ИНФОРМАТОР, ОГЛАШКИ, ИНТЕРМЕЦО
ГЛАСНЇК ПО РУСКИ
НОВИ САД – НА ПОЧАТКУ, У НОВИМ РОКУ
РОК LXXVII ЧИСЛО 1 (3922) НОВИ САД, 1. ЯНУАР 2021.
Фото: В. Вуячич
Фото: Вероника Вуячич
ЦЕНА 30 ДИНАРИ
ОГЛЯДНУЦЕ НА ПРЕШЛОСЦ
Фотоґрафия: 0662P
Фотоґрафия: 0695P
оволуєме читачох новинох „Руске слово” же би помогли препознац особи на старих фотоґрафийох. Пре точне идентификованє особох на слиП кох, хтори маю окремну музейну вредносц, потребна помоц од ширшей явносци. Шицки фотоґрафиї настали у дакедишнєй фотоґрафскей роботнї Бруґошових у Руским Керестуре. Кажду фотоґрафию ше подпише зоз одредзену шифру, та кед же препознаце даєдну, лєбо вецей особи на фотоґрафиї, модлїме Вас же бисце явели до Заводу за културу войводянских Руснацох на число телефона 021/654-65-34, лєбо на мейл: zavod.rusini@gmail.com.
Даєдни фотоґрафиї обявюємє вецей раз, понеже за нїх дотераз нєт нїяки податки.
Завод за културу войводянских Руснацох ма нове число телефона 021/654-65-34
ЩЕШЛЇВИ 2021. РОК!
РОК „РУСКОГО СЛОВА” Пише꞉ Иван САБА ДОШ, главни одвичательни редактор
Ґу тексту у хторим ше подцагує смужка под рок хтори зме Ґу шицкому спомнутому, НВУ „Руске слово” ше у зацихох конєчно випровадзели до историї и паметаня (а найдзечнєйше епидемиї ище и преселєло. После 50 рокох живота и роботи до забуца кед слово о конкретним и пандемийним 2020), у будинку новосадского „Дневника”, преселєли зме ше прейґ скоро же би ше подрозумйовал наслов „Рок корони”. Ґлобална драги, до своїх просторийох у Футожскей улїци хтори затераз епидемия нового вируса корона хтора нам од марца, як сцигла дзелїме зоз Заводом за културу войводянских Руснацох, нашу до наших крайох, та по дзень-нєшка нє да дихац, вшелїяк же „шестринску” институцию. Затераз на новей адреси порядно сама по себе подїя рока хтора дотхла абсолутно кажду и функционує администрация „Руского слова”, а чим епидеминайменшу сферу живота и дружтва на швеце и потрафела олоґийна ситуация дошлєбодзи, плануєме же би ше и редакция вироятно кажду фамелию на планети. Ґу тому, людзе ширцом новинох врацела до порядного режиму роботи. То насушна швета, та и у нашим окруженю, потреба и приоритет понад хторим У таким року як цо бул 2020, каждодньово охорюю и умераю од лєм здрав стве на без печ носц кажди отримани и зачувани шлїд тей хороти. занятих, бо тераз уж дзевецмешачна пракса роботи з дому указала же нормалносци и порядносци скоро же У таких обставинох медиї маю редакцийни живот нє можу заменїц скоро подрозумююци задаток и мож преглашиц як успих. яки диґитални и комуникацийни одвичательносц епидемию тримац НВУ „Руске слово” нє лєм же „прежило” нї технолоґиї, гоч яки да су сучасни и як „главну вистку” бо, кед ше тот пандемийни рок, алє го вихасновало напредни. ствари оголя до сущносци, нєт на найлєпши можлїви способ. Хто ше голєм раз у живоце селєл, важнєйшей и векшей теми од Да єд ни резултати нас аж здогадую зна и розуми яки то стрес и парада. людского живота и здравя. Ми ше Алє, єст и за то лїка – кед ше почнє на биланси дзепоєдних прешлих, того тримаме од момента кед на час. Ми ше интерно за преселєнє епидемия урядово преглашена у такволаних „златних” часох. рихтац почали ище гет пред епиРе публи ки Сербиї, и тото опредзелєнє будземе почитовац покля ше „крива нє зровна на нули”. демию. Преберанє, селекция, архивованє, пакованє, кончело Гоч нам шицким, верим, уж поверх глави шицкого у вязи з ше коло порядней роботи, та кед сам момент конєчно корону, то нє значи же опасносц прешла – вона ту и цалком є при шол, були зме по рихта ни. Шиц ким коле ґ ом хто ри реална и, нажаль, смертельна. Елиминована будзе на єден з ше у тим вельким подняцу нє сановали и нє шпоровали, двох можлївих способох – од чловечей руки, з вакцину и ище раз дзекуєм. имунизацию практично, цалого чловечества, лєбо по закону Гоч о тим детальнєйше мож пречитац у Прегляду рока у Природи по хторим шицкому цо ма початок, раз придзе и наших рубрикох, и ту жадам визначиц нєпобитни факт же конєц, та и тей епидемиї и новому вирусу. НВУ „Руске слово” нє лєм же „прежило” 2020. рок, алє го У таким року як цо бул 2020, кажди отримани и зачувани вихасновало на найлєпши можлїви способ. Наш МАК, попри шлїд нормалносци и порядносци скоро же мож преглашиц шицких виволаньох хтори спричинєла корона, ме сто на як успих. Як главному и одвичательному редакторови активносци хторих нє могло буц, акцент положел на креативносц „Руского слова”, два ми факти єднак важни – же зме и у тих и указал же младосц надвлада шицки препреченя. Наш часопис нєнормалних обставинох отримали динамику и обсяг новинох, за наймладших читательох нє лєм же порядно сциговал до и же нам ше нїхто нє похорел на роботним ме сце, лєбо дзецинских рукох и у ситуациї кед нє було школи и школярски роботним задатку. Одвичательносц и свидомосц о здравственей активносци, алє ше коло „Заградки” вироєл и найвекши проєкт безпечносци цалого колектива НВУ „Руске слово” допри- НВУ „Руске слово” у року, през хтори ше до цифрованого нєсли же би то так було, а промптни и ефикасни пременки у каравану рускей литератури за дзеци приключели нови, млади орґанизациї роботи и реакция руководзацих у Установи и краеативни моци, а библиотека нам збогацена за 5-6 нови оможлївели же бизме благочасово одвитовали на виволаня наслови за наймладших. Вшелїяк, останє запаметани и кризи и присподобели ше ґу новим обставином без дра- Видавательни 2020. рок. Спомнути кнїжки за дзеци хтори нам фокус, предлуженє капиталних едицийох (Костельник и матичних пошлїдкох. рош, после деценийней прерви), публицистика и моноґрафиї Редакция новинох ше дисперґовала и такой цалком прешла Жи (Ру ске слово, „Дньовка”), конєчно, поезия „хлопского писма” на роботу з дому. Дзепоєдни процедури и протоколи у процесу роботи, так повесц, „у ходу” поєдноставени, пременєни и (Славко Роман Рондо, Славко Винаї), руски „класики” (Тамашово скрацени же би ше обкеровало траценє часу и блуканє у „Триски”). У прешлей/чечуцей видавательней сезони достали нових обставинох. Дописователє отримали уровень роботи у зме скоро 15 нови руски кнїжки, цо здогадує на биланси ризичних условийох. Администрация отримала порядну дзепоєдних прешлих „златних” часох. дистрибуцию новинох у позарядовим стану кед скоро же На концу, после редизайну и змистового преунапрямйованя лєгчейше було направиц новини, як их доручиц читательом ґу науковей публицистики, „Шветлосц” нам коруна на концу до рук. У правей мири указала ше исправносц опредзелєня рока з єй врацаньом на Лїстину катеґоризованих наукових Установи же би у предходним периодзе укладала и розвивала часописох Министерства просвити, науки и технолоґийного свойо диґитални платформи. Нїч з того начишлєного нє ишло розвою Влади Републики Сербиї, у катеґориї М54 – домашнї лєгко и без проблемох, алє, кед ше муши, вец нїч нє чежко. наукови часопис за гуманистични науки. Верим и наздавам ше же зме през тот период трансформованя Зоз шицким начишлєним латка високо поставена и задатки прешли без векших дирґнуцох у квалитету и форми новинох. за нарок нам буду праве виволанє – скорей мотив як проблем, Кед же их було, модлїм за порозуменє... наздавам ше.■
2 РУСКЕ СЛОВО
1. ЯНУАР 2021.
ЗМИСТ
УВОДНЇК Пише: Олена ПЛАНЧАК-САКАЧ, заменїца главного одвичательного редактора
■ Тижньовнїк 6–7. Знїманє годзинох руского язика
■ Нашо места 9. Шветочна схадзка Совиту МЗ Руски Керестур
■ Економия 13. Янко Хрчек зоз Шиду, анї у осмей децениї нє одустава од парасценя
■ Руске словечко 14–15. Нови кнїжки за жимски розпуст
■ Мозаїк 17. Онлайн ,,Литературни вечар младих” у Дюрдьове
■ Култура и просвита 19. Часопис „Шветлосц” ознова на лїстини наукових публикацийох
■ Людзе, роки, живот 22–23. Наша госцинска: Таня Арва Планчак, особа споза кулисох
■ Духовни живот 27. Благослов Святого пристолу миклошевскому дзиякови Антоньови Лїкарови
■ Информатор
28–33. Мали оглашки и In memoriam
■ Спорт 36–37. Треци полчас꞉ Мелана Саламун, дакедишня рукометашка РК „Бачка” зоз Дюрдьова
■ Интермецо 38–39. Горуци тепши Насловни бок꞉ Новорочни декорациї Авторка фотоґрафиї꞉ Вероника Вуячич
Шлїдуюце „Руске слово” видзе 15. януара як двочисло
СЦЕРПЕНИ – СПАШЕНИ Закончел ше єден чежки рок у хторим пандемия вирусa корона за ци нє ла шиц ки дру ги можлї ви упечат ки. Кед би зме ше на швидко сцели здогаднуц найупечатлївших збуваньох у 2020. року була би то позарядова ситуация и замиканє жительства у марцу, виберанки у юнию и проте сти хтори ушлїд зели у Беоґрад зе у юлию. Алє анї єден упечаток нє остал моцнєйши од пандемиї. У остат нїх днь ох ро ка за на ми слу че ли ше тре ше ня же ми у сушед ней Гор ват скей, у Пе три нї, Си ску и око лї ску, хто ри ше почув ствовали у цалим реґиону, та и у нас. Трешеня и пандемия, як природни катастрофи, ознова винєсли на шветло дня же яки людски живот ранїви и нєшка, у високотехнолоґийним дружтве, бо жи вот основ на вред носц ко ло ко трей ше орґ а ни зує ка жда заєднїца и держава. Попри пандемиї корона вирусу и медийного спектакла котри ю провадзи уж скоро рок, людски живот заш лєм дрилєни до другого плану, а на поверхносц ше вицагую биланси шмерцох. Слово ту о каждод нь ових со о бщ е нь ох ке льо єст люд зох од ви руса ко ро на за ра же ни, ке льо на ре спи рато рох, ке льо умарло. Тота вист ка постала перша и найважнєйша и коло нєй ше розпоредзую шицки други. Потим шлїд за информациї хтори повязани зоз пандемию, а то нє можлї восц ви лї че ня, нє до ступ носц вак ци ни, о мутациї вирусу хтори ище оберацши... А, поруку най кажде чита сам за себе, же нїхто нє безпечни на тей планети Жеми. Док зоз сушедней Горват скей сцигую потре сни вистки, же ше тло ище вше треше, же за тоти даскельо днї ушлїд зели коло 400 менши трешеня, звалєне и гевто цо до вчера ище стало, додатно знємирює жительство. А анї єд на ма ска, лє бо вак ци на нє можу зо прец пан де ми й не дїйство на нас. Єдини лїк, випатра, гевтот цо у нєнормалних условийох пандемиї строго забранєни, емпатия, дата рука, помоц, контакт и ошмих. Лєм вєдно можеме звладац ерозивну моц того уж законченого 2020. року. Кафка у своїх Дньовнїкох записал же иснує лєм єден порок при люд зох, а то нєсцерпенє. Нєшка шицки сцу и вимагаю швидки, инстант ришеня, та можебуц час же бизме роздумали о тим пороку нашого часу. Сцерпени – спашени, гвари сербска народна присловка, та у идуцим року буд зе требац вежбац сцерпенє.
* ”РУСКЕ СЛОВО” – гласнїк по руски * Виходзи каждого пиятку * Снователь Национални совит рускей националней меншини * Видава НВУ ”Руске слово”, Нови Сад * Перше число вишло 15. юния 1945. року у Руским Керестуре * Адреса: НВУ ”Руске слово”, Футожска 2/III, 21000 Нови Сад * Редакция: одвичательни редакторe/ки – Олена Планчак-Сакач, Ясмина Дюранїн, Микола М. Цап, Микола Шанта * редакторе/ки рубрикох – Мирон Горняк-Кухар, Александар Паланчанин, Мартица Тамаш, Славица Фейса, Вероника Вуячич * новинаре/ки – Мария Афич, Влада Дїтко, Лидия Кухар, Андреа Медєши, Оля Русковски, Сандра Саламун * лекторка – Блажена Хома-Цветкович * ґрафична редакторка – Люпка Цвеїч * ґрафични дизайнерки – Мария Гудак, Таня Салонтаї * Телефони: 021/6613-697 * Предплата за цали рок: у жеми 1 500 динари, а у иножемстве 100 евра * Жиро-рахунок Banca Intesa a.d. Beograd 160-923244-82 * Девизни рахунок 160-0050870024999-53 * Рукописи ше нє враца * Друкує Друкарня ”Maxima graf” Петроварадин * E-mail: redakcija@ruskeslovo.com * Web site: www.ruskeslovo.com * YU ISSN 0350-4603 * COBISS SR-ID 15915778 * Друковани тираж 2 000 *
Директор др БОРИС ВАРҐА *** Главни одвичательни редактор ИВАН САБАДОШ
1. ЯНУАР 2021.
РУСКЕ СЛОВО 3
PREGLYD 2020
ТИЖНЬОВНЇК
ПОДЇЇ У НАЦИОНАЛНИМ ЖИВОЦЕ РУСКЕЙ ЗАЄДНЇЦИ
РОК ЗА КОЩАКИ Найзначнєйша подїя хтору зме призначели на бокох рубрики Тижньовнїк у року хтори за нами, то велька рочнїца – 75 роки Новинско-видавательней установи „Руске слово”. За нашу заєднїцу, як и за шицки други меншински заєднїци, значна подїя була и кед после парламентарних виберанкох хтори отримани концом юния у Влади Републики Сербиї ознова оформене Министерство за людски права, права меншинох и дружтвени диялоґ. Шицки тоти важни подїї провадзели, за пол крочая заостатку, информациї у вязи зоз пандемию вируса корона че жа ни усло вия за жи вот и роботу у хторих ше нашла цала планета, пре вирус корона вимагали вельо пременки. У таких условийох, без вельких сходох и академийох, гоч були плановани, означени вельки ювилей – 75 роки Новинско-видавательней установи „Руске слово”. ЮВИЛЕЙ „РУСКОГО СЛОВА” Огляднуц ше и спатриц рок за нами, так повесц цали, мож заключиц же бул позарядово чежки. Насампредз прето же кажди член редакциї и заняти у Руским, пре пандемию мушел Редакцию, свойо роботне ме сто, преселїц до свойого обисца. Столи хтори зме мали на своїх роботних местох, зачерали зме зоз кухньовима столами, лєбо зме ше збили до шлєбодних куцикох у своїх обисцох. Пра ве щесце у тим нєще сцу зоз корону же жиєме у чаше сучасних комуникацийох. У таких обставинох преславели зме, за нашу Установу, вельки ювилей – 75 роки иснованя. Но, за тельо роки, то нє була єдина почежкосц з хтору ше Руске стретло. Дзекуюци упартосци, любови ґу нашей роботи, ґу нашей гарсточки, нє начишлюци их, шицки зме звладали и превозишли. Мож повесц же тот рок, як и шицки тоти 75 роки кельо постої НВУ „Руске слово” були рок за „прави кощаки”. З тей шветочней нагоди найлєпши мед зи на ми до ста ли Юви ле й ни припознаня. На предкладанє директора НВУ „Руске слово”, на уровню Установи додзелєни два награди: главному одвичательному редакторови новинох „Руске слово” Иванови Сабадошови и шефици администрациї Ясни Ковач. На предкладанє главного и одвичательного редактора новинох „Руске слово” Ивана Сабадоша, додзелєни
4 РУСКЕ СЛОВО
два награди у редакциї новинох „Ру ске сло во”: редактор ки фото рубрики Вероники Вуячич и вонкашньому сотруднїкови з Руского Керестура Любомирови Дудашови Инґейови. На предклад видавательного оддзелєня, редакцийох „Шветлосци”, „Заградки” и „Мак” награди достали и Ирини Гарди Ковачевич, мср Миро слав Кевежди, Мирон Джуня, Юлиян Пап и Златко Емейди. ОЗНОВА МАМЕ МИНИСТЕРСТВО После парламентарних виберанкох, хтори отримани у юнию, при Влади Републики Сербиї оформене нове Министерство за людски права, права меншинох и дружтвени диялоґ. Концом рока министерка Ґордана Чомич отримала першу схадзку зоз предсидателями националних совитох на хторей бешедоване и дефиноване по хторей драги ше предлужи сотруднїцтво на унапредзованю правох националних меншинох у Републики Сербиї. За шицких присутних на тим сходзе, була то заря хтора будзи оптимизем кед слово о меншинох. Нажаль, пре пандемию и почежкосци хтори спричинєла у економиї цалого швета, та и у нашей держави, будзе мало простору же би ше злєпшало положенє заєднїцох хтори жию на тих просторох. Кед слово о Националним совиту рускей националней заєднїци, вон як и шицки, функционовал у очежаних условийох. Пре мири безпечносци, схадзки ше часто отримовало електронски. Велї з програмских проєктох нє отримани як було плановане, лєбо отримани як могло, з почитованьом мирох безпечносци. У каждим поглядзе наш Совит, а окреме його технїчна служба, мал вельо роботи, а єдна з
Фото: В. Вуячич
О
найвекших була орґанизованє и отримованє онлайн настави за школярох. Ґу тому би вшелїяк додац и факт же ше приводзи ґу концу и активносц зоз преселєньом наших двох важних институцийох – НВУ „Руске слово” хторе уж на своєй старей-новей адреси, и Заводу за културу войводянских Руснацох. ҐУ 270-РОЧНЇЦИ ОД ПРИСЕЛЄНЯ Як и каждого року, уж 13 роки за шором, найзначнєйша подїя з хтору починала серия текстох у рубрики Тижньовнїк, початком 2020. року була преслава нашого Националного швета, чия Централна преслава отримана у Шидзе. Скоро же Дзень Руснацох, и Ружова заградка кус вецей як мешац потим, були остатнї нормални подїї у 2020. року. А вец сцигла корона. Як будзе випатрац означованє нашого Националного швета 2021, хторе будзе у знаку ювилея – 270 роки од приселєня Руснацох до Бачкей, з терашнєй перспективи чежко повесц.■ А. Пaланчанин 1. ЯНУАР 2021.
tiznjovnjik@ruskeslovo.com
„РУСКЕ СЛОВО” НА ИНТЕРНЕТУ
ПОРИХТАНИ ЗА ВИВОЛАНЯ НОВЕЙ РЕАЛНОСЦИ У прешлим року, пре пандемию вируса корона, наша Установа була примушена прейсц на онлайн дїлованє, цо поробене без векших проблемох, бо наша платформа на интернету www.ruskeslovo.com як кед би була порихтана праве на таки виволаня
Ц
али 2020. рок означени зоз пандемию вируса корона, котри у велїх сеґментох живота вимагал прилагодзoванє ґу новонастатей ситуациї – як у каждодньовим живоце поєдинцох, так и у функционованю цалей привреди, та и нашей Установи. И попри тих нєприємних обставинох, НВУ „Руске слово” вєдно зоз свою платформу на интернету, мала добре поставену основу роботи зоз хторей ше без векших проблемох могло прилагодзиц ґу ситуациї онлайн дїлованя, котре було нєобходне у тим периодзе. У позарядовей ситуациї и забрани рушаня, дзекуюци диґиталному сервису ISSUU на хторим обявюєме нашо новини, читаче могли благочасово пречитац новини. Прето и нащива тому сервису була вецейнїсто звекшана, праве у тих мешацох. Иншак, тот сервис помага и нашим читачом розселєним по швеце же би були у контакту зоз нами. У периодзе рестриктивних мирох, и наша дньова Новинска аґенция „Рутенпрес” робела у складзе зоз ситуацию. Информациї под час позарядовей ситуациї були обявйовани каждодньово, и през швета и викендами, цо указую и податки зоз Ґуґл аналитики котру хаснуєме у анализи роботи. Спатраюци статистични податки о читаносци и нащивеносци сайту, обачуєме ище дзепоєдни податки – отворени вецей як 460 000 раз рижни боки, а приходи на сайт звекшани за вецей як 26 тисячи у одношеню на прешли рок. Новинска аґенция „Рутенпрес” обявела 2 239 информациї. На сайту заступени и нашо други важни виданя – МАК, дзецински часопис „Заградка” и часопис за науку, литературу, културу и уметносц „Шветлосц” котрому пременєни визуални идентитет на сайту, понеже достал статус наукового часописа. Шицки тоти виданя маю и свойо ISSUU боки.
Того року, заш лєм, найвекши викрок направени у онлайн кнїжкарнї котра оправдала свою роботу насампредз, у часох епидемиолоґийней кризи. У тим року предати вецей дзешатки кнїжки прейґ интернету, нє лєм зоз предходних видавательних рокох, алє и нови кнїжки котри обявени концом прешлого року. Найвекше интересованє було за дзецински сликовнїци „Фарби” и „Родзини” котри вишли у едициї „Заградка”, а настали як часц проєкту котре НВУ „Руске слово” достала прейґ Буджетского фонду Републики Сербиї, а на котрим участвовали вецей як 20 особи. Най здогаднєме, купованє кнїжкох прейґ интернету зме оможлївели и тим котри жию у иножемстве, з тим же заинтересованим шицки поєдиносци буду потолковани кед ше явя на имейл: rsfin@ruskeslovo.com. 1. ЯНУАР 2021.
Попри тим, у нашей онлайн кнїжкарнї поставени и пейц кнїжки у електронским виданю котри мож безплатно презняц. Роби ше о виданьох котри вецей нє буду друковани, а читачом су подаровани пред Вельку ноцу и Крачуном. Ище єдна значна ґарадича поробена у прешлим року, у диґиталней сфери. После трох рокох наша Установа направела свою апликацию за мобилни телефони. Апликация ше
нєпреривно ускладзує зоз информациями на сайту, так же у каждей хвильки мож дознац скоро шицко цо єст и на сайту, а нє муши ше шедац за компютер. Досц лєм у своїм телефону отвориц апликацию котру мож зняц зоз Ґуґл предавальнї (Google Play) и удуркац зоз латинку Ruske slovo. Пре специфични околносци котри нас застали у тим року, як цо знаме, велї нашо манифестациї нє отримани, лєбо су отримани у цалком иншакей форми. Прето традицийни Ґалериї фотоґрафийох зоз наших културних манифестацийох того року нє правени, гоч их нащивителє сайту барз любя опатрац. Пре преширйованє огласного простору Установи, од конца октобра почало обявйованє оглашкох и посмертних оглашкох на нашим сайту. Так, кажда оглашка и кажда посмертна оглашка котра обявена у новинох „Руске слово” видлїва и на сайту, а мож ю далєй обявиц и на дружтвених мрежох, по истей цени. Тот сеґмент дїялносци нашей Установи ше напевно будзе ище баржей розвивац у тим сеґменту у наиходзацим периодзе. На нашим сайту у предходним року ошвижени и випатрунок бока РуСмак дзе ше находза рецепти наших читачох, а повязани є зоз нашу новинску рубрику „Горуци тепши”. Шицки знаю же читанє и препатранє рижних рецептох по интернету барз заступене, та у тим напряме ше будзе одвивац и наша активносц у тим року. Заключенє котре мож принєсц спатраюци цалосну роботу нашого сайту би могло буц таке же зме наисце на правей драги, бо зме ше у датей ситуациї могли релативно лєгко преруциц на онлайн дїлованє. То дава єдну стабилносц у роботи котру, насампредз, витворели заняти реализуюци задумки компетентних особох у нашей Установи, алє є и потвердзенє же у диґиталним швеце нїґда нє пребарз вчас за пременку и розвой. Я. Дюрaнїн
РУСКЕ СЛОВО 5
ТИЖНЬОВНЇК НАЦИОНАЛНИ СОВИТ И ЗНЇМАНЄ ГОДЗИНОХ РУСКОГО ЯЗИКА
УЖ ОБРОБЕНЕ ВЕЦЕЙ ЯК ПОЛОВКА ПРЕДВИДЗЕНИХ НАСТАВНИХ ЄДИНКОХ Знїманє годзинох руского язика за школярох од першей по осму класу основних школох у Руским Керестуре, Коцуре и Дюрдьове за потреби можлївей онлайн настави, идзе з добру динамику, потераз зняти коло 310 годзини од приблїжно 580, кельо предвидзую наставни плани
З
нїмац год зини ше почало од конца авґуста, а по препоруки Министерства просвити, науки и технолоґийного розвою, кед же би пре епидемию вируса корона порядна настава ознова мушела буц претаргнута. Попри школох у хторим настава на векшинским язику, до тей роботи ше уключе ли и ско ро шиц ки школи дзе єст порядна настава на язикох националних заєднїцох. Як познате, до того процесу кед слово о образованю за меншински заєднїци, Министерство уключело Национални совити як орґанизаторих т. є. координаторох, а на нїх ше здало як ше тот процес витвори, на яки технїчни способ и у хторей препорученей динамики, алє знова зоз шлєбодним вибором учительох и наставнїкох котри главни актере у тим, нє малим и поглєдовним процесу. ВЯРИ ЗДОБУЛИ ДРАГОЦИНЕ ИСКУСТВО
У нашей рускей заєднїци, координаторка знїманя секретар Националного совиту Таня Арва Планчак, толкує як ше на тот завод орґанизовали, у якей фази робота и други актуалносци. Познате же у першей фази епидемиї прешлей яри, знїманє годзинох руского, та и других язикох було у сотруднїцтве зоз Радио-телевизию Войводини, а яка ситуация тераз Арва Планчакова гвари꞉ – Тераз зме през лєто дакус мали часу обдумац шицко, бо нє було так нагло як вяри. Но, тераз нам було чежко усоглашиц роботу зоз РТВ-ом, то би бул и векши прицисок за наставнїкох, понеже вони маю и порядну наставу, а годзини хтори знїмаю за напредок, та то вимага вецей часу и усиловносци. Прето зме ше опредзелєли за иншаку
вариянту и дали два можлїво сци нашим про свитним роботнїком, єдна то знїмац зоз камеру у нашей орґанизациї, а друга самостойно дома, на своїм компютеру. За знїманє з каме ру анґ а жо ва ли зме на ших двох знї мате ль ох, то Яким Винаї и Златко Русковски, Завод за културу
6 РУСКЕ СЛОВО
войводянских Руснацох нам пожичел камеру, ми дацо од опреми докупели, наш Театер нам пожичел рецептори, сталки, шнури, и ми зоз тим цо мали орґанизовали знїманє у будинку Замок. Шесце же шедзиско Националного совиту Руснацох праве у Замку хтори и школски будинок дзе єст учальнї и табли, та и так зме мали потребну инфраструктуру. Док могло, т. є. док була красна хвиля, ту зме знїмали у єдней учальнї, а одкеди зажимнєло, понеже ше нє топи у цалим будинку, знїманє зме преселєли до єдней нашей канцелариї хтору зме присподобели до малого студия-учальнї – потолковала таня Арва Планчак. Од координаторки проєкту тиж дознаваме же векшина наших просвитних роботнїкох годзини знїмаю дома на компютеру – шицки учительки и наставнїца з Коцура знїмаю дома, з Дюрдьова наставнїца приходзи знїмац до
РИШЕНЕ И ФИНАНСОВАНЄ Министерство просвити превжало на себе же будзе финансовац особи хтори знїмаю наставни єдинки а то нашо просвитни роботнїки, т. є. учительки и наставнїки. З другого боку, Национални совит Руснацох нашол модел же будзе финансовац знїмательох и набавку опреми хтора була нєобходна за таку роботу. Понеже у Одбору за образованє досц того цо плановане пре епидемию нє витворене (Стретнуце руских школох, Лєтна школа итд.) тоти средства ше могло унапрямиц ту, понеже то тиж часц образовних активносцох.
Керестура, а учителька дома. Кед слово о керестурских просвитарох, єдна учителька знїма сама годзини дома, а други у Замку з камеру. Два наставнїци почали знїмац на камеру, а тераз ше преруцели и знїмаю дома. – Треба повесц и же ше длуго чекало на лиценци зоз Министерства за тоту програму зоз хтору ше знї ма, ту досц компликована процедура, бо з єдну лиценцу можу два особи робиц. Ми як Национални совит обезпечели три лиценци, кельо могло, та зме дали по єдну вшадзи т. є. до шицких трох наших ме стох, а за гевти други цо робя дома на компютеру, зме обезпечели програму хтору мож робиц и без лиценци – наглашела координаторка Арва Планчакова и дода ла же ше оста ра ли и о тим же би ка жде ро бел так як му найбаржей одвитує. А очиглядне же координаторка тиж пошвецена своєй обовязки, же ше намага кельо лєм мож, олєг чац шиц ким тоту про цеду ру и ца ли про цес, же би ше цо ско рей за кон че ло, же би и на наставнїци и учительки нє бул таки вельки прицисок, бо паралелно робя и у порядней настави и знїмаю. 1. ЯНУАР 2021.
tiznjovnjik@ruskeslovo.com
– Робота идзе кому як, дахто попонаглял, дахто то помалши роби, углавним знїмаме раз до тижня и до конца полрочя будземе мац коло 310 годзини зняти на обидва способи. Дзепоєдни уж закончели свойо цо мали предвидзене зняц за цали школски рок, маме три таки учительки, даскельо учительки маме хторим нє вельо хиби же би закончели, а даєдни иду по такей динамики яка заправо и наложена з боку министерства а то же би ше у єдним мешацу зняло наставни єдинки за шлїдуюци мешац. Тиж маме и дзепоєдни особи цо ище нє по сцигли анї тоту динамику, алє ше наздаваме же то буд зе витворене як треба. Мушим повесц же сом заш лєм зоз цалу орґанизацию барз задовольна, понеже то надрилєна обо вяз ка и нам, и школом – оп ти ми стич на координаторка. ЗНЇМКИ ЯК ПОМОЦНЕ НАСТАВНЕ СРЕДСТВО Шицок тот материял цо зняти поставени на окремней платформи и висшим класом, понеже су уж на онлайн настави, им наставнїци посилаю
линки тих лекцийох хтори им приходза на шор. Но, треба надпомнуц же нєт, а анї нє будзе абсолутно кажда наставна єдинка знята, понеже нє кажда анї прикладна за знїманє. Углавним ше знїма обробки, утвердзованя цалосцох, повторйованя, а тоти цо нє зняти, наставнїкове их зоз школярами поробя на даяки други способ онлайн. З другого боку, учительки хтори уча школярох од 1–4 класу зняти материяли тиж хасную як помоц у роботи, гоч су у порядней настави у школи. – Шиц ки зня ти год зи ни оста ню на тей платформи, тераз рихтаме и єден список зоз лин ками за шицки зняти наставни єдинки. Єдного дня верим же то будзе драгоцине помоцне средство у настави тим цо тераз робя, алє и тим хтори робя у виборней настави, можебуц и тим у Горватскей цо преподаваю руски язик. Значи шицок тот труд, и заш лєм ма свою вредносц, без огляду на причини пре хтори зме мушели таке робиц, та єдного дня же би тот материял могли хасновац и други. – заключела координаторка Таня Арва Планчак.■ Мария Афич 1. ЯНУАР 2021.
STANOVISKA Пише: Мирослав ЗАДРЕПКО, новинар
2020.
Перша асоцияция: корона, изолация, „нова реалносц”... Дзепоєдним и горши ствари. Єдно ставно, рок за нами бул иншаки и хто од скорей нє мал даяки упорища у живоце, добре ше у нїм натрапел. Гайд, по правдзе, натрапели ше и людзе хтори „здрави у глави”, а дзе гевти хтори мали проблеми и скорей як цо сцигла корона. Особнє, два ствари ме найбаржей трапя. Перша, то дегуманизация и деконструкция дружтва. Одняте нам право на концерти, театрални представи, журки, преслави, спортски змаганя, шицко тото цо уключує гоч и меншу ґрупу людзох нєстало, щезло, єдноставно нам є одняте. И кажда рационална особа то може похопиц, понеже так мушело буц же би ше вирус застановел. Алє рок познєйше, нє застановени є, и я ше чувствуєм спреведнуто: слухал сом, справовал сом ше, робел як ми гварели, а награда – ништа. Понеже знам же сом особнє нє ви но вати пре то же ви рус и да лєй ту, штуди рам хто вец „зезнул” и ниа, друга ствар хтора ме трапи – Кризни штаб. Людзе хтори позберани же би управяли зоз кризу и же би нас виведли зоз нєй на наймудрейши способ, випатра же дакус упирскали, и то нє лєм раз. Док цала Европа уводзела мири у складзе зоз обєктивну ситуацию, у нас бул позарядови стан, полицийна годзина, огранїчени дзепоєдни права и шлєбоди, же би после пар мешаци було обявене же зме победзели вирус и же шицко ознова може – фодбал, виберанки, концерти... Шветово медиї о нас писали и кед зме були под ключом, и кед зме одразу дошлєбодзели дерби и други манифестациї. Як прешли виберанки, так почало... И вец почало и „цинцулиранє” – те тоти мири, те гевти мири, те мож, те нє мож, и то нєпреривно тирва по нєшка. Реалносц ше нацагує кажди дзень, алє гоч зме з єшенї у вельо горшей ситуациї як з яри, нє уводза ше анї приближно таки строги мири яки зме мали у марцу, априлу и маю. Нїби, мушиме водзиц рахунка о економиї, спатрац чкоду и бенефити, балансовац. Ей, ми, економски тиґриш, найменше паданє БДП-а, стабилносц, тото-гевто... Пишем, читам, и так на єдним месце кед тото шицко поздавам, нє знам чи ше мам шмеяц, чи йойчац. Чувствуєм ше спреведнуто прето же хтошка там дзешка поєдол пергача, чи цибетку, чи цо озда, и же сом прето того року бул скрацени за морє, концерти, друженє зоз людзми. Исто ше чувствуєм и прето же ме власц и кризни штаб злуд зовали зоз виявами од „найшмишнєйши вирус” по „теметови нам буду мали”, прето же дохторе у Кризним штабу нє раз виявйовали же були за дацо лєбо процив дачого, алє политичаре превагли, та їх идея нє прилапена. То вам як кед би ше нашли архитекта и неурогирурґ же буду будовац хижу и вец архитекта гвари цо и як, алє неурогирурґ би иншак и вец ше хижа будує як надумал неурогирурґ, а нє архитекта. И вец можеце задумац на цо здабе тота хижа и кельо будзе стац. Е так вам и зоз нашу епидемию: дзепоєдни нє могли прелїґнуц пиху, еґо, цо ґод, а ми шицки пре тото плациме цех. И будземе го одплацац и у тим новим 2021. року, то сом тиж прешвечени. Становиска висловени у тим тексту виключно авторово и нє вше одражую ушорйовацку политику новинох „Руске слово”
РУСКЕ СЛОВО 7
PREGLYD 2020
НАШО МЕСТА ПОДЇЇ НА ЛОКАЛНИМ УРОВНЮ
БУЛО И ИНФРАСТРУКТУРНИ ПРОЄКТИ Гоч була и чежка ситуация, у наших местох ше будовало, ремонтовало, оправяло будинки и инфраструктуру од явного значеня, а надосц енерґиї и средства потрошени и на еколоґийне отримованє
П
о утаргованю позарядового стану у держави, перша значнєйша роботна акция у 2020. року, у Руским Керестуре, орґанизована концом мая кед ЯКП „Рускомˮ почало вибудов водоводней мрежи по Марийово святилїще Водицу. Робота окончена у координациї зоз членами Церковного одбору и комуналнима подприємствами з општини Кула. У юнию, Водопривредне подприємство „Бачкаˮ з Вербасу кошело над у беґелю ДТД, од пристанїща ґу базену, у длужини коло 500 метери. Остаток бул познєйше зрезани зоз плївнима кошачками, а шицко тото дзекуюци иницияторови акциї бандурови Юлинови Винайови. Початком септембра, на инициятиву Месней заєднїци и єй о. д. секретара Михайла Пашу, исте подприємство розпочало и кошенє трави у беґелю, од трокуту дзе ше скапчую Мали бачки беґель и Дунай–Тиса–Дунай, та по базен. У Кули 2020. рок прешол у знаку вельких инфраструктурних проєктох, як цо реконструкция драги у центру, односно реконструкция часци од Вербасу по Кулу. На вербаским мосце обновени асфалт и сама конструкция, алє ище вше нє ма бициґлистичну и пешацку дражку. Пред конєц 2020. року, у Руским Керестуре окончена и велька еколоґийна акция, у хторей посадзене вецей як 600 древка, 18 розлични файти, на коло 10 локацийох у валалє. Главни орґанизатор тей акциї була Месна заєднїца, хтора найвекше число древкох достала од Каритасу зоз Нового Саду, прейґ Анити Ґовльовей, а у ожелєньованю помогло и ЯКП „Рускомˮ, як и вецей валалски институциї, здруженя, фирми и подприємства. Одволованє на тоту акцию було вельке, од школярох по пензионерох. РИШОВАНЄ ЕКОЛОҐИЙНИХ ПРОБЛЕМОХ У Коцуре влонї розчисцена явна поверхносц на уходзе до валалу, а котра була одредзена за одкладанє будовательного одпаду. Понеже ше велї гражданє Коцура, алє и околних местох, нє притримовали тей одлуки, на тей поверхносци ше нашло шмеце и рошлїнского походзеня, як и иншаки файти одруткох. Санирована и депония на коло 13 000 квадратних метерох. Тиж важне за општину Вербас то же жителє буду доставац квалитетну воду за пице зоз „Водозахвату” у Вербаше. Поставянє цивоводу од Вербасу ґу Коцуру и Савиному Селу при концу, а паралелно ше преширює и капацитети самого „Водозахвату”. Учашнїки у проєкту Нємецка розвойна банка KFW и фирма „Setec Engeniring” у сотруднїцтве зоз општину Вербас и ЯКП „Комуналєц”, а вредносц инвестициї 4,1 милиони евра. У Общим шпиталю Вербас закончени роботи у рамикох реконструкциї обєкта котри финансовала Влада Ре-
8 РУСКЕ СЛОВО
Вербаски мост у Кули
публики Сербиї. Ваготним женом обезпечене квалитетнєйше медицинске допатранє през проєкт ,,Здрава жена – моцна жена” з котрим предвидзене едукованє пациєнткиньох, фахове усовершованє медицинских роботнїкох, як и модернизованє опреми. Туристична орґанизация општини Вербас отворела першу предавальню сувенирох и инфо центер. Коцурске здруженє младих „КУМ” того року означело дзешец роки од першого стретнуца, були орґанизовани роботнї, преподаваня, етно столи и вилєти, а формована и школа спорту за дзеци предшколского возросту и школского возросту нїзших класох. ВЕКШИ ИНВЕСТИЦИЇ У 2020. року Месна заєднїца Дюрдьов мала даскельо векши инвестициї, а найвецей уложела до реконструкциї кратших дражкох у валалє. Видвоєни и средства за професийну польочуварску службу и за капуру и капурку опрез Рускей школи. Реконструовани паркинґ и поставене моцнєйше ошвиценє у часци парка дзе ше находзи пияц, же би ше зменшало вандализем. У тим року ремонтована система еко-студнї у центре валала. У општини Шид ше робело на инфраструктурних проєктох, насампредз кед слово о подмирйованю з воду, так же єст водоводи у шиких местох. Треба визначиц и вибудов резервоара за воду у Вашици, як и часци паралелного маґистралного цивоводу од студньох у Батровцох по авто-драгу Беоґрад–Заґреб. У тим финансийно участвовала АП Войводина, як и општина Шид. Актуална и далєй Индустрийна зона при Адашевцох и уж початком 2021. року мала би буц отворена перша фабрика у тей зони „Термовол”, а наявени и приход нових инвеститорох. ■ Редакция и мрежа дописовательох 1. ЯНУАР 2021.
mesta@ruskeslovo.com
СОВИТ МЕСНЕЙ ЗАЄДНЇЦИ РУСКИ КЕРЕСТУР
МИХАЙЛО ПАШО ВИБРАНИ ЗА СЕКРЕТАРА На схадзки Совиту Месней заєднїци (МЗ) Руски Керестур, хтора отримана среду, 30. децембра, за секретара МЗ, на период од штири роки вигласани Михайло Пашо, а прилапени и Финансийни план за 2021. рок з Одлуку о буджету Општини Кула за 2021. рок. На схадзки, зоз хтору руководзел предсидатель Владимир Олеяр, по дньовим шоре, єдногласно прилапени записнїки зоз 24. и 25. схадзки, як и финансийни план за 2021. рок, а по хторим у 2021. року МЗ будзе розполагац зоз 6 милиони 64 тисячи динарами за функционованє Спортскей гали и Месней заєднїци. Предсидатель Олеяр, з тей нагоди поинформовал присутних о проєктох хтори буду реализовани у 2021. року, а то вибудов нових трибинох на Ярашу, хтори буду коштац 5 милиони 86 тисячи динари, и оправка Ленїновей улїци за хтору видвоєни средства од 5 милиони 157 тисячи динари. У плану поробиц и проєктну документацию за нове, сучасне лед ошвиценє у Спортскей гали, за хторе ше видвої 200 000 динари, понеже постояци грушочки троша вельо струї. На концу, по 4. точки, представени и двойо кандидати хтори ше приявели на конкурс за секретара Месней заєд-
нїци, з тим же єден кандидат нє придал комплетну документацию. Так, члени Совиту МЗ, за секретара МЗ єдногласно вигласали Михайла Пашу, хтори дотераз мал функцию окончователя длужносци секретара МЗ Руски Керестур, а дзепоєдни присутни члени, з тей нагоди, похвалєли його роботу. Ан. М.
ОТРИМАНА 16. СХАДЗКА СКУПШТИНИ ОПШТИНИ КУЛА
ПРИЛАПЕНИ БУДЖЕТ ЗА 2021. РОК На 16. схадзки Скупштини општини Кула, 29. децембра, прилапени буджет за 2021. рок општини Кула, а одборнїки одлучовали о 14 точкох дньового шора. Началнїк буджету Зоран Виґнєвич визначел же вкупни плановани средства у Одлуки о буджету општини Кула за 2021. рок, зоз шицких жридлох финансованя, виноша милиярду и 439 милиони 117 тисячи динари, од чого приходи зоз буджету милиярду 345 милиони и 246 тисячи, трансфери зоз других ступньох власци 56 милиони 543 тисячи динари, а пренєшени средства зоз скорейших рокох виноша 37 милиони 328 тисячи динари. О буджету подробнєйше бешедовал и предсидатель општини Кула Дамян Милянич хтори визначел же плановани буджет кус конзервативнєйши од предходних, алє же шицки буджетни даваня –гражданом, спорту, социяли и култури, буду звекшани. За културу плановане 86 милиони, за спорт 65 милиони и 300 тисячи динари, а за 2021. рок плановани и спортски стипендиї. За социялну защиту виплановане 155 милиони динари, од чого 33 милиони за нєвладову орґанизацию „Белава птицаˮ, понеже ше число хасновательох звекшало, як и файти услугох хтори вони понукаю. 1. ЯНУАР 2021.
За образованє плановане 350 милиони динари, од чого за предшколске воспитанє и образованє плановане дакус вецей од 207 милиони, за основне образованє дакус вецей од 96 милиони, за штредньошколске образованє 46 милиони динари, а до запланованих средствох нє ураховани средства за инвестицийни укладаня – гварел предсидатель општини Дамян Милянич. Милянич додал и же анї єдна ключна инвестиция нє будзе загрожена, а кед слово о безпечносци у транспорту, єдна од запланованих роботох то поставянє камерох за видео надпатранє транспорту у Руским Керестуре. Центер за надпатранє транспорту зоз камерами и другу потребну опрему, будзе ше находзиц у будинку „ДДОР Нови Садˮ у Кули, до хторого ше преселї полицийна станїца Кула, а отамаль ше буду реґистровац транспортни кари. Окрем у Керестуре, камера будзе инсталована на ище трох локацийох у општини Кула. Одборнїки потим принєсли одлуки о – приношеню Плану ґенералней реґулациї населєня Липар; виробку Плану подробней реґулациї кружного крижаня на двох державних драгох у Кули, а хтори предвидзує виробок кружного цеку на крижаню на драги
спрам Руского Керестура и Савиного Села; прилапйованю Концесийного акту за зверйованє окончованя дїялносци пригородского превоженя путнїкох на териториї општини Кула; вименки Одлуки о надополнєньох за хаснованє явних поверхносцох по хторей предвидзене олєгчанє за погосцительох и зменшанє такси у шлїдуюцим року за 80 одсто. Локални парламент принєсол и Кадровски план Општинскей управи Кула, як и Ришеня о даваню согласносци на – одлуки о вименкох и дополнєньох Статута Народней библиотеки у Кули; програми дїлованя за 2021. рок Явних комуналних подприємствох зоз Кули, Червинки, Сивцу и Керестура, як и вименки и дополнєня Програмох дїлованя ЯКП „Комуналацˮ Кула за 2020. рок и програму роботи установох чий снователь општина Кула за 2021. – Спортски центер „Червинкаˮ, Туристична орґанизация општини Кула, Народна библиотекса у Кули и Центер за социялну роботу општини Кула. На концу, одборнїки прилапели Звит о роботи установох чий снователь општина Кула за 2019. рок, як и План роботи Штабу за позарядово ситуациї општини Кула за 2021. рок. Ан. М.
РУСКЕ СЛОВО
9
НАШО МЕСТА У РУСКИМ КЕРЕСТУРЕ
ОЗНАЧЕНА 30-РОЧНЇЦА РУСКЕЙ МАТКИ
Зоз виставу з другей Подобовей колониї Еуфемия Гарди” 2020. и зоз шветочну схадзку Управного” одбору Руска матка означела 30-рочнїцу тей орґанизациї, хтора основана у Руским Керестуре 28. децембра 1990. року. Подобову виставу отворел предсидатель Рускей матки Дюра Папуґа, хтори оценєл же 19 виложени роботи 16 творительох барз квалитетни, а виробок їх каталоґу преложени за початок шлїдуюцого року. На отвераню були присутни члени РМ и дзепоєдни учашнїки Колониї. Вистава приготовена у уходзе до Спортскей гали, праве там дзе и отримана колония прешлого 19. септембра, а на хторей участвовали подобово творителє, аматере найвецей з Керестура, алє и з Кули, Зомбора, Вербасу и Нового Саду. Папуґа тиж визначел же ше роботи чува у просторийох Матки, а глєда ше окремну просторию – Ґалерию подобових роботох, дзе би могли буц виложени и доступни явносци. Потим у просторийох РМ отримана и шветочна схадзка Управного одбору Матки, на котрей були присутни шесцеро од єденац членох, а то тиж пре епидемийну ситуацию, як цо и цале означованє рочнїци, по препоруки власцох, отримане у найменшим обсягу.
Предсидатель Папуґа з нагоди рочнїци пречитал огляднуце на прейдзену драгу тей орґанизациї и єй основни цилї и намаганя очувац идентитет руского народу. З нагоди рочнїци РМ видала и тогорочне число свойого глашнїка Ру” ла снак”, хтори видруковани зоз средствох цо Матка доста од Националного совиту Руснацох за означованє свойого значного ювилея. М. А.
СКУПШТИНА ОПШТИНИ ВЕРБАС
СХАДЗКА ТИРВАЛА АЖ 26 ГОДЗИНИ
На пиятим зашеданю Скупштини општини Вербас, одборнїки СО Вербас прилапели локални буджет за 2021. рок. На остатнєй схадзки у 2020. року, на дньовим шоре були 25 точки, а найвецей розправи виволал остатнї ребаланс буджету за 2020. и буджет за 2021. рок. Схадзка тирвала аж 26 годзини. По словох предсидателя општини Вербас Предраґа Роєвича, плановани приход буджету у 2021. року виноши 1 649 151 430 динари, цо у одношеню на ребаланс буджету за 2020. рок звекшанє од 6,52 одсто. – Вкупно, порцийни приходи виноша 930,5 милиони динари и векши су за 29,4 милиони динари у одношеню на порцийни приходи у 2020. року. Трансферни средства участвую зоз 446 милиони динарами, нєнаменски трансфери плановани на 166 милиони динари, як и предходних рокох, капитални трансфери од других уровньох власци планую ше на 130 милиони динари, а чечуци трансфери од Републики Сербиї 120 милиони динари – гварел Роєвич. И розходни бок буджету утвердзени на 1 649 151 430 динари. Субвенциї плановани 92,1 милион динари, трансфери других уровньох власци, основне и стреднє образованє, Центер
10 РУСКЕ СЛОВО
за социялну роботу, Ґеронтолоґийни центер, Дом здравя, Апатика и подобне, плановани на 180,6 милиони динари. Надополнєнє за социялну защиту плановане 82 милиони динари, а дотациї ґу НВО, клубом, здруженьом, средства за потримовку манифестацийох и вирских заєднїцох, утвердзени на 39 милиони динари. На й знач нє й ши ин ве сти ци й ни про єк ти то ро бо ти на ви будо ви тран спорт но го циво воду за воду за пи це Южни бок, од Ко цу ра ґу Зма єву, 106 милио ни дина ри, зоз сред ствох котри буду обез пече ни у сотруднїц тве зоз Канце ла рию за упра вя нє з яв ни ма укла да ня ми Вла ди Сер биї, як и дру га фа за исто го про єк ту ґу Бач ко му До бро му По лю вредно сци 87 милио ни дина ри, и тре ца фаза и часц ґу Равному Се лу вредно сци 36 милио ни дина ри. Плановани и роботи на вибудови Дома култури у равним Селу вредносци 216 милиони динари, реконструкция Городского стадиону у Вербаше 16 милиони динари, реконструкция ОШ „Й. Й. Змай” у Змаєву 70 милиони динари, реконструкция Ґимназиї „Жарко Зренянин” 55 милиони динари, вибудов кружного цеку у улїчки М. Тита дзе будзе уложене 55 милиони динари. Ту и роботи на Театру у
Вербаше, купалїщу на Шлайсу, адаптация Общого шпиталю, Дому за старих у Коцуре, Дому култури у Змаєву. Скупштина општини прилапела и Про гра му ушо ре ня будо вате ль ней жеми ОВ за 2021. рок, вименки и дополнєня Стредньорочней програми ушорйованя будовательней жеми ОВ за период од 2018. по 2022. рок, Предклад кадровского плану у Општинскей управи Вербас интерному ревизору ОВ и Правобранїтельству ОВ за 2021. рок, потим вименку одлуки о спо собу, по ступку и висини надополнєня за возпо ставянє права службено сци на нєрухомо сци у явней власно сци. Скупштинска векшина дала согласносц на програми роботи и финансийни плани за 2021. рок ЯКП „Стандард”, Явней библиотеки „Данило Киш”, Културному центру Вербас, ЦФК „Драґо Йовович”, Центру за социялну роботу ОВ, Ґеронтолоґийному центру Вербас, Апатикарскей установи Вербас, Туристичней орґанизациї Вербас и Явней аґенциї за зоогиґиєну и польопривреду ОВ. Потримовку достал и План роботи Општинского штабу за позарядово ситуациї, а прилапени и предклади Комисиї за кадровски, административни питаня и роботни одношеня. О. Р. 1. ЯНУАР 2021.
mesta@ruskeslovo.com
СКУПШТИНА ОПШТИНИ ШИД
УРОВНОВАЖЕНИ ПРИХОДИ И РОЗХОДИ Одборнїки Скупштини општини Шид 30. децембра, по швидким поступку на вимогу Општинскей ради, вигласали ище єден ребаланс буджета. Як обгрунтовала Ядранка Недич, руководителька Оддзелєня за буджет и финансиї, ребаланс бул нєобходни пре нєровновагу у приходох и розходох општинскей каси. Утвердзени приходи 1 529 160 000 динари, место 1 737 000 000 динари. Єдна зоз значних одлукох було и утвердзованє зонох и найушоренших зонох на подручу општини. Як гварела Бояна Мравик, начальнїца Општинскей управи, вименєта одлука зоз 2013. року, зоз хтору место трох потерашнїх, утвердзена ище єдна зона, а то важне пре утвердзованє порциї на маєток гражданох. Принєшена и одлука о гашеню такволаного Буджетного фонда за защиту животного штредку, алє плаценє надополнєня остало, лєм же у буджету будзе на иншаки способ виказане. Вигласани и програми дїлованя у 2021. року ЯКП „Водовод”, „Стандард”, „Явне ошвиценє, услуги и отримованє” и Заводу за урбанизем. Меновани и нови члени совитох за безпечносц, за занятосц, як и Совиту за медзинационални одношеня до хторого меновани Деян Бобаль зоз Бикичу у мено рускей националней меншини. Меновани и члени Општинского штабу за позарядово ситуациї, потим школских одборох и УО ПУ „Єлица Станивукович Шиля” и НО Музею наївней уметносци „Илиянум”. Констатоване задзекованє Єлени Малич на место членїци Општинскей ради, а на тоту функцию вигласани Цветин Аничич, режисер у Аматерским театре „Бранислав Нушич” и вон будзе задлужени за обласц култури. Вл. Дї.
ҐЕРОНТОЛОҐИЙНИ ЦЕНТЕР ВЕРБАС
ОКОНЧЕНА ВАКЦИНАЦИЯ
Ґеронтолоґийни центер Вербас друга установа за змесценє хасновательох у АП Войводини, у котрей 26. децембра окончена вакцинация хасновательох змесценя процив вирусу SARS-CoV-2 зоз вакцину Pfizer, сообщене зоз тей установи. По словох директорки Ґеронтолоґийного центру Вербас Радмили Мусич, од початку епидемиї Ковид-19 у тей установи нє було инфицированих, анї умартих од хороти Ковид-19. – На вакцинацию дали писмену согласносц 95 хаснователє и старателє. Пре коморбидитет и потвердзени алерґиї на лїки, вакциновани 40 хаснователє и 5 роботнїки, и вони другу дозу вакцини Pfizer процив вирусу SARSCoV-2 до станю о три тижнї. Од 55 хасновательох котри нє вакциновани того дня, 40 хаснователє зме сценя нє могли до стац вакцину прето же пред тижньом окончена имунизация процив запалєня плюцох з вакцину pneumovax 23. По думаню епидемиолоґох зоз Институту за явне здравє Войводини, препоручени часови розмак од єдного мешаца – визначела Мусичова. Перши вакциновани, як гварела директорка Ґеронтолоґийного центру, то медицински технїчар-физиотерапеут Владимир Виславски, а од хасновательох змесценя Олґа Вукосавлєв. Вакцинацию окончели медицински роботнїки Дома здравя Вербас. О. Р.
У ЕТНО КЛУБУ „ОДНЯТЕ ОД ЗАБУЦА” У КОЦУРЕ
У РУСКИМ КЕРЕСТУРЕ
ВИСТАВА КРАЧУНСКИХ ОБИЧАЙОХ
ДЇДО МРАЗ НА КОНЬОХ РОЗНОШЕЛ ПАКЕЦИКИ
У просторийох Етно клубу „Одняте од забуца” у Коцуре концом прешлого року, 21. децембра, отримана Крачунска вистава. Виставу отворела предсидателька Етно клубу Аранка Медєши. З тей нагоди привитала шицких нащивительох, медиї, як и представнїкох Националного совиту Руснацох. На вистави представени обичаї и як випатрало означованє Крачуну од двацетих рокох по нєшка. – Пред нами нашо здогадованя, од давних часох та по нєшка. Жадали зме представиц обичаї, и як випатрало означованє Крачуну шицких тих деценийох, яки ше єдла и лакотки рихтало, на яки способ ядловци квицело, а позберали зме и виложели и винчованки, або як ше их скорей волало - честитки, без котрих ше скорей швета нє могло анї задумац – гварела Аранка. Були виложени и малюнки на тему Крачуна котри мальовали члени Етно клубу и МО Рускей матки. У орґанизованю вистави и пририхтованю єдлох участвовали члени коцурского Етно клубу. По словох предсидательки Аранки Медєши, тот проєкт реализовани з помоцу Проєктного бироу Националного совиту Руснацох, а финансийно го потримал Покраїнски секретарият за образованє, предписаня, управу и национални меншини-национални заєднїци. О. Р. 1. ЯНУАР 2021.
Дїдо Мраз у Руским Керестуре, 30. децембра по вецей як сто обисцох порозношел 180 пакецики наймладшим, а бул окреме атрактивни, понеже по валалє путовал на коньох з прикочом. Пре вельке число адресох, дарунки розношели аж двоме Дїдове Мразове, и нє було им лєгко, бо скоро цали дзень попирсковал диждж. Була то жертва и за членох Конїцкого клубу „Русин” и його членох предсидателя Желька Папуґу и Николу Горняка, хтори зоз своїма коньми вожели єдну запрагу, и Янко Планчак зоз своїма чилашами другу. Хто жадал могол ше и висликовац зоз Дїдом Мразом, а у тей улого були Михайло Пашо и Тихомир Медич, а мали и помоцнїкох. Пакецики финансовали родичи по 500 динари, а у каждим була и дзецинска кнїжка зоз видавательства НВУ „Руске словоˮ. Цалу акцию орґанизовала Месна заєднїца на чолє зоз о. д. секретаром Михайлом Пашом. М. А.
РУСКЕ СЛОВО 11
PREGLYD 2020
ЕКОНОМИЯ ПОДЇЇ У ПРИВРЕДНИМ ЖИВОЦЕ
ОНЛАЙН ТАРҐОВИНА И МАНИФЕСТАЦИЇ На початку Нового 2021. року, за хтори рахуєме же будзе красши, лєпши и же нам шицким принєше вецей здравя, даєдни зосцу цо скорей забуц предходни 2020. рок, пре шицко цо нам принєсол Ковид-19 ожеме, медзитим, буц и задовольни же зме ше, и кед у питаню робота и привредзованє, алє и приватно, у особних животох могли и знали присподобиц ґу новей реалносци швета коло нас и почали робиц и жиц по нових моделох справованя. Научели зме жиц и робиц зоз маску, на физичней дистанци, почитуюци здравствени мири защити од корони и найважнєйше – же векшина з нас заш лєм зачувала животи и здравє. По податкох Републичного завода за статистику у нашей жеми 12 одсто занятих пре Ковид робело, або роби з дому, а пре информованосц и роботу дома, значно звекшане хаснованє интернета. Пре отримованє социялней дистанци, у Сербиї онлайн купованє зоз 5,5 милиони трансакциї у перших двох У Руским Керестуре отримани днї поля Аґрохома кед бул зацих з корону кварталох 2019. року, у истим периодзе 2020. року поросло на 8,8 милиони трансакциї. Най- ним просторе, або су зняти з минималним числом учавецей ше онлайн куповало под час позарядового стану. шнїкох, у першим шоре фаховцох и презентовани прейґ Е-пияци и приношенє продуктох до обисцох купцох ус- интернет платформох. Так тра ди ци й ни єше нь ски Днї по ль ох но во сад пишно орґанизовани и у наших местох. ско го Ин сти ту та за зе млє дїл ство и за гра дар ство, зня ти на огляд них по ль ох на Рим ских шан цох при КУПОВАНЄ ПОЖИВИ ПРЕЙҐ ИНТЕРНЕТУ Но вим Сад зе. Фа хов ци по тол ко ва ли як при ме нє ли Онлайн предаванє поживи, хторе звекшане под час по- на й нов ши зна ня, да ли со ви ти за оп ти мал ну прозарядового стану, предлужене и по його утаргованю и, у дук цию и за щ и ту, а шиц ко пре зен то ва не он ла йн одношеню на рок пред тим, поросло за 200 одсто, гваре- 18. сеп тем бра. Медзинародни саям висококвалитетней поживи Belне на конференциї хтору орґанизовала Сербска асоцияgrade Food Show, тиж отримани онлайн, у новембру. На ция менаджерох. Онлайн купованє шматох поросло за плат фор ми expoonline.rs од 14 по 23. децембер отрима100 одсто, а електронскей опреми за 50 одсто. Скорей ни и перши онлайн Медзинародни польопривредни саям електронска опрема була на першим месце. Виглєдованє, хторе у Сербиї орґанизовал УСАИД у ти- Новосадского сайма. Вошол до историї зоз 205 викладасяч подприємствох, указало же у 2020. року вельо векши чами зоз 8 жемох, а видзели го 73 000 нащивителє. Шицрост маю гевти компаниї хтори маю електронски преда- ки подїї мож видзиц на одложене патренє по 14. марец вальнї. Попри тим, плаценє з карточку поросло за 64 од- 2021. На тот дзень 1931. року у Новим Садзе почал Персто, гварели зоз компаниї Мастеркард за Заходни Балкан. ши медзинародни польопривредни саям. У 2020. року потераз зме ма ли скоро нєвироятне З Министерства тарґовини гваря же у 2020. року пре зя венє, же даєдни обласци привреди препадли, нє онлайн предаванє звекшане предаванє на мало, як и же було проблеми при випоручованю роби, бо инфраструк- прето же барз спадло поглєдованє за продуктом або тура випоручованя нє могла провадзиц таки рост, та ше услугу, алє пре здравствено-административни мири случовало же купене сцигує зоз запожнєньом, або же ше за зоперанє ширеня вируса. Чежка криза за лапела туу драже страцело, гоч ше тот проблем помали превози- ризем, авио-транспорт, та и комерциялни спорти. Отвераю ше можлїво сци за нови дїловни модели, а ходзи. тоти хтори буду розумиц нови потреби и нови звикнуца трошительох, буду мац и векши шанси. ФаховДНЇ ПОЛЬОХ И САЙМИ ци гваря же 2021. рок буд зе рок вельких виволаньох Же би ше зопарло ширенє вируса корона, у 2020. року и же окрипенє економиї буд зе завишиц од здравствеМ. Тамаш и велї привредни манифестациї орґанизовани у виртуал- ней ситуациї. ■
М
12 РУСКЕ СЛОВО
1. ЯНУАР 2021.
ekonomija@ruskeslovo.com
ЯНКО ХРЧЕК, ПАРАСТ ЗОЗ ШИДУ И У ОСМЕЙ ДЕЦЕНИЇ ЖИВОТА ОБРАБЯ ЖЕМ
ЧЕЖКО КЕД РОКИ ПРИЦИШНЮ Одмалючка є вязани за жем хтора отримує еґзистенцию, а ище и нєшка є активни у польопривреди гоч, як гвари, роки вше баржей прицискаю
Я
нко Хрчек, седемдзешаттрирочни параст зоз Шиду, гвари же бул примушени шейсц гольти дац под аренду, а остало му ище пейц гольти хтори и далєй сам обрабя. З вельку усиловносцу и тей єшенї му ше удало пошац жито хторе поряднє шеє уж роками. – Єшень була дижджовна и якошик ми ше удало порихтац два гольти у часци хотара Бармач за шатву жита, дзе пред тим була соя хтора познєйше витлачена. Жем нє пририхтана з ораньом, алє сом ю два раз потарчовал и пошал жито и вец сом лєм прешол з ролю же би ше достало лєпше злученє шаца зоз жему, бо вец шаце скорей зидзе и коре-
ПОКЛЯ ГО ЗДРАВЄ БУДЗЕ ТРИМАЦ Янко Хрчек гвари же ше и у тих рокох од роботи нє бої, лєм кед би го здравє послужело. – Параст муши робиц покля може, бо жем треба обрабяц, порциї виплациц и мац дацо и за живот. Тераз през жиму єст менєй роботи, а на яр плануєм пошац два гольти кукурици и гольт сої – гвари Хрчек.
нь ше лєпше влапи за жем. То сом поробел даґдзе коло 10. новембра. Нашенє сом вжал у задруґи „Митин млїн”, як и 200 килограми мишаного штучного гною по гольту, а на яр за прикармйованє руцим ище 150 килограми уреи – приповеда Янко Хрчек. ЖИТО МА МАЛУ ЦЕНУ Хрчек гвари же му вецей нє лєгко робиц, бо му ноги найбаржей дослужели и очежана му рухомоц, алє вше ше найдзе дахто же би му помогнул. Кед требало на прикоч накласц нашенє и гной младши му помогли, бо бачика Яна роками познаю. А кед требало пошац жито помогнул му пайташ Стева Палюф. Гоч му завадза же роками цена жита нєдостаточна же би ше дацо и заробело, наш собешеднїк гвари же жито шеє пре плодоряд и прето же коло тей житарки єст менєй роботи. – Одкупна цена би вше требала напредок буц позната ище пред шатву же би могли парасти плановац, а роками до остатнього дня нє знаме яка будзе цена, та и кед жито витлачиме и придаме до силосу. Нє шмела би цена буц нїзша як 20 динари за килограм, а кед би була 25 динари, вец би було и заробку, бо ознова треба укладац до новей продукциї – наводзи Хрчек. БУЛО ЗАРОБКУ И НА СОЇ, И НА КУКУРИЦИ Наш собешеднїк гвари же ше тераз найвецей виплаци продуковац сою, хтора ма добру одкупну цену, 3 600 динари по метеру, а и менєй єст укладаня. Кед ю пошеє, познєйше ю лєм опирска прейґ лїсца и попаре и чека же би ю комбайн витлачел. Того року и кукурица добре зродзела. Цалком досц же би виховал два швинї за жиму и за карменє живини у обисцу, аж мал и звишку хтори предал, та було и заробку.■ Вл. Дїтко
1. ЯНУАР 2021.
РУСКЕ СЛОВО 13
Число 36
Число пририхтала: Славица ФЕЙСА
МАМЕ ПЕЙЦ НОВИ КНЇЖКИ Крашнє то кед ше мож з дасчим похвалїц, а ми, НВУ „Руске слово” можеме з кнїжками. Нє могли бизме кед би у тей роботи нє було помоци, бо кажде хто роби зна як то добре мац дакого теди, кед то наисце найпотребнєйше. З помоцу велїх приятельох тераз тоти кнїжки по руски можеце почитац и ви, нашо наймладши читаче, алє маме и гевти кнїжки хтори за кус старших... Рушме од початку
Д
обре ше здогадла редакторка першей, а и другей сликовнїци „Родзини” и „Фарби” Мелания Римар, кед видзела же ше у нашим язику траца дзепоєдни руски слова. У першей кнїжки то наша родзина, нашо блїзки, або хтошка кого з часу на час стретаме, но нє барз знаме яка су нам родзина, та и як тих людзох треба ословиц. Нина вше частейше нє нина алє тета, бачи и андя уйко и уйна, а шестинїца шестра... И нє лєм тото. Хто то сват и сваха, знаце можебуц? Крашнє о шицким тим у стищкох написали и потолковали авторки Оксана Мудри Недич, Наташа Еделински Миколка, Ана Мария Рац, Даниєла Тамаш, Златка Чизмар, Кристина Шепински и Марина Тодич. Кнїжка „Родзини” наменєна дзецом од двох по седем роки, а барз крашнє ю илустровала Мария Ковачевич.
14 РУСКЕ СЛОВО
Спомнути авторки писали писнї и за другу сликовнїцу „Фарби”, а у нєй нашо наймладши можу видзиц же як випатра каменкова фарба, вишньова або жабуркова, и ище вельо вецей, та вец можу и вибрац хтора ше им з нїх найбаржей пачи. Прекрашнє илукнїжку стровала Аня Гудак, и наисце потвердзела же илустрациї бешедую нє лєм тото цо написане зоз буквами и словами. Сли ков нї ци богато илустровани, на к ва л и тет н и м паперу, у красним формату, таки яки ше уж давно жадало мац.
1. ЯНУАР 2021.
slovecko@ruskeslovo.com
ВСЕЛЕНСКИ КОРАБЕЛЬ Сашо Палєнкаш нє понаглял писац тоту кнїжку, та кед почал пред штирома роками, вше до нєй дописовал тото цо ше му роками случовало. Нє таї же вше любел „одпутовац” на нєпознати планети, цо вецей дознац о метеорох, алє и шицким доокола. Правда же таки виглєдованя Вселени нє могли прейсц без дзецинских франтох , зґодох и нєзґодох, а праве шицко тото зжате у Сашовим „Кораблю”. Любка Малацко була рецензентка тей кнїжки и гвари же у кнїжки препознала тот час кед у дзецинстве „лєцели” вшадзи дзе пожадали... Илустрациї зверени Яни Варґовей, хтора кед их рисовала, ходзела лєм до пиятей класи основней школи. Цалком ясне же на Яну годно раховац и надалєй. Кнїжка наменєна старшому возросту дзецох основней школи.
ТАНЬОВ ШВЕТ У тей кнїжки главна Таня, мудре, бешедлїве дзивчатко хторе нє барз люби правила. Таня шицки свойо дожица и приповеда. Друга особа то мац хтора ма свойо правила за кажду ситуацию, хтора дудре, грожи, пригваря... Тота мац то авторка и вона самокритично, зоз одмерану дозу гумору, описує каждодньово ситуациї у хторих пробовала свойо животни вредносци пренєсц власним дзецом. Так записане у рецензиї о кнїжки Оленки Живкович, хтора заш гвари же „Таньов швет” то и вона сама, то и єй дзеци, та и велї други хторих стрета, и з ким ше дружи, хтори маю исти дилеми як и вона сама. З єдним словом, Оленка сце розумиц дзецински проблеми, сце найсц ришенє, видзиц цо приоритети у живоце, и приблїжиц дзецом и родичом тото цо им важне. 1. ЯНУАР 2021.
Наталия Зазуляк була рецензентка тей кнїжи и гвари же єй нє було чежко и як мацери, и як учительки розумиц и препознац тото о чим Живковичова пише. „Правила муша постояц”, гвари вона, алє би добре було кед би правило нє було надрилєнє, и кед би и дзецко участвовало у формованю тих правилох. Прето препоручене же би кнїжку читали и дзеци, и родичи.
СТРАШИДЛА НЄ ЗАШМЕЮЙЦЕ МЕ Дзецински швет нє лєгки, а кед ше до ньго уцагню страхи, теди су у дзецинских очох таки, же векши нє можу буц. Даниєла Тамаш, авторка кнїжки „Страшидла нє зашмеюйце ме” то добре зна, и пробує дем и с т и ф и к о ва ц тоти страхи при наймладших, та гвари: „Кед маме бриґи и страхи, нє треба же бизме од нїх сцекали. Треба ше шмело зочиц зоз нїма, вианализовац их и розложиц на часци. Часто ше случи же кед то зробиме, увидзиме же проблем нє таки вельки и страшни як нам з початку випатрал.” Рецензентка Нина Бркич Йованович гвари же кнїжка розуми дзецински страхи, нє зменшує их, алє их понука ришиц на рижни способи. И тота кнїжка и за дзеци и за родичох, интересантни материял за медзисобну блїзкосц, окреме кед ю вєдно читаю, твердзи авторка. И, ниа, дошли зме по сам конєц. Кнїжки рижнородни, наисце за каждого, од тих найменших шапутракох, по гевтих цо у тинейдж рокох, або лєм цо су нє. Алє, як поведзене, вони и за за родичох. И праве тераз през швета, док шицки, так повесц, на розпусту, кнїжка тота цо зна як прекрациц час, одпутовац на найоддалєнши места, кед треба и посовитовац. Кнїжка зна аж и як вас нашмеяц. Нє чекайце, алє их вежнїце до рукох! ■
РУСКЕ СЛОВО 15
МОЗАЇК
PREGLYD 2020
МЛАДИ НЄ У ЗАЦИХУ, ПРЕСЕЛЄЛИ ШЕ ОНЛАЙН
НОВИ РОК – НОВИ ПОДЇЇ Рок за нами, можеме повесц же бул бурйовити шицким, та и нам, младим. Гоч ше шицко поремецело зоз епидемию вируса корона, на случованя за младих ше нє шме забуц, а анї их нє мож заобисц. У тим тексту здогаднєм же хтори то случованя означели тот 2020. рок, кед сце поряднє нє читали Мозаїк а початку рока шицко випатрало же то будзе ище єден рок виполнєни зоз звичайнима случованями за страших, младих, дзеци, зоз фестивалами Н роботнями и другим. Медзитим, як и цали швет, та так и Сербию залапела
епидемия вируса корона, та ше ствари дакус закомпликовали. Но, то нє значи же ше шицко поменяло и же млади остали ощербени за свойо подїї. Ми ше през цали рок намагали попровадзиц шицки случованя хтори ше уж традицийно отримує у нашей заєднїци, алє и у нашим стредку, а провадзели зме и тото тераз цо у тей ситуациї настало. Насмпредз, ту думам на тоти случованя хтори були прейґ дружтвених мрежох и мали пренос наживо. То сиґурно же „Еґзит” фестивал за хтори ше до конца нє знало чи вообще будзе орґанизовани. На концу шицки любителє того фестивалу мали нагоду провадзиц го прейґ стримох наживо, а могли дацо пречитац и у „Руским слове”. Нє можем нє спомнуц случованя у Руским културним центре (Матка) у Новим Садзе. Док тирвал позарядови стан, и Матка була заварта, и нє було случованя, алє зато ше млади позберали и порадзели же би ю дакус могли ошвижиц. Тельо кельо то могло просториї реновирани же би ше младеж знова могла дружиц и уживац у тим простору док шицко прейдзе. Кед уж бешедуєме о позарядовим стану, контактовали зме и з нашима познатима и родзину и приятелями хтори жию у иножемстве и дознали вецей о їх искуствох под час епидемиї. Же би ше нє бешедовало цали час лєм о вирусу и пандемиї, водзели зме розгварки и зоз младима ентузиястами и авантуристами хтори жадаю пременїц швет, зоз волонтерами хотри помагали старшим у наших местох же би им олєгчали бриґи у тей епидемиї. Тиж так, нє заобишли зме анї студентох и стредньошколцох хтори ище вше маю чежки период, а вельо того их ище чека. Настава у образованю ше ище вше одвива прейґ интернету, цо шицким школяром чежко припада. Екскурзиї одказани, матурски вечари нє вшадзи отримани, а тота ґенерация матурантох ище нє зна чи го вообще будзе мац. Но, швет нє станул, голєм за младих, вони нашли виход и преселєли ше на дружтвени мрежи и онлайн платформи. Та кед уж нє мож шеднуц до автобуса, лєбо до авиона, швет мож обисц и з власней фотелї. Наша екипа ше и надалєй будзе намагац провадзиц шицки случованя, хтори ше ище вше найчастейше орґанизую на дружтвених мрежох и дочаровац их на найлєпши способ. Наздаваме ше же рок хтори пред нами будзе иншаки и лєпши. Щешлїви Нови рок! ■ Ивана Чордаш
16 РУСКЕ СЛОВО
МУЗИЧНИ ФЕСТИВАЛ „ФАМУС” Тогорочни 36. Фестивал акустичней музики у Сивцу – Фамус отримани 11. децембра. Пре актуалну епидемиолоґийну ситуацию, виволану з пандемию Ковид-19, фестивал отримани онлайн. Медзи двацец троїма учашнїками, участвовали и Кристина Афич зоз Руского Керестура и Валентина Салаґ з Дюрдьова
ристина на спомнутим фестивалу першираз наступела прешлого К року, а тераз одлучела же ше представи зоз свою авторску шпиванку хтора написана по сербски у провадзеню ґитари. – Инспирацию за писанє найчастейше пренаходзим у природи, дружтвених одношеньох, любовней поезиї и читаню кнїжкох. Тогорочни Фамус, єден з специфичних, понеже така ситуация и прето є и отримани оналайн. Було 23 точки и кед сом чула же єст и интернационалних учашнїкох, наисце сом ше нєсподзивала. Учашнїки були и зоз Болгарскей и зоз Австриї, так же було материялу за уживанє, цо велька предносц. А як хибу бим наведла же нє маме шицки можлївосц направиц студийни знїмки, лєбо голєм так же би то звучало як треба и нє маме шицки професийни камери. Аж и видно розлику медзи тима цо ше зняло у Шкотскей, або Ирскей, и нашима хтори зме знїмали у Сербиї. Можебуц дахто нашол вецей часу, або ма вецей контакти дзе то могол поробиц, алє понеже така домашня вариянта, чежко було, голєм нам младшим, вообще обдумац наш наступ. Тото онлайн знїманє, єдина добра ствар же ше можеш зняц кельо раз лєм сцеш. Я ше вецей раз знїмала и заш сом лєм нє була цалком задовольна. Интересантне и тото же ше на тим фестивалу кажде може представиц на своїм мацеринским язику. 1. ЯНУАР 2021.
mozajik@ruskeslovo.com На мнє вельки упечаток зохабели Болгарки, гоч сом их анї нє розумела, алє пренєсли на мнє якуш емоцию. Мож обдумац свой наступ и буц наисце креативни, мали зме подполну шлєбоду и то супер. Алє, людзе хтори жию за аплауз публики и за наступ на бини, лєм так чувствую интеракцию и розуми ше, таки наступ ма вельо моцнєйши ефект – толкує Кристина Афич. Валентина тиж нє першираз наступела на ,,Фамусу”, а тогорочну точку виведла у провадзеню клавира зоз авторским текстом и музику по сербски. – Прешлого року сом першираз участвовала на фестивалу зоз писню ,,Лєм єден погляд” хтору написал Златко Русковски. Того року сом шпивала свою авторску шпиванку написану по себски ,,Путеви” у провадзеню клавира. Понеже закончуєм штварти рок штреднєй школи, вельо часу сом препровадзела роздумуюци на хтори ше факултет упишем, ту сом достала инспирацию за писню, бо велї млади нє знаю цо буду далєй, за цо ше одлуча итд. Першираз сом написала текст и музику, скорей сом писала тексти, алє нїґда праву писню, вєдно и текст, и музику. Барз ми ше попачело писац, алє тексти ми вельо чежше здумовац як мелодию. Музику часто у глави здумуєм и граєм на клавиру. Була сом барз позитивно нєсподзивана зоз шицкима, наисце шицки були супер. Интересатне ми було же учашнїки були зоз цалого швета. Вше треба вихасновац нагоду и приявиц ше на таки змаганя, чи будзе успишно чи нє, то красне искуство, а и упознаш нових людзох. Приявим ше и нарок. Мило ми же ше и у тих нєкрасних часох фестивал успишно отримал и то єден з квалитетнєйших фестивалох хтори треба же би ше отримовало – закончує Валентина Салаґ. Гласанє було тиж онлайн. У опису видео знїмка на Ют’юбу бул линк на хторим бул список шицких змагательох и кажде мал нагоду вибрац свойого ,,фаворита”. Того року нє бул фахови жири, бо орґанизаторе жадали же би шицки учашнїки однєсли епитет побиднїкох, цо и су, пре саме участвованє на фестивалу у такей ситуациї.■ Л. Костелник 1. ЯНУАР 2021.
ЮВИЛЕЙНИ ,,ЛИТЕРАТУРНИ ВЕЧАР МЛАДИХ” У ДЮРДЬОВЕ
ПОЕЗИЯ З ДОМУ, ПРЕЙҐ МАЛИХ ЕКРАНОХ зешати по шоре ,,Литературни вечар младих” отримани 30. Д децембра 2020. року у орґанизациї
младих зоз Културно-уметнїцкого дружтва „Тарас Шевченко”. Прешлих рокох учашнїки виходзели на бину и представяли свою творчосц, а публика их потримовала зоз моцнима аплаузами. Того року, пре позарядови стан, ,,Литературни вечар младих” отримани онлайн, т. є. вечар, на 20 годзин, положени знїмок шицких учашнїкох на Ют’юб канал Младеж КУД ,,Тарас Шевченко” – Дюрдьов. У програми участвовали млади з наших местох. През стихи и тексти на руским, алє и сербским язику, представели ше Марина Хома зоз
Нового Саду, Кристиян Сопка зоз Руского Керестура, Силвия Маґоч зоз Коцура, Саша Сабадош зоз Зомбора и Лидия Костелник зоз Руского Керестура. Катарина Недич зоз Коцура одрецитовала писню од Славета Шанти ,,Лєм твоя писня”. Попри писаней творчосци, патраче мали нагоду уживац и у музики. Писню на руским язику ,,Сон у моїм сну” одшпивала Дарина Михняк зоз Коцура, а у дуету зоз Марком Буилом, тиж зоз Коцура, одшпивали сербску шпиванку ,,Као у сну” (,,Яґод у сну”), а на ґитари
их провадзел Марко Алексич з Вербасу. Валентина Салаґ ше представела зоз свою авторску писню ,,Путеви” (,,Драги”) зоз хтору того року участвовала и на фестивалу ,,Фамус”. Блок шпиванкох на сербским одшпивала Ґрупа ,,Ария” зоз Руского Керестура, а на концу програми шицки патраче могли видзиц и послухац нови спот и писню ,,Нашим дзецом”. На тогорочним ,,Литературним вечаре младих” участвовали и познати Ступиденти зоз єдним шмишним скечом. През програму патрачох водзела Мария Хромиш, а цали знїмок технїчно обробели Валентина Салаґ, Самуел Варґа и Тамара Салаґ. Кажди рок, по законченю програми, вечар ше предлужовало у бавеню рижних дружтвених бавискох, пикаду и дзелєню упечаткох о тим вечаре, а тераз, нажаль, кажде мушел з дому, през мали екран, провадзиц тот вечар. Орґанизованє ,,Литературного вечара младих” у Дюрдьове, окрем потримовки Роботного цела за младеж Националного совиту Руснацох, потримал и Управни одбор КУД ,,Тарас Шевченко”. ■ Т. Салаґ
РУСКЕ СЛОВО 17
PREGLYD 2020
КУЛТУРА И ПРОСВИТА ОГЛЯДНУЦЕ НА КУЛТУРНИ ПОДЇЇ
БОГАТА ВИДАВАТЕЛЬНА ПРОДУКЦИЯ Дзекуюци нашим предком, котри ище пред 100 роками видзели ясну драгу по котрей треба крачац, зоз обявйованьом першого Руского календара трасована драга и нашим новином, и рускому видавательству
П
решли 2020. рок, безсумнїву будземе паметац по пандемиї вируса корона, котра загартушела скоро шицки други упечатки. Окрем Националного швета Руснацох котре отримане у Шидзе и „Ружовей заградки” шицки други културни змисти були преложени до єшенї и отримовани су у вельо меншим обсягу зоз публику и онлайн, през рижни технїчни можлївосци. Културни змисти перши дрилєни до онлайн простору и ту нашли свой нови простор. Заш лєм, културни змисти маю потребу мац и свою публику дзе ше витворює интеракцию, хтора потребна и тим цо творя, и тим цо витворене примаю. У тих чежких часох пандемиї найлєпше ше знашло видавательство, бо писана творчосц настава у цихосци, та єй актуална хвилька з пандемию нє нательо почкодзела. Кнїжки ше могло онлайн поручовац и куповац, понукани су и по нїзших ценох. Загрожени були лєм промоциї кнїжкох, а и тото ше досц успишно преселєло до виртуалней стварносци. Тот 2020. рок вшелїяк будземе паметац по богатей литературней продукциї, бо НВУ „Руске слово” обявела тринац кнїжки з рижних обласцох. ТВОРЧОСЦ ЗА ДЗЕЦИ За Новинско-видавательну установу „Руске слово” литература за дзеци постала приоритет зоз планом и програму од 2018. року, з цильом же би ше обявело голєм два дзецински кнїжки до рока и же би ше формовало єдну подполно нову едицию кнїжкох за дзеци под назву „Заградка”. У тей едициї того року обявена двотомна сликовнїца „Фарби” и „Родзини”, а єй змисти едукативни зоз помоцу хторих дзеци можу научиц руски яизк, як и автохтони руски вирази за фарби и родзини, хтори попровадзени зоз интересантнима дзецинскима писньочками и удатнима илустрациями. Попри тей сликовнїци, того року обявени ище три кнїжки за дзеци авторох: Саши Палєнкаша „Вселенски корабель”, приповедки у духу науковей фантастики, Оленки Живкович „Таньов швет”, приповедки за дзеци дзе ше наглашує позитивни людски прикмети як цо то скромносц, релиґийносц и довириє, и кнїжка „Страшидла нє зашмеюйце ме” авторки Даниели Тамаш котра понука розумиц дзецински способ роздумованя и їх страхи. ЛИТЕРАТУРА ЗА СТАРШИХ ЧИТАЧОХ Продукция кнїжкох зоз хторима ше НВУ „Руске слово” обрацело ґу старшим читачом то кнїжка приповедкох „Триски з велькей душиˮ Юлияна Тамаша, як и 5. том позбераних творох Гавриїла Костельника под насловом „Чловек и швет, филозофия и социолоґияˮ. Потим обявени збирки поезиї Славка Виная „Уровнї свидомосциˮ и „З видлами до шиїˮ Славка Романа Ронду.
18 РУСКЕ СЛОВО
Того року обявене и моноґрафске виданє „Руске слово 1945–2020” хтору пририхтал Дюра Латяк, а хтора обявена з нагоди 75-рочнїци нашей Установи, як и Руски християнски календар за 2021. рок зоз хторим означена и 100-рочнїца од друкованя першого Руского календара. Календар найпопуларнєйша и найтиражнєйша кнїжка, а того року у нїм обявене и фототипске виданє нашого першого Календара. Обявени и Зборнїк „Дньовка – два декати 1998–2017” богато илустровани зоз фотоґрафиями. На концу, ту и кнїжка Мирона Жироша „Бачванскосримски Руснаци дома и у швеце, III\1 томˮ, зоз хторим заокружене цалосне виглєдованє Руснацох того автора. Окрем видавательней продукциї тот 2020. рок будземе паметац и по тим же Часопис „Шветлосц” ознова вошол до шора наукових публикацийох у Републики Сербиї и так отворел ище єден простор за наших науковцох дзе годни обявйовац свойо науково роботи. Рок за нами, 2020. прешол нє так як зме обчековали, анї нє так як зме плановали, вельо того зме ше мушели одрекнуц и пременїц свойо звикнуца. Алє яки ґод бул тот 2020. рок, вон прешол, а идуци, 2021. обчекуєме з оптимизмом же ше шицко ознова враци до нормали. ■
О. Планчак-Сакач 1. ЯНУАР 2021.
kultura@ruskeslovo.com
ЧАСОПИС „ШВЕТЛОСЦ”
ОЗНОВА НА ЛЇСТИНИ НАУКОВИХ ПУБЛИКАЦИЙОХ Часопис за науку, литературу, културу и уметносц „Шветлосц”, котре видава НВУ „Руске слово”, положени на Лїстину катеґоризованих наукових часописох за 2020. рок, чийо видавателє зоз Републики Сербиї, а котре обявює Министерство просвити, науки и технолоґийного розвою Влади Републики Сербиї. Часопис за науку, литературу, културу и уметносц „Шветлосц” катеґоризовани як М54 – домашнї наукови часопис за гуманистични науки. Попри часописа „Шветлосц”, на тей лїстини и „Русинистични студиї”, котри обявює Оддзелєнє за русинисти-
ку у Новим Садзе. Зоз тим руски науковци до стали можлївосц наукового розвою и напредованя, а статї з тей лїстини реферовани и у Web of Science и у Journal Citation Report-у (JCR). Часопис „Шветлосц” бул подполно змистово и визуално реформовани 2019. року, а теди му ґу назви додате же є виданє и за науку. Б. В.
ҐУ ОСУЧАСНЬОВАНЮ ПРАВОПИСА РУСКОГО ЯЗИКА
НАЦИОНАЛНЕ ШВЕТО РУСНАЦОХ ОДЛОЖЕНЕ
ИНТЕРКУЛТУРАЛНОСЦ У ОБРАЗОВАНЮ
МУЛТИМЕДИЯЛНИ ЗМИСТИ У ЯНУАРЕ
У просторийох Заводу за културу войводянских Руснацох у предходним периодзе були отримани Округли столи пошвецени осучаснєному правопису руского язика. – У цеку трох остатнїх мешацох участвуєм и у сериї округлих столох хтори унапрямени на финализованє рукописа роботного наслову Правопис руского язика зоз правописним словнїком. Бул сом уводнїчар на першим округлим столу, а други два зволала Блаженка Хома Цветкович, предсидателька Линґвистичней секциї Дружтва за руски язик, литературу и културу. Округли столи реализовани у сотруднїцтве зоз Заводом за културу войводянских Руснацох и Оддзелєньом за русинистику Филозофского факултета. Пре процивпандемийни мири число присутних мале, алє онлайн контакт отворени за шицки питаня и коментари. Учасц углавним вжали мр Гелена Медєши, София Николаєвич, Олена Папуґа, Вероника Вуячич, Даниєла Ловас, Наташа Шайтош, мср Сенка Бенчик и други. У пририхтованю орґанизованє штвартого округлого стола хтори будзе пошвецени вирскей, односно церковней терминолоґиї. Професор Фейса початком децембра участвовал и на Медзинародней науковей онлайн конференциї пошвеценей здогадованю на проф. др Иштвана Удвария. Орґанизатор Конференциї було Вседержавне здруженє русинскей интелиґенциї академика Антония Годинки, з потримовку Русинскей националней самоуправи VI реґиону, Будапешт. Окрем др Фейси, на Конференциї бешедовали и Михаил Капраль, Олена Дуц-Файфер, Валерий Падяк, Володимир Фенич и други науковци. – Модераторка Конференциї була др Марияна Лявинец, младша. Понеже Конференция була реализована прейґ платформи Зум, шицки учаснїки нє лєм же бешедовали о подоби и дїлу професора Удвария, алє прейґ директного уключованя пренєсли и актуални збуваня у обласцох зоз хторима ше занїмал професор Удвари. Бешедовал сом о общих проблемох правописа руского язика, а визначел сом и доприношенє професора Удвария розвою линґвистичних виглєдованьох у нас. Общи проблеми правописа руского язика сом ґруповал до трох ґрупох. Як наявене, шицки роботи зоз Конференциї буду публиковани у зборнїку хторому редактор будзе проф. др Михаил Капраль – визначел на концу проф. др Михайло Фейса. О. Р. 1. ЯНУАР 2021.
Шветочне означованє Националного швета Руснацох, 14. по шоре, будзе означене у цалком новим формату, як мултимедиялни змист и у складзе зоз терашню епидемиолоґийну ситуацию. Зоз потримовку Националного совиту рускей националней меншини и Радио-телевизиї Войводини, окреме Програми на руским язику, праве на нєдзелю, 17. януара, на РТВ 2 на 20 г. будзе емитована програма пошвецена тому нашому швету. Понеже у януару того року Централна шветочносц мала буц отримана у Новим Садзе, тота програма нас одведзе до єдинственого шпациру праве по тим месце и представи найзначнєйши точки повязаносци зоз Руснацми: нашо значни институциї, места, подїї и особи. Здогаднєме ше хтора то була значна подїя 1919. року после хторей рушело поставянє твардих фундаментох розвою нашей заєднїци; хто були визначни учителє и паноцове задлужени за отримованє нашого язика и култури; увидзиме хтори то значни институциї маю шедзиско у Новим Садзе; хтори особи участвовали и у ширшим новосадским окруженю, алє нє забували на свой руски идентитет. Попри тим, здогаднєме ше и найлєпших наступох зоз прешлих 13 шветох. Исти змист, попри емитованя на нєдзелю, 17. януара, на РТВ 2 на 20 г. годно провадзиц и на директним live stream преносу на Фейсбук и Инстаґрам боку Заводу за културу войводянских Руснацох. Епидемиолоґийни мири нас зопарли же бизме наживо преславели Националне швето 2021. року у Новим Садзе, а сущносц означованя нашого швета же бизме ше вєдно здогадли, стретли зоз шицких наших местох на єдней локациї и вєдно преславели тот важни датум. З наздаваньом же то годно орґанизовац познєйше у цеку 2021. року Орґанизацийни одбор предлужує плановац Централну преславу. А. Р.
РУСКЕ СЛОВО 19
КУЛТУРА И ПРОСВИТА МЛА ДИ ДОКТОРЕ НАУКОХ, САНДРА БУЧКО И ИВАНА БУДИНСКИ
ДО НАУКИ ШЕ МАЛО УКЛА ДА, А ВЕЛЬО ОБЧЕКУЄ Сандра Бучко и Ивана Будински, обидва родом зоз Руского Керестура, нєдавно одбранєли свойо докторски дисертациї, Сандра у октобру прешлого року, док Ивана званє доктора наукох здобула пред роком, а концом септембра достала награду „Академик Милутин Радованович” – за найлєпшу докторску дисертацию зоз обласци зоолоґиї одбранєну у школским 2019/2020. року. О школованю, анґажованю на проєктох, положеню докторандох и вообще науки у нашей держави, побешедовали зме зоз тима двома успишнима бувшима школярками рускей Ґимназиї Пише: Мая ЗАЗУЛЯК ГАРДИ
И
вана ше 2011. року уписала на докторски студиї на Биолоґийни факултет Универзитета у Беоґрадзе, модул Еволуцийна биолоґия, док Сандра рок познєйше предлужела свойо школованє на Технолоґийним факултету у Новим Садзе, на напряме Поживово инженєрство. Же би ше дошло по званє доктора наукох, муши ше буц упарти, вредни и сцерпени, бо докторанди покладаю испити, робя науково виглєдованя, участвую у рижних проєктох и на конґресох... а шицко тото звичайно док паралелно робя и студираю. – Я мала два можлївосци – уписац ше на буджет и достац републичну стипендию, або почац робиц и уписац ше на самофинансованє. Одлучела сом ше за другу опцию, бо ми була понукнута робота на Биолоґийним институту „Синиша Станкович”. Институт ми плацел векшину школариСандра зоз фамелию ни, плаца була вельо векша од стипендиї, и мали нагоду читац, а вона єдна з пейцох осотакой ми почал и стаж. У моєй програми сом бох у Сербиї хтори маю овласценє лапац и мала одслухац шицки испити на першим роперсценьовац пергачох, а то, як гвари, барз ку и мушим припознац же ми на початку бумало за цалу єдну державу. И тема єй докторло досц напарто. Окрем испитох и роботи, скей дисертациї була „Ґенетична структура мала сом терени, а вец роботу у лабораториї популацийох штредожемного подковкара вязану за саму тезу. Було покус зоз шицкого – Rhinolophus euryale Blasius, 1853 у Сербиї и толкує Ивана як випатра живот єдного доктофилоґеоґрафия тей файти на Балканским поранда, а Сандра припознава же ше нє планолуострове”. Назва Сандровей докторскей дивала уписац на докторски студиї. сертациї „Адсорпцийни и емулзийни свой– После мастер студийох сом такой почала ства протеинского изолату и хидролизату наробиц як технолоґ приправнїк и думала сом шеня бундави (Cucurbita pepo)”. же то так и останє. Кед ше ми указала нагода Сандра Бучко предлужиц школованє, коцочки ше поскладаНЄ МАМЕ ЯСНУ СТРАТЕҐИЮ РОЗВОЮ ли иншак як я перше плановала и одлучела сом тоту нагоду и вихасновац. За резултатами хтори приказани у дисерИ попри найвисшого образованя, заш лєм єст докторох натацийох стоя мешаци, а дараз и роки препровадзени у лауки хтори чекаю на роботу, а як нашо собешеднїци видза побораториї. Попри тим, же би докторанд могол приявиц тему дисертациї и порушац поступок за финализацию, вон ложенє докторандох и науки у нашей держави: – Евидентне же у нас иснує проблем же держава нє ма муши мац резултати обявени у реномованих наукових часописох, за цо тиж треба видвоїц одредзени час – по- ясну стратеґию розвою науки, а як пошлїдок того докторантвердзує Сандра кельо труду и часу треба уложиц же би ше ди нє можу раховац на даяку сиґурну будучносц у науки, поготов кед ше операю лєм на проєкти нашей держави. Ценєзакончело докторски студиї. Под час студийох, Бучкова була занята на новосадским носц завиши од роботного места, алє и од обласци доктороТехнолоґийним факултету, дзе була одвичательна за отри- ваня. З другого боку, и тот хто руши по тей драги муши мац мованє студентских вежбох у лабораториї, а тераз є на тим даяку визию кадзи жада водзиц свою кариєру. Лєм, нажаль, истим факултету асистент и єй робота ше дзелї на два ча- як и у шицким, зна ше случиц же плани єдно, а можлївосци сци, на наукову и наставну. Ивана тиж так и далєй роби на друге. Думам же зме шицки шведкове деґрадациї науки, наОддзелєню за ґенетични виглєдованя Института за биоло- уковей роботи и як то популарно у нєшкайшим чаше звучи ґийни виглєдованя „Синиша Станкович” у Беоґрадзе. За- „слова фаху”, гоч о хторим фаху ше роби. Ясно же у розвитдлужена є за ґенетични анализи пергачох, цо уключує и те- ших державох, розвитша и индустрия и єст вецей потреби и ренску роботу, роботу у лабораториї, и вельо часу за ком- средства за науковим розвойом. Сербия ше пробує упатриц пютером. О Ивани и єй любови ґу пергачом сце уж нєраз на тоти держави, лєм ше углавним случи же дзешка при при-
20 РУСКЕ СЛОВО
1. ЯНУАР 2021.
kultura@ruskeslovo.com лагодзованю тих пробованьох ґу нашим условийом ше траци нїтка и конкурси за проєкти ше понїщує, нагадує ше кеди знова виду, або виду з нєяснима инструкциями и подобне – визначує Сандра, а Ивана додава: – За самих докторандох лутрия до якей ґрупи упадню, яки им менторе итд. Знам случаї дзе докторанди третировани як туня роботна моц, їх старши колеґове и/або менторе злохасную свойо позициї, и на вельо способи огранїчую младших колеґох. Я мала щесца же сом мала шлєбоду сама креировац свою тему (гоч то на моїм оддзелєню нїхто пре до мну нє робел) и же ми шефове/менторе нє бранєли одходи до иножемства. А на ширшим уровню думам же єст досц младих людзох хтори або при концу докторских студийох, або исти закончели кед „вивишели” за роботу. Найщирше, думам же ситуация вообще нє добра, поготов у поровнаню зоз векшину державох у Европи (а и з велїма державами ширцом швета). За науку ше барз мало видвоює зоз державного буджету, а ми треба же бизме були конкурентни зоз науковцами на медзинародним уровню, мушиме публиковац резултати у добрих медзинародних часописох и зберац „поени” за напредованє у званьох, а то чежко кед нє маце зоз чим робиц – наглашує Будинскова.
Ивана и Бранка беру узорки креви пергачом за анализу вирусу
зоз Французкей и на двох проєктох Европского сотруднїцтва у науки и технолоґиї, „ЦОСТ”. Ивана тиж так участвовала у велїх проєктох, а у октобру им почал медзинародни проєкт зоз Румунами вязани за виглєдованє пергачох на територийох южного Банату и Националного парку Дєрдап. Роками участвує и у проєктох за популаризацию науки, а окреме би видвоєла „Европску ноц виглєЗНАНЄ ОТВЕРА ДЗВЕРИ довачох”. На 14. Европским симпозиюму за И ДО ИНОЖЕМСТВА виглєдованє пергачох, отриманим у Сан Себастияну у Баскиї, Ивана 2017. року достала Сандра, як член виглєдовацкей ґрупи под награду за найлєпшу студентску постер преИвана Будински руководством проф. др Ярослава Катону, хтозентацию. ри єй бул и ментор на докторскей дисертациї, Наука им обидвом отворела дзвери и за одход до иноучаствовала на интердисциплинарним проєкту Министер- жемства, та так Ивана була на студийских пребуваньох у ства за науку, образованє и технолоґийни розвой Републи- Италиї и Шпаниї. У обидвох державох участвовала на по ки Сербиї, хтори ище вше тирва у дакус пременєней фор- трох проєктох вязаних за виглєдованє пергачох. У януару ми. Тиж так и на краткорочним покраїнским проєкту, на 2019. и 2020. року участвовала у жимских цензусох пергасотруднїцтве зоз вельку фармацийну индустрию „Лонза” чох у системи поджемних тунелох „Ниетоперек” у Польскей. Попри одходу на науково конференциї и сходи на ҐИМНАЗИЯ ДАВА КВАЛИТЕТНИХ хторих Сандра презентовала власни резултати виглєдованьох у Атини, Еґеру и Охриду, була и на семинарох у ТвенШКОЛЯРОХ И ДОБРИХ ЛЮДЗОХ теу, Солуну и Бонасоли. „ЦОСТ” проєкт єй оможлївел пейцтижньове наукове пребуванє на Макс Планк институту у И Ивана и Сандра активни у виртуалним стретнуцу бувших школярох керестурскей Ґимназиї. Обидва виПотсдаму, у Нємецкей. Обидва роздумую и о постдокторзначую же проєкт „Петро Кузмяк АЛУМНИ” наисце доских студийох. бри и потребни же би ше зачувало штредню школу на – Вшелїяк же мам у плану предлужиц як виглєдовач, лєм руским язику. тераз шицки плани поремецени. Мам дополи розробену – За мнє бул „жимни туш” кед сом дознала же ше того идею за проєкт и догварку зоз тимом у иножемстве зоз короку уписали лєм тройо школяре до оддзелєня по руски. трим би ше то шицко виведло, тераз треба „лєм” найсц пеЯ ходзела до Ґимназиї по руски, и думам же сом од того нєжи – приповеда Ивана, а Сандра на тото гвари: лєм хасну мала. Кед ше требало уписац до штреднєй, зоз – Напевно же роздумуєм, бо думам же постдокторски 104 поенами сом ше могла уписац дзе сом сцела, а остастудиї понукаю вельо предносци, понеже то подрозумює ла сом у Керестуре. Було нас 17 у оддзелєню, були зме допрепровадзованє одредзеного часу у иножемстве. Наприбре и зложне оддзелєнє, класни Бесерминї ше барз цеклад, роботу у другим окруженю, часто на задаткох хтори шел з нами. Кед нє гришим, 15 од 17 нас закончело фацалком розлични од предходней роботи, ширенє мрежи култети, або висши школи, и потераз ми два и докторопознанствох, цо дава можлївосци за нови сотруднїцтва и вали. Вельо квалитетни школяре и добри людзе зоз нєй медзинародни проєкти, алє и можлївосц мераня власних вишли – гвари Ивана, а Сандра препоручує Ґимназию квалитетох у одношеню на других парнякох, цо думам же шицким хтори сиґурни же после штреднєй школи сцу окреме важне за людзох котри, як я, цале студиранє препредлужиц школованє. провадзели на єдним факултету – визначує вона. – Мам красни памятки на Ґимназию. Вона понука доНа питанє чи би пошли робиц до иножемства кед би ше бри фундамент за векшину факултетох и високих шкоим указала нагода, Сандра припознава же би любела полох, а з власного искуствия, як школярка Ґимназиї, а пробовац живот у иножемстве, алє то завиши од вецей потим и як дахто хто ше стрета зоз студентами зоз рифакторох, док Иванов одвит потвердзуюци и вона додава жних штреднїх школох, можем повесц же од студентох хтори ше визначую, векшина приходзи праве зоз ґимнаже би нє ишла вонка з Европи, алє нажаль, у Сербиї нє зийох – потвердзує Сандра. видзи перспективу.■ 1. ЯНУАР 2021.
РУСКЕ СЛОВО 21
ЛЮДЗЕ,РОКИ,ЖИВОТ НАША ГОСЦИНСКА: ТАНЯ АРВА ПЛАНЧАК З КЕРЕСТУРА
МАТКА У РУСКЕЙ КОШНЇЦИ
Пише: Мая ЗАЗУЛЯК ГАРДИ
ОПУЩУЄ Ю КРЕАТИВНА И ФИЗИЧНА РОБОТА Пре роботу и шицки други обовязки, Таня ма мало часу пошвециц ше тому цо ю и знука опущує, нє лєм виполнює. – Любим парастски домашнї роботи коло обисца, аж и рубац древа. Змирює ме вифарбйованє, а уживам и у абсолутно шицких ручних роботох. Знам штрикац, геклац и вишивац, лєм нє мам кеди за таке. Док покончим з роботу, док ше пошвецим фамелиї кельо треба, обисцу кельо сцигнєм, нє остава вельо часу. Наздавам ше же єдного дня будзе нагоди и за тото – гвари вона.
22 РУСКЕ СЛОВО
У велїх сферох живота єст тоти особи хтори ше ридко кеди визначую, а без хторих би вельо того нє було покончене так як ше спада. И наша собешеднїца вше дзешка за сцену, у пренєшеним, алє и буквалним смислу того слова. Бизовно мож повесц же би без Танї Арва Планчак на керестурскей бини, а и за ню, нє бул таки шор, алє и у Националним совиту Руснацох, чию роботу трима у малим пальцу
У
Арвовей фамелиї у Руским Керестуре росли три шестри, а понеже їх оцец у свой час бул рецитатор, ґлумец, писатель, якошик ше подрозумйовало же ше и його дзивки даю до култури. Кажда ше винашла у своєй обласци, а найстарша, наша собешеднїца, Таня, после наступох як рецитаторка, зоз фолклором, хором, дзивоцку ґрупу, похопела же єй швет там, у култури, алє за бину, бо тото цо єй найбаржей лєжи то робота суфлера, инспициєнта, орґанизатора... – Перша представа у хторей сом була анґажована була Рондова представа „Боемска рапсодия”. Нє мали суфлера, а ше стра Ясмина там ґлумела, та предложела же би то була я. Теди сом нє знала анї цо то значи буц суфлер, та ми потолковала же бим им мала шептац кед ше забуня. Випадло же мнє то барз добре идзе. Понеже Ачим рихтал представу у хторей тиж ґлумела и моя шестра, та сом автоматски и там була суфлер. Видзели же мам прихильносц ґу тому и ниа, у тим сом остала по нєшка – бешедує Таня. Попри тим же є суфлер озда у шицких керестурских представох, часто и орґанизатор и друге цо треба помогнуц, вона тиж и инспициєнт на рижних програмох у Доме култури, точнєйше, стара ше же би за бину, а и на нєй бул шор, координує з учашнїками, технїку и трима шицко под контролу. – Даскельо роки потим, случело ше же ме Михайло Зазуляк Зульо, тедишнї руководитель єдней програми на „Ружи”, замодлєл чи бим нє стала за бину и учашнїком уручовала подзекованя, а после ме анґажовали и на других програмох того фестивалу. На змаганю за найкрасши глас змагателє за бину нє знали кеди маю висц и мнє зачудовало же як орґанизаторе допущели же би вони були сами и же би нє знали цо маю робиц, та я вец то, так, превжала и мож повесц же сом ше самоинициятивно анґажовала помогнуц, а познєйше зме ше уж иншак зорґанизовали – здогадує ше Таньча, як ю велї волаю, так милко, часто и манде, лєбо мала Таня. Но, нє гнїва ше, бо як гвари, свидома є своєй висоти, а так исто и своїх других квалитетох. Там дзе вона, зна
ше же шицко будзе добре покончене, а кед дацо накаже, шицки ю слухаю. – Перше, я ше з каждим порадзим. Гей же вельо лярмам за сцену, вадзим ше и дудрем, бо иншак дакеди нє мож, алє пред тим вше маме пораду, у добрей атмосфери и каждому шицко потолкуєм. Знаю вони шицки же я нє думам наисце так, лєм кед наисце думам – франтує Таньча. ТРЕБА ЗНАЦ ГЛАСНО ШЕПТАЦ Кед ше рихта даєдну представу, Таня ходзи на кажду пробу и зна озда кажди текст напамят, алє єй то заш лєм нє допиє. – Тото цо публика нє зна то же виводзенє каждей представи иншаке. Так и кажда проба иншака и без огляду же єст написани текст, поставени мизансцен и як би то шицко требало випатрац, вше ше случи цошка иншак. Ґлумец заблокира на даєдним другим месце, нє порихтани му реквизит, та ше збунї, лєбо дахто дакого зашмеє. Мушим добре провадзиц текст, буц добре концентрована, знац хто дзе може погришиц, забуц войсц, вжац дацо зоз собу... Треба знац и гласно шептац. Єст розлични спосо1. ЯНУАР 2021.
ljudze@ruskeslovo.com
би и кажди ґлумец иншаки. Даєдни любя кед ше им напредок дацо пошепта же би знали предлужиц, дахто же би ше му нє мишало потамаль док нє заблокира, а єст и таки ситуациї же нє мушим анї шептац, дакому досц лєм даяки знак, рух. Праве прето ше и муши буц на каждей проби и провадзиц як ґлумец напредує, усвоює текст, дзе гриши, цо му найбаржей помага. И саме шептанє ше увежбує на пробох – толкує вона як випатра робота суфлера, а понеже Таньча ма око за про стор и орґанизацию рушаня у нїм, часто дава предкладаня и режисером. У театре найчастейше добра атмосфера и велька векшина пробох почина и закончує ше зоз шмихом. Зоз каждей представи єст даяка анеґдота, хтору колектив потим роками преприповедовює, а єдна з нїх и тота, хтору нам Таня виҐлумецка екипа после премиєри "Обласни шпиталь" приповедала: – Го сцованє у Словацкей, ґлумец на сцени, на по сцелї. Заплянтал ше и спаднул. То так лупло, же зме думали же вецей нє станє, же замлєл, и ґлумци за сцену стоя порихтани улєцовац и виношиц го, а я гребем по тим тексту, глєдам же як би найлоґичнєйше було предлужиц представу, а його винєсц, и на яки спо соб то вивесц. Тирвало то, нам ше теди видзело вичносц, алє о кратки час ґлумец ше лєм позберал, станул и предлужел там дзе станул. Нє могли зме вериц – здогадує ше през шмих. ЄЙ ШВЕТ ЗА СЦЕНУ Таню велї наганяли же би и ґлумела, алє ше им заш лєм нє удало нагвариц ю, гоч ше раз мушела найсц и у улоги ґлумици. – Кед дахто од ґлумцох хиби на пробох часто превежнєм їх улогу, у смислу же вигуторим текст и рушам ше по бини кадзи ше тот ґлумец руша. Дакеди, кед сом розположена, та ми аж и добре идзе, и велї ме нагваряли же бим наисце и ґлумела у даєдней представи, алє я вообще нє мам дзеку. Раз сом заменєла єдну ґлумицу, бо єй два днї пред госцованьом умарла мац. Но, на щесце, то була мала улога, уходзела сом два раз на сцену и лєм раз сом ше мала цошка кратке озвец. Теди сом гварела же тераз
Госцованє у Словацкей з представу "Трицец три нєщесца"
1. ЯНУАР 2021.
Єдна з пробох представи "Бависка на заднїм дворе"
и нїґда вецей. Єдноставно, нє чувствуєм ше приємно. Мой швет за сцену. Ту знам шора шицкому, знам цо можем обчековац, яки проблеми ме можу знайсц, цо як можем ришиц, а на бини нє. За сцену ше чувствуєм природно, а ґлумиц когошик хто нє я, то нє можем – припознава наша собешеднїца, як и тото же єй иншаки файти явних наступох, таки дзе може повесц свойо становиско и думанє, нє представяю проблем, а то вельо раз и муши робиц як секретар Националного совиту Руснацох. До нашого Совиту, Таня вошла пред петнац роками, и то прейґ Театру. – Єден период сом була у Театру анґажована и за даєдни административни роботи, а понеже теди Театер и Совит дзелєли исту канцеларию, тедишнї предсидатель ше ми опитал чи бим нє робела тото и за нїх. Дас два роки сом паралелно робела за обидва орґанизациї. По сле положнїцкого сом ше врацела лєм до Националного совиту. Теди ми була функция административни технїчар, а 2014. року сом менована за секретара – приповеда Таня, хтора ма найдлугши стаж у Националним совиту Руснацох. На концу, за Таньчу нє мож нє спомнуц и тото же є вше порихтана помогнуц и змирено найсц ришенє за шицко. Єдна є з тих хтори вельо беру на себе и правда, вше су за бину, алє би без нїх бини анї нє було. ■
РУСКЕ СЛОВО 23
PREGLYD 2020
ЛЮДЗЕ, РОКИ, ЖИВОТ
ГУМАНОСЦ У РОКУ ЗА НАМИ
Пишу: Редакция и мрежа дописовательох
ДОБРЕ ТОМУ ХТО ПРИМА, ИЩЕ ЛЄПШЕ ТОМУ ЦО ДАВА
Филантропия, або иншак поведзене, добра дзека ґу людзом и даванє за чийошик добро, у нашей жеми ма длугу и богату традицию. На власней скори солидарносц и чловеколюбиє спознали велї ище 90-тих рокох, най нє идземе вельо далєй, бо су якош вше вираженши у часох економскей кризи, алє и чежких часох у хторих и нєшка жиєме пре ґлобалну пандемию хтора залапела цали швет. Од гуманосци и помогнуц дакому нашо людзе нїґда нє сцекали, гоч дзе и як жили
Н
ЧОМ ЛЮДЗЕ ПОМАГАЮ? – Кед дахто филантроп, вон таки нє лєм пре економски потреби других людзох, баржей трима до того же буц гумани, донирац пенєж, або нє лєм финансийни средства, то добре дїло, просто поведзено то у людскей природи. Людзе зме кед даваме, а даванє то любов. Кед даме, щиро, чувствуєме ше барз добре, то як даяки благослов, а велї помагаю и прето же думаю же на тот способ змоцнюю свою заєднїцу – гвари психолоґиня Оливера Стойшич.
24 РУСКЕ СЛОВО
а тот завод здогаднєме як у Коцуре и Керестуре филантропию нєпреривно розвиваю добри людзе, алє и кому тота помоц дала надїю. У року хтори за нами, у Руским Керестуре, реализовани три векши гуманитарни акциї у хторих донаторе, з найвекшей часци привреднїки, як и гумани поєдинци, тром фамелийом обезпечели закрице над главу и основни условия за живот. Успишно реализовани и даскельо менши акциї у хторих ше зберало пенєж за лїченє чежко хорих дзецох. У наших новинох зме писали о першей гуманитарней акциї у тим року за Александра Фаркаша, хторому була покалїчена похребцина, а пре чежки финансийни стан, лїченє себе нє могол обезпечиц. Акцию теди розпочал його школски товариш, Елемир Надь, та ше о кратки час зорґанизовали Александрово приятелє, хтори му, з помоцу донацийох з валалу, вибудовали нову просторию за биванє. На помоц ше одволали и тапетарски, алє и други фирми з валалу, хтори даровали финансийну або иншаку помоц, так же Александрови обезпечени и одходи до регабилитацийних центрох. На инициятиву людзох хтори го познаю, пошвидко порушана и акция збераня пенєжох Иванови Винайовому, акция почала зоз поставяньом шкатулох за добродзечни прилоги по предавальньох, пекарньох и кафичох, а потим ше на акцию одволали и други гумани поднїмателє хтори помоц понукли у роби. Нє прешол анї мешац, а назберане 108 000 динари, як зоз валалу, так и од наших людзох зоз Канади и Нємецкей, та ше почало и з оправяньом його обисца. Виляти бетон до просторийох, помоцнєна електрична инсталация, вибити мури за даскельо облаки, и шицко друге по сам конєц кед унєшени мебель.
„Рускомуˮ Иґора Фейдия, у хторей ше помагало Чапковей фамелиї так же им мушело обезпечиц закрице над хижу. Помогли коло 40 спонзоре – привреднїки з валалу, гумани поєдинци, як и Општина Кула хтора зоз своїма донациями помогла купиц материял за закрице, стиропор за термоизолацию хижи, нови облаки, ламинат и мебель. Даскельо тапетарски роботнї зоз валалу, дзецом, Лени и Алекови, подаровали два посцелї, писаци столи и ормани, а на концу достали и рахункар же би могли провадзиц школску наставу. Окрем векших гуманитарних орґанизцийох хтори вимагали вецей часу и добру орґанизацию, у Керестуре порушани и кус менши, у хторих ше помагало чежко хорим дзецом, Йованови зоз Коцура и Уни Вуканац зоз Червинки. У Керестуре и надалєй остава пракса же би ше раз мешачно зберало пенєж за по єдно хоре дзецко зоз кулскей општини.
ЗА ЛЕНУ, АЛЕКА, УНУ...
ЗА ЙОВАНА
Ушлїдзела ище єдна векша гуманитарна акция порушана на инициятиву о.д. секретара Месней заєднїци Михайла Пашу и директора
У Коцуре порушана гуманитарна акция спомнутого трирочного хлапца Йована Панайотова, а о шицким зме наших читачох по-
Оправянє Чапковей хижи
1. ЯНУАР 2021.
ljudze@ruskeslovo.com креви до мозґу котри виволал епилепсию, церебралну парализу и завадзаня у розвою. Прето Йован нє може шедзиц, бешедовац, анї ходзиц. Нєобходни му каждодньово физикални терапиї, регабилитациї у баньох и физикалних центрох, алє и средства за драгово трошки и зме сценє покля тирва лїченє. Йованови сцигую вельо порученя и уплати од людзох добрей дзеки, а шкатули котри поставени у предавальньох у Коцуре, Вербаше и Србобрану ище вше там поставени. За шицку помоц и труд людзох же би Йованови олєгчали драгу ґу виздравеню родичи гваря же су нєпреповедзено шицким подзековни – гвари Сандра. ЗА НАТАШУ
Йован Панайотов на регабилитациї
рядно информовали у наших новинох и на нашим сайту. Зберало ше пенєж за його регабилитацию, а до тей акциї ше уключели велї орґанизациї, та так и Гуманитарна фондация „Будз гумани – Александар Шапич” дала Йованови число прейґ котрого достава добродзечни прилоги. Помогли и школа и церква у валалє и општина Вербас, и як спомнуте, жителє Руского Керестура. На Фейсбуку постої и ґрупа под назву „За Панайотов Йована”, дзе тиж мож помогнуц тому хлапцови. До шицкого уключени и Йованово родичи, Сандра и Райко, як и цала фамелия, хторим, без огляду на вельки бриґи и препреченя, найвекша награда ошмих на Йовановей твари. – Йован ходзел до Вукового центру до Нового Саду, вежбал по штири годзини и видно же єст полєпшаня, дакус му лєпше и лєгчейше, и нє дармо зме чекали 9 мешаци на термин. Понеже Йован ма епилепсию, я мушим буц присутна на вежбох. Тиж, ходзиме и до Студия „Ласер” дзе зоз Йованом роби Душица Перович, а нащивюєме и „Белаву птицу” у Кули. Чекаме на одход до приватней поликлинїки „Ренона” у Австриї, а мали зме пойсц до Банї Ковилячи, но, пре тоту ситуацию зоз корона вирусом, увидзиме як ше шицко будзе одвивац – гвари Сандра, Йованова мац. Йован народзени у термину и по народзеню до стал високи оцени, алє пиятого дня по приходу дому мал вилїв
ПОМОЦ ПРЕЙҐ ЛИЦИТАЦИЙОХ Однєдавна иснує ище єден способ помоци хорим дзецом, так же нови або половни ствари мож лицитовац прейґ Фейсбук ґрупи „Буди хуман – хуманитарне лицитације”, а достати пенєж ше преруцує на рахунок хасновательох двох гуманитарних орґанизацийох꞉ „Буди хуман” або „Подржи живот”. Тот хто кладзе лицитацию, сам вибера початну цену предмета, вибера и хаснователя фондациї за кого жада зберац пенєж. Лицитация тирва 24 г, док за вреднєйши ствари лицитация тирва по тамаль, док тото цо на предай нє достанє найвекше понукнуце. У Руским Керестуре, прейґ лицитацийох потераз назберане коло 40 000 динари, а тоту обовязку окончовали Марина Дудаш зоз свою шестру Наташу Гайдук. Вони два, за людзох хтори нє маю шлєбодного часу або знаня о рахункарох и дружтвених мрежох, волонтерски поставяли предмети за предай на тей Фейсбук ґрупи.
1. ЯНУАР 2021.
Наташа Ґайдош млада дзивка зоз Коцура котра ше зочела зоз вельку траґедию кед мала лєм осемнац роки. Початком 2018. року дожила чежке транспортне нєщесце и була барз покалїчена, нажаль остала без лївей ноги, а лїкаре ше борели за єй живот. Наташа прешла през длуге лїченє у шпиталю, як и през числени операциї. За посцель и инвалидни кочик була вязана штири мешаци, потим достала першу социялну протезу зоз котру направела свойо перши крочаї. За Наташу тиж орґанизовани числени гуманитарни акциї, концерти и рижни збуваня. Дзекуюци шицким добронамирним людзом и донацийНаташа Ґайдош ом, средства були назберани и вона того року достала протезу котра праве за ню правена. Алє, проблеми ше ознова зявели. По єй словох, тота протеза ю огранїчує у ходзеню и каждодньових активносцох. – Мнє потребна протеза зоз микропроцесорним колєном, и вона би ми олєгчала каждодньови живот. Алє мушим повесц же цали тот час моя фамелия, приятелє и людзе коло мнє ме потримую и помагаю ми. Шицким сом барз подзековна. Дзецом и тим котри ше боря з даяку хороту лєбо покалїченьом як и я, поручела бим же лєм най патра напредок и най од борби нє одуставаю – гварела Наташа. И вона однєдавна хаснователь Гуманитарней фондациї „Будз гумани – Александар Шапич” и ма свойо число. Кажда помоц ше вше зда, а и гражданє вше добре препознаю дзе є найпотребнєйша. Здравє вше на першим месце, марґинализовани, загрожени ґрупи людзох, худобство, вше у фокусу, а дзека же би ше шицким тим цо ше нє можу школовац помогло, рошнє з дня на дзень. Людзе ше вше частейше здружую у помоци, волонтеризме, акцийох и фондацийох, цо лєм указує же и у тей обласци найважнєйше поставиц добри фундаменти хтори буду ґарантовац же людска гуманосц нє лєм же ма смисла, алє є чловекова сущна потреба. ■
РУСКЕ СЛОВО 25
PREGLYD 2020
ДУХОВНИ ЖИВОТ ПОДЇЇ У ВИРСКИМ ЖИВОЦЕ
НАГОДА ЗА ПРЕВИПИТОВАНЄ СЕБЕ Проблематична епидемиолоґийна ситуация моцно уплївовала и на духовни живот, зменшане число вирних и активносци у церквох, алє швета преславени, и то була, а и тераз є ище вше, нагода за глїбше спатранє духовносци у чловекови
К
атолїцки владикове у Републики Сербиї, медзи хторима и наш епарх кир Георгий Джуджар, 8. мая послали писмо, упутство священїком и вирним о богослуженьох и церковним живоце после утаргованя позарядового стану пре вирус корона, маюци у оглядзе почитованє державних предписаньох и совити фаховцох. Сообщене же вирним хтори пре оправдану причину нє можу присц на Службу Божу внєдзелю, дава ше пребаченє и препоручує провадзенє прейґ медийох и духовне причащанє. После новей габи ширеня хороти, то нам важне, бо нас унапрямує на глїбше провадзенє литурґийного и церковного живота, ослухованє себе, своєй совисци и нєпреривне молитвово приблїжованє ґу Богу. МАМЕ ДОБРУ ПОМОЦ За лєпши духовни живот, попри добрей дзеки, потребни и помоцни средства. У Манастире шестрох служебнїцох Непорочней Дїви Мариї у Коцуре, у септембру означена 6-рочнїца од снованя Духовней читальнї о. Кирила Селецкого. Як гварела ш. Михаїла, у нєй ше находза скоро 3 тисячи кнїжки, велї драгоцини, красни, добри и квалитетни, о живоце святих, романи, Библиї, аж и Библия за цемних. Тиж єст и фахово кнїжки, дзецински часописи, за младих и материяли за виронауку. Таки читальнї у наших крайох мало єст. Заш лєм, попри менєй-вецей доступней литератури и вирских змистох, маме и квалитетних священїкох и вироучительох хтори можу помогнуц же бизме жили баржей по християнски, а то значи и же бизме лєпше преходзели през чежкосци. Дахто можебуц пове же мож жиц и без церковних змистох, алє вец ше лєгчейше случа и проблеми, як цо, наприклад, же на коцурским Малим теметове, 1. септембра, валалчанє нашли поваляни и очкодовани 14 надгробни памятнїки у старей часци и 5 памятнїки у новей часци теметова. Людзе ше питали одкадз то и кому то требало... ВИХАСНОВАНА СУЧАСНА ТЕХНОЛОҐИЯ Рок 2020. нєзвичайни пре пандемию одражел ше и у Парохиї св. оца Миколая у Руским Керестуре. Велї подїї, стретнуца, и подобне, або преложени, або анї нє отримани, лєбо були и прилагодзених обставинох. Од марца, кед уведзени позарядови стан и кед забранєни и богослуженя у церкви, вирним нє було лєгко. З часом ше нашло яке- таке ришенє и вихасновало сучасну технолоґию, та 29. марца зоз катедрали першираз Служба Божа преношена директно прейґ нового Фейсбук профилу. На таки способ, онлайн препровадзене и шве-
26 РУСКЕ СЛОВО
то Пасхи, а часточно и Кирбай кед ше вирни уж у векшим чишлє врацели до церкви. Як добри здобуток такей ситуациї, директне преношенє богослуженьох кажду нєдзелю и на швета, остало стаємне. Концом мая на нєзвичайни способ увагу на себе обрацела найстарша икона Мариї Водицовей, и утвердзене же 2021. року будзе 160 роки як є намальованя. На Русадля, 31. мая, першираз була виложена опрез олтара у лєтнєй каплїци, а будзе ше глєдац и способ як ю обновиц. У керестурскей парохиї ше нашло способ як орґанизовац потримуюци стретнуца „Позитивна минутаˮ цо була велька духовна и психична помоц вирним. ПАСТОРАЛНИ ЦЕНТЕР Специфична подїя у керестурскей парохиї у тим року була и кед у новембру почал робиц и пошвецени Пасторални центер „Блажена Йосафата”, хтори порушали шестри служебнїци Непорочней Дїви Мариї. У нїм ше збераю дзеци и цали фамелиї на духовни друженя, рижни роботнї, поготов з тима, з хторима ше чува народну и вирску традицию. Кед слово о традициї, уж по старим сторочним обичаю, сримскомитровицки вирни ше зишли и пошвецели велї венчики з польовим и лїковитим квецом на швето Яна, народзеня Йоана Хрестителя. Як потолковал о. Владислав Варґа, тот обичай принєшени зоз Львова, а у старим краю го вирни практикую и на Русадля, на Маковея и на швето Успениє. Обичай затримани ище у Коцуре, а вирни у Индїї пошвецаю венчики з квецом на швето Евхаристиї, цо принєсли як звичай зоз собу зоз парохийох у Босни. ■ М. Горняк Кухар/М. Афич 1. ЯНУАР 2021.
duhovni@ruskeslovo.com
ПОСЛЕ 65 РОКОХ ДЗИЯКОВАНЯ У МИКЛОШЕВЦОХ, АНТОНЬ ЛЇКАР ДОСТАЛ ВИСОКЕ ПРИПОЗНАНЄ
БЛАГОСЛОВ СВЯТОГО ПРИСТОЛУ На Перши дзень Крачуна, у миклошевскей церкви Рождества Пресвятей Богородици, после Служби Божей, парох о. Роман Ступяк уручел дзиякови Антоньови Лїкарови благослов Святого Пристолу з нагоди 65-рочнїци дзияцкей служби у церкви. Антонь Лїкар народзени 1935. року, а уж як 12-рочни хлапец почал шпивац у церкви. Оженєл ше 1953. року зоз Леону, народзену Емейди. По одслуженю войска, почал поряднє шпивац у церкви як дзияк и од теди по нєшка нє вио стал, гибаль лєм пре хороту, а и то було барз ридко. Дзияк Тонко, як го волаю, Служби Божо шпива по музики Чайковского док векшина грекокатолїкох у Горватскей шпива по Мокраньцoвей музики. Як сам раз виявел, найвецей го шпивац научел о. Йоаким Холошняй, хтори велї роки бул паноцец у Миклошевцох. З нагоди 65 рокох службованя як дзияк, попри папового благослову, дзияк и дзиячка достали дарунки и од Церковного одбору. Пре пандемию, виостало векше славенє, алє шицки дзиякови зашпивали „Многая лїта”, же би його прекрасни тенор ище велї роки одгуковал у миклошевскей церкви на славу Божу, а на радосц шицким хтори дзечнє приходза до того храму. А. Б.
СРИМСКА МИТРОВИЦА
ПОШВЕЦЕНА ИКОНА СВ. ЙОСАФАТА Понеже о два роки будзе 400-рочнїца од шмерци святого священомученїка Йосафата и 60-рочнїца як його мощи пренєшени до базилики святого Петра у Риме, парохиянє у Сримскей Митровици жадали обновиц и положиц до церкви стару икону котра була роками заруцана у архиви. Понеже икона, велькосци 70/100 цм, була лєм на платну без раму и руйнована, вирни назберали
1. ЯНУАР 2021.
средства же би ше ю реставровало и зарамело. Икона пошвецена 27. децембра, з вирнима у красним чишлє и мирами осторожносци, радосно, же вона будзе стац на муре коло бочного олтара Покрову, дзе ше єй годни поклонїц и модлїц за помоц. Святи Йосафат, грекокатолїцки архиепископ полоцки, умар як мученїк за єдносц Церкви Христовей 1623. року. За блаженого є преглашени 1643. року, а за святого канонизовани за цалу Католїцку Церкву 1867. року. После велїх преношеньох мощох святого, же би их нєвирни нє знїщели, 1917. року пренєшени су до грекокатолїцкей церкви св. Варвари у Бечу, а после Другей шветовей войни до Риму, дзе су святочно виложени у церкви св. Петра, за почитованє. Цикаве же у Церкви св. Петра поховани лєм римски папове, а вон єдини як владика, и то нашей Церкви. Святочне преношенє мощох 1963.року запровадзел папа Павло VI у присутносци кардинала УГКЦ Йосифа Слїпого и других владикох, медзи котрима бул и наш владика др Гавриїл Букатко. о. В. В.
РУСКЕ СЛОВО 27
informator@ruskeslovo.com
ОСТАТНЇ ПОЗДРАВ Дня 16. децембра 2020. року зохабел ме занавше мой мили
ЗВОНКО ЯКИМ (1984–2020) з Коцура Барз траґичне тото цо нам ше случело. Отримує ме у живоце лєм тото кед подумам же тот швет лєм єден з велїх шветох хтори исную источашнє. Пришол ци час да пойдзеш зоз того швета до другого. Модлїм ше же би твоя драга була мирна и же би шлєбодно одпущел свою душу. Енерґия нє нєстава, лєм меня свою форму. На тим швеце иснує исте количество води и енерґиї, як цо их було и на початку часу. Ти нє страцени, находзиш ше у заградки у плодох рошлїнох хтори ши засадзел, у животох хтори ши дотхнул, свидоми ти того або нє. Вше ши бул любезни и давал ши шицко од себе же биш защицел наймилших, а нєт шмелшого дїла од того. Нє будз обесхрабрени, то лєм наш перши живот. Найдземе ше, як и вше, у шлїдуюцим. А там будземе благословени зоз заєднїцким животом, бо зме длуство напредок виплацели. За тераз одпочивай, бо битка була заморна, а я це пренайдзем тельо раз кельораз будзе потребне же би нашо упарти шерца достали можлївосц и дошлєбодзенє же би були щешлїви вєдно занавше. Вично ожалосцена твоя дзивка Tonette Alloso 28 РУСКЕ СЛОВО
1. ЯНУАР 2021.
informator@ruskeslovo.com ОСТАТНЇ ПОЗДРАВ Дня 16. децембра 2020. преселєл ше до вичносци мой мили унук
ЗВОНКО ЯКИМ (1984–2020) з Коцура Пошол ши до швета, обецал же ше врациш, чекали зме це, алє... Спочивай у мире Божим и най це ангели чуваю! Вично ожалосцена твоя баба Хелена Шайтош зоз сином Яником ОСТАТНЇ ПОЗДРАВ Дня 16. децембра преселєл ше до вичносци
ЗВОНКО ЯКИМ (1984 –2020 ) з Коцура Звонку, пошол ши до вичносци сциха и нєсподзивано. Красни памятки нам остали, а вони нас буду вше на це здогадовац. Твой кум Владимир, кума Славка, Иван, Ваня, Ненад и мала Нина Спочивай у мире Божим! 1. ЯНУАР 2021.
ОСТАТНЇ ПОЗДРАВ Дня 28. децембра преселєл ше до вичносци мой мили супруг з хторим сом пожила 50 роки. Дзекуєм ци за нєсебичну любов и радосц хтору ши ми давал
МИРОН ПУШКАШ (1949–2020) з Дюрдьова Вично будзеш у моїм шерцу. З любову твоя супруга Мелана Спочивай у мире Божим! ОСТАТНЇ ПОЗДРАВ Дня 28. децембра занавше нас зохабел мили супруг, оцец и швекор
МИРОН ПУШКАШ (1949–2020) з Дюрдьова Пошол ши сциха и нєсподзивано, наздаваме ше знаш кельо зме це любели. Тераз ши занавше у наших шерцох, думкох и молитвох. Вше зоз тобу твойо наймилши – супруга Мелана, синове Влада и Звонко и нєвеста Лина Спочивай у мире Божим!
РУСКЕ СЛОВО 29
informator@ruskeslovo.com ОСТАТНЇ ПОЗДРАВ Дня 22. децембра престало дуркац шерцо мойого супруга, оца, дїда, швекра и жеца
ЯНИ ВАРҐА (18. Х 1951 – 22. ХI 2020) з Коцура
ОСТАТНЇ ПОЗДРАВ Дня 28. децембра преселєла ше до вичносци наша мила мац и баба
АНКИЦА СЕМАН народзена Шеґо (1944–2020) з Руского Керестура
Остала пражнїна у нашим обисцу. Нє чуц твой мили глас: Левон, Левон, Монико и Валерийо! Чекал ши свойо унуки: Алберта, Маринку, Едварда и Бошка. Твойо вредни руки и велька сцелосц каждому помогнуц нараз ше страцела. Нє забуду це нїґда твойо наймилши як и жецове Йовґен и Драґан, швекра Ґубашова и родзина Варґова и Ґубашова Най це ангели чуваю и спочивай у мире Божим!
Пошла ши сциха и нєсподзивано. Твою любов и доброту ґу нам вично будземе чувац и паметац у наших шерцох, думкох и молитвох. Твоя дзивка Даниєла зоз супругом Деяном, и унуки Алекса, Ана Мария и София Сопково Спочивай у мире Божим!
СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ Дня 23. децембра наполнєл ше смутни рок як нас занавше зохабел наш мили супруг, оцец, дїдо и прадїдо
ОСТАТНЇ ПОЗДРАВ Дня 28. децембра преселєла ше до вичносци наша мила мац и баба
ВЛАДИМИР НОВАК (1939–2019) з Вербасу З любову и почитованьом красни памятки на ньго вично чуваю супруга Любица, син Владимир, дзивка Валентина, нєвеста Менда, жец Ґоран, унуки Сандра, Адрияна, Санела, Николета зоз фамелиями, Мариєта и Деян Спочивай у мире Божим!
30 РУСКЕ СЛОВО
АНКИЦА СЕМАН народзена Шеґо (1944–2020) з Руского Керестура Пошла ши сциха и нєсподзивано. Твою любов и доброту ґу нам вично будземе чувац и паметац у наших шерцох, думкох и молитвох. Твоя дзивка Оливера зоз супругом Любом, и унуки Даниєл и Никола Накичово Спочивай у мире Божим! 1. ЯНУАР 2021.
informator@ruskeslovo.com IN MEMORIAM Дня 27. децембра занавше од нас пошол наш мили оцец и дїдо
ЙОАКИМ НАДЬ (1940–2020) з Руского Керестура Мили оцец и дїду, будземе це навики чувац у своїх шерцох и здогадовац ше красних памяткох хтори зме препровадзели з тобу. Ожалосцени дзивка Златка, син Славо и син Дзвоно, и унучата Деян, Иґор и Тамара Най це ангели чуваю и спочивай у мире Божим!
СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ Дня 2. януара наполнї ше рок як нас занавше зохабел и преселєл ше до вичносци наш мили тато и дїдо
ОСТАТНЇ ПОЗДРАВ Дня 21. децембра 2020. року нєсподзивано нас зохабел и пошол до вичносци наш мили
ЗЛАТКО КРСТЕВСКИ (1964–2020) з Петроварадину Памятку на його любов и доброту у своїх шерцох навики буду чувац синове Дарко и Небойша, и дзивка Сладяна, и тета Славка зоз супругом Славком Макайовим Спочивай у мире Божим!
СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ Пред 20 роками нас занавше зохабела моя мила шестра
МАРИЯ КРСТЕВСКИ народзена Будински (1936–2000) з Петроварадину Твою доброту и любов вично будземе чувац у своїх шерцох. Твоя шестра Славка зоз супругом Славком Макайовим зоз Руского Керестура Спочивай у мире Божим!
ОСТАТНЇ ПОЗДРАВ Дня 21. децембра 2020. року преселєл ше до вичносци наш мили
ЗЛАТКО КРСТЕВСКИ (1964–2020) з Петроварадину У красних памяткох навики го будзе чувац нина Марча Чизмарова зоз дзецми – Мижом и Златку и їх фамелиями Най спочива у мире Божим!
OGLA[OVANW e-mail: informator@ruskeslovo.com дочасове число телефона 021/3020167 роботни дзень од 9-14 годзин
СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ Дня 18. марца наполня ше три Дня 3. януара наполнї ше смутсмутни роки як нас занавше оха- ни рок як нас яанавше охабел бела наша мац, баба и швекра наш оцец, дїдо, швекор
ВЛАДИМИР ЛЕМАК (1946–2020) з Руского Керестура Будземе навше паметац твою веселу подобу, твой витор хтори ши нам кажди дзень давал до хрибта же бизме предлужели напредок. Вично ожалосцени твойо наймилши – Зорица, Владимир и Светлана зоз фамелиями Спочивай у мире Божим! СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ Дня 1. януара 2021. року напол- Дня 5. юния 2021. року наполнї нюю ше 10 роки ше преселєл до ше рок як ше преселєла до вичвичносци наш мили носци наша мила
МЕЛАНИЯ КОЗАР ЯКИМ КОЗАР (1942–2011) з Руского Керестура (1946–2020) У красних памяткох навики вас чува брат Михал зоз супругу Сену, и дзецми зоз їх фамелиями Спочивайце у мире Божим!
1. ЯНУАР 2021.
ДЮРА ИВАН МАРЯ ИВАН (1942–2010) (1943–2018) з Коцура З любову и почитованьом памятку на нїх вично будзе чувац син Микола зоз супругу Жаклину и унукове Петро и Павле СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ Дня 21. децембра 2020. року Дня 11. децембра 2020. року наполнєли ше 13 жалосни роки наполнєли ше 6 жалосни мешаяк нас занавше зохабел наш мили ци як нас занавше зохабела наша мила мац и баба оцец и дїдо
ЛЕОНА ЧАКАН СИЛВИ ЧАКАН (1931–2020) (1925–2007) з Руского Керестура Мили нашо, вашу доброту, любов и пожертвовносц навики будземе чувац у наших шерцох. Дзивка Нада, жец Михал и унуки Боян и Марияна Спочивайце у мире Божим!
РУСКЕ СЛОВО 31
informator@ruskeslovo.com СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ Дня 28. децембра наполнєли ше штерацец днї як ше до вичносци преселєл наш мили оцец, дїдо и прадїдо
ЮЛИЯН ВАРҐА (1928–2020) з Руского Керестура Хиби нам твойо присуство. Жиєш и далєй у памяткох своїх наймилших Спочивай у мире Божим!
СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ Дня 10. януара наполнї ше рок як нас занавше зохабела наша мила мац, баба и прабаба
ЯВНА ПОВОЛАНКА ЗА ВИДАВАТЕЛЬНИ 2022. РОК НВУ „Руске слово” од 1. януара 2021. року розписує поволанку за придаванє рукописох за обявйованє кнїжкох по руски з обласци поезиї, прози, наукових и есеїстичних жанрох, литератури за дзеци, младих и одроснутих. Рукопис треба же би бул написани по руски, у електронскей форми, унєшени до програми Ворд у системских майкросфтових Виндовс фонтох, треба же би мал помедзи штири и двацец друковани табаки (єден табак – 16 боки) и же би сполньовал нєобходни критериюми, котри оценї фахова комисия Видавательней редакциї. З рукописом треба послац Молбу у котрей буду наведзени точни податки о авторови, мено, презвиско (або псевдоним), електронску адресу и телефон, як и нєобходну информацию котру автор жада сообщиц Редакторови. Рукопис за видавательни 2022. рок треба послац найпознєйше по 1. септембер 2021. рок на електронcку адресу: ruske.vidavateljna@gmail.com. НВУ „Руске слово” нє длужне друковац кажди рукопис котри сцигнє на нашу адресу, а о поступку з рукописом Установа будзе благочасово информовац авторох. Городска управа за защиту животного штредку Городу Нового Саду, на основи члена 29. Закона о преценьованю вплїву на животни штредок („Службени глашнїк Републики Сербиї”, число 135/04 и 36/09) обявює
ОБВИСЦЕНЄ
МАРИЯ БАЛЇНТ (ВЕСЕЛ) (1931–2020) з Дюрдьова Зоз красну памятку и молитву чуваю це дзивка Ганча зоз фамелию Ковачову Спочивай у мире Божим! СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ Дня 10. януара наполня ше 20 жалосни роки як нас занавше зохабел наш мили и єдини син
о принєшеним ришеню же нє потребне преценьованє на животни штредок проєкта Ношитель проєкта „НИС” а.д. Нови Сад, Народного фронта 12, поднєсол вимогу за одлучованє о потреби преценьованя вплїву на животни штредок „Вибудов ґазних ґенераторох главного роботного центра „НИС” а.д. Нови Сад зоз доводним ґазоводом и реконструкция цеплотних подстанїцох катеґориї Б, класификацийне число 122012” на катастерскей парцели число 3922/2 К.О. Нови Сад II. Город Нови Сад. После запровадзеного поступку, Городска управа за защиту животного штредку дня 29. децембра 2020. року принєсла ришенє число VI-501-608/20 же потребне преценьованє вплїву на животни штредок и о одредзованю обсягу и змисту студиї о преценьованю вплїву на животни штредок, у повтореним поступку. Увид до предметного ришеня мож окончиц у просторийох Городскей управи за защиту животного штредку, Руменацка 110 а, Нови Сад, роботни днї у чаше од 10 до 15 годзин, на сайту Городскей управи за защиту животного штредку www. environovisad.org.rs. Заинтересована явносц може виявиц жалбу процив того ришеня у чаше од 15 днї од дня його обявйованя у средствох явного информованя, по тим орґану.
МАЛИ ОГЛАШКИ
ЙОАКИМ ДЖУДЖАР – Яшо (1960–2001) з Руского Керестура Роки преходза, алє ти навики жиєш у наших боляцих шерцох. Вше ши з нами у наших думкох и молитвох. Нїґда це нє забудземе. Ожалосцени мац Гелена и оцец Владимир Спочивай у мире Божим!
32 РУСКЕ СЛОВО
ДИХТОВАНЄ облакох и дзверох. Щици од витру, жими, праху, галайку, инсектох. МОНТИРАМЕ: – РОЛЕТНИ – ГАРМОНИКОВО ДЗВЕРИ
– ПАНТЛЇКОВО ДЗВЕРИ – МРЕЖИ ОД СУНЬОҐОХ – ВЕНЕЦИЯНЕРИ – ОПРАВКИ 025/5827-710, 060/5088-433 1. ЯНУАР 2021.
informator@ruskeslovo.com
ЯВНА МЕДИЙСКА УСТАНОВА „РАДИО-ТЕЛЕВИЗИЯ ВОЙВОДИНИ” (РТВ) Обявює
Шицки вибрани шпиванки виводза ше з провадзеньом Народного оркестра РТВ, у аранжману за Народни оркестер. Аранжерох виключно вибера Музична продукция РТВ. Подношитель прияви, односно композитор и текстписатель, можу у прияви предложиц вокалного солисту за шпиванку за котру подноша прияву. Одлуку о интерпретаторови КОНКУРС ЗА ФЕСТИВАЛ приноши Комисия. „РУЖОВА ЗАГРАДКА 2021” З посиланьом прияви на конкурс, подношитель (коУсловия конкурсa: мпозитор и текстописатель) дава согласносц же би Право участвовац на конкурсу за нови руски народни шпиванки маю шицки заинтересовани особи (ком- ше вибрани шпиванки перши раз явно виведли на позиторе и текстописателє) державянє Републики Фестивалу, преношели/емитовали на програми РНС Сербиї и странски державянє, з тим же иста особа мо- и РТВ зоз шицкима познатима модалитетами емитоже буц коавтор найвецей 2 (ДВОХ) шпиванкох. На ваня, зазначели, умножели и положели до обтоку, без конкурсу нє можу участвовац члени конкурсней коми- огляду на способ умножованя и кладзеня до оботку, зняли на ношачи звука, односно слики и звука, умносиї котра вибера шпиванки. Шпиванки котри ше посилаю на конкурс нє шму буц жели и положели до обтоку без огранїченя у виводзени анї обявени, а муша буц у духу рускей на- поглядзе числа прикладнїкох. Согласносц ше дава за родней музики. Дошлєбодзене приявйоває шпиванкох доручени шпиванки и шпиванки вименєни и прерокотри компоновани на иснуюци текст, односно на уж бени з аранжманами за потреби РТВ. Права ше побявени твор зоз обласци поезиї, под условийом же реноша як виключни предметно, часово и просторно автор текста, односно нашлїднїки, дали согласносц и и по чишлє без огранїченя. РТВ ма право наведзени же исти текст нє хасновани за компонованє и обявйо- права пренєсц на треци особи, без потребней согласносци коавторох. Зоз коавторами вибраних шпиванванє музичних творох. Прияву на конкурс ше посила по пошти, або особнє, кох ше заключує контракт. Надополнєня за коавторох виноша: на адресу: – текст: 2 500,00 динари нето ЯВНА МЕДИЙСКА УСТАНОВА – музика: 4 500,00 динари нето „РАДИО-ТЕЛЕВИЗИЯ ВОЙВОДИНИ” – аранжман: 4 500,00 динари нето. Радио Нови Сад – за Фестивал „РУЖОВА ЗАТочни датум и термин отримованя фестивала ГРАДКА 2021” будзе познєйше обявени (на сайту РТВ www.rtv.rs, у НЄ ОТВЕРАЦ тижньових новинох «Руске слово» и на програмох Каменїцка драга на руским язику РТВ), маюци у оглядзе условия у Нови Сад – Петроварадин вязи зоз пандемию вирусу COVID-19. Приява ше состої з двох ковертох (означени як КоНагради котри ше додзелюю на Фестивалу то верта 1 и Коверта 2), обидва у трох прикладнїкох, до награди жирия и публики у пенєжней суми и то: котрих треба положиц шлїдуюце: – I Награда жирия за автора музики (музику/ком– Коверта 1 – нотни запис композициї и текст на рупозицию): 20.000,00 динари нето ским язику под шифру – II Награда жирия за автора музики (музику/ком– Коверта 2 – ришенє шифри, з податками коавторох позицию): 10.000,00 динари нето (композитор и текстописатель): – III Награда жирия за автора музики (музику/ком1. мено и презвиско позицию): 5.000,00 динари нето 2. адреса – Награда жирия за аранжман: 10.000,00 динари 3. контакт телефон и e-mail. Подношитель прияви одвитує за точносц податкох о нето – Награда жирия за текст: 10.000,00 динари нето шпиванки и коавторох. У случаю же ше хаснує текст – Награда жирия за интрепретацию: 10.000,00 уж обявеного твора зоз обласци поезиї, треба доручиц динари нето податки о авторови текста и согласносц за хаснованє – Награда публики: 0.000,00 динари нето текста пре компонованє музичного твора. Награда публики ше додзелює за шпиванку и Конкурс отворени од дня обявйованя на web сайту дзеля ю на єднаки часци автор музики, текста, www.rtv.rs и у тижньових новинох „Руске слово” до 31. януара 2021. року. Прияви котри сцигню по за- аранжмана и интерпретатор. Награди жирия доставаю ше у зависносци од вераню конкурса(01.02.2021.) нє буду ше розпатрац. Прияви котри сцигню на конкурс ше нє врацаю. По- достатих бодох. Члени жирия додзелюю боди (од 1 дношитель прияви нє ма право поцагнуц приявени до 15) окреме за музику, текст, аранжман и интерпретацию. Награду достава коавтор шиванки, односно шпиванки. Од доручених приявох – шпиванкох, Комисия, мено- интерпретатор зоз найвецей достатима бодами, а у вана з боку РТВ, вибера 16 котри буду виведзени на случаю награди за музику/композицию, перши тройо фестивалу. Кед Комисия констатує же нєт достаточне коавторе. Публика гласа писано (на окремним лїстку). число квалитетних композицийох, фестивал може буц отримани и з меншим числом вибраних нумерох. Зоз Награду достава шпиванка котра достанє найвецей коавторами шпиванкох, котри буду виведзени, закл- гласи. Шицки додатни информациї мож достац: ючує ше контракт. У случаю хаснованя уж обявеного – на телефон +381 21 290-2577 текста/твора з обласци поезиї, контракт подписує авт– на e-mail: rusinska.radio@rtv.rs ор текста, односно нашлїднїки автора текста. 1. ЯНУАР 2021.
РУСКЕ СЛОВО 33
PREGLYD 2020
СПОРТ СПОРТСКИ ЖИВОТ У ПРЕШЛИМ РОКУ
ОБЧЕКУЄМЕ ДОБРИ РЕЗУЛТАТИ Пре пандемию вируса корона, спорт, як и велї други ствари, бул у другим плану. Тей яри одказани велї спортски змаганя, фодбалски стретнуца у европских и шампионских лиґох, кошаркашски стретнуца, Олимпийски бависка хтори требали буц отримани того лєта у Токию, у Япону... И кед хорота дакус попущела, на спортских аренох ше бавело стретнуца и отримовало змаганя, алє без публики
З
оглядом на вельке число хорих у швеце и у нас, одказаних и преложених спортских змаганьох, у спортским жарґону поведзено, мушиме припознац же вирус корона достал першу рунду. РУСИН И БАЧКА СОЛИДНИ, А ИСКРА ... На початку марца почало фодбалске першенство и Подручних лиґох дзе бавя нашо фодбалски клуби. Наздаваня и очекованя були амбицийни, алє... Од коцурскей Искри ше, насампредз, вецей очековало. То уж вецей сезони Клуб хтори у своїм дружтве єден з фаворитох за високи пласман. Можебуц же ше екипа нє знашла у нових нєвигодних обставинох, можебуц им хибела публика, бо ше бавело на празних стадионох, лєбо дацо инше, екипа после одбавених 17 колох сезони 2019–20. рок була на 14 месце (лєм два места од самого сподку) на таблїчки зоз 18 бодами. По 15. марец, датум кед претаргнуте перешенство, страцела 11 стретнуца. Дакус лєпши резултат витворела дюрдьовска Бачка, гоч и вона страцела обидва од екипох ФК „Петроварадин” и ФК „Индекс”. Екипа освоєла 19 боди и була на 13. месце на таблїчки. Русин, мож повесц же солидно бавел, гоч велї очековали вельо лєпши резултат насампредз прето же екипа була добра, цо указал и пририхтуюци период и початок сезони. Од 17 стретнуцох, Русин победзел на 9, три бавел нєришено, а 5 страцел. Назберал 30 боди и пияте место на таблїчки. Так ше закончела прешла сезона. У новей, лєм даскельо кола пред концом, лєм Бачка виправела гиршки и бависко и тераз екипа зоз Дюрдьова на 5. месце на таблїчки. Русин и
34 РУСКЕ СЛОВО
далєй, стандардно, у верху на 4. месце, а Искра и далєй на сподку таблїчки. АТЛЕТИКА И СТОЛНИ ТЕНИС Кед ше после 15. мая оможлївело предлуженє тренинґох професийним и другим спортистом зоз тренинґами почал и Атлетски клуб „Русин” з Руского Керестура. На першим змаганю, Першенстве Войводини за младших пионирох, хторе було отримане початком юния у Новим Садзе на Стадиону Войводини, участвовали и штверо дзеци з Руского Керестура – Филип Ноґо, Аня Ґоваля, Емина Няради и Ивона Рац. Участвовали у дисциплинох скаканю до висока, або до далєка и у бежаню 60 метерох. Посцигнути резултати на змаганю були одлични. У обегованю на 60 метери Филип Ноґо пребежал за 9,71 секунди, Емина Няради за 10,03, Ивона Рац 10,22 и Аня Ґовля 11,44 секунди. У дисциплини скаканю до далєка Емина Няради зазначела резултат од 3,41 метер, Аня Ґовля 3,17 м, а Филип Ноґо 3,00 метери, док у дисциплини скаканя до висока Ивона Рац прескочела 1,05 метер. Кед ше ма у оглядзе же атлетичаре Русина зоз тренинґами почали концом мая и же конкуренция на змаганю хторе отримане у Новим Садзе була наисце велька, то успих ма ище векщше значенє. Нсампредз же на каждей дисциплини було од 20 по 30 учашнїкох. Столнотенисере СТК „Русин” зоз Руского Керестура ознова почали поряднє тренирац у своїх просторийох у Спортскей гали концом мая, а по конєц юния одбавени заостати три першенствени кола. У своєй Южнобачкей лиґи Русин високо пласовани дзекуюци упартосци тренера Драґана Ковачевича и насампредз младих столнотенисерох медзи хторима: Матей Сабадош, Александар Шанта, Стефан Колошняї, Иґор Фейди и Матей Макаї. 1. ЯНУАР 2021.
PREGLYD 2020
sport@ruskeslovo.com
Столнотенисерски клуб „Русин” з Руского Керестура тей єшенї одбавел даскельо кола у Южнобачкей лиґи дзе ше змага, а резултат єдна побида и два пораженя. Русин победзел екипу СТК „Гайдук” зоз Чуроґу. Екипа у истим, алє и подмладзеним составе. БАВИСКА ЗОЗ ПРЕТАРГНУЦАМИ Концом рока, точнєйше 29. децембра у Петровцох, у Републики Горватскей отримана Рочна скупштина СБ „Яша Баков”, хтора источасно була и виберанкова. На схадзки ознова визначени два вельки проблеми зоз хторима ше уж роками зочую Бависка – перши финасийни, а други, хтори у блїзшей будучносци може буц пресудни, то же ше на Бавискох стретаю менєй-вецей исти особи, котри з рока на рок вше старши. Прешла сезона, без огляду на проблеми, була успишно закончена, а за тот рок було заплановане отримац 18 турнири – два вецей як прешлого року. На схадзки одредзени домашнї и рамикови час кеди турнири буду отримани у 29. сезони, а вибране и нове руководство Бавискох – за предсидателя ознова вибрани Иван Папуґа, а за подпредсидателя Владимир Иван. Орґанизацийно и финасийно шицко було на своїм месце, та турнирски рок у 29. сезони почал 15. марца. Домашнї першого турнира у билияру бул Руски културни центер, а отримани є у познатим новосадским Билияр клубу „Джокер”. Участвовали седем екипи, а порядни учашнїки зоз Републики Горватскей нє участвовали пре обєктивни обставини хтори спричинєл вирус корона. Ютре дзень шицки спортски змаганя и стретнуца у цалей держави пре вирус корона були претаргнути, та и турнири Спортских бавискох „Яша Баков”. Турнири предлужени аж штредком юния, точнєйше 13. юния, кед у Спортским центре у Шидзе отримани турнир у столним тенису. Концом истого мешаца на Паличу одбавени турнир у одбойки на писку, хтори у рамикох СБ „Яша Баков” орґанизовало Дружтво Руснацох Суботица. На турнир ше приявели 6 екипи, и то: СД „Русин” зоз Руского Керестура, ФК „Искра” зоз Коцура, „Папивинґ” зоз Вербасу, КУД „Тарас Шевченко” зоз Дюрдьова, РКЦ зоз Нового Саду и домашнї, Дружтво Руснацох Суботици. О два тижнї потим, у Коцуре бул отримани и турнир у вареню пасулї у котлїку. Того року то треци раз же ше така файта змаганя отримує.
1. ЯНУАР 2021.
Концом септембра, после ище єдного претаргнуца, у Жаблю на Єґрички отримани трунир у лапаню риби на друґов, а у октобру у Руским Керестуре отримани турнир у шаху. Як плановане на початку рока, отримованє 18 турнирох нє витворене. Остава ше наздавац же од яри идуцого року шицко будзе лєпше, та же ше врациме, кед нїч инше, голєм на таки условия яки були по тоту єшень кед слово о хороти. Вшелїяк же кед буду лєпши условия, годно отримац заплановани турнири Спортских бавискох „Яша Баков”. ЮВИЛЕЙ РУСИНОВИХ РУКОМЕТАШОХ У року за нами, хтори мож наволац и „корона рок” означени и єден значни ювилей – 60 роки Рукометного клуба „Русин”. Як пише у историї Клуба, рукомет, як спорт, до Руского Керестура сцигол 1946. року. До теди жительом вообще нє бул познати. Теди ше волал газена и бавело ше на фодбалским терену. Познєйше, як „мали рукомет”, на терену нєшкайшей велькосци, почал ше бавиц 1952. року. Найчастейше го бавели школяре Школи у привреди, док вона у Руским Керестуре робела. На орґанизоване бавенє ше прешло 1960. року, а нєодлуга, екипа була у рамикох СД „Русин”. Интересованє за рукомет у Руским Керстуре, теди, було вше векше, а у популарносци рукомету вельо допринєсол наставнїк Михал Рац Пицоль. На яр, 1960. року одлучене же би ше формовало рукометни клуб. Тедишня екипа бавела под меном ДТВ „Партизан” и з тим меном бавело ше цали рок. Алє од яри идуцого року ше почало бавиц под меном Рукометни клуб „Русин” хторе и по нєшка таке остало. Як поведзене, рукомет у Руским Керстуре преходзел през рижни фази – од газени, по терен у Старей школи, та аж по терен у Спортскей гали. Було вельо успихи и вельо наздаваня, щесца и смутки бавячох и вирних навиячох РК „Русин”. Єшеньску часци сезони 2019/2020. Русин закончел зоз шейсцома бодами на пиятим месце у Трецей рукометней лиґи сивер „Сивер”. Таки пласман нє потвердзує максимални потенциял хтори тота екипа може витвориц. Конєц тей змагательней сезони, окрем велького ювилея РК „Русин”, будземе паметац и по велькей хороти. Яки буду обставини у спорту у року хтори пред нами – увидзиме. Наздавайме ше же победзиме хороту и же ознова шицки спортисти, як и любителє спорта, буду уживац у посцигнутих добрих резултатох екипох за хтори бавя и навияю.■ Александар Паланчанин
РУСКЕ СЛОВО 35
СПОРТ МЕЛАНА САЛАМУН, РУКОМЕТАШКА ЗОЗ ДЮРДЬОВА
СПОРТСКИ КЛУБ ЯК ДРУГИ ДОМ
Пишe: Лидия КУХАР
Кед ше злуча младосц, талант и екипа дзивкох котра ше на терену зоз єдним попатрунком розумела, доставаме екипу у першей Войводянскей лиґи и котру добри глас надалєко провадзел. Свойо памятки на рукометни клуб „Бачка”, виприповедала нам Мелана Саламунова зоз Дюрдьова
С
портска история Дюрдьова ма вельо того нєвиприповеданого и нєодкритого. Велї памятки на успишни клуби ше ошвижую праве през розгварки зоз людзми котри роками жили за спорт и котри свою младосц препровадзели на спортских теренох. Єдна з нїх и наша собешеднїца котра свойо днї младо сци и полни дзевец роки препровадзела у Рукометним клубу „Бачка” и то як бавяч на позициї пивотмена. За рукомет ю вяжу лєм красни памнятки. – Рукомет сом почала бавиц цалком случайно, кед ме пайташки єдного дня поволали най придзем опатриц як випатра тренирац рукомет. Зацикавела ме тота поволанка, пошла сом на єден їх тренинґ, а од 1980. року по стала сом активни член Рукометного клубу „Бачка”. З початку ми було чежко тренирац, потеди мнє цалком нєпознати спорт, алє кед сом вошла до кондициї, шицко було вельо лєгчейше. Условия за трениранє нє були як нєшка. Теди ше нє тренирало у спортских галох
36 РУСКЕ СЛОВО
як цо млади нєшка маю нагоду, наша опрема була вельо скромнєйша, алє нам то теди нє завадзло. Тренирали зме на отвореним, на полиґону у центру валала, а паметам же ше кажди тренинґ мушел закончиц до ноци, бо на терену нє було ошвиценя – рефлектори. Теди клуб нє мал свойо про сториї за преблєканє, алє ше то робело у про сторийох тедишнєй Рускей школи котра нєдалєко од полиґона. То нє потривало длуго. Пошвидко ше нашо родичи орґанизова ли, назбера ли пенєж, потребни материял и почали муровац зоблєкальнї на полиґону котри ище и нєшка там стоя. Паметам же зме шицки вєдно участвовали у тей роботней акциї. Ишли зме зазберовац цегли на стари Пушкаров салаш, приношели их на терен и муровали про сториї. Покойни Йошка Ба лїн тов нам напра вел ре флекто ри и огради и наисце зме терен крашнє ушорели. То була окремна радосц за шицких нас. Мала сом чувство же муруєм други дом, бо сом го наисце так и доживйовала. Добре ше здогадуєм же нам велї людзе зоз валалу приходзели добродзечнє помогнуц, бо теди наисце людзе барз ценєли тот клуб и його роботу – приповеда Мелана. 1. ЯНУАР 2021.
sport@ruskeslovo.com
То нє було лєм место дзе ше тренирало рукомет, фодбал, кошарка, алє и место на котрим ше млади сходзели и дружели, а нєшка то цалком иншак. – Здогадуєм ше дня кед зме достали опрему за Рукометни клуб. То було наисце цошка за нас окремне. Чувствовала сом же сом теди постала часц барз важного клубу и цешела сом ше зоз тим – приповеда Мелана. РОЗУМЕЛИ ЗМЕ ШЕ ЗОЗ ПОГЛЯДОМ Як и у каждим тимским спорту, так и у рукомету, барз важна добра комуникация и порозуменє медзи бавячами. Дзивоцка рукометна екипа чий член була и Мелана, мала шицки тоти квалитети и праве прето ше високо пласовали и були на добрим гласу. – Мала сом щесце же сом тренирала у екипи котра ше барз добре розумела, так повесц, з поглядом єдней на другу. Вельо зме часу препровадзовали вєдно, бешедуюци о стратеґийох о тим же цо би могло лєпше, а цо нам добре идзе. То була екипа наисце талантованих дзивкох котри любели спорт и котри кажду шлєбодну хвильку препровадзовали на терену. Медзи нїма були: Радо слава Римскова, Анкица Остоїнова, Наталия Римскова, Марика Холошняйова, Светлана Костичова, Зденка Буилова, Єлена Малешова, Драґана Радичова, Єлена Мушицкова, Єя Тимкова – здогадує ше Мелана. Кажда успишна и квалитетна екипа споза себе ма доброго тренера котри водзи рахунку о каждим деталю, а у тим случаю то бул тренер зоз Чуроґу, Милош Аврамов. По Меланових словох, вон бул строги тренер котри вимагал дисциплину, роботу, а праве таки способ роботи ю и єй тим приведло по сам верх. Же екипа росла з рока на рок и же ше єй квалитет злєпшовал, мож видзиц по одличних резултатох котри зазначовали на рижних турнирох як у нашей жеми, так и споза єй гранїцох. Зоз клубом ше вельо путовало, а вшадзи ше зохабяло добри упечаток. Каждого року екипа ишла єден крочай напредок. – Помоц нам сциговала зоз каждого боку, та нам так єдного року єден од спонзорох обезпечел одход на пририхтованя аж до Словениї, то було 1986. року, а того истого року зме вошли до Войводянскей квалитетней лиґи, то друга лиґа од верху, цо бул барз добри пласман. Тиж так, спонзоре за змаганя обезпе1. ЯНУАР 2021.
човали автобуси за навиячох котри нас ишли потримовац и навияц за нас – гвари Мелана. СПОРТСКИ БАВИСКА „РУСКЕ СЛОВО” Раз рочнє були орґанизовани Спортски бависка „Руске слово” на котрих участвовали велї спортски клуби, а медзи нїма и Рукометни клуб „Бачка” зоз Дюрдьова. Мелана нам виприповедала як випатрало пририхтованє за єден таки значни турнир и як ше пласовали. – Здогадуєм ше же то були окремни пририхтованя за тото змаганє. То було цошка вельке за нас, бо зме знали же на змаганю участвую моцни клуби зоз велї местох зоз Войводини. Вельо зме ше пририхтовали, тренирало ше кажди дзень, а вигварки нє було. На тих турнирох углавном участвовали екипа РК „ЖСК” зоз Жаблю, екипи зоз Коцура, Руского Керестура, а було екипи и зоз Сриму. На тих турнирох ше вше виберало найлєпшого бавяча, ґолмана и то було интересантне – приповеда Мелана. Дзивоцка рукометна екипа зазначовала велї успихи, а єден медзи нїма бул праве на Спортских бавискох „Руске слово” 1985. року кед завжали перше место. Нажаль, рукомет и екипа у хторей бавела Мелана жиє лєм ище у здогадованю членох екипи, як и шицких хтори ходзели на полиґон потримац успишни рукометашки зоз Дюрдьова. Женски рукометни клуб уж длуго нє постої, гоч условия за бавенє и терниранє вельо лєпши як дакеди – и то нє лєм рукомету. У Дюрдьове обстал лєм Фодбалски клуб „Бачка” хтори тей сезони успишни високопласовани член Подручней лиґи Нови Сад. Чи ше ознова назбера ґенерация дзивчатох хтори би предлужели там дзе давних осемдзешатих рокох прешлого столїтия станула екипа Женского рукометного клуба „Бачка”, остава буц сцерпезлїви и наздавац ше. ■
ЗДОГА ДОВАНЯ НА ДАВНИ ЧАСИ Же екипа була наисце добра, зложна и квалитетна указує нам и тото же ше вони ище и нєшка зиду поприповедац и здогаднуц ше дньох препровадзених на терену и у спортскей опреми. – Крашнє то здогаднуц ше часох кед зме були як єдно и кед зме були мотивовани робиц дацо у чим зме шицки вєдно уживали – приповеда Мелана.
РУСКЕ СЛОВО 37
ИНТЕРМЕЦО
ГОРУЦИ ТЕПШИ Aна-Мария Ивков (инстаґрам ana.love.cooking)
Капкейк
Витрепац змегчане Потребне: масло зоз цукром и додавац єдно по єдно вайцо. ■ 220 ґрами муки Потим додац муку, пра■ 200 ґрами цукру щок за печенє и натарту ■ пращок за печенє скорку зоз лимуна. Добре ■ 4 вайца вимишац и наполнїц ■ ванелийов цукер фурмочки за мафини и ■ натарта скорка печиц у зогратей релни зоз лимуна на 180 ступнї дас 20 минути. За фил Пририхтац фил так же у ■ сок зоз штирох шерпенки зограц сок зоз штирох лимунох, у друлимунох гей миски витрепац ■ 150 ґрами цукру цукер, вайца и ґустин, та ■ ложка ґустину вец додац цепли сок зоз ■ 2 вайца лимуна. Шицко врациц ■ 40 ґрами масла до шерпенки и вариц на цихом огню док нє згушЗа декорацию нє. Фил охабиц же би ше ■ 4 бильчки охладзел и вец до ньго ■ 180 ґрами цукру умишац змегчане масло. ■ ложичка соку зоз Упечени мафини у лимуна штредку видлобац зоз ножом и полнїц их зоз филом зоз лимуна. Витрепац бильчки зоз цукром и зоз соком зоз лимуна. Украшиц мафини, а можеце их и ґриловац у релни дас 2 минути.
38 РУСКЕ СЛОВО
1. ЯНУАР 2021.
rusmak.ruske@gmail.com
ГОРУЦИ ТЕПШИ
Пририхтали: Лю. Цвеїч и Т. Салонтаї
Милана Младеновски (инстаґрам cooking.with.love_mm)
Медовнїки Помишац шицки „сухи” состойки за медовнїки, додац „влажни” и добре умишиц зоз руку. Масу подзелїц на 2 часци, закруциц до превидней фолиї и положиц до фрижидера же би одстало голєм годзину. Вец розогнац цесто на помученей подлоги (грубина – хто як жада, я розогнала на ценше). Виберац зоз фурмочками за медовнїки и шороПотребне нам: ■ 400 ґрами муки ■ 160 ґрами мелкого цукру ■ ванелийов цукер ■ 2 вайца ■ 3 ложки меду ■ 50 ґрами масла лєбо марґарину ■ ложичка сода-бикарбони ■ ложичка зомлєтого цимету ■ менєй як пол ложки мускатного орещка За ґлазуру за украшованє ■ бильчок ■ 200 ґрами мелкого цукру ■ ложичка соку зоз лимуна вац до тепши до хторей сце положели папер за печенє. Печиц на 170 ступнї дас 10 минути. Пририхтованє ґлазури за украшованє – бильчок добре витрепац, вец додац мелки цукер и сок зоз лимуна. Усипац до мещка за змарзованє и пребиц барз ценку дзирку и украшовац. Кед жадаце можеце до того додац и фарбу за єдзенє. Тото количество ґлазури досататочнє за одприлики пол количества медовнїкох. 1. ЯНУАР 2021.
РУСКЕ СЛОВО
39
ИНФОРМАТОР, ОГЛАШКИ, ИНТЕРМЕЦО
ГЛАСНЇК ПО РУСКИ
НОВИ САД – НА ПОЧАТКУ, У НОВИМ РОКУ
РОК LXXVII ЧИСЛО 1 (3922) НОВИ САД, 1. ЯНУАР 2021.
Фото: В. Вуячич
Фото: Вероника Вуячич
ЦЕНА 30 ДИНАРИ
ОГЛЯДНУЦЕ НА ПРЕШЛОСЦ
Фотоґрафия: 0662P
Фотоґрафия: 0695P
оволуєме читачох новинох „Руске слово” же би помогли препознац особи на старих фотоґрафийох. Пре точне идентификованє особох на слиП кох, хтори маю окремну музейну вредносц, потребна помоц од ширшей явносци. Шицки фотоґрафиї настали у дакедишнєй фотоґрафскей роботнї Бруґошових у Руским Керестуре. Кажду фотоґрафию ше подпише зоз одредзену шифру, та кед же препознаце даєдну, лєбо вецей особи на фотоґрафиї, модлїме Вас же бисце явели до Заводу за културу войводянских Руснацох на число телефона 021/654-65-34, лєбо на мейл: zavod.rusini@gmail.com.
Даєдни фотоґрафиї обявюємє вецей раз, понеже за нїх дотераз нєт нїяки податки.
Завод за културу войводянских Руснацох ма нове число телефона 021/654-65-34
ЩЕШЛЇВИ 2021. РОК!