ПЕНЗИОНЕРОХ РУСКОГО КЕРЕСТУРА
НОВЕ РУКОВОДСТВО – НОВА ДЗЕКА ЗА РОБОТУ
Н
Рочна Скупштина Месней орґанизациї Здруженя пензионерох Руского Керестура отримана 2. фебруара у просторийох Дома пензионерох, з новим, нєдавно вибраним руководством. На Скупштини поднєшени звити о роботи и финансийох, и плани за наступни рок
подобне. Як надпомнул нови предсидатель Бучко, просториї Здруженя отворени кежди дзен, 365 днї за своїх членох, цо треба же би ище вецей хасновали. Нове руководство апеловало на керестурских пензионерох хтори ище нє члени же би ше уключели до Здруженя, бо то наймасовнєйша валалска орґанизация хтора ше будзе и далєй намагац помагац своїм членом у потребох хтори им олєгчаю Нове руководство Йоаким Орос, Иринка Бики и финансийни бок живота. Владимир Бучко Же нове руководство уж ма довиКАСА НЄ У МИНУСУ вимирени. Но, як наглашела нова ка- риє при людзох шведочи и констаЯк винєшене на Скупштини, спом- сирка Здруженя, важне тиж же нє тация же у новим року, т. є. у януанути задзековали кед утвердзене же минус у каси, а обчекує ше же ище ру, членарину уж уплацели вецей хиби одредзена сума пенєжу зоз ка- даскельо длужнїки вимиря свойо ра- як 90 особи, а мали и помоц донатора же би ше могло отримац Скупси Здруженя, а познєйше утвердзене ти за спомнути обовязки. штину. У прешлим року у Здружеже нє у подполносци водзена евиню бул 291 член, а предпоставя ше денция о рижних уплатох. ПОВОЛАНИ НОВИ ЧЛЕНИ же у Кересуре єст коло 900 пензиоО тей ситуациї и случованьох у Здруженю шведочела и присутна На Скупштини поволани члени же нерох. Нове руководство керестурского Баничова, хтора виявела же ю пред- би уплацени рочну членарину котра сидатель суспендовал з роботи ме- виноши 400 динари, дзе сама члена- Здруженя у планох за наступни рок шац пред тим як урядово дала зад- рина 300 динари, а 100 динари наме- наглашело понукнуце животного зекованє, док поволани потедишнї нєни за роботу Здруженя, отримова- осиґураня своїм членом, та и едупредсидатель на Скупштини нє бул нє просторийох, набавку огриви и кацию о тим питаню, цо прешлих присутни. Як пояшнєне у Звиту о роботи, пре ОБЕЗПЕЧОВАНЄ ЗДРАВСТВЕНЕЙ ПАРТИЦИПАЦИЇ тоту причину Здруженє 2019. рок закончело без звичайного заробку за Тиж єдна з активносцох будзе и обезпечованє партиципациї за здравуслуги хтори дава своїм членом, алє ствене осиґуранє членох з минималним надополнєньом, цо уж мож кончиц за чечуци рок. То мож покочниц у канцелариї Здруженя хтора и даважне же шицки обовязки ґу члелєй будзе робиц каждей стреди и соботи од 8 до 12 годзин. ном, кед слово о обезпечованю огриви и других животних намирнїцох, рокох нє було реализоване. И надалєй ше членом будзе обезпечовац огриву на рати, як и животни намирнїци, а прейґ општинскей орґанизациї будзе орґанизовани и одход на одпочивок и регабилитацию. И надалєй у плану сотрудзовац зоз валалскима институциями. На Скупштини були представителє Месней заєднїци, других валалских Здруженьох, як и Општинского здруженя пензионерох зоз Кули.■ М. Афич ове руководство Месней орґанизациї – предсидатель Владимир Бучко, секретар Йоаким Орос и касирка Иринка Бики, вибране пре задзекованє потедишнього предсидателя Ярослава Малацка и касирки Меланиї Банич, а пред тим и секретара Михайла Фейдия. Попри нововибраних руководзацих и надалєй остали потерашнї члени Месного одбору.
6 РУСКЕ СЛОВО
7. ФЕБРУАР 2020.
mesta@ruskeslovo.com
У РУСКИМ КЕРЕСТУРЕ
ЗДРУЖЕНЄ ДИЯБЕТИЧАРОХ У ШИДЗЕ
ПОНУКА ШЕ РОБОТУ БУЛО МЕНЄЙ БАЗАРИ Општинске Здруженє диябетичарох у Шидзе отримаУ СЛОВЕНИЇ ло схадзку Управного одбору на хотрей розпатрени
У керестурским кафичу „Мала оаза”, 28. януара отримана презентация роботи за одредзени занїманя у Словениї хтори понука аґенция „Униворк” зоз Словенских Конїцох. У мено аґенциї презентацию отримала Лїляна Костелник з Керестура хтора и сама зоз фамелию жиє и роби у Словениї. Як наглашела, затераз потребни роботнїки у фахох ЦМЦ оператере, браваре, заварйоваче и у електро фахох, з тим же нє пресудна диплома, алє знанє одредзеней роботи и искуство. Роботну визу у тим месце, як и у околним Целю и Марибору, мож до стац на єден рок, з пробну роботу за три мешаци, обезпечене костиранє у фабрики, по потреби и путованє на роботу, як и змесценє, алє з надополнєньом. Основна плаца наприклад за заварйовачох 1 200 еври, алє и вецей, бо ше обовязно роби и додатни годзини. О шицких подробносцох заинтересовани хтори виполнюю потребни условия, ше мож ше явиц Костелниковей, хтора подобну презентацию отримала и у Вербаше. По єй словох, затераз аґенция „Униворк” глєда лєм спомнути роботни профили, а годно буц же буду потребни и други фахи и ремесла, як хлопски так и женски. М. А.
звит о роботи и финансийни звит за 2019. рок. Тиж констатоване же нє отримани шицки плановани базари здравя. Место же би були отримани як мира превенциї у векшини месних заєднїцох, отримани су у дзевец. – Здруженє у прешлим року од локалней самоуправи достало 120 000 динари, а тоти средства нам уплацени концом прешлого року так же зме нє могли витвориц шицки заплановани активносци. Отримани Базари здравя у Шидзе, Бачинцох, Ямени, Вишнїчеве Ердевику и ище дзепоєдних валалох, а нє отримани, наприклад, у Беркасове и Бикичу – гвари Венямин Бульчик, секретар спомнутого Здруженя. Же диябетес хорота сучасного часу хтора вше присутнєйша, Бульчик нам илуструє з податками же у тей хвильки на подручу општини Шид аж 3 600 особи реґистровани з проблемом диябетеса од хторих аж 1 000 на инзулинскей терапиї. Пре превенцию хороти и у 2020. року Здруженє планує отримац Базари здравя у шицких месних заєднїцох. Тот способ превенциї окреме значни у менших валалох, дзе медицински фаховцки приходза директно ґу людзом и можу, окрем мераня кревового прициску, вимерац и уровень цукру у креви. У планє активносцох отвориц Совитовалїще за диябетичарох при Доме здравя. Дакеди совитивалїще мал кажди Дом здравя и пациєнтом наисце бул на хасен. Министерство здравя потримує їх отверанє ознова, а на локалних самоуправох остава же би финансовали роботу совитовалїща. Вл. Дї.
НАЩИВА КУД „ТАРАС ШЕВЧЕНКО”
ДАРУНОК ЗА ДОБРЕ СОТРУДНЇЦТВО На позарядовей схадзки Управного одбору Културно-уметнїцкого дружтва „Тарас Шевченко” у Дюрдьове, 29. януара, членох УО нащивели локални предняки Сербскей напредней странки зоз Дюрдьова и Чуроґу, и Дружтву подаровали сучасни телевизор. У нащиви дюрдьовскому Дружтву були предсидатель Општини Жабель Чедомир Божич, предсидатель Скупштини општини Жабель Радован Чолич, шеф кабинета предсидателя Општини Жабель Урош Раданович и заменїк предсидательки Совиту Месней заєднїци Дюрдьов Душко Михелц. Вони з тей нагоди зоз домашнїма бешедовали о општинских конкурсох котри пошвидко буду 7. ФЕБРУАР 2020.
розписани, о будовательних потребох Дружтва котри би требали буц ришени, як и потерашнїм добрим сотруднїцтве Културно-уметнїцкого дружтва „Тарас Шевченко” и Општини Жабель. Предсидатель Божич и з тей нагоди наглашел же є задовольни зоз по-
терашнїм сотруднїцтвом зоз дюрдьовским Дружтвом котре єдине зоз шедзиском у Општини Жабель пестує руску традицию и културу на тим просторе. Алє и же планує же би ше таке сотруднїцтво предлужело, з тим же ше буду намагац же би ше финасийну потримовку пестованя рускей традициї през роботу у КУД „Тарас Шевченко” и Подручней канцелариї у тим Дружтве звекшало. Предлужи ше и финансийну потримовку активносцох Дружтва за руски язик, литературу и културу, котре ма порядни активносци у местох Општини Жабель, односно у Дюрдьове и Ґосподїнцох. С. С.
РУСКЕ СЛОВО
7
НАШО МЕСТА ПРЕПОДАВАНЄ НА ТЕМУ „ПРЕВЕНЦИЯ КАРЦИНОМA ГАРЛОЧКА ПЛОДНЇЦИ” У КОЦУРЕ
ПРЕПАТРУНКИ БАРЗ ВАЖНИ У рамикох проєктa „Здрава жена – моцна жена”, котри вєдно запровадзую Министерство здравя Влади Сербиї и Дом здравя ,,Велько Влахович” у Вербаше и даєдних местох вербаскей општини, у януару були орґанизовани числени здравствено-воспитни активносци як промоция здравого живота и превенциї хоротох котри грожа женом Єдна з тих активно сцох була орґанизована у Велькей сали Ме сней заєднїци у Коцуре прешлого штвартку, 30. януара, дзе отримане преподаванє на тему ,,Превенция карциномa гарлочка плоднїци”. О тим, алє и о других ґинеколоґийних хоротох, шицким присутним женом бешедовали представнїци вербаского Дома здравя ,,Велько Влахович” зоз Диспанзеру за жени и Служби поливалентней патронажи, др Ержебет Целушка Фриндик и Єлена Попович. ХАСНОВИТИ СОВИТИ Окреме наглашена важносц порядних ґинеколоґийних препатрункох, було слова и о симптомох и причинох зявйованя малиґних хоротох при женох, як и о рижних файтох превенциї и лїченя. – Мойо думанє же нєобходне, а окреме и хасновите, же би ше таки преподаваня орґанизовало каждого року. Потребне здогаднуц жени чом значне же би видвоєли час за себе, за свойо здравє, а окреме ше препатриц при лїкарох, як цо ґинеколоґ, дзе лєм вон може окончиц адекватни превентивни препатрунок. На тих препатрункох ше пренайду рижни хороти, а циль тот же би ше пренашло и вирус котри виволує озбильну хороту – карцином гарлочка плоднїци – гварела др Ержебет Целушка Фриндик. Як визначела, пренайдзени виволовач тей файти карциному, а то вирус котри ше вола Хумани папилома вирус (HPV). – Кед ше тот вирус пренайдзе на час, жена може буц цалком вилїчена. Нажаль, за рок у Сербиї ше упокоя коло 500 жени и то од хороти за котру ше точно зна цо ю виволує. По словох дохторки зоз вербаского Дома здравя, шицки котри присуствую тим преподаваньом маю мо-
8 РУСКЕ СЛОВО
жлївосц по ставяц питаня на трибини, пред и по єй законченю. А циль тих преподаваньох же би цо векше число пациєнткиньох одходзело на превентивни препатрунки. Шицки жени котри були на трибини мали можлївосц швидше заказац превентивни препатрунок при ґинеколоґови у Дому здравя у Вербаше. Вони охабели свойо податки и з Дома здравя им явя кеди буду шлєбодни термини. Превентивни препатрунки буду окончени у фебруару и марцу, на котрих жени тиж до станю и совити на яки спо соб можу найлєпше сами препатриц свойо перша. КУПЕНА НОВА ОПРЕМА – Нам тот проєкт барз значни, понеже Дом здравя ,,Велько Влахович” з Вербасу єдини од шицких Домох здравя у Сербиї котри, на основи того проєкту, до стал значни средства од Министерства здравя. Од тих средствох ми опремели школу за ваготни жени, набавели нови ултразвучни апарат, ЦТҐ апарат з котрим ваготним женом будзе обезпечене квалитетнєйше медицинске допатранє и оможлївене лєгчейше провадзенє здравственого стану мацери и плода, стол за ґинеколоґийни препатрунки, нови униформи, а то шицко лєм початок – гварела Єлена Попович спред вербаского Дома здравя и прекоментаровала же є барз зме задовольни зоз одволаньом женох. Проєкт ,,Здрава жена – моцна жена” будзе тирвац рок, а попри технїчного опреманя и модернизованя опреми, вон подрозумює и фахове усовершованє медицинских роботнїкох, алє и едукованє пациєнткиньох и превентивни препатрунки, так же сиґурно буду орґанизовани ище таки и подобни преподаваня. О. Русковски
7. ФЕБРУАР 2020.
mesta@ruskeslovo.com
ПЕТНАСТИ ПАПРИҐАРСКИ БАЛ
ВОНИ ШЕ НАИСЦЕ ЗНАЮ ВЕШЕЛЇЦ Ище єден паприґарски бал, петнасти по шоре, отримани всоботу у Ресторану „Червена ружа”, у орґанизациї Здруженя паприґарох „Капсикум анум”, на хторим було коло 220 госцох, найвецей зоз Руского Керестура, алє и зоз Кули, Коцура, Суботици, Лалитю. Як и каждого року, орґанизаторе порихтали богати томболи, хтори були преважно наменєни паприґаром, алє и парастом вообще, та так перша награда була 1 000 кили Ан-у, хтора остала у Руским Керестуре, пумпу за залїванє достали госци зоз Коцура, а телевизор, путованє до Мадярскей до „Морахолом” банї и путованє на Златибор, достали тиж нащивителє балу з Керестура. Окрем томболох, хтори обезпечело Здруженє паприґарох, а за хтори видвоєне коло 160 000 динари, подаровани и други награди, як цо фотелї, табуреи, столїки, штучни гной, и инше, а хтори обезпечели числени спонзоре – привреднїки и поєдинци хтори були присутни на балу, як и дїловни партнере Здруженя паприґарох. Того року, орґанизаторе кус вименєли змист балу, так же тогорочни бул тематски – „найбилши стол”, односно стол за хторим шедзело найвекше число госцох облєчених у билих шматох, достал торту. Присутним подзелє-
ни и мафини зоз числами, з помоцу хторих вицаговани рижни богати награди. По словох орґанизаторох, франтовлїви бависка того року нє орґанизовани, понеже вимагали вельо часу за пририхтованє, а циль балу же би ше цо вецей танцовало, вешелєло и уживало у музики. За добру атмосферу и того року остарал ше „Пицикато бенд”, а же паприґарски бал трима титулу найнащивеншого балу у Керестуре, потвердзує и тото же велї места за бал уж за нарок позаберани. Ан. М.
У ДЮРДЬОВЕ ОТРИМАНИ БАЛ ШИРОКИХ СУКНЬОХ
ДОБРЕ РОЗПОЛОЖЕНЄ ТИРВАЛО ДО РАНА
У Културно-уметнїцким дружтве „Тарас Шевченко” у Дюрдьове всоботу 1. фебруара, oтримани традицийни Бал широких сукньох котри ше того року отримал по дзеветнасти раз. На балу ше вешелєли сто двацец особи, преважно зоз Дюрдьова, алє и госци зоз Нового Саду, Руского Керестура, Шайкашу, Жаблю, Ґосподїнцох, Вербасу, Коцура и других местох, та аж и Канади. – За добру орґанизацию такого Балу потребне и часу и сцелосци, и кед би так нє було, вец бизме нє мали таки резултати, нє лєм кед слово о Балу, алє о шицких наших орґанизацийох. Бал весели, музика добра, хваля ю, барз сом задовольни – гварел Мирослав Такач, предсидатель УО Дружтва котри ше цеши же и тот бал, як и други потераз оправдал назву, бо у пасових, широких 7. ФЕБРУАР 2020.
сукньох були поприберани пейц млади дзивки и жени, нє лєм зоз Дюрдьова, алє и других местох. Крашнє було видзиц же ше три дзивки медзи нїма баловали вєдно з леґинями котри ше поприберали до хлопских шветочних шматох. Коло пол ноци почала томбола котра и того року була богата, та на нєй подзелєлни коло сто осемдзешат награди чия вредносц коло двасто ти-
сячи динари. Награди були рижни и хасновити за кажде обисце, а медзи нїма и перша награда була бициґла котру традицийно дарую Тирклайлова и Раґайова фамелия зоз Дюрдьова, а достал ю Мирослав Барна з Дюрдьова. Тогорочну томболу збогацел УО Дружтва котри даровал вельки сучасни телевизор, а достала го будуца малженска пара Наташа Хромиш и Павле Кисич зоз Дюрдьова, та достали вельки аплауз. За музику и добру атмосферу бул задлужени бенд „Коцурски бетяре”. За цалу орґанизацию, пред и после балу, остарали ше члени и симпатизере Дружтва котри и того року, два днї пред балом справели забивачку же би пририхтали швиже месо за вечеру. У добрим розположеню, забаву и музику, балованє тирвало до самого рана. С. С.
РУСКЕ СЛОВО
9
ЕКОНОМИЯ ЖИМСКА ШКОЛА ЗА ПОЛЬОПРИВРЕДНЇКОХ
ЗОЗ ПЕСТИЦИДАМИ ТРЕБА ОСТОРОЖНО Здруженє паприґарох „Капсикум анум” уж дзевец роки орґанизує Жимску школу, и за членох Здруженя, и за шицких других парастох. Циль Жимскей школи, же би ше през рижни преподаваня и презентациї парасти едуковали о проблемох хтори ше зявюю у заградкарскей и польодїлскей продукциї и на тот способ ю унапредзели
П
резентациї у орґанизациї Здруженя паприґарох почали 16. януара, отимую ше каждого пондзелку и штвартку у Ресторану „Червена ружа” од 17 годзин, а остатня презентация запланована за 13. фебруар. Школа, окрем членох Здруженя, оможлївена и шицким другим заинтересованим парастом, а викладаче зоз рижних компанийох попри тим же, насампредз, рекламую свойо продукти, дзечнє даваю фахово совити и знаня з обласцох польопривреди. Так прешлого тижня, 30. януара, спред Польопривредней фаховей служби зоз Вербасу, дипл. инж. защити рошлїнох Катарина Радонїч и дипл. инж. механїзациї Милан Косовац, присутних едуковали о причинох и пошлїдкох резистентносци гербицидох при рижних польопривредних културох, о безпечносци при роботи зоз пестицидами, а на концу поинформовали присутних и о вигодних, актуалних польопривредних конкурсох.
ВАЖНА РОТАЦИЯ ПРЕПАРАТОХ О проблемох зоз хторима ше парасти найчстейше стретаю кед у питаню хаснованє пестицидох, Радонїчова гварела: – Людзе ше найчастейше интересую яку дозу гербицидох маю звекшац, цо погришне, понеже доза вообще нє важна. Можу положиц и дуплу дозу препарату, а нє достаню нїяки резултат. Велї упарто звекшую тоти дози, зоз чим лєм трую поля, а нїч з тим нє посцигую. Тото цо найважнєйше то правиц ротацию гербицидох зоз розличнима способами дїйствованя. То тераз оможлївене
10 РУСКЕ СЛОВО
так же кажда фаляша пе стициду, означена зоз числом и букву хтори означую способ як дїйствує тот одредзени препарат. Кед дахто того року поведзме третира польо зоз гербицидом з ознаку А1, вец шлїдуюци рок купи Б2 або хтори уж одвитує, лєм важне же би нє хасновал стално исти препарат понеже то тото цо прави резистенцию, односно одпорносц коровча на одредзени гербицид. Кед то раз параст похопи, вец каждого року будзе мац векши успих на полю и вецей хасну од пестицидох – толкує фаховец Катарина Радонїч. На питанє як препознац резистентносц, наша собешеднїца додала: – Кед ше зроби третиранє з гербицидом, поведзме за дудву, алє ше з нього нїч нє случи, ту уж постої сумня же иснує резистентносц. Кед ше третиранє повтори з даяким другим гербицидом хтори тиж наменєни за дудву, алє ма другу компоненту, и почнє дїйствовац, значи же коровче резистентни на тоту файту гербициду хтори нє дїйствовал на коровче. Слова и числа за означованє пестицидох и направени праве з тоту намиру же би людзе, аж и гевти хтори нє маю нїяке пред’знанє о тим, их могли ефикасно применьовац. Тиж важне робиц плодоряд, односно, же бизме могли меняц ґрупу гербицидох и так нє створиц ре зистентносц коровча, треба правиц и ротацию културох. Кед поведзме знаме за же гращох и сою иду исти гербициди, тоти два култури нє треба шац єдну по сле другей. 7. ФЕБРУАР 2020.
sport@ruskeslovo.com
Як приклад Радонїчова наведла и обачлїву одпорносц дзивого цирку у кукурици, за хторого уж нє постої способ третированя, а у Войводини єст надосц парцели на хторих лабораторийно и доказане же цирок постал резистентни.
БАРЗ ЕФИКАСНИ ЖЕМОВО ГЕРБИЦИДИ – На нашим оглядним полю на трох гектарох зме мали зявенє того цирку, а же бизме потвердзели же тот цирок резистентни, похасновали зме штири полни дози препарата после хторих цирок анї нє пожовкнул, без огляду на пирсканя хтори ми кажди седем днї повторйовали. На концу зме, же би цирок нє пущел нашенє, бо од таких резистентних рошлїнох и нашенє постава резистентне, мушели зме го покошиц з тримером – гвари Радонїчова и додава же ше и Ґлифосат, познатши як Тотал, вше вецей нєфахово хаснує – Ґлифосат прави такволани „супер коровча”, односно коровча хтори кед розвию одпорносц, нї зоз чим их после нє мож знїщиц. Кед же дахто похаснує тот препарат на своєй парцели, муши пущиц двацец єден дзень же би вон видїйствовал и же би го шлїдуюци рок нє мушел ознова применьовац на истей парцели. Мой совит же би люд зе уведли жемово гербициди хтори барз ефикасни, тунї, и нє стваряю резистентносц. Треба их похасновац голєм пол дози, та на тот способ позбераю и гевти рошлїни хтори одпорни на дацо инше. Тим препаратом потребна влага, алє нє так як ше бешедує же вони вообще нє дїйствую. И после петнац, та и двацец дньох, кед спаднє диждж вони ше активираю и знїща и тоти рошлїни хтори постали резистентни. Часто после таких препаратох треба лєм „дошминкац” польо, бо вони барз добре видїйствую – заключує Радонїчова. На концу, дипл. инж. механїзациї Милан Косовац, присутних едуковал о безпечносци у роботи зоз пестицидами, як пре здравє чловека так и пре очуванє еко системи, а поинформовал присутних и о актуалних польопривредних конкурсох хтори, як гварел, того року наисце вигодни, окреме за жени и младих до 40 рокох. По конєц Жимскей школи, представя ше ище компаниї „Amaks” (Becilomix) зоз Нового Саду и „Ekoplant” и „Galenika Fitofarmacija” зоз Беоґраду, а свойо презентациї отримаю на вовторок 11. фебруара. Остатню презентацию, на штварток 13. фебруара, отримаю компаниї „Timac agro” зоз Нового Саду и „Cosmocel” зоз Беоґраду. ■ А. Медєши 7. ФЕБРУАР 2020.
ПЕРШЕ ПРЕПОДАВАНЄ ЗА ПАРАСТОХ У КОЦУРЕ
ПРОДУКЦИЮ MOЖ УНАПРЕДЗИЦ
Польопривредна фахова служба Вербас 21. януара у велькей сали Месней заєднїци у Коцуре орґанизовала перше преподаванє того року за коцурских парастох. Преподаванє о мирох за унапредзенє польопривредней продукциї тримали фаховци з обласци польопривреди: Катарина Радонич, Владимир Ранков и Милан Косовац. Коцурски польопривреднїки од дипл. инж. защити рошлїнох Катарини Радонич чули як найлєпше защициц шаце од коровча, а тиж и вецей информациї о резистентних типох коровча. – Велї парасти гриша прето же думаю же гербициди з розличнима назвами представяю и розлични механїзми дїйствованя, та з їх хаснованьом директно дїйствую на зявйованє резистентносци. Єдна зоз стратеґийох за зоперанє резистентносци коровча то хаснованє гербицидох з розличним механїзмом дїйствованя, поєдинєчно, як мишанїна гербицидох, лєбо у ротациї гербицидох з розличним механїзмом дїйствованя – совитовала Радонич. Дипл. инж. польопривреди Владимир Ранков бешедовал о вплїву технолоґиї продукованя на род вчасних сортох жита, а тиж и о системох обрабяня жеми, о прикармйованю зоз азотом и допатраню урожайох. Вон визначел, же пред тим як ше вибере файту жита, потребне добре преучиц єй характеристики и нє продуковац исту файту на истим полю вецей раз за шором. Од дипл. инж. Милана Косовца парасти могли дознац як потребне отримовац польопривредну механїзацию, а тиж и о значносци правилного штелованя механїзациї. Вон надпомнул же би шицки мушели водзиц рахунку о своєй безпечносци у роботи, а тиж и других коло себе. На концу, фаховци здогадли шицких присутних же Польопривредна фахова служба Вербас у сотруднїцтве зоз Општинску управу Вербас, Оддзелєньом за польопривреду, безплатно контролує плодносц обрабяцей жеми и можу ше приявиц шицки заинтересовани польопривреднїки котри маю реґистроване ґаздовство на териториї општини Вербас. Преподаванє було нащивене, а у находзацим периодзе буду орґанизовани вецей подобни преподаваня за парастох у Коцуре. О. Р.
РУСКЕ СЛОВО 11
ЕКОНОМИЯ МАЙСТОР ЗА ПЕЦИ МИТАР КУХАР ЗОЗ ҐОСПОДЇНЦОХ
КАЛЬОВО ПЕЦИ ШЕ ВРАЦЕЛИ ДО МОДИ Пише: Сандра САЛАМУН
Дакеди ше нє могло задумац обисце котре нє ма муровани або кальови пец. Вец вони єден часц нє були у моди, заменєли их други файти пецох и зогриваня обисцох, електрични пеци и пеци на ґаз и централне зогриванє просторийох з радиятороми. Остатнїх рокох кальово пеци ознова популарни, а окреме кед ше у нїх злучую традиция и нови знаня, кед максимално вихасновюю огриву и даваю оптималну температуру
Ж
Кед добри майстор, вец тирва и його продукт
12 РУСКЕ СЛОВО
е би кальови пец добре функционовал и же би добре зограл просторию у хторей ше находзи, треба мац доброго майстра котри го зна так поскладац же би ше з топеньом посцигло и оптималне вихасновйованє огриви и оптималне зогриванє простору. Дзекуюци майстрови Митрови Кухаровому зоз Ґосподїнцох и у терашнїм чаше, кед єст вельке понуканє сучасних пецох за зогриванє просторийох, барз популарни кальово пеци котри нє лєм же даваю окремну цеплоту каждому обисцу, алє су и економични. Гоч у нєшкайших часох економичносц нє у моди, велї, а окреме жителє валалох, ше врацаю ґу старим вредносцом, медзи нїма и зогриваню на кальово пеци. Правенє и ремонтованє кальових пецох ремесло хторе глєдане и тераз, та майстор за кальово пеци Митар Кухар зоз Ґосподїнцох ма надосц роботи нє лєм у местох у општини Жабель, алє и у околних општинох. Митар ремесло отримованя стародавних мурованих (руских) пецох, як и ремонтованє и правенє новох кальових пецох научел од оца. Оцови почал помагац у роботи зоз пецами кед мал шеснац роки и потераз у тим ремеслу здобул богате искуство. – Кед любиш тото цо робиш, и кед ши ремесло научел од доброго майстра, вец ши на правей драги. Так повесц, шицко сом зваладал. Найволїм робиц зоз природнима материялами, яке ше дакеди робело и як сом з оцом робел. Алє таки репрома-
териял вше чежше найсц – гварел майстор Митар Кухар зоз Ґосподїнцох, хтори просеково до рока направи коло двацец седем пеци, дакеди скоро штерацец, а дакеди двацец, завиши од того кельо єст поручене. Припознава же ше млади малженски пари частейше одлучую ремонтовац, як звалїц стари пец, и то углавним кальово пеци, бо народни, руски пеци углавним уж, з векшого, звалєни. – Найвецей правим нови кальово пеци, а ремонтуєм и стари. Остатнї пейц роки найвецей правим нови кальово пеци, а факт же кальово пеци вше популарнєйши потвердзел ми и приватнїк котри у Темеринє прави цегли з котрих ше тоти пеци склада. Гварел ми же их тераз ма тельо наручене, же их будзе правиц цалу жиму, а же дакеди, нє так давно, такей роботи мали лєм у октобру и новембру и вец павзу до яри – гварел Митар Кухар.
ЗНА ЦО МОЖ, А ЦО НЄ ИДЗЕ Митар уж полни штири децениї роби з пецами, правел кальово пеци рижних димензийох, алє и пеци за други намени, як цо ресторански пица-пеци и роштилї за ресторани и обисца. – Порада з муштерию пред правеньом пеца ми найважнєйша и можем правиц пеци рижних фурмох, бо познам технолоґию, знам цо може, а цо нє може, бо єдине важне же би пец добре зогривал простор. 7. ФЕБРУАР 2020.
ekonomija@ruskeslovo.com
Вше частейше одо мнє глєдаю же бим як часц кальового пеца справел и лавки коло пеца. Дакеди кальово пеци мали єдноставну фурму, а нєшка ше прави рижни фурми и велькосци, з лавку, або без нєй. Кладзенє етажного котла до кальового пеца ше указало барз добре, док ше спирала-бойлер у кальовим пецу нє указал так добре – гварел майстор Митар. Вон гварел и же ше на тот способ, зоз котлом може зограц коло сто двацец, або сто трицец квадрати обисца котре ма солидну изолацию. Теди ше за просеково жимну сезону потроши коло пейц, шейсц метери древа, алє на тото вплївує и же хто як люби же би му було цепло у обисцу. – Кальови пец з котлом може зограц пейц або шейсц радиятори. За таке ше вше частейше одлучую, а медзи тима радияторами часто кладу єден горизонтални котри служи як сушач у купальнї. Мож зогривац и вецей, алє то уж завиши кельо хто люби же би му було цепло. Бо дакому цепло на двацец ступнї, а дакому жимно на давацец пейц – гварел майстор Митар.
ПЕЦИ ЗА РИЖНИ НАМЕНИ Остатнї три роки, вяри ма вецей роботи як узвичаєно, алє главна сезона почина у другей половки авґуста, та док нє почню мрази. Пеци правел у обисцох и на викендицох, нука и вонка, а вонка найчастейше под терасу. Його пеци єст ширцом Сербиї и Войводини, та и у иножемстве. – Осемдзешат одсто роботи робим вонка, та кед маржнє нє можем робиц пре материяли котри хаснуєм. Робота така же робим на месце дзе пец котри мам оправиц або справиц, односно там дзе жиє або пребува муштерия, так же кед єст роботи, вец ше и путує. Правел сом пеци рижних димензийох, медзи векшима, то пец од метер и пол зоз два метери, алє мож направиц и векши. Своєй дзивки сом справел таки же у нїм може печиц єдзенє, алє и зогривац обисце. Наисце мож буц креативни, лєм треба знац справиц пец так же би добре зогривал – гварел майстор Митар Кухар. Правел и пеци за пекарнї котри гвари же ше лєпше указали кед су справени з обичней цегли, прави их и зоз шамоту, алє ше вон барз зогреє, та є нє вигодни за таке. У нас єст индустрийни и ручно направени ґлазирани шамотни плочи за кальово пеци, зоз бордуру и без нєй, а хто яке найволї, таке поручи. Цену кальового пецу найвецей формує цена кальовей цегли з котрей ше прави, а єст ю купиц у рижних фарбох. Просеково, за штреднє вельки пец потребне коло тисяч евра, єдна цегла кошта од коло штири и пол до пейц евра. У спомутей цени 7. ФЕБРУАР 2020.
Митрово пeци на хасен и нука и вонка
пеца ураховани и дзверка, котри драги. Вони од осемдзешат евра, та аж и до двасто пейдзешат. Таки драги дзверка маю скло, та даваю окремни амбиєнт, як камин, понеже видно огень, та даваю окреме цепли и романтични абмиєнт. Тото цо интересантне при кальових пецох, а цо окреме визначує майстор Митар Кухар зоз Ґосподїнцох, то же су або добри, або нє добри, нєт помедзи, а як будзе то завиши лєм од того як их майстор направел. Свою прихильносц, ремесло и любов ґу тей роботи удало ше му пренєсц на дзивку Александру, котра му дзечнє помага, алє ше затераз нє опредзелєла же би єй то була примарна робота.
ПРИРОДНЕ, ЗАШ ЛЄМ, НАЙЛЄПШЕ Народни, муровани, або як ше при нас Руснацох гвари, руски пеци, треба же би ше кажди даскельо роки з нука олїпйовало. Майстор войдзе нука до пеца, одрапе старе блато и облїпи пец з новим блатом, хтори тирва штири до пейц роки, зависно од майстра як пороби, алє и од того цо ше и на яки способ ше топи. Пец ше з нука масци з такволаним блатом, а у нїм єст води, плєви, писку, склєняней води, швиньскей шерсци, котру вше чежше мож найсц и купиц, та ше место нєй кладзе азбестни нїтки, котри служа як арматура у тей мишанїни. – Швиньска шерсц ше за таке указала як найлєпша, алє ю барз чежко мож купиц. Нїхто ю нє сце зберац. Я ю наволїм хасновац, алє сом нєдавно почал хасновац азбестну нїтку и нє знам чи будзем мац рекламацию на роботу. Час укаже – гварел Митар Кухар, котри би заш лєм найволєл хасновац природни материяли котри ше указали як найлєпши. О його роботи ше можеце поинформовац на Фейсбук боку https://www.facebook.com/mitar.kuhar. ■
РУСКЕ СЛОВО 13
КУЛТУРА И ПРОСВИТА ЗОЗ ОПШТИНИ КУЛА
НАГРА ДИ НАЙУСПИШНЄЙШИМ ШКОЛЯРОМ Општина Кула наградзела 151-ого школяра основней и штреднєй школи хтори посцигли найлєпши резултати прешлого школского року, на змаганьох зоз рижних предметох, од окружного по републични и медзинародни уровень Мед зи наград зенима и 19 школяре зоз Руского Кере стура. За тоту фа й ту єднократного наград зованя школярских успихох, општина Кула роз писує конкурси уж коло 15 ро ки, а пра во кон ку ро вац маю школяре цо маю пребуванє на тери то риї оп шти ни, та гоч до штреднєй школи ход за и нє на єй териториї. Як до зна ва ме у Оп штин скей управи, одн. у Оддзелєню за дружтвени дїялно сци того року конкурова ли 154 школяре, и то су длужни сами зробиц, т. є. нє роби то за нїх школа, а з Кере стура конкурова ли вкупно 20 школяре. Єдно-
кратни пенєжни награди дод зелює ше по правилнїку хтори за окружни и покраїнски уровень змаганя одред зує же висина награди виноши 10, 15, и 20 одсто од про сековей плаци у Општини за треце, друге и перше ме сто, одн. 20, 25 и 30 одсто на републичним уровню. У Оп шти ни про се ко ва пла ца у прешлим року була 43 650 динари, а тих дньох окончене и виплацованє наградох. За єднократни награди по основи зма га нь ох, у пре шлих ро кох конкурую про секово коло 150 школяре, док єдней рок найвецей було приявених аж 190 кандидатох за
награди. Тиж єст о школярох хтори успишни на змаганьох зоз вецей предметох. И зоз тима наградами, Општина ма циль потримовац и наград зовац знанє и успишносц младих у їх образованю. И зоз Руского Кере стура школяре хтори по сцигую успихи на змаганьох поряднє конкурую на тот конкурс, а того року зоз кере стурскей Основней школи „Петро Кузмяк” найвецей награди було зоз сербского и руского язика, зоз технїчного образованя и физики, як и зоз атлетики, а на Конкурс ше приявели и школяре хтори у штреднїх школох у других ме стох. М. А.
ИНВЕСТИЦИЇ У ШКОЛИ „ПЕТРО КУЗМЯК” У РУСКИМ КЕРЕСТУРЕ
КОНКУРУЄ ШЕ НА ВЕЦЕЙ ЖРИДЛА У Основней и штреднєй школи зоз домом школярох „Петро Кузмяк” зоз Руского Керестура у 2020. року велька можлївосц же буду витворени даскельо инвестицийни проєкти, а то ґазни приключок, ошвиценє, нови облаки, а евентуално и закрице. Тото за „Руске слово” виявела директорка Школи Хелена Пашо Павлович, а на основи нащиви предсидательови Општини Кула Дамянови Миляничови, хторого зоз своїм помоцнїком Лїляну Фину нащивели 31. януара.
14 РУСКЕ СЛОВО
По словох директорки, приєм у предсидателя Миляновича глєдали на основи його вияви на нєдавним Активу директорох же за инвестициї тераз на шоре керестурска Школа. Так догварене же Општина обезпечи пенєж виробиц проєкт за уключенє уж достатого приключку за ґаз, хтори би ше вец могол почац хасновац у идуцей сезони зогриваня. Предсидатель препоручел же би Школа до Покраїни конкуровала и за пременку комплетного ошвиценя у Школи. Розпатрана ситуация и зоз облаками хтори би пре енерґетску ефикасносц лєпше було заменїц, та обецане же општина виплаци проєкт и виробок енерґентского пасоша, а вец ше будзе конкуровац и за тоту намену. За найвекшу инвестицию (13 милиони динари) и потреби керестурскей Школи, а то заменьованє векшей часци дослуженого закрица, догварене же би ше пробовало конкуровац до Министерства правди. По шицким, заменьованє плочох у школским дворе будзе мушиц ище причекац. М. А. 7. ФЕБРУАР 2020.
kultura@ruskeslovo.com
МР ВЕРА ДУПАЛО ЗОЗ ШИДУ ДОБИТНЇЦА СВЯТОСАВСКЕЙ ПОВЕЛЇ
НАГРАДЗЕНИ РЕЗУЛТАТИ ДЛУГОРОЧНЕЙ РОБОТИ Медзи просвитнима роботнїками и школярами, хтори тогу року з нагоди означованя школскей слави Святого Сави на шветочней академиї у Културно-образовним центру наградзени зоз високим просвитним припознаньом – Святосавску повелю и мр Вера Дупало, професорка биолоґиї и помоцнїца директора у Основней школи „Бранко Радичевич” у Шидзе
M
огло би повесц, же припознанє пошло особи хтора го наисце и заслужела. Вера Дупало професорка биолоґиї, а постала маґистер медицинских наукох з обласци микробиолоґиї 1986. року на Медицинским факултету у Новим Садзе. З таким образованьом Дупалова перше и почала робиц у просвити далєкого 1979. року у школи у Ердевику дзе робела седем мешаци, а потим пошла до привреди, а вец ше опробовала и у власним бизнису. Од 2010. року ознова ше враца до просвити и то до Технїчней школи „Никола Тесла” у Шидзе як професорка биолоґиї, микробиолоґиї и еколоґиї, а єдну часц роботного часу теди мала и у ОШ „Бранко Радичевич”. Од 2012. року роби як помоцнїца директора школи, а по потреби и преподавала биолоґию и на змаганьох 2017. и 2018. року єй школярка Йована Божич завжала друге место на општинским змаганю и треце место на окружним змаганю. Добре познате єй закладанє за факултативне виучованє руского язика з елементами националней
7. ФЕБРУАР 2020.
култури як виборного предмету и вообще на пестованю рускей култури и традициї, як и єй доприношенє у роботи дзецинскей драмскей секциї у КПД „Дюра Киш”, а помагала и парохови о. Михайлови Режакови кед слово о годзинох грекокатолїцкей виронауки же би вона школяром була прицагуюцша. Зоз свою просвитну роботу у велькей мири допринєсла подзвигованю квалитета образовного процесу у своєй школи, зоз чим допринєсла же би школа 2017. року достала вельке припознанє, републичну Святосавску повелю. Мр Вера Дупало ма и окремне одно-
шенє ґу младшим колеґом хторим вше порихтана помогнуц зоз порадами и совитами коло витвореня просвитних планох и програмох, а у цилю унапредзованя просвитней роботи же би на концу школяре мали хасен. Пре шицко тото Наставнїцка рада и потримала предкладанє же би вона достала Святосавску повелю. – Зрадовала сом ше кед сом достала Святосавску повелю, бо дахто препознал и припознал мою роботу за остатнї 10 роки и же ме колектив школи у тим потримал. Медзитим истичасно ми и жаль же дружтво нє препознава як би требало наградзиц роботу просвитних роботнїкох, анї прейґа плаци анї прейґа почитованя фаху вообще. Школяром даваме знанє и воспитанє и вони виходза зоз школи далєй до живота, а ми маме вше менєй мотиву и дзеки давац цалого себе, бо нас вше менєй почитую дружтво, родичи, та и сами школяре. Ґенерално то нє у подполносци так, алє у значней мири гей и таке одношенє обтерховює просвитних роботнїкох – гвари мр Вера Дупало.■ Вл. Дїтко
РУСКЕ СЛОВО 15
КУЛТУРА И ПРОСВИТА ПОСЛЕ ПЕЙЦОХ РОКОХ ЗАБРАНИ
ДО ШКОЛОХ ГОДНО ПРИМАЦ РОБОТНЇКОХ НА НЄОДРЕДЗЕНИ ЧАС
Пишу: Редакция и мрежа дописовательох
Комисия Влади Републики Сербиї пред тижньом 31. януара, прилапела одлуку же би ше розписало конкурс за доставанє роботи у основних и штреднїх школох на нєодредзени час. У першей фази „желєне шветло” дате коло 5 тисячи роботнїком у школи, просвитаром, хтори робели под контрактом з полну норму од 2014. и 2015. року, або и скорей. На нови круг даваня роботи на нєодредзени час ше чека тих дньох
З
акон о забрани даваня роботи за стаємно ступел на моц 2015. року цо значи же кажде хто потим робел у школи, робел лєм дочасово, на одредзени час. Теди, пред пейцома роками тиж бул розписани конкурс за стаємни роботни места, алє, нажаль, пре забрану даваня роботи у явним секторе, нє реализовани су. Здогаднїме, после схадзки у Министерстве просвити, науки и технолоґийного розвою, отриманей 8. януара 2020. року зоз представнїками репрезентативних синдикатох и директорами школох, догварене цо треба поробиц же би ше розписало цо векше число конкурсох на нєодредзени час у основних и штреднїх школох. Наявене же то будзе зробене на вецей заводи ше би ше векшини роботнїкох реґуловало роботни статус. Так и було. Пред тижньом, 31. януара, прилапена одлука же би ше розписало конкурс за даванє роботи у основних и штреднїх школох на нєодредзени час. У першей фази 5 000 особи хтори робели у школи под контрактом з полну норму од 2014. и 2015. року, або и скорей, достаню роботу, т. є. буду стаємно заняти. Тих дньох ше чека одлуку же и тоти роботнїки цо робели од 2016. и 2017. року годни буц прияти за стаємно.
16 РУСКЕ СЛОВО
На актуалну тему, дознаваме яки стан и потреби кадрох у трох основних и єдней штреднєй школи у Дюрдьове, Коцуре и Руским Керестуре, дзе ше настава одвива и на руским язику. НАСТАВНЇКИ БУДУ МОТИВОВАНШИ ЗА РОБОТУ З Основней школи „Йован Йованович Змай” у Дюрдьове до Школскей управи Нови Сад послата молба же би ше на нєодредзени час роботу дало шесцерим роботнїком у тей школи. У першей фази поглєдоване же би ше дало роботу на нєодредзено тим занятим, котри мали сто одсто норми, а котри були заняти на одредзени час у школским 2014/2015 року. – Петнастого януара зме достали допис и задаток пополнїц таблїчку у котрей унєшени шицки податки о занятих. Теди почала друга фаза пребераня активносци и евиденциї занятих особох котри здобули условиє за доставанє роботи на нєодредзени час, а слово о периодзе од першого януара 2016. року по 31. децембер 2017. року. Заш лєм, найвекшу потребу за роботу на нєодредзени час зме мали у школским 2014/2015 и то за пейц роботни места. У другей фази конкурсу маме потребу за єдно роботне место – гварела о. д. директорки Основней школи „Йован Йованович Змай” у Дюрдьове, Любица Клепич. Пополнєти допис дюрдьовска школа послала Школскей управи Нови Сад. Приоритет за доставанє роботи зоз першей фази буду мац – наставнїк/наставнїца зоз технїчного образованя, физичней култури, математики и два пораячки, док ше у другей фази будзе глєдац место референта административних роботох. – Видзи ше ми же ше зоз тим поцагом унапредзи наставу, риша ше тирваци проблеми занятих котри маю условиє достац 7. ФЕБРУАР 2020.
kultura@ruskeslovo.com
стаємну роботу. Верим же пре новонастату ситуацию просвитни роботнїки буду мац вецей мотивациї за роботу – гварела Любица Клепич. Док буду намирени потреби спомнутих шесцерих занятих котри за таке маю условиє, у дюрдьовскей школи вецей нє
мац тоти хтори сполня условия конкурсу, без огляду на роки роботи у школи. ВЕЛЇ РАХУЮ НА ТРЕЦУ ФАЗУ По правилох конкурса, и з Основней и штреднєй школи „Петро Кузмяк” у Руским Керестуре Школскей управи послати вимоги за роботни места на нєодредзени час. Од директорки Основней и штреднєй школи, Хелени Пашо Павлович, дознаваме: – У нашей школи маме два подполни норми на два роботни места, єдно за пораячку, а друге за учителя дефектолоґа у специялним оддзелєню. Алє ту проблем же тераз маме лєм троїх школярох у нїм. Прето маме нєподполни норми, а за таких просвитних роботнїкох вироятнє же будзе розписани конкурс аж у трецей, шлїдуюцей фази. Вец и у нашей
У наиходзацим периодзе Министерство зоз комисию влади РС и надалєй будзе робиц на обезпечованю условийох за розписованє цо векшого числа конкурсох за шлєбодни роботни места и за роботни места на хторих робя заняти зоз нєподполну норму, а о тим шицки школи буду благочасово поинформовани. – Кеди буду конкурси, шицко завиши од Министерства, алє я думам же то будзе од септембра, бо ше муши патриц же би ше нє реме-
Любица Клепич
будзе тих котри би мали сполнїц условиє за спомнуту роботу, бо шицки учителє и учительки стаємно заняти, док дванац наставнїки з Дюрдьова и других местох нє маю цалу норму.
Хелена Пашо Павлович
У КОЦУРЕ ПОТРЕБНИ ШТИРИ РОБОТНИ МЕСТА У першим конкурсу котри бул на теми ище пред 31. децембром 2015. року у полней, 100 одсто норми, коцурска школа поглєдовали три роботни места. – Слово о шефу рахунководства, наставнїкови математики и наставнїкови анґлийского язика – визначела о. д. директорки, Ксения Мученски. Кед слово о другим конкурсу, (по 31. децембер 2017. року), ту зме мали потребу лєм за єдну пораячку – гвари директорка и наглашує же коцурска школа двоязична школа и ридко хто од наставнїкох ма полну норму. – З тим конкурсом ше жада обезпечиц роботу цо вецей младим людзом, алє слово о тих хтори маю 100 одсто норму – гварела Мученскова. По єй словох, предносц при доставаню роботи буду 7. ФЕБРУАР 2020.
Ксения Мученски
школи будзе вельо вецей потреби за роботни места на нєодредзени час, прето же зоз нєполну норму маме коло 10 занятих. Слово о предметох: анґлийски, нємецки, италиянски и латински язик, физика, подобове, филозофия, а за шицко друге маме стаємно занятих. Тоти цо нє маю полни норми у нашей школи, дополнюю их у других школох, интернату, у школох у општини, або у околїску – гварела директорка керестурскей школи.
цело школски рок. А предпоставям же кед роби наставнїк хтори фахови же будзе и прияти, а нє може буц прияти кед є нє фахови за одредзени предмет – гвари на концу Хелена Пашо Павлович. Пре уредбу о забрани даваня роботи у явним секторе, у цалей нашей жеми коло 34 000 роботнїки заняти у школох, а найвецей просвитаре, заняти на одредзени час. Нє прешло то без пошлїдкох. Нємотивовани су робиц у школи, одходза, уча ше за инше. Нєизвесну перспективу просвитарох видно було и пред тим як забрана зажила, алє є тераз очиглядна, окреме кед школяре одходза на студиї. За природни фахи на факултетох, окреме у настави (наставнїк математики, хемиї, физики...), нєшка скоро нїхто нє заинтересовани. Фаховци спозорюю же чкоди у образованю вецейнїсти, а остатнї роки ше тота чкода найбаржей одражела на квалитет настави.■
РУСКЕ СЛОВО 17
РОК XXXX ФЕБРУАР 2020. число 471 Число ушорел: Любо Инґе Дудаш
ЗНАШОЛ ШЕ – Мижу, начишлї ми пейц домашнї животинї. – Два конї и три крави.
***
ЯСНИ ОДВИТ Учителька: – Миколко, поведз прецо риби нє бешедую? Миколка: – Ша, попробуйце ви зачириц главу до води и попробуйце чи сце годни бешедовац.
ШМИХ З РУСКИХ НОВИНОХ Пририхтал: Дюра Латяк
ДВА И ДВА – ПЕЙЦ Учителька: – Кед ци я дам два заяци, а дома достанєш од оца ище два, кельо вец будзеш мац вєдно заяци? – Модлїм, панї учителько, я будзем мац пейц! – А як то? – Бо я дома уж мам єдного заяца.
***
***
БУНДА КРИЧАЛА – Куме Дюро, цо то у вас вчера була така лярма? – Ша то нїч таке важне, куме Штефанє, нє було. То лєм моя Маря трепала бунду. – Алє бунда нє кричи! – Та, бунда нє, алє у тей бунди бул я! (Руски Новини 1932. Року.)
ВЛАПЕЛ ШЕ – Ви наисце гуторице же то правда же єст псох цо су мудрейши од свойого ґазди? – Гей! Я сам мам такого пса! – А, так! Вец вам наисце верим. –о–
ПОДБЕГНУЛ ОЦА Нєпреривно, два тижнї, Мижо досадзовал оцови. Просте, питал динари бо, гат, треба му на нови патики. Треба купиц Адидас, алє то ше нїяк нє случує. Помогнуц пробовала и мац, так наоколо, як то жени уж знаю, коло супруга Митра, алє... Нє помогло. Вше дацо друге було на шоре... виплациц струю, купиц ище угля за жиму котра уж ту, алє патики нїяким шором нє вошли до нужних стварох. Кед так, єдного дня пришла нагода котру ше нє шмело препущиц. Янкови, месарови валалскому, требало цеску за до колбасох, бо, гат, яки би то колбаси були без цеску, а дзе ище печена сланїна, бендов... Роками Янко праве од Митра куповал цеснок на векше, та ше го здогаднул и тераз. Озда Митро, садзел и того року, та, гайд до ньго, кельо до тарґу тельо и на дакус бешеди. Рушел по тей драги пополадню и вера ше и зрадовали єден другому, ша од давна су пайташе. Пошедали крашнє за столїк под конком и дали ше до приповедки. Бешеди о дзецинстве, леґиньстве, о войску, женїдби... Бешеди конца нє було, а и ґаздиня Маря послужели колачи, кафу, та палєнку вецей раз... Кед ше уж и змеркло, пришол шор и на цеснок. – Добре, Митре, кед зме ше так
18 РУСКЕ СЛОВО
порадзели та принєш ютре коло поладня мех зоз цеском до месари, вимерам го и такой, вера, и виплацим. Бешеду през облак чул и Мижо и такой себе пораховал цо би з того шицкого могло буц. Вишол на пойд, знял мех цеску и так, уж поцме, однєсол го ґу бициґли та закрил зоз поньву. – Добре рано, бачи Янку, послал ме оцец принесц цеснок а же ми и динари можеце дац, гварел. Бул месар Янко и нєсподзивани, алє цо є ту є. Одмерали, пораховали та и виплацени бул Мижо. – Мерку на пенєж, нє страц го, а оца поздравиш, випровадзел месар Мижа. Кед коло поладя, ту зоз мехом цеску и Митро. Нє було ясне Янкови месарови скоро нїч, та гвари пайташови же зоз цеском уж шицко покончел його Мижо и шицко у шоре, як порадзене. – Скаранїк єден, сичал Митро аж ше курело з нього. Пре тоти патики и оца власного подбегнул. Вибистрело ше уж и месарови. Шицко то треба змириц та до месари и заш по старих приповедкох, а коло колбасох и палєнки. Напаковал му Янко и иншого зоз месари, тельо да нє препаднє и тота тарґовина, а и патики дошли там дзе уж требало.■ Владимир Дудаш Иванов 7. ФЕБРУАР 2020.
ЩЕСЦЕ – ДАЦО ОСТАЛО (НЄ)СПОЛНЄТЕ !
ЄДНИ ДО, ЄДНИ ЗОЗ ... ЖЕМИ!
Стретнул ме тих дньох давни пайташ и рушел з винчованку – Щешлїви ци... Боже, дураку, знаш же уж и фебруар почал, нє дал сом му закончиц! - Озда нє, гвари вон, випатра сом надерлял... цо ми лєм жена пове дома? Застати, почал сом роздумовац хто ту збунєти, алє и о тим цо то шицко прешло нє лєм у року за нами. Ище вше ше цешим же сом за дакого, поправдзе вше их менєй, “желєни” лєбо нєдороснути. Ствар лєм у тим же хто одкадз патри... Нагнало ме и “смужку” голєм даяку, подцагнуц. Якош, праве теди кед сом престал рачковац, пожадал сом нє буц таки слабки, а вироснуц огого! Правда, кили сом и назберал, алє до висока, нєбарз. Власи ище вше мам, алє гребень хаснуєм вше менєй. Шпоруєм. Так, рахуєм себе, од нєдавна маме отворени дзвери пойсц до Китаю а през визи, алє, думам себе, зоз ким бим ше там и порадзел, а нацо бим так далєко и ишол? Отамадз Керестур нє видно. Одступел сом од таких роздумованьох. Думал сом же и рибар будзем, дньови, спортски, нє тот цо покрадзме лапа, а на велько. Гварел ми пайташ - Нє буц шалєни, анї хлїсти нє маш... А нє мам, та препадло и то. Обрадовал сом ше кед доокола нас вшадзи автодраги почали правиц, желєзнїцки драги вельких швидкосцох...
Пришло ми на розум же ше анї нє таких давних рокох у валалє топело зоз шлиперами, прагами спод шинох. Хасну нє було, нє було анї цепло, алє диму и заґушени комини и пах гайзибанох було осетиц и у Керестуре... Надармо. Одступел сом и од розкошних роздумованьох, голєм нє на таки способ. Роки прешли, плани яки таки були, а ми ище вше у валалє плануєме увесц ґас. Пенєж парастски за таке кратки, а вигризки уж забули и старши одомнє. Пожадал сом же би зме могли голєм здраву воду и канализацию достац у року котри уж мешац крадши. Калдерми би платац, Хладзальню прераста паучина, младосц ще розшала надалєко и на блїжей, а о врацаню анї нє шнїє нїхто. Чудни то якиш гороскоп. Пробовал сом у других новинох, дябла – исте. Якиш ме смуток почал лапац, та сом и жаданя преридзел. Пришло ми на розум же сом, анї нє так давно, пречитал, а з велькима буквами – А прецо ше и нацо гнївац лєбо трациц живци... Шицко и далєй по старим – И далєй єдни до жеми, єдни зоз жеми... После шицкого того пришло ми на розум лєм же єден од познатих розумних людзох нє раз надпоминал – Меркуйце цо жадаце, могло би вам ше сполнїц...! Любо Инґе Дудаш
ФЕБРУАРСКИ БРИҐИ За людзох, у нас поготов, знаме и шицко ясне. Била чума. Алє, як рушело, бриґи будзе вше и то вельки а вшадзи коло нас – фебруар, а мачки себе хрибти обрацаю! Та, чи то нє за бриґу?
ШМИХ ВШЕ ЗДРАВИ
ПРАВИ СОВИТ
Приходзи супруг дому и з дзверох ше пита – Цо нєшка будзем полудньовац? – Нїч, нє мала сом анї часу анї дзеки за варенє, поведла му жена. – Та цо мам веї робиц, заш ше опитал... – Роб як сцеш, на ютре полуднюй двараз, та зме квит!
НЇЧ НЄ ЧУДНЕ
Жени наисце способни як и кажди хлоп, гвари пайташка пайташки. Праве вчера сом чула за єдну, ма двацедва роки и уж и директорску плацу... Та, то ци чудне...? Муши буц же є одата, а супруг єй директор...!
ДОХТОР МУДЕРЕЦ
– Помагай жено, модлїм це, якош сом станул, алє ше нє можем випросциц... 7. ФЕБРУАР 2020.
– Уж волам дохтора, водзеш прейґ шора, заказане ци, а и такси це чека, одповедла му винчана. Нєодлуга. – Боже, наисце мудри тот дохтор, одразу видзел же сом закапчал долню кошульову ґомбичку до горнєй дзирки на клїну панталонох!
МОДЕРНИ АВТОМАТ
– Вчера сом видзел наисце модерни автомат, чудо єдно, гвари пайташ пайташови. – Та, цо за чудо? – Нє знам анї сам за цо є справени, гвари перши, уруцел сом двацец динари до ньго, а вон ми такой оддруковал цидулку зоз ДЗЕКУЄМ!
КУХАРСКА ФРАНТА
– Знаш же шеф кухнї вчера одпущел нового кухара, у довирию приповеда келнер колеґови. – Но та чом? – Зишол з розума, резал цибулї, а нарату ше шмеял...!
РУСКЕ СЛОВО 19
ЛЮДЗЕ, РОКИ, ЖИВОТ ОРОСОВО ЗОЗ КЕРЕСТУРА АНДРЕЯ, ЖЕЛЬКО, И ЇХ ТРОЙНЯТА
РА ДОСЦ И ОБОВЯЗКИ ТРИ РАЗ ПОМНОЖЕНИ Пише: Мария АФИЧ
ПОТРИМОВКА З ДРУЖТВЕНИХ МРЕЖОХ Як приповедаю Оросово, дружтвени мрежи за повязованє младих родичох барз добре вихасновани. – Єст вельо ґрупи хтори велька медзисобна помоц, як з информациями, так и з дарованьом, односно черанку шицкого цо дзецом потребне: од рижних шедалкох, гомбалкох, дубакох хтори нє служа длуго, ми достали и сепаратор за фляшочки и други дробнїци. Шматки зме тиж надоставали, а и ми уж посилали од наших цо з нїх виросли. То тиж драгоцине и красне искуство – задовольни Оросово.
20 РУСКЕ СЛОВО
У неґативних демоґрафских податкох на тих просторох, вшелїяк же на радосц кед ше случи же ше даєдна фамелия поновела нє з єдним дзецочком, алє нараз аж зоз троїма. Тото ше случело и у младей Оросовей, Лацканьовей фамелиї у Руским Керестуре, кед ше прешлого року, 29. мая, Андреї и Желькови народзели тройнятка – Андрей, Дамян и Ленка
В
ироятнє же таке нєт зазначене у хронїкох того нашого найвекшого валала, гоч тройнята нєшка нє ридке зявенє, насампредз дзекуюцисучасней медицини. Нащивели зме Оросових и подзелєли з нїма їх радосц пре таки вельки дар яки достали, подознавали о тим як ше знашли у нєобчекованей ситуациї, як функционую уж осем мешаци, и як постарча коло своїх малих трох рапухох покончиц шицко цо нєобходне. Обидвойо су максимално анґажовани, алє би нїяк нє могли анї без помоци обидвоїх родичох, т. є. дїдох и бабох Оросових и Саболових, (Лацканьових и Ситкарових), а ґу тому анґажовани и два жени хтори им приходза помагац. НЄСПОДЗИВАНЄ БУЛО ВЕЛЬКЕ Но, рушиме од початку, т. є. од хвильки кед дознали же Андрея ноши тройнята. Були, насмпредз, барз радосни же ше годни витвориц як родичи, алє нєсподзиванє було вельке. – Паметам кед сом була на препатрунку и кед нам ґинеколоґ гварел же будземе мац
тройнята. То було вельке нєсподзиванє, бо нам скорей поведзене же вироятносц за тройнята лєм три одсто. Уж кед зме вишли вонка, як ошамуцени, опитали зме ше єдно другому чи зме добре чули и розумели дохторово слова. Шлїдуюце чувство було радосц пре таки дар, алє потим ше боме, почали роїц и думки же як ми то шицко годни попровадзиц кед нє маме искуства коло малих, а троїх дзецох, ище анї у блїзшей фамелиї. Вше зме шнїли мац тройо дзеци, алє нє нараз – здогадую ше Андрея и Желько на помишани чувства радо сци и поцерпаньох. А то и розумлїве, бо познате же нє лєгко звладац перши родительски искуства, а дзе ище помножени три раз, нараз. – Дас три роки зме чекали же будземе мац дзецко, алє нє ишло. То нїяка нє ганьба и нє треба то криц, алє ше одважиц и поглєдац помоц хтора тераз у 21. вику постої у тей обласци, а то штучне оплодзенє. Ґу тому и держава ту вельо помага и финансує таки поступки –приповедаю нам Андрея и Желько и предлужую о своїм искустве. 7. ФЕБРУАР 2020.
ljudze@ruskeslovo.com
– Кед зме вошли до тей програми, гварели нам же ми нє маме даяки ре ални проблем же би пришло до зачаца, и же на тото же зме нє мали дзеци потамаль могол уплївовац стрес, або дацо подобне. Озда ше нам такой прето з першого удало – гвари Андрея. Оро сово здогадую же проблем нєплодно сци барз розширени, а нєшка держава уж помага три пробованя зоз здравственого фонду. Тиж под звигнута и гранїца рокох за жени хтори сцу дойсц до потомства. По ступок держава финансує и у вибраних приватних клинїкох, за цо ше и Оро сово опред зелєли. – Гоч держава помага, барз вельо пенєжи ше потроши на вшелїяки конченя и шицко досц стре сне, алє кед за таки циль як цо го ми мали, нїхто нє санує – приповедаю Оро сово, а Андея заключує: – Раз зме ше опитали, жеяк ми то могли шицко тото покончиц, та зме вид зели же ше Бог остарал и шицко ше, якош, добре по складало, на чим зме му барз под зековни. Кед же дакому з нашим искуством можеме помогнуц, ту зме, ту зме за кажду помоц. БАРЗ ВАЖНЕ ДОБРЕ ШЕ ОРҐАНИЗОВАЦ И лєм себе задумац можеме як то випатраю днї и ноци у Оро совей фамелиї зоз телїма обовязками коло троїх марняткох. Понеже ше и скорей часу народ зели, и пре чежину, бо Ленка мала лєдво килу и пол, даскельо мешаци були у шпиталю, а мама блїзко при нїх, та ше добре окрипела по сле царского ре зу. Кед пришли дому, шицки ше анґажовали, а мама и тато найвецей. Як дойчиц тройо нараз, або преблєкац, окупац, тераз уж и накармиц зоз кашочками.
На питанє, цо им найчежше, Желько гвари: – Найчежше було успавйованє, а и нєшка нє лєгко. Випробовали зме шицки методи, алє ту найвецей треба сили, бо єст вельо нєпреспани ноци. З початку кед беби мали корчи, думали зме же найстрашнєйше, же од того нєт горше. Кед бебом почали вибивац зубки, заш зме думали же их нїяк нє прежиєме, бо то нє 20, алє 60 зубки треба прежиц, а за тераз маме 6, и то лєм хлапци, Дамян ма штири, а Андрей два. Дознаваме же окреме чежко було и кед дзеци були прехладзени, бо були хори шицки тройо нараз. Єден мал єден сируп, други иншки, инхалациї єден два раз, други три раз... Но, и Андрея и Желько, гоч гваря же дзеци муша плакац кед им дацо треба, гваря же им дзеци добри, весели, шмею ше... То и прето же ше з нїма вельо роби, приповеда ше им, бави ше з нїма. Андрея як медицинска роботнїца занята у Клинїчним центру у Новим Садзе, цалком була свидома цо значи мацерово млєко, та прето вельо сили давала же би дойчела свойо дзеци. Но, пре обставини то нє було так лєгко, та и ту випадла прави герой. – После царского резу релативно швидко сом сама виволала лактацию и гоч сом була без дзецох, видойчовала сом млєко и змарзала го, потим и кед сом пошла ґу нїм до шпиталю и там сом ше видойчовала, гоч беби нє були при мнє. Я себе то задала як даяки задаток, бо ми психично барз було чежко буц у хижи з мамами котри при себе кажди три годзини мали свойо беби, а мойо були у инкубатору. Почала сом ше масирац и пришло млєко, так же шицки тройо достали и мой колострум и млєко. А ище сом мала и вецей як требало, та сом донирала до банки млєка, хтора постої у дзецинским шпиталю. Дойченє барз важне, гоч нажаль, ище вше велї мацери того нє свидоми – гвари Андрея.
ПУТУЮЦИ ЦИРКУС
ПОМОЦ ОД ДЕРЖАВИ
– Кед даґдзе идземе, шицких и шицко позберац, то права „парада”. Уж зме ше и ту „випраксирали” як найлєпше. Прейґ интернету зме нашли тройнїсти кочик, а вон таки цифровани у трох фарбох, каждому и рижнофарбово бависка наквачени, та зме барз интересантни кед даґдзе пойдземе. Найчастейше зме з нїма у Новим Садзе та нє раз чуєме коментари яка зме людзом атракция. У франти гвариме же зме як рухоми циркуз – приповеда Желько.
Оро совим зоз тройнятками нє лєгко анї финансийно, гваря же цала штелажа од горе до долу лєм пелюхи и шицко цо им потребне. Тераз пию лєм адаптоване млєко, понеже як скорей народ зени на кравске можу прейсц аж по сле рока. А шкатулка адаптованого им до статочна за дзень и пол. Тераз уж єд за и шицко друге, од овоци, желєняви, ме са... Мушели купиц и векши авто же би ше могли спратац зоз тройнїстим кочиком кед одход зели на порядни контроли до Нового Саду. Гваря же су задовольни з помоцу держави, а и ту мали досц щесца. – До стали зме помоц за кажде з нїх як то предвидзене по треце дзецко. Я уж шейсц роки приявена пре роботу на ново садску адре су, та зме од городу до стали красну помоц и вельо векшу як цо дава наша општина Кула. Помага нам и наш кере стурски Каритас, а и добри людзе, приятелє зоз шматками и подобне – подзековна Андрея. Гоч им анї кус нє лєгко, бо су дзецом максимално пошвецени дзень и ноц, обични дзень и на швето, заш лєм су барз щешлїви. Андрея ма два роки положнїцке одсуство, Желько заняти у Задруґи, алє є иншак тиж максимално зоз супругу у шицким. – Мали зме наисце, наисце щесца у шицким. Гоч нам дакеди и барз чежко, алє кед видзиме нашо тройнята як ше, по цали дзень лєм шмею и барз су добри, вец забудземе на шицку терху – зложни Андрея и Желько.■
– Ище сом ше анї нє породзела, а ми уж були барз психично порихтани, цо думам же барз важне, а у практичних обовязкох добре орґанизовани. – Док єдли по ряд но ка жди три год зи ни, спа ли зме у ро злич них хи жох, кед поча ли йойчац, були зме од лич ни тан дем – док я пра ве ла млє ко, Же ль ко дал дзец ку дуд ку, и шиц ко як на тра ки. Раз зме им за ме нє ли ме ста, бо их хто шка вно ци успа вй о вал, та кед хто шка почал йойчац, Же ль ко думал же Лен ка, а я му кри чим же то нє во на, алє хто шка дру ги. З то го зме ше ра но шме я ли, а було и та ке же дахто до стал два раз вно ци єсц, док дахто анї раз, та зме од теди поча ли шиц ко пи сац за ка жде дзец ко: хто и кеди и цо и ке льо єдол, або кед були хо ри, хто, кеди и яки си руп пил, або ше ин ха ло вал и подоб не – гва ря Оро со во. 7. ФЕБРУАР 2020.
РУСКЕ СЛОВО 21
ЛЮДЗЕ, РОКИ, ЖИВОТ МИРОН ЖИРОШ: ПРИВРЕДНИ ЖИВОТ РУСНАЦОХ (XXXI)
ЖИВОТ И РОБОТА НА ПОЛЬОПРИВРЕДНИМ ҐАЗДОВСТВЕ Пририхтал: Микола ШАНТА
Попри хлопох при тлачидби у „адяшу” участвовали и жени. Вони зоз видлами преврацали сламу и витлукали зарно
Анализуюци роки живота приселєнцох перших 10–20 рокох дознаваме же преважно доселює младе жительство, млади фамелиї, хтори ше поступнє уключую до польопривредней продукциї, док старих людзох и численши фамелї було мало. З часом, кед ше уж приселєни медзи собу брали, єден час жили у фамелийним доме, односно, вецей фамелиї жили у истих хижох, алє же би змогли своєй жеми за обрабянє, окреме су пописани
П
о урбариялних пописох були три катеґориї жительства: селянє зоз жему и хижу, селянє зоз жему без своєй хижи (инквилини) и селянє без жеми и без хижи (субинквилини). По тих катеґорийох мали и предвидзени обовязки ґу панству. Мерадло „богатства” и обовязкох було достате количество жеми за обрабянє и хижа. О тих обовязкох зме уж писали, но, по правилу приселєнци доставали тельо жеми кельо могли обробиц, та спрам , кед у фамелиї було вецей роботней моци, селянє брали вецей жеми, и тота жем, раз достата на обрабянє, мала ше обрабяц вецей роки. Познєйши урбариялни таблїчки нє барз меняли количество жеми по ґаздовствох, алє ше случовало же ше жем брало од тих цо мали вецей од єдней сесиї, и давало тим цо були без жеми. ХЛОПСКИ И ЖЕНСКИ РОБОТИ
Робота на польопривредним ґаздовстве прилагодзена часцом рока и хвильовим обставином. Робело ше на полю од вчасней яри по позну єшень, шало и садзело польодїлски рошлїни, же би ше их уж влєце и вєшенї позберало з поля и зачувало од мразу и
22 РУСКЕ СЛОВО
жими. Старанє и карменє роботного и приплодного статку вимагало каждодньову роботу през цали рок, а вжиме претримованє статку у обисцу и його порядне карменє, старанє о приплоду и порядним намиряню, карменю, напаваню, гиґиєни... У польопривредним ґаздовстве, по правилу, робели шицки у фамелиї спрам свойого возросту и способносцох. Було женски и хлопски роботи. О роботним, рогатим и дробним статку, кед слово о карменю, старали ше хлопи, о доєню кравох лєбо козох и прерабяню млєка, як и плодзеню и карменю дробизґу ше старали жени. Кед ше гуски, качки и квоки розшедзели, жени их насадзовали до кошарох, кладли под нїх гуши, качи и курово вайца, контроловали оплодзенє, старали ше о карменю и поступнє тоту роботу преношели на старши дзеци. Квоки були часто през жиму под посцелками у истей хижи дзе и людзе, т. є. дзеци, а качки и гуски у коморкох же би их вноци нє нападли цудзи пси. Людзе ше барз старали о плодзеню животиньох, окреме кравох и швиньох, їх целєню, прашеню, бо пре нєдомеркованосц, и целята и прашата знали здохнуц, а то була велька чкода за ґаздовство. 7. ФЕБРУАР 2020.
ljudze@ruskeslovo.com
Жеми вше було мало. Жительство, без огляду на хороти, ше звекшовало, а количество жеми оставало исте. ТОТ ХТО МАЛ КРАВУ, НЄ БУЛ ГЛАДНИ Кажде обисце ше намагало мац краву, бо дзе була и крава, гладу нє було. Єдло ше млєка, шметанки, сира, масла, цмару... Кед слово о месу, нашо найвецей хасновали овчецину, а швинї було барз мало. Вельо ше єдло риби. Перших рокох, та аж скоро 50 роки, вельки води стали на пажицох, пашковох, а риби ше лапало по долїнох, векших яркох, Єґрички и старим беґелю. Риби ше лапало зоз галовами, кошарами, а вжиме розбивали ляд и лапало ше их зоз оствами. При каждим валалє було долїни, жем з нєй хасновало ше за набиванє хижох, завоженє шорох и улїчкох и правенє валькох. Обрабяца жем, спрам урбару, була у трох окремних таблох. Жем була оградзена зоз ярками, у котрих ше тиж лапало риби. Коло Керестура було аж шейсц долїни. У долїнох ше правело вальки, завожело драги пре блато, а ярки було у даєдних шорох и на обидвох бокох, нє лєм на єдним. Валалчанє нєпреривно войовали зоз воду, завожели драги и дражки опрез хижох, а у заградох мали ярки. Роботни статок були воли и конї. Обрабянє жеми було барз очежане. Окрем ораня зоз волами, так повесц, шицки други роботи ше робело з руками: при шатви ше розруцовало зарно по поораним полю, бранєло ше и роляло зоз роботним статком. Плуги були древени, углавним лєм рили жем, а глїбшу бразду ше удало поорац аж кед ше зявели „кормань дески” зоз ковальскима желєзками, хори ше оштрело. Брани и дерлячи були єдноставни, зоз древа, грубих, повязаних конарох, а ролї чежки стебла же би цо лєпше збили жем. Кед ше жало, теди робела цала фамелия. Хлопи кошели, жени одберали и правели снопи, дїдове снопи вязали, дзеци пресцерали порвисла и грабали. Истого дня, после покошеного гольта, снопи ше складало до марадикох же би зарно нє замокло. Уж кед бул час жатви, паньски марадики ше звожовало на паньске гумно, а познєйше, тото цо себе кажде заробел, одношел до обисца. Покошене, заробене жито зоз „рису” ше тиж звожовало до власних обисцох. Жито ше тлачело у дворе на коньох, зоз брадла ше зруцовало снопи, розвязовало и гнало конї доокола же би ше зарно вибило зоз класкох. Истого дня ше зарно зберало и вяло од слами и осца, мерковало най нє замокнє, а висушене зарно ше сипало до гамбарох (сипанцох). Зоз слами ше правело брадла а плєву одношело до плєвнїкох. Сламу нашо хасновали за сцелєнє под статок и швинї, а плєву и тереки змишани зоз нарезану цвиклу посипани з дараловом давало ше кравом як оброк. Конї як оброк доставали овса, лєбо ярцу. ЗАГРАДА БУЛА НАЙВЕКШИ ЗДОБУТОК Кукурицу ше садзело на крочай до шорох, до поораней жеми. Вец ше ю копало, огартало и вижинало фатюги. Ламало ше чутки зоз лїсцами, привожело дому, а вєшенї и вжиме зоз мольбу, чутки ше чисцело од лїсца. Виберло ше найвекши чутки за нашенє и одкладало по два зоз звязаним лїсцом на дручки, привязани под конк. Помедзи кукурици ше садзело пасулю и статково бундави. Позберану пасулю и бундави ше привожело до обисца, пасулю ше хасновало за костиранє през жиму, бундави ше давало рогатому статку, а з бундавових маґочкох, кед их було вельо ше цадзело олєй у олєярньох, яґод и зоз репченю. 7. ФЕБРУАР 2020.
Кукурицу на хаснованє ше лупало на древеним стольчку. У сувачох ше млєло, а швинї и дробизґ кармело з цалу чутку. Кукуричанку ше рубало, вязало до снопох, складало до копкох, а кед ше ю висушело, звожовало ше ю до обисца, та ше вжиме з ню кармело целята, яловину и крави. Польопривредне ґаздовство попри орачей жеми мало и луки. На лукох ше кошело траву пре шено, вец ше складало до браделкох и привожело до обисца же би ше вжиме мало з чим кармиц конї. Заграда була найвекши дарунок приселєним Русином зоз Горнїци до Южней Угорскей. Достали ю у поверхносци од 1 100 квадратни хвати. На тей своєй порти мали справиц хижу за биванє и будинки за скотох и орудия котри хасновали: вози (кочи), плуги, ролї, граблї... Так наставали обисца ґаздовство, а мали вецей часци – хижу за биванє, двор, гумно и заграду. Хижи ше правело за власне пребуванє, хлїви, аколї, кармики, курнїки за скотох и дробизґ, гумно. Давно людзе мали будинки за одкладанє шицкого цо у ґаздовстве росло и дозрело, а хасновало ше як поживу и покарму.
ГАЛУШКИ БУЛИ ГЛАВНЕ ЄДЛО Нєшка кед ше патри, початне польодїлство було на барз нїзким уровню. Продуковало ше житарки – раж, жито, ярец, овес и кукурицу. Найвецей ше шало жита. Зомлєте жито, мука и виробки з нєй було главне єдзенє – хлєб, и на рижни способи пририхтани галушки були главне єдло. У валалох було вецей сувачи, млєло ше на просто, хлєб бул „чарни”, а часто жита нє було досц, та ше хлєб мишело и пекло зоз житней и кукуричней муки. У гладних рокох (пре стояци води, лєбо сушу), єдло ше и сам кукурични хлєб. Зоз зомлєтей кукурици ше тиж пририхтовали варени и упечени єдла, з муки хлєб, крупи, пита, замешка, ґоргелї...
Перши приселєнци до Керестура и Коцура мали тельо жеми за обрабянє, кельо себе нїґда нє могли задумац. Тот цо мал вецей роботней моци, та и роботного статку, достал од паньства вецей жеми и на нєй ґаздовал. Алє, охабиме ше ґаздованя, бо нам намира спатриц найвекше домашнє благо – заграду. У загради росла бетелїна, кравска цвикла, кукурица за варенє и кукурица за пуканє, кромплї, мархва, петрушка, цибуля, цеснок, мак, огурки, парадичи, желєна шалата, пасуля-мауна, турскей бундава, овоцово древка – яблука „яновки”, турґунї и маджуново шлївки. На меджи загради и другого двора була засадзена габза, два ягоди и аж штири ягоди на драже, по два опрез хижи и мурика. Ягоди було пред каждим обисцом и у каждим дворе. То було найвекше благо, найхасновитши лїк, окреме чарни ягоди. Ягоди були найтуньша овоц. Од єй плодох дзеци були здрави, бо ягода була найсмачнєйши и найтуньши лїк за шицки дзецински хороти, полна з витаминами, кваскава, а даєдна така сладка же ше за другу сладосц анї нє знало. Ище пред седемдзешат роками ягоди було у валалох по драже и у дворох. Посадзени були и на орсаґ державних драгох. Бул од нїх вецейнїсти хасен. У хотаре охраньовали драги од вельких курнявох, а їх младе лїсце хасновало ше за карменє гадвабних гушенїцох (бубох). По драже були державни ягоди, а у дворе власни. Плоди були здрави лїк, сладки як маджун, та ше зоз нїх и варело, лїсце сцели єсц овци и кози, а попилєни, сухи конари були добри за топенє до шпоргета. Груби стебла хасновали пинтере и з нїх правели гордови. Зоз плодох ягоди, пре сладосц, варело ше ше квалитетну палєнку „Ягодачу”.■ (Предлужи ше)
РУСКЕ СЛОВО 23
PREGLYD 2019
МОЗАЇК
MЛАДЕЖСКИ ПОДЇЇ
ИНТЕРЕСАНТНИ ИДЕЇ През 2019. рок отримовали ше рижни збуваня за младих у наших местох, а мали зме нагоду и интервюовац младих Руснацох хтори ше влонї по дачим визначели. Ниа, здогаднєме ше даскелїх хтори збогацели змист активносцох при младих
Н
а бокох ,,Мозаїку” у 2019. року мали сце нагоду читац о талантованих, активних, интересантних, авантуристичних и креативних младих хтори сцели свою часточку живота подзелїц з нами. Деян Будински зоз Руского Керестура, попри любови ґу атлетики, виприповедал о дожицох на путованю по Европи на бициґли, а атлетичар Михаил Дудаш з нами подзелєл нєкаждодньове искуствo з Южней Африки. З музичного боку, ґрупа ,,Ария” зоз Керестура одгадла повязуюцу нїтку медзи членїцами, а то заєднїцка любов ґу музики. Попри нїх, могли сце дознац подробнєйши информациї о новей авторскей писнї ,,Моя ти”, хтора финализована и у видео споту Алексея Сивча, тиж зоз Руского Керестура. Упечатки младежских манифестацийох тиж були попровадзени зоз анкету у хторей млади визначели свойо власни думаня. Дебитанти и искусни ґлумци тиж сотрудзовали з ,,Мозаїком”, док дожица Маї Орихан на єй путованьох по швеце нїкого нє зохабяю ровнодушним.
намиру же би ше при младшей ґенерациї популаризовало ,,Матку”, як место дзе шицки щиро привитани. Єден з орґанизаторох друженя, Иван Канюх, збогацел ,,Маткованя” зоз рижнороднима активносцами младих. Вон сцел орґанизовац змисти на друженьох, алє так же би и надалєй остала опущена атмосфера и же би ше млади могли дружиц без велького уплїву з боку. Найважнєйше же би млади приповедали по руски и чувствовали ше приємно так як дома. На „Маткованьох” вецей раз кантавтор Сашо Палєнкаш отримал мини концерт. Було орґанизоване патренє гумористичней ТВ емисиї ,,Цо ти за фактор”, патрело ше филми, були отримани рижни представи,
НОВИ ФОРМАТ ДРУЖЕНЬОХ Нєформални сходи младих у просторийох Руского културного центру у Новим Садзе под назву ,,Маткованє” почали пред даскельома роками з
24 РУСКЕ СЛОВО
7. ФЕБРУАР 2020.
mozajik@ruskeslovo.com У ПРЕШЛИМ РОКУ
УСПИШНО ВИТВОРЕНИ акустични и гуманитарни вечари, представени ,,Ступиденти”, бавело ше дружтвени бависка, а вец орґанизовани и вечар ,,Млади за младих”.
ВИХАСНОВАНА ЧЕРАНКА Школяр Ґимназиї ,,Петро Кузмяк” у Руским Керестуре, Себастиян Надь, прешлого року здобул нове искуство так же пошол на черанку школярох до Зєдинєних Америцких Державох, там препровадзел цали школски рок, а потим постал член Америцкого совиту. Себастиян ше приявел прейґ ,,Флекс” програми у Новим Садзе дзе кандидати робели тест хтори указал їх знанє анґлийского язика. Циль його одходу бул же би ше як индивидуа отворел ґу новим виволаньом. Препровадзени час вихасновал за злєпшованє власних схопносцох у медзилюдских одношеньох, робел на самодовирию, а тиж усовершовал и анґлийски язик. През розгварку спомнул же менталитети людзох зоз Сербиї и
7. ФЕБРУАР 2020.
Америки нє мож поровнац. Дружтво у Америки отворенше, цо ше дотика стиґмох, хтори и далєй присутни у нашим дружтве, та можебуц то причина же су дружелюбивши. Себастияново искуство превладовало зоз позитивнима хвильками, гоч мал у ЗАД и чежки моменти, бо як гвари, нєлєгко пойсц з дому до нєпознатого околїска и прилагодзиц ше лєм за єден рок. Алє шицко тото му помогло же би бул особа яка є тераз, прето є подзековни же мал можлївосц буц у Америки и препоручує каждому хто ма можлївосц, най пробує.
МУЗИЧНА СЕНЗАЦИЯ Музичну сензацию у прешлим року вшелїяк ,,вжала” Марина Роман зоз Руского Керестура хтора ше приявела на музичне змаганє компаниї Кока-Кола под назву ,,Discovered by Coke”, хторе почало стредком септембра. Вона ше на тото змаганє приявела зоз шпиванку ,,Буђав лебац” од ґрупи САРС. Змаганє тирвало нєполни два мешаци, а закончене є 15. новембра у Старим ганґару у Беоґрадзе зоз наступом штверих финалистох медзи хторима була и Марина Роман, студентка анґлийского язика на Филозофским факултету у Новим Садзе. На тим вечаре Марина и ґрупа САРС виведли писню хтору вєдно знїмели, а вола ше ,,Волимо се више”. Марина гварела же ше на тото змаганє приявела найвецей пре ґрупу САРС, понеже барз люби тоту ґрупу, та єй упознаванє и друженє з нїма була найвекша награда и вельки успих. ■ Пририхтали: Лидия КОСТЕЛНИК и Тамара САЛАҐ
РУСКЕ СЛОВО 25
ДУХОВНИ ЖИВОТ
ПОШВЕЦАНЄ ОБИСЦОХ У НАШИХ ПАРОХИЙОХ
БЛАГОСЛОВ ЗОЗ ШВЕЦЕНУ ВОДУ
Такой по швету Богоявлєня Господнього, кед ше окончує и обряд пошвецаня води, почина пошвецанє обисцох вирних по наших грекокатолїцких парохийох. То вше красна нагода же би ше вирни стретли зоз своїм паноцом и зоз нїм побешедовали
У
парохиї св. оца Миколая у Руским Керестуре 20. януара закончене тогорочне пошвецанє обисцох вирних грекокатолїкох, хторе почало по Богоявлєню 8. януара. За тот час коло 1 200 обисца пошвецели троме домашнї священїки – парох о. Михайло Малацко и капеланє о. Владимир Медєши и о. Михайло Шанта. На Богоявлєнє ше Церква здогадує подїї кед Исуса Христа у рики Йордан покресцел Йоан Креститель, та ше на спомин того кажди рок пошвеца воду, хтора за тих цо веря ма вельку силу. Пошвецанє зоз тоту воду то видлїви знак Божого благослову. Зоз тоту воду священїк преноши тот благослов до дому каждей фамелиї и на єй членох. Божи благослов чловекови у шицким найважнєйши, як у його здравю, роботи и економским напредованю, у одношеньох... – Пошвецанє домох за нас тиж нагода стретнуц ше зоз парохиянами, поготов зоз хорима, чи старима, хтори уж нє можу приходзиц на богослуженя, и подзелїц з нїма їх животни радосци и чежкосци – гварел парох Малацко. ОСЕМНАЦ ОБИСЦА У СУБОТИЦИ
Фото: И. Гарди
У грекокатолїцкей парохиї св. Михаила у Суботици, всоботу, 12. фебруара пошвецени 18 доми вирних. По бла го сло вел и по шве цел их па рох ке ре стур ски и суботиц ки
Богородици у Дюрдьове и Святого архангела Михаїла у Ґосподїнцох, почал пошвецац обица зоз богоявлєнску воду. Того року перше пошвецани обисца у Ґосподїнцох. Пошвецани су три днї, од пондзелку 20. по стреду 22. януара, а за тот час о. Михаил нащивел осемдзешат обисца, наших вирнїкох котри дзечнє у своїх обисцох дочекали нашого священїка. Такой по тим, штварток 23. януара, обисца пошвецани по узвичаєним розпорядку и у Дюрдьове. По улїцох од Шайкашу ґу Жаблю, односно од обисца у улїцох Яши Бакова, Светозара Милетича ґу Рускей улїци, обисца пошвецани пияток 31. януара и всоботу 1. фебруара, понеже там найвецей грекокатолїцки обисца. Од пондзелку, 3. януара почало пошвецанє другей половки валала, од нашей церкви ґу Жаблю. У Дюрдьове будзе пошвецено коло тристо шейдзешат обисца, а по пошвецаню о. Михаил Холошняй будзе пошвецац три обисца наших вирнїкох и у Темерину, понеже вони припадаю нашей општини. Пошвецанє обисцох красна нагода же би ше нашо парохиянє стретли и побешедовали з нашим священїкох, цо дзечнє и з вельку радосцу окончую. У ВЕРБАШЕ ТО ВШЕ КРАСНИ СТРЕТНУЦА У нововербаскей парохиї святого Владимира закончене пошвецанє обисцох котре тирвало у януару. После пошвецаня води, парох нововербаски о. Иґор Вовк почал благослов обисцох по одредзеним розпорядку. Паноцец Вовк того року у Новим Вербаше пошвецел вецей як 150 обисца. По його словох, окрем того же ше благослови обисце, то и нагода стретнуц ше з цалу фамелию голєм раз у року, а членом тей фамелиї то тиж нагода же би особнє побешедовали зоз своїм парохом. Красне стретнуце зазначене и з фотоґрафию у Вукадиновей фамелиї. ЦЕПЛИ ПРИВИТ У СРИМЕ
о. Михайло Малацко, а провадзел го и водзел церковни одборнїк Кирил Симунович. По парохових словох, влонї пре обєктивни обставини нє було пошвецанє, а того року, на щесце, ознова могол нащивиц вирних, було нагоди побешедовац, баржей ше упознац и видзиц їх духовни и церковни потреби. Того року о. Малацко нащивел вецей обисца як скорейших рокох, у хторих жию и фамелиї зоз дзецми и старши, як и штреднї ґенерациї. ПЕРШЕ У ҐОСПОДЇНЦОХ, ВЕЦ У ДЮРДЬОВЕ Такой по швету Богоявлєнє по юлиянским календаре, пондзелок 20. януара о. Михаил Холошняй священїк котри ше стара о грекокатолїцкей церковней парохиї Рождества пресвятей
26 РУСКЕ СЛОВО
У парохиї у Шидзе, дзе розошати обисца вирних, парох о. Михайло Режак почал пошвецац обисца ище 20. януара. Пошвецанє тирвало по соботу, 25. януар, а пошвецени 110 обисца. Пошвецанє обисцох ма свою символику пре благослов швеценей води, алє и пре стретнуце зоз парохом, кед фамелия углавним дома, и кед єст дакус вецей часу побешедовац з вирнима. Парох о. Режак подзековал вирним на цеплим привиту, же отворели свойо доми и шерца за священїка, алє зауважел же єст руски грекокатолїцки обисца хтори нє дзбаю за виру и духовносц, а тиж и же нєт вельо дзеци з хторима би ше стретнул под час нащиви домох. Кажде пошвецене обисце на дарунок достало икону преображея Господнього и кешенкови церковни календар. И у парохиї Святого апостола и євангелисти Луки у Бачинцох, парох о. Дарко Рац през два днї пошвецел 42 обисца. По словох о. Владимира Еделинския Миколки, пароха у Беркасове, у тим валалє пошвецени 52, а у Бикичу 42 обисца. М. А./С. С./О. Р./Вл. Дї. 7. ФЕБРУАР 2020.
duhovni@ruskeslovo.com
У БЕОҐРАДЗЕ ОТРИМАНЕ СТРЕТНУЦЕ БОГУ ПОШВЕЦЕНИХ ОСОБОХ
БЕЗ ЛЮБОВИ НЄТ ДИЯЛОҐУ И ЕКУМЕНИЗМА
Стретнуце монахох, монахиньох и Богу пошвецених особох зоз Сербиї отримане 1. фебруара, а домашнї им бул Ординарият Беоґрадскей надбискупиї. Тема стретнуца була папова енциклиа „Ut unum sint“. („Най щицки буду вєдно”), котру написал св. Йоан Павло II пред 25 роками. Стретнуце почало пред поладньом зоз Службу Божу у церкви Христа Краля котру предводзел беоґрадски надбискуп и метрополит монс. Станислав Хочевар, а сослужели шицки присутни священїкове .
После Служби Божей стретнуце отримане у сали Ординарияту Беоґрадскей надбискупиї, дзе учашнїки слухали викладанє Енциклики св. Йоана Павла II, котре виложел маґистер теолоґиї Динко Ґлаваш, представел порученє енциклики и на таки способ означел 25-рочнїцу єй преглашеня. У викладаню була окреме розпатрана екуменска робота, приказани уж посцигнути резултати и витвореня заєднїцтва, як и предкладаня за будуцу роботу. После пореподаваня стретнуце ше предлужело зоз розпатраньом тематики през розгварку у штирох ґрупох од котрих кажда винєсла власни екуменски иксуства наглашуюци потребу и спонуканє дльшого сотруднїцтва. Стретнуце заключене зоз подзековну молитву и пригодну закуску у просторийох Ординарияту. На тим стретнуца зоз Керестура участвовали Провинцийна настоятелька ш. Мартина Кмита, шестри Надїя Воротняк, ш. Терезка Сопка и ш. Авґустина Илюк и о. Платон Салаґ ЧСВВ зоз Кули. Ол. Ж.
7. ФЕБРУАР 2020.
У МАНАСТИРЕ У РУСКИМ КЕРЕСТУРЕ
ШЕСТРА ЙОСАФАТА МОНАР ПРЕСЛАВЕЛА ДЗЕВЕДЗЕШАТ РОКИ У Манастире шестрох Служебнїцох ш. Йосафата Молнар 3. фебруара торжествено преславела свой дзеведзешати родзени дзень. Радосна и весела, родзени дзень преславела зоз шестрами служебнїцами и своїма найблїзшима. Народзена є у Руским Керестуре, а до новицияту ступела 1949. року и прешлого року означела 70 роки монаше ского живота. Цали свой роботни вик препровадзела у Покраїнским шпиталю у Новим Садзе як инструментарка на гирурґиї, дзе нєсебично помагала шицким пациєнтом, а окреме дзецом. Єй анґажованє и на парохиї св. апостолох Петра и Павла у Новим Садзе, останє у здогадованю шицким вирним, а окреме дзецом котрих поучовала виронауки. О. Ж.
У СРИМСКЕЙ МИТРОВИЦИ
МАЛИ КИРБАЙ СВ. АНТОНИЯ Як уж велї роки, так и того року, 30. януара, вирни у Сримскей Митровици означели свой перши мали Кирбай св. Антония Велького, котрому пошвецени лїви олтар у церкви. Як гвари найстарша парохиянка Рускиня,
Єлка Ванчик, дакеди нашо Руснаци того дня наполнєли цали парк зоз санками зоз наших салашох и модлєли ше свойому заступнїкови св. Антонийови за свой статок, свойо поля и шицко з чим ше занїмали. Св. Антонийови нашо предки пошвецели тот олтар, бо як и вон, так и вони блукали у пустинї док ше нє змогли, направели свойо хижи, а вец после скоро 60 рокох и свою церкву. Того дня вирни приношели до церкви пошвециц свойо польодїлски продукти, а єдну часц охабяли и за церкву. Святи Антониє жил у трецим вику и после шмерци своїх богатих родичох роздал шицко худобним, свою шестру охабел церковней заєднїци на старанє, а сам пошол до пустинї и постал вельки учитель монашеского живота у перших викох християнства. о. В. В.
РУСКЕ СЛОВО 27
informator@ruskeslovo.com ОСТАТНЇ ПОЗДРАВ Дня 30. януара занавше нас зохабела наша мила мац, баба и прабаба
ИРИНА МАЛАЦКО КИРДОВА (1927–2020) з Руского Керестура Вично у своїх шерцох красни памятки на ню буду чувац – дзивка Иринка, унуки Мижо, Виолетка и Ясминка зоз своїма фамелиями Спочивай у мире Божим! ОСТАТНЇ ПОЗДРАВ Дня 30. януара занавше нас зохабела моя мила шестра
ИРИНА МАЛАЦКО КИРДОВА (1927–2020) з Руского Керестура
ОСТАТНЇ ПОЗДРАВ Нашому братови
ВЛАДОВИ СИВЧОВИ (1949–2020) з Руского Керестура Памятку на це навики буду чувац шестри Мария и Меланка зоз фамелиями Спочивай у мире Божим!
СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ Дня 8. фебруара 2019. року занавше нас зохабел наш мили оцец, дїдо и швекор
ВАСА ИВАНОВ (1927–2019) з Ґосподїнцох Рок прешол, а жаль и смутки занавше оставаю. Красни памятки на тебе чуваю син Мирослав з дзецми Марком и Иваном, и дзивка Олґица з супругом Мирославом и сином Василийом Мудри з Дюрдьова Най це ангели чуваю!
НА ЗДОГАДОВАНЄ Дня 8. фебруара 2020. року наполнєл ше рок як ше упокоєла наша мила мац, швекра и баба
ЙОZEFINA SENDERAK (1943–2019) з Коцура
З любову и почитованьом красни памятки на ню навики будзе чувац брат Томислав зоз супругу Марчу и дзецми Жельком и Златком и їх фамелиями Спочивай у мире Божим!
Часто вас споминаме и барз нам хибя хвильки кед сце нас шицких позберали. З любову и почитованьом вично вас будземе чувац у красних памяткох. Вашо наймилши: дзивка Славка, жец Мирослав, дзивка Єленка жец Силва и унучата Лена, Яна, Ванеса, Дамир и Андрей Спочивайце у мире Божим!
СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ Дня 4. фебруара наполнєли ше 40 днї як нас зохабел наш мили супруг, тато, син, брат, жец, кум и пайташ
СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ Дня 9. фебруара наполня ше 40 жалосни днї як вецей нє з нами наш мили оцец и дїдо
ЗЛАТКО РЕГАК (1965–2019) з Руского Керестура
ВЛАДИМИР ЛЕМАК (1946–2020) з Руского Керестура
Занавше це будземе чувац у своїх шерцох – супруга Сенка, дзивка Кристина, родичи Ганча и Дюра, шестра Весна з фамелию з Нового Саду, швекра Мелана, кумово Рацпетийово и кум Ґажо Спочивай у мире Божим!
Красни памятки на ньго навики у своїх шерцох чуваю його наймилши – син Владо зоз супругу Ивану и дзецми, дзивка Зорица зоз супругом Славком и дзецми, дзивка Светлана зоз супругом Ролфом и дзецми Спочивай у мире Божим!
28 РУСКЕ СЛОВО
7. ФЕБРУАР 2020.
informator@ruskeslovo.com СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ Дня 10. фебруара наполнює ше смутни рок як сом остала без любеней мацери
СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ Дня 5. фебруара наполнєли ше 3 роки як нас занавше охабела наша мила мац и баба
ШТЕФКА НАДЬ народзена Репчак (1937–2017) з Руского Керестура Найкрасши хвильки препровадзени з тобу будземе ношиц у своїх шерцох и нїґда це нє забудземе. Твойо наймилши – дзивки Марча и Ганча и унук Бранко зоз Сандру Спочивай у мире Божим! НА ЗДОГАДОВАНЄ Дня 4. фебруара наполнєли ше пейц роки як вецей нє з нами наш супруг, оцец, дїдо и брат
ЄЛЕНА БЕСЕРМИНЇ народзена Шимко (1937–2019) з Руского Керестура Мила мамо, час преходзи, алє жалосц и боль шерцо мойо прицискаю. Нє мож ше одняц. Бо хто нє ма мацер... зна яки є худобни, гоч шицко ма. Алє знам, мамо, же там, у нєбесней заградки раз ше ознова стретнєме. З любову твоя дзивка Снежана и жец Мома Най це ангели чуваю! СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ Дня 23. януара 2020. року наполнєли Дня 6. фебруара 2020. року наполше двацец осем роки як нас занав- нєли ше штири роки як нас занавше зохабела наша мила мац и баба ше зохабел наш мили оцец и дїдо
МИКОЛА ДОРОҐХАЗИ (1935–1992) з Дюрдьова
СЕРАФИНА ДОРОҐХАЗИ народзена Салонски (1941–2016)
з Дюрдьова Вични памятки з любову и почитованьом на Вас чуваю вашо наймилши: дзивка Славица, жец Влада и унучата Сандра и Борис зоз фамелию Най Вас ангели чуваю! СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ Дня 10. фебруара 2020. року наполня ше шейсц смутни роки одкеди нас зохабел наш мили супруг, оцец, дїдо и прадїдо
МИРОСЛАВ ХРОМИШ (1936–2014) з Нового Саду Шицки препровадзени хвильки зоз тобу, навики буду зачувани у наших шерцох. Твойо наймилши: супруга и дзивчата зоз фамелиями Спочивай у мире Божим!
7. ФЕБРУАР 2020.
МИРОСЛАВ ПАПУҐА (1944–2015) з Руского Керестура народзени у Бачинцох Дзекуєм Богу же нам дал най будземе тужемска фамелия вєдно зоз тобу. Чежки бул розход. Алє чловек жиє до теди, док є у шерцох своїх милих. То ти вше будзеш. Нїґда на це нє забудземе. Навше будзеш у думкох супруги Етели, дзивком Олени и Терезиї, синови Мирославови, нєвести Светлани, унуком Миколови и Силвиї и шестри Иринки СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ Дня, 29. януара 2020. року, наполнєли ше 6 смутни роки одкеди ше упокоєла наша мила мац, баба и прабаба
ИРИНА ШАНТА (1924–2014) Мила моя и наша! Час преходзи, алє смуток вше исти. Жиєш и далєй у красней памятки хтору ши занавше украшела зоз Твою любову и доброту. Чуваме це у наших шерцох и нєзабуцу. Спочивай у мире Божим. Ожалосцени: Твой син Славе и твойо найблїзши СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ Дня 7. фебруара наполня ше три роки як нас занавше зохабел наш мили супруг и оцец
ЛЮБОМИР АРВАЇ (1947–2017) з Коцура Барз нам хибиш, и кажди дзень ши у наших думкох. Занавше ожалосцени твойо наймилши Спочивай у мире Божим!
OGLA[OVANW 021/6613-697, 021/ 6624/708 e-mail: ruske.redakcija@gmail.com РУСКЕ СЛОВО 29
informator@ruskeslovo.com Република Сербия Автономна Покраїна Войводина Покраїнски секретарият за образованє, предписаня, управу и национални меншини – национални заєднїци Булевар Михайла Пупина 16, 21000 Нови Сад Тел: +381 21 487 48 67 ; 487 41 57 ounz@vojvodinа.gov.rs ЧИСЛО: 128-451-541/2020
ДАТУМ: 5. 2. 2020.
На основи члена 3. Правилнїка о додзельованю буджетних средствох Покраїнского секретарияту за образованє, предписаня, управу и национални меншини – национални заєднїци за финансованє и софинансованє програмох и проєктох у обласци основного и штреднього образованя и воспитаня у Автономней Покраїни Войводини („Службени новини АПВ“, число 7/19), а у вязи зоз Покраїнску скупштинску одлуку о буджету Автономней Покраїни Войводини за 2020. рок („Службени новини АПВ“, число 54/19), Покраїнски секретарият за образованє, предписаня, управу и национални меншини – национални заєднїци, розписує КОНКУРС ЗА ФИНАНСОВАНЄ И СОФИНАНСОВАНЄ ПРОЄКТОХ У ОБЛАСЦИ ДЗВИГАНЯ КВАЛИТЕТУ ОБРАЗОВНО-ВОСПИТНОГО ПРОЦЕСУ ШТРЕДНЬОГО ОБРАЗОВАНЯ – ТРОШКИ ОРҐАНИЗОВАНОГО ПРЕВОЖЕНЯ ШКОЛЯРОХ ШТРЕДНЇХ ШКОЛОХ ЗОЗ ШЕДЗИСКОМ У АП ВОЙВОДИНИ НА САЯМ ОБРАЗОВАНЯ У НОВИМ САДЗЕ ЗА 2020. РОК Покраїнски секретарият за образованє, предписаня, управу и национални меншини – национални заєднїци (у дальшим тексту: Секретарият), у складзе зоз Финансийним планом и финансийнима можлїво сцами у буджетним 2020. року будзе финансовац и софинансовац проєкти у обласци дзвиганя квалитету образовно-воспитного проце су штреднього образованя – трошки орґанизованого превоженя школярох штреднїх школох зоз шедзиском у АПВ на Саям образованя у Новим Садзе, за 2020. рок, у суми 3.000.000,00 динари. Право участвовац на Конкурсу маю установи штреднього образованя на териториї АП Войводини, чий снователь Република Сербия, автономна покраїна або єдинка локалней самоуправи. Критериюми за додзельованє средствох тоти: велькосц цильней ґрупи, ступень уключено сци цильней ґрупи хторей проєкт наменєни, уключеносц партнерских институцийох до реализациї проєкту. Єдна правна особа може поднєсц єдну прияву. Прияви з потребну документацию ше подноши на адре су Секретарияту: Булевар Михайла Пупина 16, 21000 Нови Сад. Резултати конкурса ше обявює на интернет-боку Секретарияту. Тер мин за под но ше нє при я вох на кон курс то 20. фебруар 2020. року. Формилар питальнїка мож превжац од 5. фебруара 2020. року на урядовей Web-презентациї Секретарияту: www.puma.vojvodina.gov.rs. Ширша верзия конкурса обявена у дньових новинох „Ало“ и у „Службених новинох Автономней Покраїни Войводини“ 5. фебруара 2020. року и на сайту Секретарияту www.puma.vojvodina.gov.rs. ПОКРАЇНСКИ СЕКРЕТАР, Михаль Нїлаш
30 РУСКЕ СЛОВО
МАЛИ ОГЛАШКИ ДИХТОВАНЄ облакох и дзверох. Щици од витру, жими, праху, галайку, праху, инсектох. МОНТИРАМЕ: – РОЛЕТНИ – ГАРМОНИКОВО ДЗВЕРИ – ПАНТЛЇКОВО ДЗВЕРИ – МРЕЖИ ОД СУНЬОҐОХ – ВЕНЕЦИЯНЕРИ – ОПРАВКИ 025/5827-710, 060/5088-433 ПРЕДАВА ше хижу у Руским Керестуре, на адреси Маршала Тита 30. Велька порта, помоцни обєкти, вигодна цена. Явиц ше на число телефона: 064/42-765-35 Городска управа за защиту животного штредку Городу Нового Саду на основи члена 10. Закона о преценьованю вплїву на животни штредок („Службени глашнїк Републики Сербиї”, число 135/04 и 36/09) обявює
ОБВИСЦЕНЄ о поднєшеней вимоги за одлучованє о потреби преценьованя вплїву застатого стану на животни штредок проєкта Ношитель проєкта „Телеком Сербия” а. д., Таковска 2, Беоґрад, поднєсол вимогу за одлучовaнє о потреби преценьованю вплїву застатого стану на животни штредок проєкта радио базней станїци мобилней телефониї „НС43, НСУ43, НСЛ43, НСО43, КИСАЧ” Кисач, у Улїци Яношикова б.ч., у Кисачу, на катастерскей парцели число 1676 К.О. Кисач, Город Нови Сад. Податки и документацию зоз вимоги ношителя проєкта мож видзиц у просторийох Городскей управи за защиту животного штредку Городу Нового Саду, Улїца Руменацка 110 а, Нови Сад, роботни днї од 10 до 15 годзин. Шицки заинтересовани, у чаше 10 днї од дня обявйованя того обвисценя, можу дац свойо думанє у писаней форми на адресу Городскей управи за защиту животного штредку Городу Нового Саду.
Городска управа за защиту животного штредку Городу Нового Саду на основи члена 29. Закона о преценьованю вплїву на животни штредок („Службени глашнїк Републики Сербиї”, число 135/04 и 36/09) обявює
ОБВИСЦЕНЄ о принєшеним ришеню з хторим дата согласносц на Студию о преценьованю вплїву на животни штредок проєкта базней станїци мобилней телефониї „НСУ 258/НСЛ258 НС – Футожска” Ношитель проєкта „Телеком Сербия” а.д. Таковска 2, Беоґрад, поднєсол вимогу за даванє согласносци на Студию о преценьованю вплїву на животни штредок проєкта базней станїци мобилней телефониї НСУ 258/НСЛ258 НС – Футожска” у улїци Футожска число 37, у Новим Садзе, на катастерскей парцели число 3447, К.О. Нови Сад II, Город Нови Сад. После запровадзеного поступку и предкладу Технїчней комисиї, Городска управа за защиту животного штредку дня 30. януара 2020. року принєсла ришенє число VI-501-624/19 з хторим дата согласносц на предметну Студию. Увид до предметного ришеня мож окончиц у просторийох Городскей управи за защиту животного штредку, Руменацка 110 а, Нови Сад, роботни днї у чаше од 10 до 15 годзин на сайту Городскей управи за защиту животного штредку www.environovisad.org. rs. Процив того ришеня мож порушац управни суд пред Управним судом у чаше од 30 днї од дня його обявйованя о принєшеним ришеню у средствох явного информованя.
РЕПУБЛИКА СЕРБИЯ АВТОНОМНА ПОКРАЇНА ВОЙВОДИНА ГОРОД НОВИ САД Городска управа за привреду Руменацка 110а 21000 Нови Сад Телефон: 021/6614–085
ОБВИСЦЕНЄ о обявйованю Явного конкурса за пополньованє роботних местох на нєодредзени час у Городскей управи за привреду Города Нови Сад Роботни места: Окончователь за нормативно-правни и управни роботи, як совитнїк – 1 окончователь на нєодредзени час и окончователь за роботи економско-привредного розвою, як совитнїк – 1 окончователь на нєодредзени час. Текст явного конкурса за пополньованє наведзеного роботного места ше може превжац зоз интернет пре зентациї Города Нови Сад: http://www.novisad.rs/ Городска управа за привреду Города Нови Сад
7. ФЕБРУАР 2020.
informator@ruskeslovo.com
РЕПУБЛИКА СЕРБИЯ АВТОНОМНА ПОКРАЇНА ВОЙВОДИНА ГОРОД НОВИ САД Служба за заєднїцки дїла Улїца Жарка Зренянина число 2 21000 Нови Сад Телефон: 021/488–28–99
ОБВИСЦЕНЄ
о обявйованю Явного конкурса за пополньованє службенїцкого роботного места у Служби за заєднїцки дїла Города Нови Сад Роботни места: Телефониста, у Оддзелєню за отримованє обєктох, пошореньох и опреми, службенїк IV ранґу, 1 окончователь на нєодредзени час и финансийно-рахунководительни референт, у Оддзелєню за финансийни дїла, у воланю висши референт, 1 окончователь на нєодредзени час. Текст явного конкурса за пополньованє наведзених роботних местох ше може превжац зоз интернет презентациї Города Нови Сад: http://www.novisad.rs/ Служба за заєднїцки дїла Города Нови Сад
Городска управа за защиту животного штредку Городу Нового Саду на основи члена 29. Закона о преценьованю вплїву на животни штредок („Службени глашнїк Републики Сербиї”, число 135/04 и 36/09) обявює
ОБВИСЦЕНЄ
о принєшеним ришеню з хторим дата согласносц на Студию о преценьованю вплїву на животни штредок проєкта базней станїци мобилней телефониї „НС2373–02 НС– Нови– Сад–Футожска–2” Подприємство „КОДАР ЕЛЕКТРОМОНТАЖА” ДОО зоз Беоґраду, по овласценю Ношителя проєкта „ВИП МОБИЛЕ” доо, Милутина Миланковича 1ж, Нови Беоґрад, поднєсол вимогу за даванє согласносци на Студию о преценьованю вплїву на животни штредок проєкта – базней станїци мобилней теле фониї „ НС2373–02 НС– Нови– Сад–Футожска–2” у улїци Футожска число 37, на катастерскей парцели число 3447 К.О. Нови Сад II, Город Нови Сад. После запровадзеного поступку и предкладу Технїчней комисиї, Городска управа за защиту животного штредку дня 30. януара 2020. року принєсла ришенє число VI-501-625/19 з хторим дата согласносц на предметну Студию. Увид до предметного ришеня мож окончиц у просторийох Городскей управи за защиту животного штредку, Руменацка 110 а, Нови Сад, роботни днї у чаше од 10 до 15 годзин на сайту Городскей управи за защиту животного штредку www.environovisad.org. rs. Процив того ришеня мож порушац управни суд пред Управним судом у чаше од 30 днї од дня його обявйованя о принєшеним ришеню у средствох явного информованя.
И ДАЛЄЙ ВАРИМЕ ВЄДНО Понеже сце рубрику „Горуци тепши” крашнє прилапели, вона будзе и надалєй состойна часц наших новинох. Поволуєме вас же бисце и далєй зоз читачами „Руского слова” подзелєли рецепти, дали поради коло вареня, як лєгчейше и швидше увариц полудзенок, упечиц колачи и справиц даяки интересантни єдла. Пишце нам на адресу – РУСКЕ СЛОВО (ЗА РУСМАК), Булевар ошлєбодзеня 81, Нови Сад 21000, лєбо на емаил rusmak.ruske@gmail.com. Можеме сотрудзовац и пейґ Вайберу 069 67 33 15. Пошлїце нам идеї и висликуйце свой стол, окреме кед є креативни, бо зоз тим, єдни другим даме дзеку и вариц, и аранжирац.
и най пишце нам , е м й у з д у тр Ище раз, со нам з горуцминхо пахнє! рт приє тепшох фу
7. ФЕБРУАР 2020.
* дзе цо будзе * дзе цо будзе *
СКУПШТИНА РКУД „ДР ГАВРИЇЛ КОСТЕЛЬНИК” На соботу, 8. фебруара, у Кули будзе отримана рочна Скупштина РКУД „Др Гавриїл Костельник”. Скупштина почнє на 18 годзин у просторийох Дружтва. Поволани шицки тоти цо заинтересовани чуц цо Дружтво поробело у прешлим року, яки плани за тот рок, алє и же би присутни дали свойо думанє и суґестиї за роботу Дружтва.
ЛОВАРСКИ БАЛ У ДЮРДЬОВЕ На соботу, 15. фебруара, Ловарске дружтво „Дюрдьов” з Дюрдьова орґанизує Ловарски бал. Бал почнє на 19 годзин, грац будзе тамбурови оркестер „Шварц и приятелє”, за вечеру будзе ґулаш зоз сарнї, мишане месо, колачи, а потим и богата томбола. Карта кошта 1 500 динари, мож ю купиц або резервовац при Владимирови Остоїновому на 063/547-452. Бал ше отрима у просторийох КУД „Тарас Шевченко”.
БАЛ У НОВИМ САДЗЕ На соботу 22. 02. 2020. року у Руским културним центру у Новим Садзе отрима ше бал Дружтва. Уходнїца 1 200 динари и у нєй урахована вечера. На балу бузе грац „ПИЦИКАТО БЕНД”. Карти мож купиц у РКЦ, тел. 021/529-626, у Заводу за културу тел. 021/548-421, и на тел. 064/613-1958 и 064/166-9896
КОЦУРСКЕ ЗДРУЖЕНЄ МЛАДИХ „КУМ” ОРҐАНИЗУЄ БАЛ Коцурске здруженє младих „КУМ” орґанизує Бал котри будзе отримани 29. фебруара, у Пелетовей сали. Цена уходнїци 1 000 динари, а госцох того вечара будзе розвешельовац „Кикирики бенд”. За шицких нащивительох будзе пририхтана и томбола. Зоз Коцурского здруженя младих визначели же чекаю шицких розположених за друженє и танєц, бо нєт старосней гранїци. Додатни информациї мож достац при Меланиї Малийовей на число телефона 063/ 543 831 и Моники Гардийовей на 064/ 85 77 074.
БАЛ БУДЗЕ И У ВЕРБАШЕ Вербаске КПД ,,Карпати” орґанизує бал котри будзе отримани 29. фебруара у Ресторану ,,Краль” у Вербаше. Уходнїци, по цени од 1 000 динари, мож купиц у просторийох Дружтва. За шицки додатни информациї обявиц ше предсидательови Дружтва Славкови Барановскому на число телефона 064/ 17 95 241.
РУСКЕ СЛОВО 31
СПОРТ МЕДЗИНАРОДНИ КВАЛИФИКАЦИЙНИ ТУРНИР У МАЛИМ ФОДБАЛУ „РУСИН КУП”
„РУСИНСКИ ПОГАРˮ ОСВОЄЛИ КОЦУРЦИ На Медзинародним квалификацийним турнире у фодбалу „Rusyn cup”, всоботу у Спортскей гали у Руским Керестуре, „Русински погар” освоєла екипа „Коцурци”
Т
урнир „Русински погар” основани 2013. року у Бардейове, а поступнє ше преширел и на други держави у хторих жию Руснаци. Турнир порушал Мартин Ямрошкович зоз Републики Словацкей, а на нїм можу участвовац професийни и аматерски тими, составени зоз Руснацами и їх приятелями.
ВШЕ ПОПУЛАРНЄЙШИ ЗМАГАНЯ На тогорочним турниру були приявени осем екипи, подзелєни до двох ґрупох, у хторих кажда екипа бавела зоз кажду у своєй ґрупи. По законченю першей фази змаганя бавели ше штварцина финала, полуфинале, и на концу финале змаганя. Екипа „Коцурци” у финалним змаганю победзела екипу НК „Русин” зоз Миклошевцох зоз резултатом 3:2. Хлапци з Горватскей дали перши ґол, медзитим Коцурци ше нєодлуга розбавели, та по сам конєц лабда углавним була коло госцового ґола хтори свою нагоду чекали у контра нападу. Найнапартейше було после резултату 2:1 за екипу зоз Миклошевцох, кед за кратки час Коцурци дали два ґоли и звекшали резултат на 3:2. И попри нападох хтори орґанизовали Миклошевчанє нє удало ше им вировнац резултат, та ше на финалне змаганє пласовали фодбалере зоз Коцура. За треце место борели ше екипи зоз Руского Керестура, та „Керестурски мотилї” победзели екипу „Браца Русини”, з резултатом 1:0. Перши три екипи ше пласовали на финалне змаганє котре будзе отримане 29. фебруара у Бардейове у Р. Словацкей, медзитим, понеже себе Миклошевчанє обезпечели пласман на финале так же прешлого року освоєли „Русински погар” у Бардейове, а тиж и на тогорочним турниру у Керестуре нашли ше медзи трома найлєпши-
32 РУСКЕ СЛОВО
ма екипами, и на финалним змаганю у Бардейове будзе участвовац и штвартопласована екипа „Браца Русини” зоз Керестура.
КОЦУРЦИ НАЙЛЄПШИ За найлєпших бавячох на турниру преглашени Борис Бодонї и Драґан Комазец зоз екипи „Коцурци”, а окрем у Руским Керестуре, квалификацийни турнири одбавени и у Братислави, Стропкове, Сабинове и у Снини. – У Словацкей отримани штири квалификацийни змаганя, тераз у Керестуре пияте, а финале будзе у Бардейове концом фебруара. Там наступя по три екипи з каждого квалификацийного кола, вкупно 15 екипи, як и Миклошевчанє, хтори прешлого року победзели екипу зоз Свиднїку з резултатом 5꞉1 и так освоєли „Русински погар”. Квалитет екипох того року барз добри, думам же аж и лєпши як прешлого року, понеже тими досц подмладзени, єст надосц младих бавячох, та ше наздаваме же вони предлужа тоту традицию – гвари Растислав Цимбаляк, єден од орґанизаторох и додава же було у планє же би на финалним змаганю того року домашнї були Миклошевчанє, як прешлорочни побиднїки, медзитим млади фодбалере зоз Горватскей виражели жаданє же би Турнир, заш лєм бул отримани у Бардейове, бо на нїх и город и сама орґанизация охабела барз красни упечаток. 7. ФЕБРУАР 2020.
sport@ruskeslovo.com
На турниру бавели 8 екипи – екипа НК „Русин” зоз Миклошевцох, „РТВ” зоз Нового Саду, „Коцурци” и „Оаза” зоз Коцура, „Спортски бависка Яша Баков” хтору творели фодбалере зоз вецей наших местох, як и „Керестурски гунцути”, „Керестурски мотилї” и „Браца Русини” шицки три екипи з Руского Керестура.
СОСТАВИ ЕКИПОХ꞉ НК „Русин” зоз Миклошевцох꞉ Алексей Мудри, Марко Беґович, Матей Хома, Давор Куюнджия, Борна Маринич, Йосип Стрбо, Михаел Сабадош, Томислав Алилович; „Коцурци”꞉ Марко Дюрович, Драґан Горняк, Борис Бодонї, Александар Макаї, Синиша Дюкич, Драґан Комазец, Дарко Новак, Даниєл Горняк; „Керестурски мотилї”꞉ Боян Бранкович, Иван Чапко, Борис Югик, Дамир Орсаґ, Филип Тома, Деян Югик, Александар Кочиш, Боян Голик, Стефан Кочиш; „Браца Русини”꞉ Михал Хома, Деян Барна, Владимир Малацко, Кимо Гарди, Владимир Провчи, Борис Сабадош, Борис Сендерак, Борис Провчи, Дарко Колошняї; „Оаза”꞉ Дамян Колошняї, Давид Неделькович, Даниєл Мезеи, Павле Човс, Никола Скубан, Златко Колошняї; „Спортски бависка Яша Баков”꞉ Владимир Иван, Деян Надь, Владислав Папуґа, Иван Папуґа, Владимир Венчельовски, Саша Загорянски, Марян Киш, Давид Салаґ; „Керестурски гунцути”꞉ Матео Чордаш, Александар Тома, Лука Иличич, Марио Иличич, Марко Попов, Теодор Няради, Божидар Чонка, Александар Зорич, Андрей Дудаш; „РТВ”꞉ Златко Рамач, Златко Колесар, Боґдан Сталевич, Предраґ Дрляча, Михайло Римар, Милош Тепавчевич, Желько Милянич, Деян Павлович.
Квалитет екипох и самого бависка указали же Турнир ма потенциял зажиц, но и попри зогратей Спортскей гали публики могло буц вецей. Вшелїяк, дзепоєдни Керестурски навияче ше остарали же би зоз своїма навияцкима реквизитами подзвигли атмосферу на трибинох и указали як ше навия за свою екипу. Окрем Мартина Ямрошковича, хтори порушал идею отримованя Турниру, за добру орґанизацию остарали ше и Имрих Кнап, Камил Яцечко и Растислав Цимбаляк зоз Словацкей, а окрем нїх, Турнир помогла и Месна заєднїца хтора обезпечела Спортску галу, як и Школа „Петро Кузмяк” хтора госцом зоз Словацкей понукла змесценє у интернату. ■ А. Медєши 7. ФЕБРУАР 2020.
РУСИНОВО СТОЛНОТЕНИСЕРЕ КАДЕТИ НА ПЕРШЕНСТВЕ ВОЙВОДИНИ
ВИЗНАЧЕЛ ШЕ МАТЕЙ САБАДОШ На Першенству Войводини за столнотенисерох кадетох, хторе отримане 2. фебруара на Спенсу у Новим Садзе, Матей Сабадош столнотенсер СТК „Русин” вошол медзи 8 найлєпших на турнире од вецей як 60 змагательох. Участвовали ище Колошняї Стефан и Шанта Александар хтори нє прешли квалификациї. По словох тренера Драґана Ковачевича, за Матея то винїмкови резултат, и могла буц и медаля кед би Матей нє бавел на свою одвичательносц под горучку так же у остатнїм змаганю за медалю уж нє мал сили. А перше у ґрупи шицки три змаганя победзел, вец на табли за випадованє єдно достал друге страцел, а тиж и у борби за медалю. За двох младших кадетох Колошняя и Шанту тото змаганє драгоцине искуство у їх розвою и дальшим напредованю як столнотенисерох – оценєл Ковачевич. Од 15. фебруара предлужує ше и сезона за Русин хтори бави у Южнобачкей лиґи, и бави дома процив екипи Бачкей Паланки, а друге коло такой 16. фебруара, алє русиновци шлєбодни. Най здогаднєме, у першей полусезони Русин перши на таблїчки од 10 екипох. М. А.
Матей Сабадош – ище єден одлични резултат
РУСКЕ СЛОВО 33
СПОРТ ВЛАДИМИР МЕДЄШИ ДЖАЯ – ДАКЕДИШНЇ ФОДБАЛЕР ФК „РУСИН”
Пише: Мария АФИЧ
ЄДЕН, ЄДИНИ ЖОВТИ КАРТОН У ЦАЛЕЙ КАРИЄРИ
По седемдзешати роки Фодбалски клуб „Русин” з Руского Керестура, дожил свойо златни часи, зазначовани добри резултати, а красне число младих Керестурцох було на терену. Єден з нїх и Владимир Медєши Джая, хтори вироснул у фамелиї тиж одличних Русинових фодблерох, оца Владимира и його брата Йовґена Медєшових
КАРАНТИН ДИСЦИПЛИНА Єдна з интересантнєйших анеґдотох хтору и нєшка паметам, случела ше кед зме ище були ґимназиялци у Руским Керестуре. Тот вечар, бул сход у Ресторану, дружтво шедзело за столом, а кед ме збачел єден од пайташох, опитал ше ми: „Нєшка ши годзен попиц?”, а я му на то одвитовал: „Нє верим, ютре нєдзеля, мам змаганє.” „Но, вец идз дому!” – гварел ми тот пайташ, а мнє нє остало нїч друге, та сом ше обрацел и пошол там дзе ше нє „мушело” пиц – зоз ошмихом приповеда Владимир.
34 РУСКЕ СЛОВО
В
ладимир Медєши з Руского Керестура, єден зоз визначнєйших фодбалерох „Русина” тедишнього часу. Перши першенствени змаганя одбавел на ґолу пионирскей екипи „Русина”, а даскельо змаганя и як його подросток. Познєйше, кед наполнєл седемнац роки, тренер Владимир Малацко Учо, Медєша поволал до першей екипи. Пре свойо схопносци зоз лабду достал назвиско Джая, праве по єдним спомед зи найлєпших фодбалерох бувшей Югославиї, Драґанови Джаїчови. – Одмалючка сом ше любел бавиц зоз лабду и препровадзовац час на швижим воздуху. Найчастейше то були „тренинґи” зоз моїм оцом Владимиром, и сушедом Ромком Олеяровим. Кед сом на седемнац роки бул поволани до першей екипи, здогадуєм ше, була то барз велька чесц за мнє. Штредком седемдзешатих рокох пришло до змени єдней зоз найлєпших ґенерацийох хтору Русин мал у своєй, тераз уж, скоро сторочней историї. Чесц була заменїц Югика, Рамача, Хому, Саянковича, братох Тома, Ороса и велїх других. Зоз моєй ґенерациї лєм Любослав Еделински Славче,
бул поволани до першей екипи. Нєодлуга прешли и Любомир Орос, Владимир Будински, Елемир Рамач, Михайло Джуня, Йовґен Такач, Славко Хромиш, Дюра Дудаш, Ярослав Виславски, Михайло Надь, Янко и Владо Малацково и други. Шицки бавяче були зоз Керестура, цо вше бул и циль каждей екипи. Заш лєм, права екипа була теди кед нас помоцнєли бавяче зоз Кули. Були то Ханак, Орсаґ, Суїч... – здогадує ше наш собешеднїк. И попри тим же вельо роки прешло одкеди Владимир мал нагоду затресц мрежу на терену, заш лєм, найудатнєйши змаганя, найупечатлївши ґоли, високи досцигнуца на таблїчки – нє забува ше так лєгко. – Мойо перши змаганя були у галф линиї на правим и лївим боку. Но, найволєл сом бавиц центарфора. Найвецей, штири ґоли, дал сом на єдним змаганю процив Новей Червинки. Тото змаганє зме требали страциц, алє догварка ше нє удала. То єдине змаганє хторе требало буц намесцене. На нїм, ґолман Янко Колошняї бранєл свойо найлєпше змаганє. Конєчни резултат бул 6꞉3 за Русин. Паметам и три свойо ґоли дати 7. ФЕБРУАР 2020.
sport@ruskeslovo.com
процив ФК „Сонта” у Керестуре, ФК „Младосц” у Крущичу, ФК „Партизан” у Купусини, а єден з найкрасших ґолох ми бул процив комбинованей екипи Войводини у Новим Садзе, кед зме их победзели зоз резултатом 2꞉0. Було то волей бице зоз 18 метерох, кед ше ґолман анї нє рушел. Теди зме були и найлєпше пласована екипа у Бачкей лиґи, на трецим месце – приповеда Медєши.
МАЛИ ФОДБАЛ – ВЕЛЬКА ЛЮБОВ У Керестуре ше оддавна пестує и такволани мали фодбал. Ноцни турнири були права розвага, и за бавячох, и за публику. Перши турнир бавени на Ярашу през дзень, а шицки шлїдуюци були у Старей школи. Бул то ноцни турнир хтори ше бавело под обичнима грушочками, алє ше з роками, квалитет ошвиценя злєпшовал. – Кажди мой турнир бул вязани за бавячох зоз дружтва. Вельо раз зме освоєли турнир, а я бул ґолґетер турнира. Найвецей ґоли, 32, сом дал на єдним од турнирох. Но, попри даваня ґолох, окремне задовольство ми було давац мена екипом. Так, найпознатша наша екипа хтору я „накресцел” була под меном „Ролинґ стонси”, „Дорси”,„Друґи начин”... а у Керестуре, найпознатша екипа була „Национална класа”, за хтору бавели найлєпши керестурски фодбалере. За нїх сом бавел пар раз у Кули, як и на „Дневниковим” наймасовнєйшим и найквалитетнєйшим турниру у Войводини – толкує Владимир. ОРҐАНИЗАТОР ШАХОВСКОГО КЛУБУ „РУСИН” Дараз вельо популарнєйши як тераз, бул и шах. Час Фишера, Спаского, Карпова, охабел уплїв на млади ґенерациї. Шах ше бавело як дома так аж и на улїчки, на Барищу, и на секцийох у школи. Медєшово, и оцец и син и ту дали свойо доприношенє. – Здогадуєм ше часох у Младежским доме, кед ши нє мог дойсц до ґарнитури шаха. Теди ми и пришла идея
основац шаховски клуб. Бул то 1974. рок кед зме уж вєшенї у Керестуре бавели першенствени змаганя. Нїґда зме нє були перши, алє нїґда анї остатнї. Теди, найлєпши бавяче були Янко Сабадош, Владимир Джуджар, Янко Ковач, Янко Макаї, Ромко Олеяр, Иван Пап, а познєйше пришли Владимир Малацко, оцец и син, як и Михайло Штайнфелд, а ту були и мой оцец и я.
ДАКЕДИ СТОЛНИ ТЕНИС – НЄШКА ТЕНИС Дзекуюци Новакови Дьоковичови, хтори найвецей заслужни за промоцию того спорту у нашей держави, тенис постал єден з найпопуларнєйших спортох. Но, пред 15–20 роками, було кус иншак, здогадує ше наш собешеднїк. – Слухал сом од старших же столи за столни тенис були у „Желєней загради”, у єдней карчми, у дружтвеним доме керестурского Комбинату. Кед ше направело Младежски дом, там ше тиж поставело єден стол. Паметам турнир у Младежским доме кед сом освоєл перше место, а як награду достал рекет. Теди предсидатель младежи бул Любо Русковски, хтори нє бул спортиста, алє любел кед ше у Младежским доме бавело шах, столни тенис, домини, карти... Я свойо тренинґи у столним тенису отримовал у старей виронаучней сали, зоз Янком Сабадошом. Керестурски парох о. Михайло Макаї дзечнє нам давал ключи од сали, та вше кед була шлєбодна, тренирали зме док зме нє вистали. – приповеда Владимир, и предлужує о єдней анеґдоти зоз студентских дньох у Суботици, кед як гвари, у студентскей сали зоз своїма приятелями бавел столни тенис. Понеже мали лєм єден рекет, Джая тот рекет препущел процивнїкови, а сам вжал дещичку, зоз хтору му ше и так удало буц найлєпши.
ЯКЕ ТО ФОДБАЛСКЕ ЗМАГАНЄ БЕЗ ВИРНИХ НАВИЯЧОХ? Нєдзельово змаганя на Ярашу, на хторих публика вше найщирше виражовала свойо емоциї, поставали место опущованя после напартого, роботного тижня. – Резултат на терену, часто бул директно зрозмирни числу навиячох у публики. Кед зме посциговали добри резултати, и публики на Ярашу було вецей, а тиж и обратно. Мой найвирнєйши навияч бул мой оцец хтори, без огляду чи падал диждж, чи були моцни пекоти, вше присуствовал на каждим змаганю. Подобни бул и його власни брат, познатши як учитель Медєши, а треци „твардиˮ навияч бул и познати керестурски байбер Кренїцки. Бул точни и бул на каждим змаганю, но раз ше случело же запожнєл. Судия требал запискац початок змаганя, а хтошка зоз публики доруцел: „Причекайце, нєт Кренїцкия!” ■ 7. ФЕБРУАР 2020.
РУСКЕ СЛОВО 35
СПОРТ РОЧНА СКУПШТИНА ФК „ИСКРА”
ОТВОРЕНА БЕШЕДА О ПРОБЛЕМОХ Фодбалски клуб Искра зоз Коцура 26. януара у велькей сали Месней заєднїци отримал порядну Рочну скупштину на котрей пред коло 70 членами и симпатизерами Искри розпатрани шeйсц точки дньового шора
О
кончователь длужносци предсидателя Искри, Михайло Варґа Пеле привитал присутних и пречитал звит о роботи у другей половки 2019. рока. Здравко Бабич пречитал звит о роботи з першей половки рока, у котрим, теди на чолє Искри бул Радислав Сталевич.
ДВА РОЗЛИЧНИ ЧАСЦИ РОКА Перша часц рока була можебуц и найуспишнєйша у потерашнєй историї, понеже Искра бавела у финалу баража за Войводянску лиґу у котрим станула на остатнєй ґарадичи, а до висшого ранґу ше пласовала екипа Кридла Країни зоз Бачкей Паланки. Нєуспих у баражу и кратки час за одпочивок од остатнього змаганя по початок пририхтованя приведол до емоционалного пражнєня, вичерпаносци бавчох и засиценосци зоз фодбалом, цо було обачлїве такой на початку пририхтованя за нову сезону. Подли резултати на пририхуюцих змаганьох дакус викупело перше место на турниру СБ „Яша Баков”, а то лєм замасцело очи, понеже ше подли резултати предлужели и у єшеньскей часци новей сезони.
подлих резултатох, а як неґативне визначел и слабе одволованє бавячох на тренинґи. Кулминация подлей атмосфери була у жимским преходним термину, у котрим з клуба пошли ношителє бависка прешлих рокох, чий нєдостаток будзе чежко надополнїц. Штредок пременєли капитен Дамян Ґубаш, Марян Малацко, Зоран Сердар, Милан Пєшивац, Павле Дякович и ґолман Йовица Калинич. Будзе вельке виволанє и вельки проблем надополнїц одсуство тих бавячох котри були ношителє бависка на терену. – По початок ярнєй часци сезони пред нами велька робота, понеже скоро шицки важни бавяче пошли, а тот нєдостаток будзе чежко надополнїц, окреме же у жимским преходним року нєт вельо шлєбодних бавячох котрих мож привесц. Ми ше потрудзели привесц даскелїх бавячох, а час укаже у котрей мири вони годни заменїц тих котри пошли. У ярнєй часци сезони нам у першим шоре циль остац у Подручней лиґи Суботица и стабилизовац клуб – визначел о.д. предсидателя Михайло Варґа Пеле.
ПОДЛА АТМОСФЕРА ПРИЧИНА ЖЕ ПОДЛИ И РЕЗУЛТАТИ Нову сезону Искра дочекала зоз новим тренером, Александром Петровичом котри на Рочней скупштини пречитал звит о своєй роботи. Тренер Петрович нє мал вельо цоо позитивне повесц о єшеньскей часци сезони, було обачлїве же при бавячох нє було ентузиязму, нє було тельо друженя медзи бавячами як цо то було скорей и то по його словох була главна причина
На Рочней скупштини пречитани и финансийни звит за прешли рок. Владимир Цап присутних упознал зоз суму котру Искра заробела од уходнїцох и за предати напой у клубскей карчми. Цап тиж так, поднєсол звит о финансийох котри Искра достала од Општини Вербас и од донатрох. На концу руководство Искри подзелєло подзекованя шицким котри на даяки способ помогли и потримали Искру у прешлим року. ■ З. Колєсар
36 РУСКЕ СЛОВО
7. ФЕБРУАР 2020.
sport@ruskeslovo.com
СПОРТСКИ ПРИПОЗНАНЯ ОПШТИНИ ШИД
ВЛАДАНА И МИЛОШ НАЙЛЄПШИ На концу януара зведзени резултати спортистох у општини Шид за прешли 2019. рок. На традицийней манифе стациї вибору найлєпших спортистох хтори орґанизую Општина Шид, Спортски союз општини и РТВ „Коперникус” Шид, прешлого пиятку у Спортским центру преглашени найлєпши. У поєдинєчней конкуренциї найлєпша спортистка то Владана Пешич, членїца Каяк кану клуба „Филип Вишнїч” зоз Вишнїчева, а при хлопох то Милош Митошевич, зоз Одбойкашского клубу „Вест” зоз Шиду. У екипней конкуренциї, при женох за найлєпши преглашени Бициґлистични клуб „Єднота” Шид, а при хлопох то столнотенисере СТК „Партизан” зоз Шиду. Вибрана и найлєпша спортска екипа у Месних заєднїцох, а по думаню фахового жирия, найлєпши Фодбалски клуб „Ґраничар” зоз Ямени. У катеґориї младежского спорту при хлопох, за найлєпши екипи преглашени рукометаше РК „Раднички”, як и фодбалере ФК „Раднички”. У женскей конкуренциї то одбойкашки ОК „Раднички”. Найлєпши спортиста–омладинєц у прешлим року бул Лазар Миланович зоз Каяк кану клуба „Филип Вишнїч” зоз Вишнїчева и Урош Матусиєвич зоз Бициґлистичного клуба „Єднота”.
Наградзени спортисти
И при найлєпших омладинкох преглашени два спортистки и то Ґорана Станимирович зоз Каяк кану клуба „Филип Вишнїч” зоз Вишнїчева и Дуня Чобанович зоз Бициґлистичного клуба „Єднота” Шид. Спортске припознанє ше додзелює и у катеґориї школского спорту, а достала го ОШ „Бранко Радичевич” зоз Шиду у катеґориї основних школох и Технїчна школа „Никола Тесла” Шид у катеґориї штреднїх школох. За найлєпшу роботнїцко спортску екипу преглашена екипа „Абакус” зоз Шиду.
По традициї додзелює ше и спортски плакети, а достали их як найлєпши спортски роботнїк Милош Милошевич зоз РК „Раднички”, а на медзинародним планє як найлєпши преглашени Деян Йокич, з обласци параштреляцтва зоз Ямени и Иван Младенович, бициґлиста зоз Шиду. Награда за животне дїло припадла фодбалерови Бранкови Радичевичови зоз Бинґули. Награди спортистом придал Дьордє Томич, член Општинскей ради, и пожадал спортистом нови спортски успихи у чечуцим року. Вл. Дї.
ЖКК „ВЕРБАС МЕДЕЛА”
ПРЕШВЕЧЛЇВА ПОБИДА
У рамикох 14. кола Першей женскей лиґи Сербиї, кошаркашки Женского кошаркашского клубу ,,Вербас”, всоботу, 25. януара бавели зоз екипу ,,Студент” зоз Нишу. Стретнуце закончене зоз прешвечлїву побиду вербаских кошаркашкох. Дзивки зоз екипи Деяна Мудреши звладали екипу зоз Нишу з резултатом 81:46 (22:15, 20:12, 22:8, 17:11). Тота побида за кошаркашки вербаского клубу можебуц була и ключна котра им оможлївела обстац у Першей лиґи. Побида Вербащанкох над нишским клубом тиж и треца вязана побида од, вкупно, пейц побидoh у чечуцей сезони. У екипи ЖКК ,,Вербас Медела” найлєпше ше указали Прокич котра посцигла 24 поени, Янкович 14 поени, Бєлович 11 поени и Ґверо котра на тим стретнуцу зазначела 10 поени. Шлїдуюце стретнуце заказане за 15. фебруар котру вербаски кошаркашки буду бавиц у Беоґрадзe, процив екипи ,,Червеней гвизди”. О. Р.
7. ФЕБРУАР 2020.
РУСКЕ СЛОВО 37
ИНТЕРМЕЦО
ГОРУЦИ ТЕПШИ (од Блаженки Хома Цветкович )
Пивски паприґаш на замешки Потребне:
Тото єдло дакус иншаке як обични паприґаш, бо ше прави на кус густейше (подобно як сербски ґулаш), а место кромпльох ґу ньому идзе замешка. На коцки порезане месо динстовац зоз цибулю, додац шампиньони и кед уж месо мегке, до того положиц ким, на дробно порезани цеснок, майоран, петрушково лїсце, соль, попер, веґету, паприґу, айвар и охабиц най ище кущичко повре, а на концу заляц зоз 2 децами пива. Причекац най ище раз превре.
■ пол кили целячини, або говедзини ■ 3 ложички айвару (або ище лєпше кед маце пасту зоз паприґи) ■ пол ложички киму ■ пол ложички майорану ■ пол ложички мелкей сладкей паприґи ■ 1 ложичка горкей паприґи ■ пол ложички дробней (тлученей) паприґи ■ 300 ґр порезани швижи шампиньони ■ 3 мархви ■ дакус нашеканого петрушкового лїсца ■ 3-4 стуча цеску ■ 4-5 цибулї ■ 2 деци пива ■ дакус попру (лєпше кед маце билого) ■ солї и веґети по смаку
Замешка: у 6 децох води увариц замешку (усипац дас єден дводецови погар) посолїц ю и док є ище горуца до нєй положиц 3 ложки милераму, або 2 ложки масла. Перше до танєра начерпац замешку, а вец на верх, до штредку, усипац говедзиново месо цо ше динстовало. По верху мож посипац и швиже петрушково лїсце.
Хрупкаци кромплї Очисциц кромплї и покласц их до жимней води. Порезац их на штварцини, и мерковац же би були єднаки фалатки. Добре их одцадзиц и закруциц до хлєбовки же би були цо сухши. До векшей судзини положиц нарезани и одцадзени кромплї и на нїх усипац замешку и присмачки. Шицко добре премишац. До тепши положиц папер за печенє и наскладац кромплї так, же би нє були фалаток на фалатку. Положиц до релни и уключиц ю на наймоцнєйше. О 20 минути маце хрупкаци и упечени кромплї зоз релни.
38 РУСКЕ СЛОВО
Потребне:
■ Кила кромплї ■ 3 ложки замешки ■ 2 ложки олєю ■ Присмачки – червена паприґа, соль, попер, копер...
7. ФЕБРУАР 2020.
rusmak.ruske@gmail.com
ГОРУЦИ ТЕПШИ од Люпки Цвеїч
Кроасани и на слано и на сладко Поступок правеня До лїтного лїтного млєка и води пожиц квас и 3 ложки цукру и дас 56 ложки муки и охабиц да квас прероби. Додац муку, олєй и солї и шицко добре витрепац*. Зоз цеста осем цесточка, кажде цесто розогнац зоз розвалку на цо векши круг. Намасциц цесто зоз мегким марґарином и на ньго знова положиц цесто и намасциц, и так наскладац штири цеста. Остатнє цесто – штварте, ше нє масци, лєм ше го зоз розвалку ище кус розженє и пореже на осем часци. На ширши конєц ше положи трапист сир и салама за пицу и круци ше на кифлочки. Так исто треба поробиц и зоз цестом хторе остало, алє тоти кроасани мож филовац на сладко зоз маком, маджуном, лєбо з еврокремом. Шицки премасциц зоз витрепаним вайцом. Кроасани наскладац до тепши и печиц у релни зогратей на 200 ступнї, 15-20 минути. Смачного!
Потребне: ■ ■ ■ ■ ■ ■ ■ ■ ■
300 милилитри млєка 200 милилитри води єден швижи квас 3 ложки цукру 200 милилитри йоґурту 100 милилитри олєю 800-900 ґрами муки 2 ложички солї 250 ґрами марґарину
*цесто нє прицискац, алє го олєгко з розтворену дланю мишиц до круга. Таке цесто будзе мац досц воздуху, та швидше викишнє, а док ше упече будзе мегке и лєгке. 7. ФЕБРУАР 2020.
РУСКЕ СЛОВО
39
ИНФОРМАТОР, ОГЛАШКИ, ИНТЕРМЕЦО
ГЛАСНЇК ПО РУСКИ У ОПШТИНИ ВЕРБАС
РОК LXXVI ЧИСЛО 6 (3875) НОВИ САД, 7. ФЕБРУАР 2020.
АКЦИЯ ДОБРОДЗЕЧНОГО ДАВАНЯ КРЕВИ
■ ПРОСВИТА – ЖЕЛЄНЕ ШВЕТЛО ЗА НОВИХ СТАЄМНО ЗАНЯТИХ
Червени криж Вербас у фебруарe орґанизує штири акциї добродзечного даваня креви у вербаскей општини. У Вербаше шицки добродзечни давателє годни дац крев и 19. фебруара, тиж у просторийох Червеного крижa, од 15 по 17 годзин. Крев добродзечно годно дац и у Савиним Селу, 14. фебруара, у просторийох Месней заєднїци, од 13,30 по 14,30 годзин.
ЦЕНА 30 ДИНАРИ
У проєкту идентификованя особох и подїйох зоз склєняних плочох фотоґрафох Будински зоз Руского Керестура, котру орґанизує Завод за културу войводянских Руснацох (ВР), а котри уж длугши час обявйовани на остатнїм боку новинох „Руске слово”, потребна векша помоц ширшей явносци. Велї од обявених фотоґрафийох уж идентификовани, алє о даєдних потераз зазначене барз мало податки. На Фейсбук боку Заводу за културу ВР до окремного албуму положени тоти фотоґрафиї, та ше модлї шицких котри дацо знаю о особох, подїйох,
Даєдни фотоґрафиї обявюємє вецей раз, понеже за нїх дотераз нєт нїяки податки.
Фотоґрафия: 0232P
Фотоґрафия: 0022P
ОГЛЯДНУЦЕ НА ПРЕШЛОСЦ
часу, обставинох, обичайох, облєчиве и инши податки хтори вязани за тоти фотоґрафиї же би ше явели. Явиц ше мож прейґ порученя на Фейсбуку або коментару на фотоґрафиї, на имейл zavod.rusini@gmail.com лєбо на телефон 021/548-421. Кажда информация значна. Дзекуюци фотоґрафийом хтори настали у фотоґрафскей роботнї Будинскових, а котри диґитализовани на склєняних плочох, зачува ше шведоченє о живоце людзох и подїйох и велїх податкох цо припадаю културно-историйному скарбу Руснацох на тих просторох.
Фото: Любомир Дудаш
Истого дня, 14. фебруара, уж традицийно, акция даваня креви будзе отримана и у Коцуре, у просторийох Добродзечного огньогасного дружтва, од 15 по 17 годзин. Перша акция отримана у просторийох Червеного крижa у Вербаше, 3. фебруара. O. Р.
■ КВАЛИФИКАЦИЙНИ ТУРНИР ЗА „РУСИН КУП” ОДБАВЕНИ У РУСКИМ КЕРЕСТУРЕ