Issuu

ИНФОРМАТОР, ОГЛАШКИ, ИНТЕРМЕЦО

ГЛАСНЇК ПО РУСКИ

OТРИМАНА РОБОТНЯ ЗА ДЗЕЦИ „РНПД = 100 РОКИ”

РОК LXXV ЧИСЛО 39 (3856) НОВИ САД, 27. СЕПТЕМБЕР 2019.

реативна роботня за дзеци на тему 100 роки од снованя Руского К народного просвитного дружтва (РНПД), отримана, 22. септембра, у Заводзе за културу войводянских Руснацох.

Зоз бависком упознаваня Наташа Колесар започала креативну роботню. Потим директорка Заводу Анамария Ранкович на дзецом интересантни способ виприповедала прецо нашей заєднїци важне же пред 100 роками основане РНПД. Дзеци потим правели Календар на хторим бул означени 2. юлий, датум кеди була отримана Сновательна схадзка РНПД, вец зоз пластелину вирабяли тото цо би спаковали до куфра кед би ше вони рихтали на схадзку, вирабяли означовачи за читанє кнїжки (букмаркери)… З дзецми у роботнї участвовали и старши хтори их приведли, так же шицки вєдно виштриговали, фарбели, „гнєтли” пластелин, лїпкали и вєдно означели тот значни ювилей. Роботня мала едукативнo-креативни характер, понеже ше дзецом, на им интересантни способ, представело орґанизацию хтора поставела фундаменти култури Руснацох на тих просторох. В. Вуячич

КПД „ДЮРА КИШ” У ШИДЗЕ ЦЕНА 30 ДИНАРИ

Фото: Сандра Саламун Фотоґрафия: 0077P

ОГЛЯДНУЦЕ НА ПРЕШЛОСЦ

Фотоґрафия: 0712P

■ ҐУ 100-РОЧНЇЦИ

У проєкту идентификованя особох и подїйох зоз склєняних плочох фотоґрафох Будински зоз Руского Керестура, котру орґанизує Завод за културу войводянских Руснацох (ВР), а котри уж длугши час обявйовани на остатнїм боку новинох „Руске слово”, потребна векша помоц ширшей явносци. Велї од обявених фотоґрафийох уж идентификовани, алє о даєдних потераз зазначене барз мало податки. На Фейсбук боку Заводу за културу ВР до окремного албуму положени тоти фотоґрафиї, та ше модлї шицких котри дацо знаю о особох, подїйох,

часу, обставинох, обичайох, облєчиве и инши податки хтори вязани за тоти фотоґрафиї же би ше явели. Явиц ше мож прейґ порученя на Фейсбуку або коментару на фотоґрафиї, на имейл zavod.rusini@gmail.com лєбо на телефон 021/548-421. Кажда информация значна. Дзекуюци фотоґрафийом хтори настали у фотоґрафскей роботнї Будинскових, а котри диґитализовани на склєняних плочох, зачува ше шведоченє о живоце людзох и подїйох и велїх податкох цо припадаю културно-историйному скарбу Руснацох на тих просторох.

■■ У ВИНЇЦОХ ПАХНЄ НА ЄШЕНЬ

ИНТЕРМЕЦО

КОЦУР (4)

ДЗЕ ШЕ ПОДЗЕЛИ ВАЛАЛСКИ КАРЧМИ

МЛАДЕЖСКИ ДОМ УЖ ДВАЦЕЦ РОКИ ЛЄМ ЗДОГА ДОВАНЄ

рейґ драги Штокa, лєм кус до коса, бул Младежски дом. У тих просторийох єден час була змесцена и валалска читальня, алє Младежски дом бул место дзе ше дакеди отримовало бали, танци, „иґранки”, познєйше и „диско”, а найчастейше у тих вельких просторийох були свадзби. Од сали у хторей ше викруцали танцошки и танцоше, бини на хторей грали гудаци, малей сали у хторей були наскладани найкрасши торти и ручнїки за свадзебних, места дзе ше чопнар старал же би нїхто нє бул смиядни и пиньвицу дзе напой вше бул добре розхладзени, та кухнї дзе ше на вимурованих шпоргетох варело

На углє дзе бул Младежски дом нєшка нєт анї розвалєнїска

Младежски дом у першей половки 90-их рокох прешлого вику

У тих просторийох отримани найвеселши коцурски свадзби

свадзебну капусту, юшку и други смачни єдла – тераз нє остало аж анї шлїда. Двацец роки на тим месце празне, остали лєм здогадованя у приповедкох старших гражданох и подаєдна зожовкнута, лєбо чарно-

2 РУСКЕ СЛОВО

била фотоґрафия у албуму на котрей гордо стої коцурски Младежски дом. У чаше медзи войнами найпознатши карчми у месце були: У Кандрастого, вец карчма у Силви Канюха, Петра Колєсара и Чобанова карчма. Карчма У Кандрастого була у єдней часци Младежского дома и там приходзели лєм Нємци. Вислуговали их Руснаци з валалу, та ше так старши здогадую приповедки о велькей любови яка настала медзи руским келнером и богату Нємицу. Родичи младей дзивки ше побунєли и нє сцели за жеца худобного Руснака, та ше вони двойо позберали и сцекли далєко дзе им нїхто нє могол губиц щесце и любов яку дожили кед ше упознали у карчми У Кандрастого.■ О. Русковски 27. СЕПТЕМБЕР 2019.

ЗМИСТ

УВОДНЇК Пише: Иван САБА ДОШ, главни одвичательни редактор

■ Тижньовнїк 4. Почали пририхтованя за Националне швето Руснацох у Шидзе

■ Нашо места 6. Зоз Форума о руралним розвою на Златибору

■ Економия 10–11. Руски Керестур у понукнуцу туристичних аґенцийох

■ Духовни живот 14. У Дюрдьове преславени Кирбай

■ Култура и просвита 16–17. Иван Медєши лауреат словацкей литературней награди „Анасофт литера”

■ Литературне слово 19–21. Поезия и подобово прилоги

■ Людзе, роки, живот 24–25. Наш госц: Славо Палєнкаш, шлєбодни уметнїк

■ Информатор

30–33. Мали оглашки и Ин мемориам

■ Спорт 36. Столнотенисере „Русина“ дебитовали у Южнобачкей лиґи

■ Интермецо 38–39. Хладок и горуци тепши

Насловни бок: У дюрдьовских винїцох Авторка фотоґрафиї: Сандра Саламун

ЛИТЕРАТУРА БЕЗ ГРАНЇЦОХ И ХОТАРСКИХ МЕДЖОХ Аж и кед бим на муре нє мал календар, и кед бим през облак нє видзел очиглядне, число и обсяг подїйох хтори ше почали шоровац после розумлївей лєтнєй сиєсти, гутори же єшень ту. Но, та, цо нам зродзело тей єшенї? Як перше цо ше ми видзи же обєктивно за нас важне,то феноменални успих Ивана Медєшового, нашого писателя младшей ґенерациї и ґу тому Керестурца, чия кнїжка „Jedenie” (Єдзенє) преглашена за виданє рока у Словацкей. Кнїжка хтору по словацки обявело восточнословацке Виходнярске здруженє „Валал” вибрана у конкуренциї вецей як двасто литературних дїлох на углядним конкурсу „Анасофт литера”, чия престижна награда єдна од найозбильнєйших у словацким видавательстве и литератури. Кед знаме же Медєши „литературни пионир” нашей хижи чийо перши „прави” кнїжки, и то три за шором, вишли у виданю МАК-у, нє мож ше нє цешиц же зме „виновати” же тот автор, на упрекосц шицкому, почал и предлужел писац. Слава и хвала, вшелїяк, идзе и приятельскому „Валалу” хтори нєшка водзи старосц о Медєшовей писательскей кариєри. Кед тото винїмкове посцигнуце спатраме лєм у контексту литератури, а тримам же, конєчно, так и єдино ма смисла, вец виходзи же литература як и уметносц вообще, наисце бешедую на универзалним язику и нє церпя бариєри, гранїци и хотарски меджи. Кед себе, на концу, шмем дакус пущиц на дзеку, од шерца повем: – Винчуєм, пайташ, и кажда чесц! Но, з початку єшенї маме и други значни вистки. Шид ознова будзе домашнї Централней преслави Националного швета Руснацох, насапредз прето же тамтейше руске Дружтво, нєшкайши КПД „Дюра Киш” нарок слави вельки ювилей, 100-роки од снованя. Дзепоєдни значни орґанизацийни питаня уж покончени, а єст и интересантни идеї и плани кед слово о самей програми за Дзень Руснацох у Шидзе. Углавним, кельо затераз мож дознац, будзе то, вєдно з остатню преславу у Руским Керестуре, добра наява за шветочносц хтора 2021. року будзе отримана у Новим Садзе, такой на початку календарского рока у хторим тот город будзе Европска престолнїца култури. Розумлїве же початок єшенї, кед слово о „Руским слове”, значи конєц нашей лєтнєй шеми хтору зме практиковали предходни мешаци. И попри врацаня до порядного цеку и формату, розпочати „лєтнї” рубрики нє останю нєзакончени, а, дзекуюци доброму приєму при читательох, рубрику з рецептами хтори нам Ви посилаце, плануєме предлужиц.

* ”РУСКЕ СЛОВО” – гласнїк по руски * Виходзи каждого пиятку * Снователь Национални совит рускей националней меншини * Видава НВУ ”Руске слово”, Нови Сад * Перше число вишло 15. юния 1945. року у Руским Керестуре * Адреса: НВУ ”Руске слово”, Булевар ошлєбодзеня 81/VII, 21000 Нови Сад * Редакция: одвичательни редакторe/ки – Олена Планчак-Сакач, Ясмина Дюранїн, Микола М. Цап, Микола Шанта * редакторе/ки рубрикох – Мирон Горняк-Кухар, Александар Паланчанин, Мартица Тамаш, Славица Фейса, Вероника Вуячич * новинаре/ки – Мария Афич, Влада Дїтко, Сандра Саламун, Андреа Медєши, Оля Русковски, Лидия Кухар * лекторка – Блажена Хома-Цветкович * ґрафична редакторка – Люпка Цвеїч * ґрафични дизайнерки – Мария Гудак, Таня Салонтаї * Телефони: 021/6613-697, 021/6624-708, 021/6623-076; 021/6621-433 * Телефакс 021/528-083 * Предплата за цали рок: у жеми 1 500 динари, а у иножемстве 100 евра * Жиро-рахунок Banca Intesa a.d. Beograd 160-923244-82 * Девизни рахунок 160-0050870024999-53 * Рукописи ше нє враца * Друкує Друкарня ”Maxima graf” Петроварадин * E-mail: redakcija@ruskeslovo.com * Web site: www.ruskeslovo.com * YU ISSN 0350-4603 * COBISS SR-ID 15915778 * Друковани тираж 2 000 *

Директор др БОРИС ВАРҐА *** Главни одвичательни редактор ИВАН САБАДОШ

27. СEПТЕМБЕР 2019.

РУСКЕ СЛОВО 3

ТИЖНЬОВНЇК ШИД БУДЗЕ ДОМАШНЇ ЦЕНТРАЛНЕЙ ПРЕСЛАВИ НАЦИОНАЛНОГО ШВЕТА РУСНАЦОХ 2020. РОКУ

У ФОКУСУ ЮВИЛЕЙ КПД „ДЮРА КИШ” Повод же би Шид ознова бул домашнї Националного швета насампредз факт же 2020. рок будзе ювилейни за КПД „Дюра Киш”, найстарше активне руске културне дружтво, основане пред 100 роками

Национални совит Руснацох на своєй остатнєй схадзки принєс конєчну одлуку о месту дзе будзе шлїдуюца Централна преслава Националного швета Руснацох. Шидянє у януару 2020. року буду домашнї Централней преслави, а тота подїя будзе у знаку велького ювилея шидского КПД „Дюра Киш”, хторе нарок преслави 100рочнїцу иснованя. У першей реакциї на вистку о додзельованю преслави Шидяньом, предсидатель КПД „Дюра Киш” Златко Манько, гвари: – Будзе то велька чесц нє лєм за нашо Дружтво хторе так почнє означовац ювилей, 100-рочнїцу снованя, алє и за шицких Руснацох у Шидзе и нашей општини. Кажду Централну преславу швета Руснацох провадза и числени госци, так же ширши авдиториюм и през конкретне присуство у Шидзе, и през медийне провадзенє подїї вецей дозна о ювилею нашого дружтва – обчекує предсидатель КПД „Дюра Киш”. ЗНАЧНОСЦ ДРУЖТВА Манько далєй толкує же ше уж роби на моноґрафиї о рочнїци шидского Дружтва хтору пририхтую о. Владимир Еделински Миколка и Мирослав Цирба, так же после того ювилею останє и тирваци шлїд, а Шидянє тиж планую орґанизовац и виставу фотоґрафийох, документох и припознаньох хтори представя роботу и резултати КПД „Дюра Киш” од його снованя по нєшка. Як то уж узвичаєне, Националне швето Руснацох будзе возвелїчане и зоз Благодарну Службу Божу и Шветочним концертом, а за нащивительох будзе порихтани и сримски етно-стол. Предсидатель КПД „Дюра Киш” Златко Манько ше вшелїяк наздава же орґанизованє того обсяжного подняца, як и предходних рокох, материялно поможу локална самоуправа у Шидзе, наш Национални совит и Завод за културу войводянских Руснацох. Значенє 100-рочнїци КПД „Дюра Киш”, хтора и превагла же би Шид достал чесц орґанизовац преславу Дня Руснацох, толкує о. Владимир Еделински Миколка. – Наиходзацого 2020. року наполнює ше стоти рок як шидянски парох о. Дюра Бесерминї, мотивовани зоз снованьом

ОРҐАНИЗАЦИЯ И ПОТРИМОВКА Чолнїки Националного совиту Руснацох, предсидатель Борислав Сакач и заменїк предсидателя Йоаким Рац, директорка Заводу за културу войводянских Руснацох Анамария Ранкович и предсидатель КПД „Дюра Киш” Златко Манько пияток ше у Шидзе стретли зоз заменїком предсидателя Општини Шид Зораном Семеновичом хтори спред локалней самоуправи обецал полну финансийну и лоґистичну потримовку у орґанизованю Централней преслави. Як дознаваме, Општина Шид уступела репрезентативни обєкт Културно образовного центра Шид за отримованє Шветочней академиї, чия сала адекватна и сполнює условия за таку подїю.

4 РУСКЕ СЛОВО

Руского народного просвитного дружтва у Новим Садзе, иницировал снованє Рускей читальнї у Шидзе. Читальня одпочатку робела у старим будинку Рускей школи, а уж од 1924. року роби и як месни одобор РНПД-а, зоз чим ше почал розвивац орґанизовани културно-просвитни живот Руснацох у Шидзе, а котри, у тим чаше под активну назву КПД „Дюра Киш”, нєпреривно функционує по нєшка. МОНОҐРАФИЯ Терашня управа Дружтва заплановала же би цали 2020. рок бул у духу сторочнїци ораґнизованого културного живота Руснацох у Шидзе, алє и у цалей тей часци Сриму. Ювилейни рок би требал почац зоз Централну шветочносцу Националного швета Руснацох у Републики Сербиї, 17. януара у Шидзе, а його законченє будзе традицийни Рочни концерт КПД „Дюра Киш” концом новембра 2020. року. Як уж гварене, план же би з нагоди ювилея була обявена и моноґрафия Дружтва, а у тей хвильки ше глєда модел за єй финансованє. Потераз порихтаносц помогнуц виражел Завод за културу войводянских Руснацох, а рахує ше и на помоц АП Войводини, и Општинскей управи Шид. Моноґрафия би требала зазначиц шицки аспекти живота Дружтва и Руснацох у Шидзе, од народних и духовних, по културни и просвитни живот. Обласци моноґрафиї о култури и просвити пририхтує судия Основного суда у Шидзе Мирослав Цирба, а роботу и улогу християнскей Церкви у каждодньовим живоце Руснацох представи беркасовски парох о Владимир Еделински Миколка. – Тримам же таки приступ, обєдинїц шицки елементи добри, понеже велька часц змисту цо го цали вик чувала и пестовала робота Дружтва з велькей часци вираста праве зоз нашей духовней традициї и же ю прето треба приложиц до моноґрафиї же би ше на таки способ будуцим ґенерацийом помогло похопиц своїх предкох – заключел о Владимир Еделински Миколка. Вон надпомина же ище нє одлучене яку форму будзе мац Моноґрафия, чи будзе у єдним або у двох томох, и чи будзе написана єдноязично або двоязично, по моделу моноґрафиї о Бикич Долу. Плановани термин за виход Моноґрафиї друга половка ювилейного 2020. року.■ Вл. Дїтко / И. Сабадош 27. СЕПТЕМБЕР 2019.

tiznjovnjik@ruskeslovo.com

ЗОЗ СХАДЗКИ УПРАВНОГО ОДБОРУ РУСКЕЙ МАТКИ

„РУСИН ФИЛМ ФЕСТ” НЄ БУДЗЕ ОТРИМАНИ Штварти „Русин Филм Фест” у Шидзе, хтори мал буц 27. септембра, нє будзе отримани пре финансийни причини – констатоване на схадзки Управного одбору Рускей матки у Руским Керестуре отриманей 20. септембра, котру водзел предсидатель Дюра Папуґа. Як Папуґа поинформовал членох УО, „Русин Филм Фест” хтори у нєпоштредней орґанизациї Реґионалного одбру РМ за Срим, одказани понеже, як наведол, по преверених информацийох, пенєж хтори локална самоуправа Општини Шид опредзелєла по конкурсу за тот фестивал, и о чим уж подписани контракт, будзе пренаменєни за отримованє Централней преслави Националного швета Руснацох 17. януара 2020. року хторе будзе отримане у Шидзе и Бачинцох. Як поведзене на схадзки УО РМ, таку вариянту, же би 100 000 динари хтори предходно одобрени за „Русин Филм Фест”, иницировали чолнїки Националного совиту Руснацох, после нєдавней одлуки Совиту же Националне швето будзе отримане праве у Шидзе. Члени УО РМ виражели нєзадовольство зоз, як гварене, таким иґноруюцим одношеньом Националного совиту Русна-

КОЛОНИЮ НАВОЛАЦ ПО ЕУФЕМИЇ ГАРДИ На схадзки УО Рускей матки представени информациї о нєдавно отриманей Подобовей колониї „Руски Керестур 2019” хтора оценєта як успишна, а прилапене и предкладанє же би од идуцого року колония мала мено по подобовей педаґоґинї и малярки Еуфемиї Гарди котра була родом з Керестура, а робела, и у Ковачици и у Братислави, дзе є и похована.

цох ґу Рускей матки и єй активносцом, иґнорованьом єй писаних дописох з рижних нагодох, як и нєдостаток потримовки Националного совиту на покраїнских конкурсох на котри Руска матка конкуровала у тим року. Становиско матки же пре тоту нєпотримовку, РМ того року достала барз мало средства з Покраїни, односно лєм 50 000 динари за одход на Шветови конґрес у Словацкей. Ґу тому, и од самого Националного совиту матка потераз достала лєм 15 000 динари за исту намену. Пре тоти причини УО Рускей матки одлучел глєдац приєм при предсидательови Покраїнскей влади Иґорови Мировичови, реаґовац у наших медийох, а тиж нєодлуга орґанизовац и тематски трибини у рускей явносци праве о таких проблематичних темох, хторих, по думаню Рускей матки єст надосц. Члени УО Рускей матки поинформовани и о пририхтованьох за зашеданє Шветовей ради Русинох/Руснацох/Лемкох хторе будзе на соботу у Винковцох у Горватскей, а у рамикох Културней манифестациї „Кед голубица лєцела”, хтора будзе отримана у Петровцох. М. Афич 27. СЕПТЕМБЕР 2019.

STANOVISKA Пише: Лариса ОНОДИ, новинарка

УРБАНИ ПОТРЕБИ? Ново садянє котри жию на Лиману уж скоро рок од городских власцох вимагаю же би зоз про сторного плану за тоту часц городу висцерали числени новопроєктовани ґаражи. Сцу гражданє же би ше зачу ва ло дре ва и же лє ни по верх но сци ме сто шмерд зацих бетонових будинкох. Того мешаца Нови Сад – городски одбор нї ки – принєсли одлуку же би город до стал 12 но ви ґаражи котри ше вибудую на других локацийох, а котри потим до станє приватнїк на хаснованє, одно сно з котрих вон буд зе мац заробок. То ло кациї у центру, коло станїци, на Новим Населєню и Детелинари, дзе найвекша концентрация жите льох. И такой ше поча ло шушотац же би писац пети цию, зазберовац гласи процив ґаражох. Шицким завад заю и шмерд за. А шицки сцу и про сто „му ша“ свою превозку паркировац, кед мож, у самим цен тре, повед зме на Площи шлєбоди. Або опрез кафи чу. Векшина нє сце охабиц авто кус да лєй, та ше пешо прейсц по жадану де стинацию. Або хасно вац даяку другу файту превозу, городски авто бус або бициґлу. Скоро кажда фамелия ма два автомо били, шицки би сцели мац паркинґ ме сто опрез уходу до будинку. И вец ше вад за зоз сушедо ви ма котри тиж маю два авта же кому припада тото ме сто. А ґаражу нє сцу. А нє сцу анї хасновац но ги. То сом уж обачела и у Руским Кере стуре, дзе барз ридко мож вид зиц люд зох котри дзешка иду пешо. У ва ла лє у котрим з єдного на други ко нєц мож сцигнуц барз опущено и нє вистац, люд зе на автох иду до предава льнї, по дзецко до дзецинскей заградки, на центер по циґари. Єдино же у ва ла лє нєт проблеми з паркираньом, прето же кажде ма ме ста опрез обисца, а як рушело висельо ванє до богатих жемох, нєодлуга годно спущиц и ави он. Город любим, ход зим пешо и на автобусу, нє одвитує ми же єст вше мєнєй желєнїдла, котре ше знїщує под вигварку урбанизациї. Городски улїци випатраю як каньони у брегох, огромни будинки з обидвох бокох и розпечени ас фалт. Влєце на тих улїцох пекельно горуцо, бо нєт хладку. Алє за паркинґи, ґаражи и солитери ме сто природи виновата праве людска розмазаносц. Урбанисти би вилагод зиц потребом люд зох, котрим нє важна природа. Алє им важне жиц у центру. Паркирац авто опрез уходу. Нє заметац лїсце. Люд зом котри природу любя лєм кед путую, и квача фотоґрафиї на дружтвени мрежи. А котри би з городу одплашели птици, мачки, лїшки котри дакеди заблукаю, перґачи, шицок живи швет. И желєнїдло, розуми ше. Становиска висловени у тим тексту виключно авторово и нє вше одражую ушорйовацку политику новинох „Руске слово”

РУСКЕ СЛОВО 5

НАШО МЕСТА ЛАҐ „ШЕРЦО БАЧКИ” НА ТРЕЦИМ РЕҐИОНАЛНИМ ФОРУМЕ НА ЗЛАТИБОРУ

О РУРАЛНИМ РОЗВОЮ И МЛАДИХ У орґанизациї Балканскей мрежи за рурални розвой и Розвойней аґенциї Турскей, а з потримовку ЕУ, од 9. по 12. септембер на Златибору отримани Треци форум о по-

литикох руралного розвою Юговосточней Европи хтори того року мал тему „Рурални млади”. На форуму бул и представитель ЛАҐ „Шерцо Бачки” – пише портал „Нашо место”. У роботи Форуму участвовал и менаджер ЛАҐ „Шерцо Бачки” зоз Кули Боян Ковач котри представел тоту орґанизацию, єй потерашнї резултати и цилї, з акцентом на потребу же би у таких орґанизацийох цо вецей були

БАЧИНЦИ

ОБНОВА БУДИНКУ МЕСНЕЙ ЗАЄДНЇЦИ Обнавянє фасади на будинку Месней заєднїци (МЗ) Бачинци почали штредком септембра, а як роботи чечу, прешевечел ше Дьордє Стевич, предсидатель Совиту МЗ. Роботи ше финансує зоз средствох МЗ, а початком рока уж надосц поробене на ушореню сали Дома култури. У Месней заєднїци планую и ожелєнїц центер валала зоз древковима младнїками. Вл. Дї.

6 РУСКЕ СЛОВО

активни и млади. Ковач винєсол искуства на тоту тему, як и мири хтори локална самоуправа пребера же би унапредзела живот младих у тим штредку. Попри представительох Министерства польопривреди Републики Сербиї и учашнїкох з нашей жеми, БиГ, Чарней Гори, Албаниї, Косова, Сиверней Македониї, Турскей, Словацкей, Летониї и ЕУ. Форум мал циль буц основа диялоґу о перспективох рижнородносци економских активносцох у руралних подручох жемох юговосточней Европи и дац можлївосц за диялоґ шицких важних актерох у тим процесу з явного, приватного и цивилного секторa. Окреме акцентоване було витворйованє стимулативней политики у жемох заходного Балкану и звекшанє потенциялох за розвох руралного подруча та злєпшанє условийох живота младих на валалє. Заключеня и препоруки Форуму буду представени на Штвартим европским руралним парламенту од 6. по 9. новембер у Австриї, Шпаниї и на Другим европским руралним парламенту младих од 4. по 6. новембер тиж у Австриї. Члени ЛАҐ „Шерцо Бачки” и цивилни сектор зоз Руского Керестура, чийо члени на нєдавней Скупштини вошли и до орґанох ЛАҐ. М. А.

IV СТРЕТНУЦЕ ПОЕТОХ, ЛИТЕРАТУРНИХ И МУЗИЧНИХ ТВОРИТЕЛЬОХ РУСКЕЙ МАТКИ

УСТАНОВЕНЕ ПРИПОЗНАНЄ „ЮЛИЯН НАДЬˮ Стретнуце поетох, литературних и музичних творительох Рускей матки отримане 21. септембра 2019. року, у єй просторийох у Руским Керестуре. На стретнуцу участвовали седемнац творителє зоз седем местох, уключуюци и творительох з Руского Керестура. Того року новина була же Управни одбор Рускей матки и Управни одбор Задужбини Бори Латиновича, после вецейрочних догваркох, од того року запровадзело Припознанє под меном Юлияна Надя. Каждого року ше буду уручовац два Припознаня, єдно будзе кандидоване з боку Рускей матки, а друге з боку Задужбина Бори Латиновича, або з орґанизацийох зоз хторима вєдно сотрудзую. Перши добитнїци того Припознаня Мелания Боянович з Руского Керестура и Дюро Милекич зоз Арандєловцу. После додзельованя наградох пречитани и два есеї котри написали Дюро Милекич зоз Арандєловцу и Секуле Шарич зоз Крущичу, на тему творох покойного Владимира Будинския. На стретнуцу потим наступели присутни госци зоз своїма творами, провадзени зциха зоз звуком гармоники на котрей грал Владимир Югик. Каждому учашнїкови уручени и припознаня. Як виявел предсидатель Рускей матки Дюра Папуґа, будзе видати додаток глашнїку Рускей матки „Руснакˮ, у котрим буду шицки твори пречитани на стретнуцу. На концу, присутни ше предлужели дружиц, преточовац свойо думки до новей поезиї котра чека же би була написана. Ол. Ж. 27. СЕПТЕМБЕР 2019.

mesta@ruskeslovo.com

У БЕОҐРАДЗЕ

ГУМАНИТАРНИ КОНЦЕРТ У парохиї Христа Краля у Беоґрадзе, 21. септембра, на инициятиву парохийного Каритасу отримани медзинародни гуманитарни концерт. Участвовал хор зоз Италиї „Coro di citta di Trieste” Якоба де Хаана, котри виведол „Missa brevis” под дириґентску палїчку Стефана Лапела, а зоз клавирским провадзеньом пиянисткинї Катарини Мило савлєвич. Други хор котри наступел на тим святочним вечаре, то хор „Хейнал” зоз Польскей, котри зоз дириґентку Барбару Палух виведол два церковни писнї – „Аве Мария” и „Алилуя”, потим єдну нємецку, анґлийску и три по польски, медзи котрима познату „Краковяк”. Ца ла про гра ма бул под мо том Мати Те ре зиї „На йц ча су за да ро ва нє, бо дзе нь крат ки же биш бул се бич ни”. Тот парохийни Каритас, котри основани 2018. року, єдини активни Каритас на подручю ца лого Беоґраду, дзе активни шейсц католїцки парохиї и єдна наша грекокатолїцка. Каритас ма коло 15 волонтерох, як и два особи котри ца ли час робя у нїм и дотераз з власнима акциями назберани коло 1 000 еври з котрима помага особи у потреби.

На тей гуманитарней акциї бул архиепископ монс. Станислав Хочевар, амбасадоре Италиї и Польскей, представнїк державней Управи за сотруднїцтво зоз Церквами, представнїк нунциятури и представнїца нашей парохиї Олґица Радович Лендєр. о. В. В.

ВЕРБАС ЧАСЦ ЕВРОПСКОГО ТИЖНЯ МОБИЛНОСЦИ

„ШЕЙТАЙЦЕ ШЕ З НАМИ” Як гварел член Совиту за безпечносц тран спорту и ко орди натор першого Европского тижня мобилно сци у Вербаше Александар Николич, тота манифе стация промовує алтернативни спо соби превозу, апелує на зменшанє хаснованя превозкох на фо силни горива и указує на потре би за щ и ти жи вот но го стредку. Стреду, 18. септембра, у про сторийох Општини Вербас отримани

Фото: vrbas.net

Општина Вербас ше того року, на пред клад Со ви ту за без печ носц транспорту, придружела ґу Европскому тижню мобилно сци котри бул означени од 16. по 22. септембер. Тота европска инициятива поволує людзох же би ше опредзелєли за алтернативни спо соби превозу ме сто автох. Тема тогорочней кампанї безпечне шейтанє и воженє бициґли з порученьом ,,Шейтайце ше з нами”.

27. СЕПТЕМБЕР 2019.

трибини на котрих ше бешедовало о стратеґийних документох Европскей униї вязаних за тоту обласц. Штварток, шицки заинтере совани гражданє котри жадали у дружтве гонїц бициґлу мали нагоду указац на проблеми з котрима ше зочую бициґлисти у транспорту. Вецей як сто бициґлистох ше того дня превожели по вербаских улїчкох. Орґанизаторе обезпечели маїци як дарунок за шицких учашнїкох, з потримовку донаторох Фодациї ,,Хайнрих Бел”. ,,Car free day” (Дзень без автох) бул пияток, 20. септембра. Того дня централна часц городу була заварта за транспорт, а дзеци мали нагоду зоз своїма рисунками на калдерми охабиц порученя о тим цо думаю о шейтаню, гонєню бициґлох, о защити животного стредку, транспорту у городу и других подобних темох. Европски тидзень мобилносци ше означує у вецей як два тисячи городох и вецей як 50 державох ширцом швета. О. Р.

РУСКЕ СЛОВО 7

НАШО МЕСТА У СЕПТЕМБРУ ОЗНАЧУЄМЕ ШВЕТОВИ ДЗЕНЬ ПРЕВЕНЦИЇ САМОЗАБОЙСТВА

ОСАМЕНОСЦ ПОСТАВА ҐЛОБАЛНИ ПРОБЛЕМ Фото: Ґ. Йович Атлаґич

Пишу: Андреа МЕДЄШИ Мирон ГОРНЯК КУХАР

По податкох Шветовей здравственей орґанизациї, коло 800 000 людзох рочнє окончи самозабойство. У остатнїх 50 рокох число самозабойствох у швеце поросло за 60 одсто, та так постало ґлобални проблем ЧЛОВЕК НЇҐДА НЄ САМ Од депресиї процивне щесце, а у виглєдованьох утвердзене же з нїм найбаржей повязани богати и добри дружтвени одношеня, баржей як здравє, пенєж, интелиґенция и образованє. Прето треба чувац и пестовац медзилюдски одношеня. Случує ше же чловек нє ма другого чловека при себе, алє ше у християнстве гвари же чловек нїґда нє сам, бо з нїм Бог. Ту приходзи до вираженя добра виронаука и вира.

роблем самозабойства найвецей залапя жеми зоз нїзкима або штреднїма доходками, та так у 2016. року зазначене же коло 79 одсто самозабойствох окончене праве у економски слабше розвитих державох. Медзитим, же худобство и финансийни проблем нє нужно главни указатель причини самозабойства, гутори и податок же ше у тим истим 2016. року, по числу суицидох опрез Сербиї хтора була на 26. месце, нашли и розвитши и финансийно стабилнєйши держави як цо Русия, Корея, Билорусия, Белґия, Мадярска, Словения, Япон, Французка, Швайцарска и Горватска. З нагоди Шветового дня превенциї самозабойства, хтори ше означує у септембру, бешедовали зме зоз волонтерку центра „Шерцо” Хелену Папуґову зоз Вербасу, а хтора у „Шерцу” волонтира два роки. Центер „Шерцо” нєвладова, нєпрофитна, волонтерска орґанизация хтора ше занїма зоз превенцию самозабойства и емотивну потримовку особом у кризи. НОЦ НАЙКРИТИЧНЄЙША – Барз важне наглашиц же шицки розгварки у центру „Шерцо” у довирию и анонимни. Маме коло 30 активних волонтерох и нє маме занятих. Робиме два змени

8 РУСКЕ СЛОВО

на дзень, шейсц годзини, и през викенд и на швета. Добре би було кед бизме роботни час могли предлужиц на 24 годзини, понеже нам ноц найкритичнєйша, а тиж и вчасни, ранши годзини, алє за тото би нам требало вецей волонтерох, та тераз нє маме тоту можлївосц – гварела Хелена Папуґова. У Сербиї, прешлого року 949 особи окончело самозабойство, од чого трецина зоз Войводини. Найвекши процент суицидох зазначени на сиверу, у Сивернобачким округу, а причини рижни. На першим месце ментални и психични хороти як цо депресия, потим злохаснованє алкоголу, дожити трауми, насилство, чувство смутку пре страцену блїзку особу, рижни катастрофи, миґрациї, худобство, любовни розчарованя, алє по словох Папуґовей, до Центру „Шерцо”, найвецей волаю осамени людзе. – Наша статистика гутори же людзе хтори ше найвецей явяю до „Шерца”, углавним нє маю даяки ментални проблем. То найчастейше осамени людзе, и то досц жалосни податок. Аж и людзе хтори маю даяки ментални проблем, нє явяю ше пре тот проблем, алє прето же су осамени. Тоти людзе пре даяки причини нє маю довирия до других людзох же би им виприповедали тото цо их мучи. Веря же наиду на 27. СЕПТЕМБЕР 2019.

mesta@ruskeslovo.com

нєпорозуменє, або же буду осудзовани и вец ше завераю „СТРИЛОВИТИ” МОЛИТВИ до себе. Явяю ше людзе шицких возростох. Наймладша особа зоз хтору я бешедовала мала 14 роки, а найстарша Под стресом зме нє способни за даяки векши роколо 70 роки – виприповедала Папуґова. здумованя и прето вше треба мац на розуме таквоОсоби зоз суицидалнима думками часто нє глєдаю солани „стриловити” молитви як цо „Боже помож”, вит, алє сцу лєм же би их дахто вислухал. На депресию „Боже помилуй ме”, „Богородице ратуй ме”, „Аннє треба патриц як на смутне розположенє хторе преходгелу мой, чувай ме”... не, алє як на озбильну менталну хороту, о хторей треба Тим хтори нє веря, алє и вирним, остава повтошлєбоднєйше бешедовац. рйовац позитивни думки як цо „Нє вше шицко – Людзе хтори маю проблем зоз депресию, звичайно чарне”, „Може буц лєпше”, „Нє вше я виновати”, уж чули зоз свойого околїска фрази – „роздумуй пози„Дахто и дацо заш лєм може помогнуц”... тивно”, „то лєм фаза”, „єст и горши ствари од того”, „млади ши, цо ци хиби?” итд. То нє помага єдно самозабойство – гварел о. Малацко. нїяк кед ше дахто так подло чувствує. То По його словох, Церковна заєднїца сезначи же ше йому барз чежко вибориц зоз бе так вжала за право же би ше особом проблемами хтори го трапя, и таки совити, хтори оконча суицид нє дзвонєло, лєм нє лєм же нє даваю резултат, алє ище барпрето же би тот чин нє бул прилапени як жей завераю дальшу розгварку. Кед мнє так дацо нормалне, або нє дай Боже, як дацо чежко, а дахто ми пове же то лєм фаза, я нє геройске. Дакеди ше тримало же то вельмам вецей цо з тоту особу бешедовац, ми ки грих, та ше тих людзох церковно анї ше нє розумиме. И у сущносци, ту робиме нє ховало. Брало ше же кед забиєш дакопо таким принципу же бешедуєме о дачим го, ти ше можеш наврациц, а кед забиєш цо тим людзом значне. То може буц даяка себе, ти ше вецей нє можеш наврациц. банална ствар, а може и даяка чежка. Гоч и – Тераз то уж иншак, и вшелїяк же у кед є нам банална, тей особи то можебуц случаю самозабойства ми идземе на хоозбильни проблем и важне єй же би нє була ванє и нормално ховаме покойного. То и вишмеяна, або осудзована. Нажаль, у Сертак велька траґедия за фамелию, и нє требиї ище вше постої стиґма коло того же кед ба же би чувствовали ганьбу, нє треба на нє можеш висц з дащим украй, же ши слао. Михайло Малацко нїх класц ище терху осуди. Людзе хтори би – надпомла Хелена. у такей духовней цмоти, кед су уж нательо хори и вистати, вони и кед зробя тот чин, то вецей нє ВАЖНЕ ВИСЛУХАЦ И УКАЗАЦ ПОРОЗУМЕНЄ вони. Бул случай у Керестуре кед єдна особа хтора оконПо податкох, 8 од 10 особох хтори ше забию, поведза, чела самозабойство сцела побешедовац з паноцом, медодносно укажу знак же то и зробя. Нєт даяки шаблон по зитим, нє бул ю хто повязац з нами. У таких случайох хторим ше справую людзе порихтани на самозабойство, мушиме мерковац же бизме мали слуха за наших блиалє члени фамелиї и блїзки особи можу обачиц даяки жнїх, же бизме могли препознац таки ситуациї и помогдискретни знаки, а велї людзе и отворено поведза свойо нуц кельо у нашей моци, голєм препоручиц даяку бешеду. Знам людзох хтори були при нас на бешеди, знам у намири. – Найважнєйше вислухац и указац любов и порозуме- яким стану були, алє слава Богу, витаргали ше з того, нє. Тримала сом єдну роботню, дас пред роком, и явела стретам их и дзень нєшка. Дакеди лєм треба дац часу и ше єдна дзивка хтора виприповедала свойо стретнуце прейсц тот критични период, алє кед хорота озбильнєйзоз тима думками. Мала депресию и барз чежко ше но- ша, треба унапрямиц ґу медицини. Улога паноца же би шела зоз тоту хороту. Знала лєгнуц на тепих у своєй хи- таким людзом дал мотивацию и смисел живота, а то дзежи и годзинами лєм плакац. Питала сом ше єй чи єй дах- кеди нє лєгко. У таких ситуацийох, найвецей помага люто на даяки способ помагал у тих чежких хвилькох, чи бов ближнього – потолковал парох о. Михайло Малацко. Святи Пайсиє Светоґорац гварел же нєшкайша цивимала потримовку, а вона гварела же кед уж анї єй мац нє знала вецей цо робиц зоз ню, та и вона лєгла ґу нєй на лизация хорує од трох хоротох – то розход, рак и психичтепих, та вєдно плакали. Дзивки нє було добре, алє єй ни хороти. Кед роздумаме глїбше, у шицких трох случапомогло тото же нє була сама. И вона ше познєйше ви- йох проблем комуникация. Розход представя проблем у комуникациї медзи супружнїками, приятелями, блїзкима таргала зоз того. – гварела Папуґова. Цо ше дотика конкретно Руского Керестура, парох о. людзми. При охорйованю од карцинома, траци ше здраМихайло Малацко надпомнул же ситуация дакус злєп- ву комуникацию на клїтинковим уровню хтора нєобходшана, односно же число самозабойствох остатнї даске- на же би орґанизем добре функционовал. Док, у случаю психичних хоротох, чловек нє може „порадзиц шеˮ сам льо роки менше. – Здогадуєм ше, єдного року, кед сом ище бул бого- зоз собу, та вец и зоз другима. Смислова, розумна бешеда помага шицким, а тоти цо слов, а теди парох бул о. Михайло Макай, же после Нового року було коло дванац хованя, од чого шейсц само- им то найпотребнєйше, або су єдноставно осамени, мозабойства. По конєц рока було дванац самозабойства, цо жу наволац безплатне число телефона центра „Шерцо” наисце страшни податок. Можем повесц же остатнї час, 0800/300-303 або 021/6623-393 по цени фиксного телеслава Богу, вше менєй того єст, гоч у тим року зазначене фона. Меил адреса vanja@centarsrce.org ■ 27. СЕПТЕМБЕР 2019.

РУСКЕ СЛОВО 9

ЕКОНОМИЯ РУСКИ КЕРЕСТУР У ПОНУКАНЬОХ СЛОВЕНСКИХ ТУРИСТИЧНИХ АҐЕНЦИЙОХ

ГОСЦОЛЮБИВОСЦ И ДОБРИ ДОМАШНЇ ПРОДУКТИ Туристи зоз Краню вечерали у керестурским Ресторану „Червена ружаˮ, у хторим за нїх Туристичне здруженє „Руски Керестурˮ порихтало интересантни продукти и сувенири Пише: Оленка ЖИВКОВИЧ

уски Керестур ше нашол у понуканю Туристичней аґенциї „Алпетоурˮ зоз Краню, як часц туристичней тури по Войводини, вєдно зоз одходом до Суботици, Зомбора и других туристично уж доказаних дестинацийох у Бачкей и Сриме. Майда Тратник, котра водзела тоту ґрупу туристох по Войводини, визначела же ґрупу творя туристи зоз цалей Словениї, розличних рокох и занїманьох, алє подобних интересованьох. У програми им була нащива Войводини як цалосци, з тим же ше им през єден дзень удало нащивиц Срим и Бачку, а жаль им же нє остало вецей часу и за Руски Керестур бо, у краткей нащиви, чежко шицко опатриц. РУСКИ КЕРЕСТУР НОВИ У ПОНУКАНЬОХ АҐЕНЦИЙОХ – Одкеди приходзим ту, а єст тому уж вецей децениї, вше нас добре прияли, так же и тераз нє иншак. Людзе госцолюбиви, приємни и щири. Тото же зме пришли до Руского Керестура, то цошка нове. Кед зме у туристичней аґенциї у Краню дознали за тото понуканє, одлучели зме пробовац, най видзиме як будзе. И барз ше нам пачи. Чкода же нє маме вецей часу, так же можеме пробовац лєм кулинарски делициї (специялитети) Керестура, алє зме наисце задовольни и то видно на тварох людзох. Нє маме нїяки пригварки и барз любезно од домашнїх Ресторана „Червена ружаˮ же нам оможлївели видзиц и понуканє Туристичного здруженя „Руски Керестурˮ.

10 РУСКЕ СЛОВО

До розгварки ше уключела и Лїляна Єза, котра пред трицец и дацо роками сотрудзовала зоз керестурским Комбинатом „1. майˮ и Хладзальню, кед ше на велько продуковало цукрову кукурицу. Теди робела у „Аґровойводиниˮ котра предавала нашенє за цукрову кукурицу. – Мнє вше було окреме симпатичне ту у вас. На жаль, у Керестуре зме нє видзели вельо, лєм зме ту у ресторану на вечери. Мали зме вельо обиходзеня других дестинацийох. Були зме у Суботици, нащивели Палицке озеро, винарию Звонка Боґдана, аж зме ше становели и на бувляку у Суботици. Нащивели зме и Зомбор, котри прекрасни, так же остало мало часу, прогама нам наисце преполнєта. Алє, пожива и госцолюбивосц наисце одлични. ОКРЕМЕ ИНТЕРЕСАНТНА ДОМАШНЯ ЖИМНЇЦА У просториї на уходзе до Ресторну „Червена ружаˮ, Туристичне здруженє „Руски Керестурˮ, на поволанку ресторану, порихтало нєвельке, алє за госцох интересантне понукнуце продуктох и сувенирох. Микола Винаї, котри продукує мелку паприґу, визначел же то нє перше стетнуце зоз туристами зоз Словениї, котри звичайно приходза раз рочнє. Як гварел Винаї, же би нє мали лєм вечеру, зоз Рестораном догварене же би ше им представело и нашо продукти. На таки способ злучени туризем, рижни понуканя дїялносци наших здруженьох и кулинарски вилєт у Керестуре. Панї Майда Тратник, котра водзела тоту ґрупу, уж наявела и другу хтора придзе идуцого тижня. Предсидателька Зруженя женох „Байкаˮ Славица Катона, вєдно зоз другима вреднима членами, пришла при27. СEПТЕМБЕР 2019.

ekonomija@ruskeslovo.com

витац туристох хтори преходзаци през Керестур, зашли на вечеру . Як потолковала Катонова, вони зоз своїма продуктами потримую туристичне понуканє нашого валала. Туристи заинтересовани за купованє, а жимнїца найвецей преходзи. Фейди Михал – „Задолїнєцˮ, тиж понукнул свойо продукти, най туристи видза цо ше у Керестуре роби, цо ше продукує. Людзе сити хемиї, як у нас, так и у швеце, та ше и нашо сушеди окреме интересую за природну, домашню поживу. Гвари, кед дацо купя, вец

ше дацо и зароби, а кед нє, голєм су упознати зоз тим цо ше у Керестуре понука. Очиглядно же Керестур постава єдна зоз прицагуюцих дестинацийох у Словениї, а можеме ше наздавац же ше интересовнє будзе шириц и на други держави у нашим окруженю. Прето би ше могло обдумац даяку заєднїцка платформу на уровню валала, и з помоцу локалней управи, та аж и покраїнскей, указац ширше туристичне понуканє нє лєм продуктох зоз паприґи, алє и интересантних змистох котри би Керестур могол понукнуц туристом.■ 27. СЕПТЕМБЕР 2019.

ПРИВРЕДНА КОМОРА ВОЙВОДИНИ НА САЙМЕ „ИНТЕРАҐРО 2019” У БИЄЛЇНИ

УЧАСТВОВАЛИ И НАШО ПРИВРЕДНЇКИ Свойо продукти викладала и Продукция олєйох и масцох „Ecovital P.Z.T.R” з Бикич Долу, нашого руского привреднїка Владимира Ковача Привредна комора Войводини (ПКВ), як партнер 18. Мед зинародного польопривредного сайма „ И Н Т Е РА Ґ Р О 2019” у Биєлїни, у Републики Сербскей, вєдно зоз привреднїками зоз АП Войводини, од 20. по 22. септембра представяла войводянску привреду. Саям, на хторим були вецей як 150 викладаче, орґанизовало АД „Ґрад” Биєлїни. На штанду Привредней комори Войводини (ПКВ) представена продукция поживових продуктох „Мента”, Чока; Задружни союз Войводини; Туристична орґанизация Войводини. Опрез Женскей руралней мрежи Войводини Клуб женох „Вредни руки”, Сербски Итебей, УҐ „Подунав” из Бачкого Моноштору, „Удихнї живот” зоз Станишичу; продукция олєйох и масцох „Ecovital P.Z.T.R“, Владимира Ковача з Бикич Долу; продукция швиньох „Биоесен” зоз Кули; преробок и предаванє чайох и кафи „Macval tea” з Нового Саду; прерабянє и конзервованє овоци и желєнявох „Джемара” зоз Крупню; АД „Алева” зоз Нового Кнежевцу; Инфо Тим Лоґистика зоз Нового Саду; „Кикиндски млїн” АД з Кикинди. За обласц прерабянє млєка и продукция сирох ПҐ Радишич – ФАРМЕР зоз Чуроґу; продукция млїнских продуктох „Mitsides Point” зоз Сримскей Митровици. Саям святочно отворел предсидатель Влади Републики Сербскей Радован Вишкович, а у бешеди на отвераню предсидатель

ПКВ Бошко Вучуревич визначел же наступ ПКВ на сайму „ИНТЕРАҐРО 2019“ єдна зоз заєднїцких активно сцох, хтори предвидзени зоз Спорозуменьом о сотруднїцтве, хтори 2017. року потписали ПКВ и Привредна комора Републики Сербскей. У периодзе януар–юлий 2019. року, вивоз з Републики Сербиї до БиГ, виношел скоро 765 милиони еври, цо за 3,8 одсто вецей у поровнаню на исти период прешлого року, а увоз витворени у вред но сци ско ро 340 ми ли о ни еври, так же витворене звекшанє у вредно сци 9,8 одсто у одношеню на исти период прешлого року. Вкупна черанка, за перши седем мешаци чечуцого року виноши 1,1 милиярди еври, цо звекшанє од 5,6 одсто у одношеню на реализовану черанку у перших седем мешацох 2018. року. По словох орґанизатора, Саям польопривреди у Биєлїни єден зоз найзначнєйших саямских манифе стацийох польопривредного характера у Бо сни и Герцеґовини, ма традицию длугу 18 роки и на нїм свойо асортимани викладаю успишни компаниї, институциї, здруженя и поєдинци з обласци аґробизнису. М.Т.

РУСКЕ СЛОВО 11

ЕКОНОМИЯ ОВОЦАРСТВО И ВИНЇЦАРСТВО У ДЮРДЬОВЕ

ГРОЗНО МА КРАСНИ БОБКИ И ДОБРУ ЧЕЖИНУ

Пише: Сандра САЛАМУН

ВИНЇЦА ОСТАЛА ЛЄМ ПО МЕНУ У Ґубашовим обисцу, у хторим жиє Владимир зоз супругу Зденку, жил и єй дїдо и ту ше дакеди сходзели млади пред одходом на иґранку до Чакановей сали, котра була прейґ драги. Було то од 1950ого по 1970-ти роки. Теди у валалє було вецей припознатих винїцарох, а медзи нїма и Паланчаново, Бреґуново и Рамачово. Винїци теди були при валалє, вонконцом драги на виходзе зоз Дюрдьова ґу Шайкашу. Тераз у тей часци хотара, попри Мудрийових, свойо овоцнїки маю и Кухарова и Виславскова фамелия.

12 РУСКЕ СЛОВО

Тогорочни урожай грозна бул добри и у Дюрдьовчаня Владимира Мудрия котри нє мал нїяки проблеми зоз його продукцию. Попри винїци у загради при своїм обисцу у Дюрдьове, вон ма и овоцнїк, у хторим єст вецей сорти овоци. Овоцнїк ше находзи у часци дюрдьовского хотарa хтора ше вола Винїци, бо там дараз було вельо винїци, а нєшка вецей там, нажаль нїхто нє ма винїцу

ладимир и Зденка Мудри зоз Дюрдьова, по одходу до пензиї, зоз Нового Саду ше приселєли до Дюрдьова. На валалє им мирнєше, а и можу ше пошвециц своїм потребом, мац двор и заграду, алє и винїцу. Владимир жадал предлужиц традицию винїцарства, як дакеди дїдо Ґубашов, дїдо його супруги Зденки, котри бул познати як продукователь грозна у Дюрдьове и по тим же з грозна правел вино и палєнку. Владимир пред осем роками до загради посадзел сто чокоти столного грозна котре найлєпше за конзумованє, алє и за палєнку, понеже є досц слатке. Тото грозно нє за вино прето же дава мало вина. Длугши час му требал же би нашол лєпшу сорту, як наприклад Кардинал и подобни, понеже их нє було купиц у розсаднїкох, алє удало му ше купиц на Польопривредним факултету у Новим Садзе. – На Факултету мали за предай вецей сорти грозна хтори увежени зоз України, нє знал сом котри сорти найлєпши, алє сом мал довирия, посадзел сом их и нє побановал сом. Тарґовел сом пейдзешат чокоти билого и пейдзешат чарного грозна. Потераз ше добре указали. Дзекуюци пайташови котри по фаху польопривредни инжинєр защити рошлїнох, вельо сом научел о защити грозна. Вон ми препоручел БСФ продукти за защиту, дал ми литературу о защити и з того сом ше учел, понеже сом пред тим нїґда нє продуковал грозно – гварел Владимир, котри дзечнє вичитує рижну литературу,

Владимир Мудри

алє тота спомнута му найвецей одвитує, бо у нєй єст и слики як випатра грозно, або його лїсце кед ма одредзену хороту, або кед му треба додатне допатранє и третированє зоз защитнима средствами. ВАЖНЕ НА ЧАС ЗАЩИЦИЦ ГРОЗНО Вше чежше предвидзиц яка будзе хвиля, вше частейше присутни екстремни температури и паданя, хтори виволую хороти и зявюю ше инсекти котри знїщую плоди и на желєняви и на овоцох, та поряднє и адекватне допатранє барз значне. З тей фаховей литератури Владимир дознал вельо о продукциї и защити грозна, кеди ше орезує винїцу, кеди ше пирска лозу, котра трава и коровче завадзаю виновей лози и подобне и о хоротох хтори ше зявюю на виновей лози и грозну. Лоза першираз удатно зродзела после штирох рокох од садзеня, и од теди, родзи порядно добре. Гоч нїґда потераз нє мерали ке27. СЕПТЕМБЕР 2019.

ekonomija@ruskeslovo.com

льо им до рока зродзи, Мудрово знаю же влонї мали менєй урожаю, бо досц препадало окреме билей сорти. – Щиро, за шицки осем роки нє мал сом вельки проблеми з грозном, нє завадзало му нїч, та анї кед були гевти вельки суши пред даскельома роками. Найчастейше го нападаю инсекти, може достац пламенячу и пепелнїцу, та го треба поряднє опатрац и допатрац и то велька обовязка. Алє любим шицку тоту роботу коло нього. Влонї, гоч єдна часц грозна и препадла, тото цо ше нє погубело було барз смачне, сладке. Тот рок бул добри за урожай – гварел задовольно Владимир, бо ше цеши же тогорочна лоза на чокотох витално випатра, бобки красни, вельки и сладки, а окреме сладке биле грозно. ДОПАТРА И ВИНЇЦУ И ОВОЦНЇК

Владимирови важне мац добру фахову литературу за допатранє грозна

Вон грозно пирска штири раз до рока, найлєпше го опирскац пред дижджом, та ше так и намага покончиц. Вєшенї обовязно огарнє корень виновей лози. Першираз у тим року опирскал лозу пред тимим як грозно почало квитнуц, гвари же так пише и у литератури, други раз кед преквитло и ище два раз. Так роби каждого року и углавним нє треба додатне допатранє. Найважнєйше добре преценїц кельо винова лоза може поднєсц и винєсц, цо значи кельо на чокоту треба зохабиц конарки лози и кельо очка на лози, же би ше знало кельо ґризди будзе у винїци. – Мам свой ритуал, рано кед станєм и покончим шицко основне, такой обувам папучи и ґу грозну. Мам часу, та го даскельо раз на дзень опатрам. То важне, бо треба на час замерковац чи єст пременки на лози, лїсцу або бобкох – гварел Владимир, котри перши сознаня о грозну, на початку, научел од сушеда на полю Виславкого, котри ма свой овоцнїк такой обок при Мудрийовим овоцнїку. У овоцнїку Мудрово маю коло сто дзешец древка рижних овоцох, найвецей шлївки, потим брескинї, грушки, вишнї и черешнї. Яблука вецей нє продукую, понеже их треба частейше допатрац и пирскац. Овоцнїк посадзели пред седемнац роки, кед им ше народзел їх перши унук Алексей. – У овоцнїку нє родзело як прешлих рокох, шлївки зродзели барз добре, а брескинї и грушки було сиґурно шейдзешат одсто як прешлих рокох. Найчастейше овоц предавам дома, бо ше уж зна же по27. СЕПТЕМБЕР 2019.

ряднє мам вецей файти овоци, а виношим их и на пияц. Найчастейше овоц купую за маджуни, а од тото цо останє, правиме палєнку котру тиж предавам – гварел Владимир Мудри зоз Дюрдьова. Потераз им овоц вжиме нє змарзала, а кед копу коло грозна, вше ше коло чокота и кореня охаби лїсце, най закриє жем, же би и ше корень прекармйовал зоз хлорофилом з нього. – Винїцу орезуєм вше у фебруару, на Валентина. Теди ми важне видзиц кельо конар може поднєсц ґиризди, вше читам же би остало одредзене число очкох на конаре, гварел Владимир котри скорей обрабял жем, продуковал желєняву, а остатнїх рокох ше пошвецели лєм продукованю овоцох у овоцнїку на полю и винїци у загради. Мудрого у загради маю и пластенїк у котрим супруга Зденка поряднє садзи вецей файти желєняви, а Влада єй помага коло допатраня. Окрем того, прешлого року посадзели шор чарнїцох, котри планую охабиц за єдзенє, бо их любя, алє буду правиц и сок, котри барз смачни.■

РУСКЕ СЛОВО 13

ДУХОВНИ ЖИВОТ КИРБАЙ У ДЮРДЬОBЕ

ПРЕСЛАBЕНА МАЛА МАТКА БОЖА На швето Малей Матки Божей, всоботу 21. септембра, грекокатолїцка церква Рождества Пресвятей Богородици у Дюрдьове преславела храмове швето – Кирбай, а Архиєрейску Службу Божу предводзел епарх кир Георгий Джуджар

ирбай окреме значни за шицких парохиянох у Дюрдьове, бо праве на швето Рождество Пресвятей Богородици грекокатолїцка церква у тей нашей парохиї пошвецена и ноши його назву. И прето, швето Малей Матки Божей ше преславює з вельку радосцу у святочней атмосфери. Тогорочну Архиєрейску Службу Божу, з початком на 10 годзин, служел епарх, прео священи владика кир Георгий Джуджар, а сослужели священїки з велїх наших парохийох, и на таки способ возвелїчали швето – о. Михайло Малацко, парох керестурски, о. Владимир Медєши, капелан керестурски, о. Алексий Гудак, парох вербаски, о. Юлиян Рац, парох новосадски, о. Дарко Рац, парох бачински, о. Данил Задрепко, капелан коцурски, о. Борис Холошняй, паноцец з Бечу, єромонах Платон зоз Кули. ШПИВАЛА ЦАЛА ЦЕРКВА Попри владики и паноцох, були присутни и швичкаре, школяре седмей класи, котри тиж возвелїчали Службу Божу. Святочней атмосфери допринєсол и Хор „Розанов” котри провадзел цалу Службу Божу, а вєдно знїма шпивала цала церква котра була полна з вирнима. Шицких присутних, владика у своєй казанї здогаднул на важносц того швета и виприповедал же нам рождество Пречистей Дїви Мариї приноши вельку радосц, бо пришол длуго очековани час кед вона на тот швет приведла Спасителя цалого людского роду. – Мария єдина вибрана од Господа Бога же би була мац його єдинородного Сина, прето є чеснєйша од ангелох херувимох и найвекша од шицких святих на жеми и

Фото: С. Саламун

14 РУСКЕ СЛОВО

прето ю през вики велїчаю и славя. И ми почитуєме и славиме Мацер Божу, бо у єй особи маме духовну мацер, заступнїцу ґу котрей ше можеме обрациц у шицких наших потребох. Питаме ше же за цо можеме модлїц нашу духовну Мацер. Можеме ю модлїц за шицко цо достойне християнского шерца. Можеме ю модлїц за виздравенє од хороти, за щесце, за доброту, за пребаченє грихох. Алє мушиме паметац же тоти нашо потреби, шицки вони дочасово, вони нам потребни лєм до часу нашей шмерци. Прето єст иншаке, друге, вельо векше благо, а то вичне щесце, вично жиц у заєднїцтве зоз Господом нашим, Исусом Христом. Праве тото нам жада наша нєбесна мац. И праве тото ю маме, на першим месце, модлїц – гварел наш владика. БОГ ДАКЕДИ НЄ ВИСЛУХА МОЛИТВИ По словох кир Георгия, Бог дараз и нє вислуха нашо молитви, нє сполнї нашо жаданя, алє то нє значи же нас вон нє чує. – Бог нас чує и зна цо сцеме, бо є всемогущи, вон добре зна цо нам добре и хасновите за спашенє нашей души, а цо єй будзе на чкоду. Кед жадаме вичне спашенє вец треба же бизме модлєли нашу нєбесну Мацер и за нашо дочасово потреби и за нашо вичне щесце, нашо вични потреби зоз тварду надїю, виру же нас вона вислуха – гварел епарх владика Георгий Джуджар и з вельким подзекованьом закончел свою казань. По законченю Литурґиї, була процесия коло церкви зоз читаньом Євангелийох, котру ше того року могло отримац вонка пре красну хвилю. Потим, у церковней сали було привитованє владики и брацкованє.■ Л. Кухар 27. СЕПТЕМБЕР 2019.

duhovni@ruskeslovo.com

НОВЕ ПРЕДСИДАТЕЛЬСТВО ЦЕРКОВНОГО ОДБОРУ У КОЦУРЕ

ПРЕДСИДАТЕЛЬ МИКОЛАЙ БЕСЕРМИНЇ У грекокатолїцкей церкви Успения Пресвятей Богородици у Коцуре прешлей нєдзелї, на шпиваней Служби Божей, пришагал нови Церковни одбор тей парохийней заєднїци на мандат котри будзе тирвац пейц роки. После пришаги, у тижню за нами, отримана конститутивна схадзка на котрей вибране нове Предсидательство Церковного одбору парохиї, касире, а члени Одбору достали задлуженя по обласцох роботох. За предсидателя Церковного одбору коцурскей парохиї вибрани Миколай Бесерминї, заменїк предсидателя Владимир Буила, касир Янко Ґайдош, а заменїк касира Любомир Тимко. Пияток, после Саночного котре служене у церкви, нови одборнїки ше зишли на вечери зоз одборнїками предходного Церковного одбору и у приємней атмосфери и друженю послухали совити котри им помогню же би цо

СРИМСКА МИТРОВИЦА

У Сримскей Митровици на Службу Божу 22. септембра ше посходзели єденацецето дзеци котри того року починаю виронауку у парохийним доме. Медзи нїма штверо зоз другей класи котри ше пририхтую и за першу Причасц, а двойо ше пририхтую за кресценє. На Служби цала заєднїца ше модлєла за присутних и шицких одсутних котри нє пришли, же би им Господь усадзел мудросц, прошвицел їх розум, же би ше чували од зла и робели добре. На концу шицки школяре пошвецени и помировани. Такой после Служби покресцени и троме руски хлапци зоз фамелиї Савко. о. В. В. 27. СЕПТЕМБЕР 2019.

СВЯТОЧНОСЦ ОЗНАЧОВАНЯ ПАТРОНА ЕПАРХИЇ БАЧКЕЙ У ВЕРБАШЕ

ВЕЛЬКА ЧЕСЦ И РАДОСЦ Патрон Епархиї бачкей – Чудо святого Архангела Михаила у Гони, означене у Вербаше 19. септембра, у присустве велького числа священства и вирних. Попри дванац архиєрейох, на святочносци були и вецей як 150 священїки. Зоз храму Вознесения Господнього шицки присутни прешли ґу бини опрез храму, дзе була служена свята архиєрейска Литурґия. Перши-

участвовали писатель Блаґоє Бакович, ґуслар Милош Лакетич, КУД ,,Завичайне врело” зоз Коцура, церковни шпиваче Храму Ваведения Пресвятей Богородици, Етно ґрупа ,,Аваз” и ґлумец Микица Петрониєвич. Були и вецей як тисяч вирни зоз шицких крайох Епархиї Бачкей. За Церковну општину Вербас, парохиї Архиєрейского намеснїцтва вербаского и шицких

Фото: vrbas.net

МОЛИТВА ЗА ШКОЛЯРОХ И КРЕСЦИНИ

лєпше витворели свойо нови длужносци и старали ше о церковним маєтку коцурскей парохиї. О. Р.

раз, за период од 48 роки кельо ше означує Патрон Епархиї бачкей, означованє було у Вербаше. По законченей святей Служби Божей, отримана пригодна културно-уметнїцка програма, а

вирних, була велька чесц и радосц же були домашнї тей подїї. За православни храм Вознесения Господнього то тиж значна подїя, понеже у нїм нєодлуга почню порядни богослуженя и духовни живот. О. Р.

РУСКЕ СЛОВО 15

КУЛТУРА И ПРОСВИТА КНЇЖКА ПРИПОВЕДКОХ „ЄДЗЕНЄ” ИВАНА МЕДЄША ПРЕГЛАШЕНА ЗА ВИДАНЄ РОКА У СЛОВАЦКЕЙ

ПОТВЕРДЗЕНЄ ЖЕ ЯЗИК ЛИТЕРАТУРИ УНИВЕРЗАЛНИ Кнїжка „Jedenie” (Єдзенє) чий автор Иван Медєши з Руского Керестура, а хтору влонї обявело восточнословацке Виходнярске здруженє „Валал” з Петриковцох у Словацкей, прешлого тижня у Братислави достала першу награду на конкурсу цо го каждого року розписує словацка Фондация „Анасофт литера” за найлєпши нови литературни твор по словацки, лєбо преклад ориґиналного дїла Пише: Мирон ДЖУНЯ

нїжку з нашого на словацки литературни язик преложел Марош Воловар, снователь и редактор „Валалу”, а Медєши, як єден од ридких дебитантох, першу награду достал у конкуренциї коло двасто виданьох/авторох. По пропозицийох орґанизатора того литературного конкурсу, постоя вецей елиминацийни круги, а побиднїк вибрани у трецим, спомедзи пейц финалистох. Успих автора, дїла и видавателя, хтори, мож повесц скоро по шицких здраворозумских критериюмох баржей важели за аутсайдера як фаворита на тим углядним литературним конкурсу, прицагнул вельку увагу конвенцийних словацких медийох и русинских медийох на Горнїци, алє и тутейших руских и словацких меншинских медийох. Як ше одвивала приповедка хтора кулминовала з єдним од водзацих словацких литературних припознаньох, бешедовал нам швижи лауреат, Иван Медєши, хтори у розгварки за „Руске слово” окреме наглашує задовольство же цали процес, од задумки о новей кнїжки по саму награду цекол якош спонтано, без даякого форсированя и твардого плана: у приватней кореспонденциї Марошови з хторим уж длугши час добре сотрудзує, сукцесивно посилал материяли, а тот, у поради з автором, з нїх помали формовал кнїжку. – Поправдзе, кнїжка наставала без даякей планованей задумки и векшей амбициї, поготов нє спрам спомнутей награди цо сом ю достал, а за котру сом дотля, мушим припознац, анї нє знал. Аж кед то постало озбильне, як зме ю почали промововац и як преходзели круги конкурса а „Єдзенє” ишло далєй и почали сциговац добри критики и реакциї, похопел сом же то нє мала ствар, и же то

ПОЧАТКИ З МАК-ОМ Нашу читательну публику з тей нагоди здогаднєме же Медєши уж овинчани з награду Фондациї „Штефан Чепа” (Медзинародна литературна награда „Александер Духнович”, т. є .„Златни медведз”) зоз Торонта, як єден од авторох, вєдно зоз Славком Винайом и Наталию Рибович у „Триолоґиї” (НВУ „Руске слово” - МАК 2006. року). Исти наш видаватель му потим ище обявел „Хтошка од мнє двох нєнормални” (2007), як и роман „Шпацири по сподку дунца” (НВУ „Руске слово” – МАК и СКЦНС 2011). Далєй, Медєши почал обявйовац за „Валал”.

16 РУСКЕ СЛОВО

Иван Медєши

Фото Сашо Палєнкаш

з того можебуц дацо годно и буц – гвари Медєши и толкує же то нїяк нє значи же нє верел до кнїжки и того цо роби, алє му було чежко вериц же о литературней награди наисце одлучую лєм литературни критериюми. АМАЛҐАМ ТАЛАНТУ И ПОДНЇМАТЕЛЬНОГО ДУХА Ґу тому, нєобходна була и озбильна провадзаца робота же би кнїжка дошла по публику. Дзекуюци аґилному видавачови Марошови Воловарови спред Виходнярского здруженя „Валал” котри Медєшово шейсц приповедки присподобел ґу словацкому язичному стандарду, зложел их до кнїжки и зробел обдуману и ефектну промотивну кампаню, и автор и кнїжка постали присутни и препознатлїви у кругох словацкей литературней сцени, а досягли аж и по ческу публику. На вецей заводи представяна є у преси и на електронских медийох, шлїдзели промоциї на фестивалох, медзи иншим и у Братислави и у Праги. Достаточно за увагу и потим пласман до конкуренциї за награду Анасофт литери, а у виборе словацких (литературних) критичарох и новинарох. 27. СЕПТЕМБЕР 2019.

kultura@ruskeslovo.com

Фото꞉ Анасофт литера

Мед зитим, специфични стил и писательски талант хтори Иван Медєши, скорей познати под творчим псеудонимом Др. Шукс безсумнїву ма, а тераз є и дефинитивно потвердзени, наисце оможлївели тот правдиви успих нашей литератури. Отже, „Єдзенє” од уплївних актерох словацкей сцени достало наисце добри критики, автор поровновани з дзепоєднима шветовима менами андерґраунд литератури (цо вон, поправдзе, нє трима за обєктивне), а скоро кажди напис констатовал феномен його „еґзотичного” походзеня и факт же жридлоИван Медєши и Марош Воловар на єдней з промоцийох наградзеней кнїжки во твори на „долнєжемскей са нашей (сучасней) литерарусинчини”, хтора, з тей И ГНАТЮК И КОСТЕЛЬНИК тури и пренаходзенє єй менагоди, презентована у слоУ „ВАЛАЛЄ” ста у ширшим контексту. Бо, вацким стандарду. Як позаМедєши перши прекрочел рядови квалитет, окреме Кнїж ка „Jedenie” (Єд зе нє) уж дру ги твор ко три плот коло такв. „Гумна”, ковизначована його схопносц „Ва лал” дру кує Ме дє шо ви, по сле „Ква шней кнїж трому ґенерацийно припада же ше му удава универзални литературни теми розра- ки”, цо му ю обявел 2010. року, а ту треба спомнуц (Зборнїк младшей рускей бяц на автентични, нєпре- ище два наслови котри ше дотикаю нас Долньожем- творчосци „Дзеци з урбанодвидлїви способ, хтори ча- цох: Гнатюково „Троме браца” и Костельников „Ва- го гумна”), и после очиглядсто ґротескни, алє заш лєм лалски чловек”. Воловаров „Валал” видавач и фан- ного, актуалного припозназ ясну нукашню лоґику и зина „Вайчак” дзе нагоду мали обявйовац и дзепо- ня, етабловал ше на структуру. Углавним, на єдни нашо други младши авторе, а ширши форми (най)висши ранґ, яки мож за способ хтори ше нїяк нє об- сотруднїцтва вшелїяк уключую и скоро порядни те- писанє обчековац. Цо ше сачекує од „меншинского” атрални госцованя по наших крайох ансамбла мих наградзених приповедКЛУД з Кладзанох, на Горнїци. Медзитим, „Єдзенє” кох и збирки „Єдзенє” дотилитерати. Уж даґдзе з яри, автор мож спатрац як коруну вецейрочней колаборациї ка, будзе цикаво провадзиц того текста до стал мейл з „Валала” и Ивана Медєша, алє и нас других, з Дол- евентуални реакциї, насампредз конзервативнєйшей академского Прешова, дзе нєй жеми. часци нашей литературней як куриозитет дочекана информация о кандидатури Медєшовей кнїжки, и з явносци, пре авторов нєтрадицийни наративни стил, и увагу провадзени єй пошлїдкови уход до узшого кругу поготов пре обсцену лексику, як часц каждодньовей бедїлох у компетициї, и потим финалу. Подписнїк тиж шеди, цо конєчно пренашла свойо место у рамикох (и) припознава же, провадзаци розвой ситуациї як час урядовей литератури, та и науки. Можлїве же Медєшово ишол, цешел ше у Медєшовим успиху, рахуюци то як дотерашнє дїло остало без значнєйшей рецепциї и препозарядове по сцигнуце, без огляду на конєчни резултат то, а нє лєм пре свой герметични андерґраунд концепт, конкурса. Кельо пре автора особнє, тельо и пре афир- котри етабловани центри (литературней) моци часто мованє нашей локалней бешеди и литератури, на доте- иґнорую. З тей нагоди, ситуация ше радикално меня, дриляюци нашого лауреата под рефлектор уваги пред раз нєдо ступним подручу. интернационалним потенциялно вецеймилионским читательним авдиториюмом. Чом да нє? ВИКРОК З „ГУМНА“ Най лєм ище спомнєм же, попри угляду и пре стижу, Пошлїдкови публицитет годзен за шицких нас ту при- и пенєжна сума Анасофт литера награди (о хторим ше цагнуц вецейнїсти хасен, о чим ище вшелїяк будзе беше- уж пущела кулоарна бешеда), аж и за словацки станди: од уваги домашнєй литературней явносци, же писа- дарди цалком озбильни, дакус векши од сербскей тель хтори граждан Сербиї першонаградзени на конкур- НИН-овей награди, и приблїжно є як рочни про секови су у иножемстве, а на державним уровню, потим як при- заробок тамтейшого граждана. Як потвердзенє потелог ґу нашей часто схизофреней „ґеополитичней” деба- раз одличного сотруднїцтва, Медєши ю одлучел попоти медзи востоком (народна, руска, свидомосц) и захо- ли подзелїц з видавательом Марошом Воловаром, без дом (линґвистични вязи з виходнярску бешеду – як при- хторого би, по власних словох, кнїжки найскорей анї значене на рамикох кнїжки) – по (ре)дефинованє стату- нє було.■ 27. СЕПТЕМБЕР 2019.

РУСКЕ СЛОВО 17

КУЛТУРА И ПРОСВИТА У ОСНОВНЕЙ ШКОЛИ „БРАТСТВО ЄДИНСТВО” У КОЦУРЕ

МЕНОВАНA НОВA ОКОНЧОВАТЕЛЬKA ДЛУЖНОСЦИ ДИРЕКТОРА

У Коцуре, у Основней школи „Братство єдинство” з початком нового школского року пришло до пременкох у руководству школи. За нову окончовательку длужносци директора менована Сенка Мученски, и вона заменєла дотерашню директорку Славицу Байор зоз Коцура. Як визначела о.д. директора коцурскей Основней школи, вери же єй нове професийне виволанє будзе успишне за цалу заєднїцу. – Мнє особнє окреме мило же сом годна робиц зоз колеґами и з дзецми на своїм мацеринским руским язику. За тото сом у потерашнєй роботи була ощербена. Жаданє ми же би колеґове у мнє видзели сотруднїка, котри до вчера бул єден з нїх. Нєшка зме ту же бизме крашнє сотрудзовали и у добрей атмосфери вєдно превозиходзели почежкосци на котри наидземе. Треба же бизме ше вєдно радовали успихом наших школярох, прето же зме праве пре нїх ту – гварела о.д. директора ОШ ,,Братство єдинство” у Коцуре Сенка Мученски. З роботу у новосадскей Основней школи, по єй словох, здобула знанє и искуство котре єй оможлївело же би була предсидателька Фаховей ради класней настави, орґанизатор општинских и Окружних змаганьох з математики за школярох трецих и штвартих класох основней школи, супервизор на закончуюцих испитох школярох основней школи, як и учашнїку велїх домашнїх и иножемних проєктох.

Сенка Мученски народзена у Вербаше. Основношколске образованє закончела у Коцуре у ОШ „Братство єдинство”. Стреднє и високе образованє здобула у Зомборе, а по законченю Учительского факултету драга ю одведла до Нового Саду. Достала роботу у новосадскей Основней школи ,,Никола Тесла” дзе робела осемнац роки як професорка класней настави. На тим роботним месце була по менованє окончователя длужносци директора ОШ ,,Братство єдинство” у Коцуре. О. Р.

ТЕСТИРАНЄ У ШКОЛИ „ПЕТРО КУЗМЯК” У РУСКИМ КЕРЕСТУРЕ

УКАЗАЛИ ДОБРЕ ЗНАНЄ ЗОЗ СЕРБСКОГО ЯЗИКА

У Основней и штреднєй школи „Петро Кузмяк” фаховци зоз републичного Заводу за унапредзованє образованя и воспитаня 19. септембра окончели тестиранє одредзених школярох зоз сербского язика як нємацеринского. Тестирало ше школярох II, и VI класи основней школи та II класи ґимназиї на руским наставним язику котри од влонї сербски як нємацерински уча по новей наставней програми. Тестиранє окончене же би ше видзело посцигнуца школярох т. є. їх функционалне знанє сербского язика. Як дознаваме од заменїци директора Заводу за унапредзенє образованя и воспитаня Деяни Милич Субич, нову програму 2017. року виробел праве спомнути Завод у поради з Министерством просвити, а финансовала го Мисия ОЕБС-у у Сербиї. Зоз тестиранями хтори такой од прешлого року и почали фаховци Заводу и провадза резултати новей програми.

18 РУСКЕ СЛОВО

– На тим проєкту зме робели рок, а то ше мушело поробиц пре тоти национални меншини як цо Мадяре лєбо Албанци, поготов тих цо жию у гомоґених штредкох, хторим барз чежко бешедовац по сербски пре природу самих тих язикох. Нє тельо пре напр. Руснацох хтори по сербски бешедую скоро як тоти цо им сербски мацерински язик. Прето зме похопели же потребне два формати програми за сербски язик як нємацерински хтори прилагодзени розличним школяром, з розличнима уходами. Барз важне же зме тоти програми нє правели кабинетски, алє зоз роботи на терену, нащивели зме рижни школи, бешедовали з дзецми и так направели програми хтори ориєнтовани ґу виходом и прилагодзени су ґу уходним знаньом школярох – потолковала Милич Субичова. По єй словох, ище влонї почали провадзиц як функционую програми и то єднак у шицких школох у нашей ру-

скей, у словацких, мадярских, румунских и других заєднїцох. – Маме уж и перши резултати од прешлого школского року, зоз оградзеньом же кед ше перши рок дацо нове применює вше єст проблеми и прилагодзованя. Но тот перши рок уж указал же зме очиглядно потрафели и тот А формат котри лєгчейши, уж у нїм посцигнуца дакус лєпши, же у тим Б чежшим формату за дзеци котри добре бешедую по сербски маме барз мале напредованє, а чежко же го и будземе мац понеже уж їх уходни знаня язика добри. После, як зме нєшка тестирали школярох другей класи ОШ „Петро Кузмяк”, вони одлични, по себски бешедую без гришки, потрафяю шицки припадки, и нє видзим як збогациме їх словнїк хтори уж маю вибудовани – заключела заменїца директора Заводу за унапредзенє образованє и воспитаня. М. А. 27. СЕПТЕМБЕР 2019.

СЕПТЕМБЕР 2019. рок ЧИСЛО 9

Тамара ХРИН РОНЧЕВИЧ

ЗА РОДЗЕНИ ДЗЕНЬ 1.

Нєшка положели бабку до авзлоґу. Єй ту нє место. Косцате цело охабя дзири у патосу, а одпаднути власи кармя миши. Єдза гоч су нє гладни. Ґаладза, гоч су нє дома. Звичайно, кажди родзени дзень исти. Як може єдна шпиванка одвитовац каждому? Мнє огриза зоз лїца, а дакому зоз талпох. 2. Швичка ше круци, а я ше ганьбим же сом швичка! Допито чуряца и жовта. Гей, жовта як видумана фарба слунка и бляда фарба грушки. Положела сом фалаток на уход и нїхто нє знал дзе дзвери. 3. Замуруєм паперово шапки и будзем ше шмеяц вистирченим рогом кед єдина нє зрозумим франту виповедзену през язик котри ше (нажаль) нє шме закушиц. А Милькович скрива(л) телї птици и жвири у креви.

ЖИВОТ(ИНЯ) Огризам зоз талпи як зоз узретей брескинї. Скорка ше лїпи за ґамби и чури шицко цо улїва живот до Живота. Обвинєна пре грих кусаня (п)оставам животиня котра сцека од слунка и води. Од мацери. Здоганям шицко без почежкосци, а заш лєм сом гладна. Шпим у лїпох, а хиби ми гевтот остатнї атом п(р)аху же бим зврещала и охабела глас як шлїд место меса. Скорей цела. 27. СЕПТЕМБЕР 2019.

РУСКЕ СЛОВО 19

literaturne@ruskeslovo.com

ПРЕДСТАВЯМЕ ВАМ Срдян СЕКУЛИЧ

Срдян Секулич народзени 1993. року у Приштини. Дзецинство и вчасну младосц препровадзел у Вербаше. Пише поезию и прозу и преклада з македонского и болгарского язика. Його твори потераз преложени на албански, македонски, фарси, мадярски и анґлийски язик. На конкурсу „Мак Диздар” 2018. року освоєл трецу награду дзекуюци хторей му обявена перша збирка поезиї Kavalov jek (Сараєво, 2019). Жиє и твори у Новим Садзе.

ИСТРА Миркови Ковачови

ДИЖДЖИ Таки дижджи падали и так нєбо зацмете було теди кед сом з мацеру, шестру и братом пришол до Войводини Було лєто як цо є и тераз Були зме вибеженци И вична вода змивала нам лїцо и твар а мнє ше видзело же сом на концу якейшик прикрей скали, на концу ровнїни. Таки дижджи падали яки и тераз падаю.

Видзим себе як чекам гайзибан до хторого войдзем сам там би требал буц єден купе у хторим будзем шедзиц сам и читац твойо кнїжки док пре до мну мойо отечество чече при облаку саме як и я, зохабени од нєй и шицких, як и я цо сом сам Зохабим шицко мнє познате, кажду улїчку по хторей сом тельо раз ходзел сам вежнєм зоз собу можебуц єден крижик цо ми го мац подаровала и нє будзем нательо сам буду зо мну и єй молитви и слова, колїсанки, русийски шпиванки з хторима ме укладала спац док була сама з нами Док сцигнєм до Истри, дзе и ти єдного дня сцигол сам шеднєм дзешка при морю, запалїм циґаретлу, запатрим ше до моря и габох, будзем робиц дзешка як заградар будзем жиц у хижочки з каменя при церквочки з каменя, будзем бешедовац з фратрами и шпивац цали дзень Будзем сам сам зоз собу, як цо и ти, Мирку, бул сам.

ИЩЕ РАЗ И ище раз ознова, шицкого ми дакус досц бегаюци як дакеди до рукава уцерам нос.

Пар стихи, три акорди, вецей нє сцем знац. Та и пре тото кус, часто нє можем спац. Якиш у души чувствуєм, мили у души дотики, док коло мнє ше преходза, бронзово памятнїки.

Знова зоз нїодкаль, хтошка цошка ме прата та пробуєм, кладзем на ноги нови швидши кольчата.

ПАРИДЯ

И лєцим яґод пергач, ослухуєм високи звуки зочени зоз прешлосцу, обявюєм єй розлуки. Чи наисце тельо требало, ище вше сом нє стари нє будзем вецей сцинац пред собу вше ценши конари.

27. СЕПТЕМБЕР 2019.

Знам же барз вельо жадам. Сперам кульку цо лєци, а нє мам нїч лєм пирко и стихи – слабучки дзеци. Алє знам же вельо можем. Нє трима ме розпука. Запрагнєм ше зоз сцелосцу И рушим з ню коло друка.

ПАНЄ ҐИТАРИСТО Панє, зготуйце ми од смутку щесце, та анї надїя, уж анї вона ме нє сце. Болї ме кед видзим залюбени пар нєшка пре мнє будзце, ви своїх нотох цар.

ЛЬВОВСКИ ДЗЕНЬ

Прето, заграйце ми панє, улєйце до мнє надїю хтору нїжно погласкам як ви ґитари шию.

Преложел зоз сербского язика Саша Сабадош

Я лєм так мало жадам най нє пирхнє ми ошмих з лїца. И место мнє най вон будзе вична штафетна палїца.

Кед треба вежнєм аж паридю давну дзецинску розплашим чарни птици, цо брудза белаве нєбо и слунко хторе ми швици.

Чи нє видзице, яки кратки мой лєт, лєцим з квитка на квиток, а сцел бим облєциц швет.

ми вибеженци.

Модлїм вас, знїмаме маски зоз лїца. Нє сцем, нє можем буц, силиконска красавица. Претворени до знака питаня, дзвигам дзень повстаня процив брудней музики и нїзкого писаня. Досц ми сучасних поетох, нє будзем часц тей плими и шицки мойо стихи, баш шицки буду у рими. Знам же нїґда нє будзем, анї сом нє уметнїк, алє досц добре знам, цо шмеце и зач служи шметнїк.

Шицко одомнє пошло, дзешка нєстало гет, нє знам чи нєдобри я, чи фалшиви коло мнє швет.

з косовскей а приходзиме до войводянских ровнїнох ту на концу прикрей скали

УМЕТНОСЦ

Ознова од початку, шицкого ми тераз досц, знова ше ознова трудзим и лапам живот за хвост.

Моя приповедка, предлуго у мнє тлєє. Скапали ми дзешка сни а у души зармуток ше шеє. Прето модлїм вас, заграйце ми нєшка ви.

И здогадуєм ше оца як нас провадзи и стої поштред шора, пред нашу хижу хтору занавше зохабиме и одходзиме

20 РУСКЕ СЛОВО

Славко АФИЧ

27. СЕПТЕМБЕР 2019.

То бул львовски дзень, жимни и залядзени. Стал сом пред малюнками патрел обчаровани. Тоти пейзажи карпатски прекрашнє намальовани Маруся, так ше волала, з руку су єй подписани. Бешеди нє вельо було з цихосцу зме ше шейтали. Нєсхопне дотхнуце рукох нїч зме нє приповедали. Тото пирє биле по хторим ми ходзели воно чистучке остало, а шлїди нас випровадзели. На лїцо цилунок щири занавше ми оцисла. Збогом, нє довидзеня, гварела ми кед одходзела.

РУСКЕ СЛОВО 21

literaturne@ruskeslovo.com

ПРЕДСТАВЯМЕ ВАМ Срдян СЕКУЛИЧ

ИСТРА Миркови Ковачови

ИЩЕ РАЗ И ище раз ознова, шицкого ми дакус досц бегаюци як дакеди до рукава уцерам нос.

Знова зоз нїодкаль, хтошка цошка ме прата та пробуєм, кладзем на ноги нови швидши кольчата.

ПАРИДЯ

27. СЕПТЕМБЕР 2019.

ЛЬВОВСКИ ДЗЕНЬ

Прето, заграйце ми панє, улєйце до мнє надїю хтору нїжно погласкам як ви ґитари шию.

Преложел зоз сербского язика Саша Сабадош

Я лєм так мало жадам най нє пирхнє ми ошмих з лїца. И место мнє най вон будзе вична штафетна палїца.

Чи нє видзице, яки кратки мой лєт, лєцим з квитка на квиток, а сцел бим облєциц швет.

ми вибеженци.

Шицко одомнє пошло, дзешка нєстало гет, нє знам чи нєдобри я, чи фалшиви коло мнє швет.

з косовскей а приходзиме до войводянских ровнїнох ту на концу прикрей скали

УМЕТНОСЦ

Ознова од початку, шицкого ми тераз досц, знова ше ознова трудзим и лапам живот за хвост.

И здогадуєм ше оца як нас провадзи и стої поштред шора, пред нашу хижу хтору занавше зохабиме и одходзиме

20 РУСКЕ СЛОВО

Славко АФИЧ

27. СЕПТЕМБЕР 2019.

РУСКЕ СЛОВО 21

Танита ХОДАК

ШПИВАМ ЗА ЦЕ Шпивам за це найкрасши стих з дна души, з центру розума, и нє роздумуєм же хто цо подума, гоч будзе другим на шмих. Шпивам за це найкрасшу писню жимному шерцо одлядзи, конєчно ше слунко зоз дижджом порадзи, лелиї и вжиме розквитню. Шпивам за це найкрасши слова, бо нука у мнє уж нє шму буц и муши их уж цали швет чуц, а я ше од любови ратовац... Шпивам за це найкрасши слова, бо нука у мнє уж нє шму буц и муши их уж цали швет чуц, а я ше од любови ратовац Мушим без тебе пробовац... Шпивам за це найкрасши звуки, бо иншак ме нє учуєш, о старих любовох ти нє роздумуєш и нє знаш за любовни муки. Шпивам за це з єдну надїю же жиєш даґдзе щешлїви, же сама предлужим и же тоти шпиви за тобу жажду забию. Шпивам за це найкрасши слова, бо нука у мнє уж нє шму буц и муши их уж цали швет чуц, а я ше од любови ратовац... Шпивам за це найкрасши слова, бо нука у мнє уж нє шму буц и муши их уж цали швет чуц, а я ше од любови ратовац Мушим без тебе пробовац...

ЗАРАБРОВАНА Док полумешац як праве одкушени фалат помаранчеца и док суньоґи мали коло мнє лєца, чувствуєм же поставаш цали мой швет. Лєжим на трави и часто задумуєм як ме гласкаш по глави, у ноци блїща ци ше очи белави, шию ми дорушує твой цепли дих. Зяв ше принцу мой били и принєш ми любов. Зяв ше и вибав зоз мриї, я зарабрована. Идзме ше ми вєдно страциц дзе нас нїхто нє найдзе. Зяв ше, бо нє шмем сама. Музику ци гвизди шептаю за нас, шептаю най придзеш уж час. И кед даґдзе слухаш, га гибай уж раз, бо требаш ми, гибай, зоз мриї ме вибав! * (На тоти тексти Танита Ходак викомпоновала и музику) Число ушорела Олена Планчак-Сакач, подобово прилоги Владимир Провчи

22 РУСКЕ СЛОВО

27. СЕПТЕМБЕР 2019.

kultura@ruskeslovo.com

„ПЕТРО КУЗМЯК” З РУСКОГО КЕРЕСТУРА У БРИСЕЛУ ПРЕГЛАШЕНИ ЗА ШКОЛУ АМБАСА ДОРА

ПОТВЕРДЗЕНЕ МЕСТО У ЕЛИТНИМ ДРУЖТВЕ Представнїки керестурскей Основней и штреднєй школи зоз домом школярох „Петро Кузмяк” професорка математики мр Наталия Будински и директорка школи Хелена Пашо Павлович на поволанку Европскей школскей мрежи (European School net) були у Бриселу. З тей нагоди керестурска школа преглашена за школу амбасадора проєкта STEM school label

тим проєкту участвовали 300 европски школи, а „Петро Кузмяк” з помедзи нїх вибрана за єдну од 20 школох хтори указали винїмково резултати у промоциї СТЕМ образованя. Школа ше до тих активносцох уключела прешлого року и през цали рок робене на подзвигованю квалитета настави природних предметох и математики, так же сполнєти 21 критериюм потребни за поставанє школи амбасадора. ЗМОЦНЇЦ СОТРУДНЇЦТВО МЕД ЗИ ШКОЛАМИ, ИНДУСТРИЮ И ВИГЛЄДОВАЧАМИ

СТЕМ образованє подрозумює комбинованє природних предметох, математики, инжинєрства и технолоґиї як єдинственого и интердисциплинарного концепта. У школи ше уж длугши час роби на иновацийох и осучасньованю настави, цо тераз и дало резултати и препознатлївосц на европским уровню. У Бриселу ше Будинскова и Пашо Павловичова стретли зоз наставнїками зоз цалей Европи, дзе пречерани искуства и идеї за злєпшованє настави. Тиж так, участвовали у роботньох и здобули знаня хтори треба же би помогли у змоцнєню капацитетох школи за осучасньованє настави. Зоз до ставаньом статуса школи амбасадора проєкта школа будзе уключена и до других активно сцох промоциї СТЕМ образованя. СТЕМ School Label проєкт хтори креїровани зоз цильом акредитовац школи на европским уровню, хтори на ефикасни и иновативни спо соб приступаю препо-

27. СEПТЕМБЕР 2019.

даваню СТЕМ предметох, зоз чим значно доприноша усвойованю схопно сцох и повекшованя уровня компетентно сци у тей обласци. Идея того проєкту же би змоцнєла сотруднїцтво мед зи школами, индустрию и виглєдовачами на локалним уровню, зоз чим би ше олєгчало преход зенє з єдней до другей етапи у образованю. Иницияторка и реализаторка нових идейох у кере стурскей Школи профе сорка Наталия Будински о участвованю на Семинару у Бриселу гварела: МОТИВАЦИЯ ЗА ДАЛЬШУ РОБОТУ – Иновациї препознати як потреба нєшкайшого образованя и керестурска школа ше намага зоз шицима моцами провадзиц тот тренд. Каждодньови живот ше меня под плївом технолоґиї, та тоти пременки би требала провадзиц и школа. У нашей школи часто орґанизуєме активносци з хторима ше намагаме практично приблїжиц школяром тото цо уча зоз кнїжкох, та нашо школяре участвую у рижнородних активносцох и проєктох, од правеня презентацийох до орґанизованя сайма науки. Припознанє школи амбасадора и визначованє на европским уровню нам у каждим случаю потврдзенє уложеней роботи и вельо значи як мотивация за дальшу роботу. И директорка кере стурскей Школи барз задовольна з тим як Школа припозната на таким високи уровню, а и як єдна зоз лєм трох школох зоз Сербиї хтори прешли на конкурсу за СТИМ проєкт. – Импресионовало ме же кельо вони там уж знаю о нашей Школи и о єй специфичносцох, та и нашей заєднїци и єй историї, а то шицко дзекуюци нашей професорки Наталиї Будински. Ми визначели проблем же ше нови методи нє складаю зоз планами и програмами нашого Министерства. Прето зме и на роботньох глєдали способ як нашо искуства хтори маме у СТРИМ настави зоз природних наукох, а тераз их уж починаме применьовац и у дружтвених, як их приблїжиц перше до фахових институцийох як цо Завод за унапредзенє образованя, та и до самого Министерства. Глєдало ше способ указац же тоти методи барз добри за роботу, же даваю школярови шлєбоду и тоти компетенциї хтори сам може вибудовац, зоз потримовку, алє без стресу и прициску.■ М. Афич

РУСКЕ СЛОВО 23

ЛЮДЗЕ, РОКИ, ЖИВОТ НАШ ГОСЦ: СЛАВО ПАЛЄНКАШ, ШЛЄБОДНИ УМЕТНЇК

У ДЕТАЛЬОХ И СУЩНОСЦ И КРАСА

Пише Андреа МЕДЄШИ

У каждому чловекови скрити потенциялни уметнїк, лєм питанє хто ше одшмелї, и як го у себе пребудзи и у чим пренайдзе инспирацию. Гваря же уметнїк муши жиц, дихац свою уметносц, а Славо Палєнкаш ю пренашол, и твори ю праве зоз самого воздуху лаво, родом з Керестура, єден период свойого живота пошвецел музики. Як штредньошколєц грал на бас ґитари и бубньох зоз своїм братом Сашом Палєнкашовим у ґрупи Парадокс, а познєйше и ґитару у ґрупи „M.a.d. goya”. По законченей Ґимназиї його любов ґу уметносци нє щезовала, напроцив, преширела ше и на други конари. Окрем музики, Палєнкаш поступнє розвивал и свой талант за рисованє, хтори з часом прероснул до озбильней страсци. Шицко цо роби, роби фундаментално и з вельку усиловносцу, и гвари, же би чловек длуго тирвал, нє шме бежац по кратких дражкох. – Любов и талант ґу рисованю мам одмалючка. Вше сом мал око за деталї, а як цо знаме, у детальох сущносц. Кед их обачуєш, а вец усовершуєш, уж ше розликуєш од других, уж ши по чимшик уникатни. Мойо одрастанє, меняло и мой приступ ґу рисованю, та ме почали интересовац дзепоєдни нєзвичайни технїки, тоти хтори представяю даяке виволанє. Перше ме прицагла „air brush” технїка хтору сом першираз видзел у єдней емисиї о моторкох. Попачела ше ми, и понеже сом нє сцел поверхово приступиц ґу роботи, шицок свой фокус сом унапрямел на звладованю тей технїки, та пририхтованє почало так же сом шицки подробнєйши информациї пренашол на интернету. Спочатку сом бул цалком порихтани же мойо рисунки нє буду здабац нїнач – бешедує Славо.

ТЕХНЇКА „AIR BRUSH” – РИСОВАНЄ З ВОЗДУХОМ

Древени фийовки можу и так випатрац

24 РУСКЕ СЛОВО

– При рисованю зоз еир брашом нєт контакту зоз материялом. На пиштолю єст манда игла за фарбенє, през хтору преходзи ценки сноп фарби, а зоз приблїжованьом и оддальованьом того пиштоля ше реґулує кельо фарби ше сце нанєсц на материял. Найвекше виволанє контроловац руку. Конкретно, у случаю рисунку вовка, перше сом го прерисовал на стари рендґенски

знїмок, потим вирезал зоз скалпером, попирскал зоз билу фарбу и достал його контуру. Таки шаблони мож купиц, алє у моїм случаю шицко було знаходзенє и импровизация. Далєй шицко шлєбодна рука. Кед ци забегнє и кед треба виправиц даяку гришку, то нє лєгко, бо ше шицко роби у воздуху, и нєт директного контакту з материялом – толкує Палєнкаш. ИНВЕНТИВНОСЦ НЄ ЛЄГКО НАПЛАЦИЦ Перша озбильнєйша робота му була профил вовка хтори рисовани на лесониту, а за хтори му було потребне даскельо годзини роботи. З вельку упартосцу и сцелосцу, крочай по крочай, удало ше му звладац зоз технїку. – Коло петнац годзини роботи ми требало за того вовка. На Фейсбуку сом нашол єдного Американца хтори тоту технїку применює на луксузних автох, а чия робота ше ми барз попачела. Контактовал сом го и замодлєл най опатри мою ґалерию, най преценї мой талант, та ми чловек за тоту початну, першу роботу гварел же є барз добра. Було ми мило же хтошка вообще нашол часу за мнє, и же ми дал потримовку предлужиц з роботу – щири наш собешеднїк и додава же основна применка и предносц тей технїки рисованя у тим же мож лєгко вименїц випатрунок, поведзме, моторки за релативно тунї пенєж. Ґу тому тим, кед власнїк сце пременїц визуелну слику своєй превозки, лєгко ю ошмирґлац, нарисовац дацо друге и до27. СЕПТЕМБЕР 2019.

ljudze@ruskeslovo.com

станє ше цалком нови випатрунок. Медзитим, и попри тим же доставал надосц комплименти за свою роботу, така файта уметносци у нашей держави заш лєм луксуз, и чежко ю виродостойно наплациц. УМЕТНОСЦ У ДРЕВУ Славо Палєнкаш уж седемнац роки роби и як столар, а у шлєбодним чаше у своєй роботнї у Зомборе дзе хвильково и жиє зоз свою супругу и дзивочку, з древа прави шицко цо му спаднє на розум. – На роботи робиме зоз иверицу, а то плоча хтору нє мож обрабяц за розлику од древа. З древом мож буц барз креативни, мож нього виробиц цо ше сце. Кед видзим дацо цо ше ми барз пачи, я ше тому максимално пошвецим и дожиєм то як єдно виволанє же бим таке дацо и сам справел. Правим рижни предмети з древа уприродней велькосци, алє и менших димензийох. Перше сом мал задумку предавац виробени мини ґитари, медзитим, чисто з финансийного боку патраци, то би нє було отримумуюце. Же бим справел єдну таку фиґурку, треба ми перше вельо часу, мушим найсц нарис за праву ґитару и зменшац ю же би шицко випатрало виродостойно. И после тельо уложеного труду и часу, чежко би то могло озбильнєйше наплациц. Як цо знаме, масовна продукция просто гартуши малого продукователя, а пасовац ше з велькима продукователями, була би напредок страцена битка – заключує Славо. Прето попри „air brush” технїки и рижних предметох з древа, наш собешеднїк свою креативносц преширел и на други нєзвичайни обєкти, як цо ґравованє на вайцу, мальованє по шлїмакових хижкох, або рисованє на пилкох. На каждим од тих предметох, зохабя свой автентични подпис, а инспирацию находзи у каждодньовосци, у асиметриї, а дзекеди идею „пожичи” и зоз интернету. ҐРАВОВАНЄ НА ВАЙЦУ, ШЛЇМАКИ И ПИЛКИ – Ґравованє то технїка з помоцу хторей сом курово вайцо предзиравел од долу, винял його нукашньосц, и зоз малу машинку, з такволаним ґравером, рисовал з помоцу дзиркох. З тоту технїку сом ше кус натрапел, понеже на куровим вайцу вельо чежше робиц як на, поведзме, нойовим вайцу. Нє лєм же є векше, алє ма и моцнєйшу шкарупину хтора нє так лєгко пука. Попри тим, мальовал сом и по шлїмакових хижкох хтори маю чисту билу, швицацу шкарупину, и видзело ше ми же би були идеални за обробок. По нїх сом зоз акрилнима фарбами рисовал вшелїяки мотиви – бешедує Славо. 27. СЕПТЕМБЕР 2019.

ТЕТОВАЖА ШЛЇДУЮЦИ КРОЧАЙ – Пробовал сом вецей технїки, а же би ше з дачого створело вредносц, потребне уложиц надосц часу. Ту тот економски бок зна буц проблем, понеже ше нєшка на таку файту уметносци баржей патри квантитативно, як квалитативно. Медзитим, даєдни людзе заш лєм розумя же рисовац дацо на малей поверхносци вельо комплекснєйше, вимага вельку прецизносц и вообще є нє єдноставне. Тераз ми ше видзи же єдино тетовиранє мож наплациц даяк озбильнєйше кед слово о рисованю. Тота файта уметносци ме прицагує, любел бим ше єдного дня опробовац и у тим, медзитим, як и за шицко потераз, и ту будзе требац уложиц вельо часу, труду и сцерпеня – закончує Славо.

Ище єдна цалком нєзвичайна уметнїцка робота нашого собешеднїка, то вшелїяк и рисованє по пилкох. У тей хвильки му тоти роботи найактуалнєйши, найглєданши, наменєни су за декор ентериєру, а найвецей их поручую „обични” людзе, любителє нєзвичайней уметносци – звичайно филмскей. – На тоту идею сом пришол кед сом на интернету пренашол фотоґрафию пилки на хторей писало „Tattoo removal” („Знїманє тетоважи”) и тот интересантни, комични надпис, ме инспировал же бим зоз додаваньом мотиву збогацел дїло. Пилки представяю декорацию, украс, хтори правим углавним по идеї купцох, а найвецей их поручую „tattoo” студия, алє и „звичайни” людзе любителє филмскей уметносци. Спочатку було бриґи же зоз чим треба рисовац по металу, як пренєсц контуру на чарну подлогу.., так же требало кус експериментовац з материялами – гвари Славо и додава же шицко цо роби, люби робиц, медзитим, ище вше пробує пренайсц тото цо му найвецей „лєжи”, алє и тото цо би ше финансийно виплацело. Чом да нє?■

РУСКЕ СЛОВО 25

ЛЮДЗЕ, РОКИ, ЖИВОТ СТРЕТНУЦЕ: СНЕЖАНА ШАНТА ЗОЗ КОЦУРА

З РУСКИМ ЯЗИКОМ РУКУ ПОПОД РУКУ Пише: Оля РУСКОВСКИ

И ҐЛУМЕЛА До ґлумецких водох Снежана крочела ещи по законченю студийох, кед у режиї Дюри Макая рихтани представи у котрих бавела. – Ґлумела сом у трох представох – ,,Мистер Долар”, ,,Панї министерка” и ,,Ожалосцена фамелия”. Гоч то нє були главни улоги, мойо интересованє за ґлуму и жаданє опробовац ше и у тим було вельке. Уживала сом у каждей проби, а и каждей одбавеней представи – щира Снажана.

Снежана першираз крочела у фамелиї Гардийових, при оцови Дюрови и мацери Ирини, а безбрижне дзецинство запаметала на улїчки у бависку з братом и пайташками. У школи зберала перши знаня и спознала свойо интересованя. Ище малючка полюбела руски язик, руску литературу и тота любов ю провадзела през цали єй живот, а тирва и нєшка. Тераз, як наставнїца у школи, преноши тоту любов и на своїх школярох

ед бависко заменєла зоз школярску ташку и кнїжками, родичи ше у нєй наисце цешели. Добра, одвичательна и вредна, у єй школярскей кнїжочки ше шоровали лєм петички. После законченого основношколского образованя у Коцуре, драга ю одведла до Руского Керестура. Там ше уписала до стреднєй школи, на културолоґийни напрям за орґанизатора културних активносцох, и як гвари, тот период лєм по добрим запаметала. – Були то барз красни роки. Мала сом добре дружтво, вельо пайташки з класи, а понеже мам и досц род зини у Кере стуре, гоч сом и жила у интернату, була сом як дома. Цале стредньошколске школованє и нєшка паметам – з ошмихом приповеда Снежана.

По законченей стреднєй школи єден час ма ла жаданє уписац ше на Факултет спорту и физкултури и свою будучносц будовац у профе сиї вязаней за спорт. Заш лєм, превладала любов ґу мацеринскому язику и Снежана ше уписала на Катедру за руски язик и литературу на Филозофским факултету у Новим Садзе и гвари же анї у єдней хвильки нє побановала. – Єдна ґрупочка з нас цо зме ходзели до стреднєй школи ше нашла и на факултету и шицко зме вєдно робели, трудзели ше и вєдно сцигли по факултетски дипломи. Дипломовала сом перша зоз своєй ґенерациї и по стала профе сорка руского язика и литератури и профе сорка сербского язика як нємацеринского – бешедує наша собешеднїца. РОБОТА У ПРОСВИТИ

Снежаново перши школяре

26 РУСКЕ СЛОВО

Такой по закончених студийох до стала роботу на ме сце редактора дзецинского часопису на руским язику ,,Заградка” у НВУ ,,Руске слово” и гоч припознава же то була барз интере сантна и динамична робота, жадала робиц у про свити. Пошвидко ше єй указала нагода прейсц робиц до коцурскей Основней школи, перше як наставнїца сербского язика, алє уж шлїдуюцого року до стала стаємну роботу як наставнїца руского язика. – Тедишня наставнїца Серафина Макайова пошла до пензиї и я пришла на єй ме сто. До стала сом стаємну роботу, свою класу котрей сом була оддзелєнски старшина, школярикох котрих сом водзела и 27. СЕПТЕМБЕР 2019.

ljudze@ruskeslovo.com

старала ше о нїх, а шицко тото сом любела прето же сом закончела студиї вязани за тото цо сом любела. Того року то точно 20 роки як випекам тото реме сло – през ошмих толкує наставнїца Шантова. Пошвидко як почала робиц, орґанизовани и змаганя зоз руского язика и язичней култури. Була то нагода видзиц чи тото цо роби зоз дзецми „спадло на плодну жем”, одно сно чи добре роби свою роботу. – Було ту барз вредних школярох котри ше трудзели, учели и ходзели на змаганя, а мой задаток бул дац им основу и потримац их. Велї з нїх по сцигли наисце красни резултати и на тот спо соб ше змоцньовало и їх довириє до самих себе, а тиж так и мойо – заключує Снежана. ШИРОКИ СПЕКТЕР ИНТЕРЕСОВАНЬОХ Окрем порядней настави опробовала ше и у рецитаторскей секциї, дзе єден час рихтала дзеци за змаганя у рецитованю. Водзена зоз искуством котре здобула у стреднєй школи кед ю за рецитоторски смотри рихтали профе сор Владимир Бе срминї и Михайло Зазуляк, трудзела ше здобуте знанє на цо лєпши спо соб пренєсц своїм школяром. Єден час ше опробовала и у режиї кратких драмских дзецинских сличкох, звичайно за школски програми, а дзепоєдним була и автор. Як потолковала, то вимагало вельо труду, вельо часу и роботи, алє добре знала же там дзе найвецей уложи, праве там будзе задовольна и виполнєна. Єден период була активна у литературней секциї ,,Крочаї” хтора облапяла ґрупочку писательох дзе єдни других мотивовали и през друженє черали упечатки о своїх творох. Теди написала вецей роботи котри були обявени у ,,Ерату над Коцуром”. Потим роками на Снежаново папери за писанє шедал прах, алє тераз ю зацикавели роботнї Креативного писаня, та гоч твардо нє обецує, можебуц, гвари, ознова вежнє клайбас до рукох. Шлєбодни час то и час кед чита кнїжки, а тераз окреме тоти цо ю опущую, и то тоти на психолоґийни теми як цо то Ґешталт психотерапия. – Моя сушеда вельо чита и обидва найволїме бешедовац о кнїжкох котри зме пречитали, окреме зоз психолоґийну тематику. Було би добре направиц таки литературни кружок дзе би людзе могли черац упечатки о кнїжкох, їх искуства, дебатовац... Добре би було мац вецей таки активно сци у Коцуре, а тиж и промоциї кнїжкох – визначела Снежана и здогадла же у живоце себе треба и вилагодзиц, и 27. СЕПТЕМБЕР 2019.

уживац у краси и декорациї. У тим єй часто помага брат Славко, понеже є столар и зоз дещичкох и гвоздзикох зна витвориц кажду єй идею. А свою каждодньовосц Снажана люби прикрашиц и зоз квицом, як и у креативно сци з дзецми. Вєдно рихтаю рижни прикраски, декоративни предмети, окреме коло новорочних и крачунских шветох. Попри порядней настави и змаганьох котрим вше давала предносц, єден час роздумовала як дзецом олєгчац обовязки. – Зоз тедишню колеґиню Таню Молнарову зме мали интере сантни идеї и векшу часц зме и реализовали. Орґанизовали зме рижни квизи, модни ревиї, драмски слички, точки модерного танцу, а плановали зме орґанизовац и змаганє ,,Най талант у школи”. Жадали зме же би дзеци школу нє видзели лєм як обовязку и озбильну роботу, алє кус и як забаву и задовольство. ОСОБУ НЄ ТВОРИ ЛЄМ ПРОФЕСИЯ Снежана вери же єдну особу нє твори лєм його профе сия, чловек треба же би ше витворел и у других обласцох. Вона ше витворела як супруга, алє нажаль по сле 7 рокох у вязи и 18 рокох у малженстве, по сле шмерци свойого супруга, остала сама. Од теди шицку свою енерґию унапрямела на роботу, а успихи пошвецела праве йому. – Чловек ше якош мири зоз шицким, и думам же найважнєйше праве тото – любиц себе и робиц на себе. Тото цо видзиме же нє добре, тото ше намагайме пременїц. Важне почитовац себе, дзвигнуц уровень самодовирия, а тото цо нас нє виполнює, нє прицагує, дзе нєт задовольства, нєт потреби о тим роздумовац, та анї робиц. Тото на концу наглашела наставнїца Снежана Шанта.■

НАГРА ДИ ЗА ТРУД РОБОТУ И ЗАКЛАДАНЄ Дружтво за руски язик, литературу и културу 2013. року наградзело Снежану Шанта зоз припознаньом – Плакету ,,Професор Гавриїл Г. Надь” за воспитно-образовну роботу, успишне участвованє на медзиокружних и Републичних змаганьох у знаню руского язика и других програмох, манифестацийох, културних активносцох, стретнуцох руских школох. – Кед ци други даю чесц и припознаю твой труд и роботу, теди чловек достанє криделка – щира Снежана, хтора влонї за Дзень школи достала награду и похвалу за роботу и закладанє од Наставнїцкей ради ОШ ,,Братство єдинство” котра ю нєсподзивала, алє барз є горда на припознанє котре достала од колеґох. Обидва награди маю окремне место у Снежановим обисцу, алє и у єй шерцу.

РУСКЕ СЛОВО 27

ЛЮДЗЕ, РОКИ, ЖИВОТ МИРОН ЖИРОШ: ПРИВРЕДНИ ЖИВОТ РУСНАЦОХ (XIII)

ДЕМОҐРАФСКИ ОБСТАВИНИ ШТРЕДКОМ XIX ВИКУ

Пририхтал: Микола ШАНТА

ШКОЛИ БУЛИ ЦЕРКОВНИ Традицию основного образованя принєсли Руснаци зоз Горнїци. У Керестуре перша школа почала робиц 1753, а у Коцуре 1765. року. Як перши учитель у Керестуре ше спомина Янко Палинкаш, а у Коцуре Андри Ґоч. Школи були конфесионални (церковни), у нїх дзеци учели читац, писац, раховац и виронауку. Перши школски и церковни кнїжки набавяни на Горнїци, були то Буквар, Часословец, Псалтир, Катакиз и други.

Учитель Янко Фейса зоз коцурскима дзецми коло 1930. року

Руске жительство у валалох маткох – Керестуре и Коцуре ше барз помали звекшує од 1831. року, од панованя першей коцурскей и керестурскей колери и присельованя вше векшого числа Нємцох до Коцура. Жительство у Коцуре ше, у ствари, зменшує, и єст го менєй як 3 000 полни сто роки, аж по 1948. рок, кед у валалє ознова жию 3 062 Руснаци. Керестур ма срозмирно два раз вецей руского жительства и константне природне звекшанє жительства, алє и векшу потребу за висельованьом

ознєйше природне звекшанє руского жительства у Коцуре нє провадзи и векше насельованє валала зоз руским жительством. Значне число Руснацох константно виселює з валалу. Виселює до околних валалох и до Нового Саду и Шайкашскей початком XIX стороча, и познєйше до Сриму. Року 1810. коцурске жительство, окрем у своєй парохиї у Коцуре, жиє и у Старим Киру, Деспот Сент Ивану, Шови, Кули, Сент Томашу, Бачким Петровцу, Обровцу и

Товаришеву. Источашнє коцурске вєдно з керестурским жительством жиє и у двох нових основаних парохийох: Новим Садзе и Шиду. Попри парохийних местох вони розшати по вецей населєних местох – у парохиї Нови Сад у самим городу и Футоґу, Кисачу, Темерину, Катю, Дюрдьове, Сентиваню (Деспотову), Ґосподїнцох, Чуроґу, Жаблю, Вилову, Локу, Мошорину, Надалю зоз Фелдваром, Буковцу, Каменїци, Карловцох и Фрушкогорских винїцох, а у Сриме, попри Шида и у Беркасове, Ердевику, Калетинцох и Вуковаре. Висельованє зоз Коцура, так повесц, константно тирва. Найвекше є зазначене после першей колери (1831) до Сриму – Старих Янковцох, Петровцох, а вец и после другей колери (1849) до Вербасу. После трецей колери (1873) жителє з Коцура пошли жиц до Дюрдьова. ДЮРДЬОВ – ТРЕЦА МАТКА РУСНАЦОХ

Стара парохия у Руским Керестуре хтора звалєна 1939. року

28 РУСКЕ СЛОВО

У одношеню на Коцур, Керестур ма срозмирно два раз вецей руского жительства и константне природне звекшанє 27. СЕПТЕМБЕР 2019.

ljudze@ruskeslovo.com

жительства, алє и векшу потребу за висельованьом. Щесце же Перша колера керестурске жительство залапела аж 1836. року, бо ище 1934 и 1835. року вельке число виселєло до Нового Саду, Шайкашскей и Сриму. Зоз часу револуциї 1848. року нє розполагаме з податками цо ше случує з руским жительством у розшеваню. У велїх местох ше Руснаци национално затрацели, а вше векше число ше преселює до Дюрдьова, Нового Саду и Ґосподїнцох. Нєодлуга пре високи наталитет и Дюрдьов постава валал, матка, своїм преселєнцом до Славониї и Нового Саду. КОМАСАЦИЯ꞉ ЗБИВАНЄ ЖЕМИ У ХОТАРЕ Андри Лабош дакедишнї

Дакедишнї випатрунок церкви

О даскельо роки по утаргованю феудал- парох у Руским Керестуре и порти у Руским Керестуре ней системи (1848), приходзи до здобуваня (од 1887. року по 1921. рок) власносци над жему, єй дзелїдби нашлїднїком, єй обток-предаванє, збиванє до вельких таблох- Длугока була 10, а широка 4 вата. До нєй ше месцели парцелох (комасациї) и пошвидшаного розвою салаш- коло 300 души. Перши священїк у Коцуре бул Йосиф ского ґаздованя. На своєй жеми на векших парцелох Кирда, администратор филияли. Перша керестурска церква и парохия збудовани з древа маєтнєйши землєдїлци правя ноцнїки – салаши, котри поступнє оможлївюю под час роботох од яри по позну и швидко дослужели. Попри тим, церква була мала за єшень пребувац на своєй жеми, лєпше ю обрабяц, три- вше векше число вирних, бо ше жительство у валалє вше мац вецей статку и лєпше ґаздовац. Руснаци ше почи- баржей звекшовало. Подобни обставини були и у наю баржей спатрац на валалских Нємцох, як цо ше Коцуре, бо як спомнуте, до церкви могло змесциц 300 керестурски спатрали на Нємцох у сушедних валалох: особи, а уж 1777. року у валалє було 700 бивательох. Будованє нових церквох, парохийних домох и школских Филїпове, Вепровачу, Червинки и Кули, дзе велї були слугове и як поженєти биреше на салашох. Розвой будинкох ишло барз помали, бо ше людзе спомалшено польопривреди оможлївює и поспишує и валалске реме- поднїмали, а Церква була худобна як и вони. Будованє селнїцтво, котре уж ма свойо Цехи-здруженя. Звекшує парохийох и школох почало скорей як правенє нових вельких церквох. До школи, медзитим, спочатку нє ходзеше число ковальох, колєсарох, столарох, мулярох... ли вельо дзеци, а учителє були за свою роботу слабо плацени. Року 1766. у Керестуре було 1 384 души, 228 пари, ЦЕРКВИ И ШКОЛИ души способни за споведз 1 075, нєспособни 309, а рочни Руснаци походзели з територийох котри були под цер- приход пароха кед ше шицко зраховало виношел 120 ковну власцу Мукачевского владичества, а кед пришли форинти и 50 ґрайцари, учительов – до 30 форинти. Будованє новей велькей церкви у Керестуре почало до Бачки, подпадали под церковну власц Калочского католїцкого надвадичества. Заш лєм, Руснаци у Бачкей и 1778. року, а закончена є 1784. року, док є зоднука пошотеди духовну помоц, насампредз священїкох, церковни рена аж о 10 роки. Теди збудовани и нови парохийни кнїжки и предмети, питали и чекали од Мукачевского дом. Нова велька и красна церква у Коцуре будована од владичества. Таку помоц доставали, так повесц, од 1792. по 1821. рок, кед є и пошвецена. Будованє новосадскей грекокатолїцкей церкви почало 1820. а закончесамого приселєня до Южней Угорскей. Грекокатолїцка парохия у Керестуре основана 1751. на є 1837. року. Пред тим збудовани парохийни дом. року. Першу церкву Керестурци збудовали 1753. року. Будованє грекокатолїцкей церкви у Шиду закончене Дошлєбодзенє за єй будованє видал калочски архиепис- 1803. року. Понеже ше вше частейше висельовали зоз коп Йосиф Клобушицки и вон ю и пошвецел. Була збу- Керестура, Коцура и Дюрдьова до Шайкашскей, Сриму, дована з глїни и древа: древени слупи и колїки були Славониї и Посавини, после пресельованя до менших оплєцени з прутами, а вец шицко було омасцене з бла- местох шлїдзи снованє парохийох, а спрам можлївосцох том. Церква мала и турню з древа. У турнї було три дзво- розпочина и будованє церквох, школох и парохийних ни. Церква пошвецена на чесц святого Миколая, а до нєй домох. Уж пред Першу шветову войну, основани парохиї або ше месцело коло 500 особи. Кирбай ше отримовал 6. децембра. Перши теметов бул такой при церкви, а филияли, збудовани церкви або оформени каплїчки и исную конфесийни школи скоро у шицких других векших перши грекокатолїцки парох бул Михал Кевежди. Грекокатолїцка парохия у Коцуре основана 1776. року, местох окрем спомнутих дзе жили Руснаци, а то а дотля була филияла керестурскей парохиї. Перша гре- Петровци, Миклошевци, Бачинци, Беркасово, Бикич Дол, кокатолїцка церква у Коцуре збудована 1765. року. Сримска Митровица, Дюрдьов, Вербас, Пишкуревци, (Предлужи ше) Коцурска церква була збудована з набиваней глїни. Андриєвци, и Раєво Село.■ 27. СЕПТЕМБЕР 2019.

РУСКЕ СЛОВО 29

informator@ruskeslovo.com ОСТАТНЇ ПОЗДРАВ Дня 19. септембра занавше нас зохабела наша мила мац, баба и прабаба

ЛЕОНА САЛОНТАЇ народзена Ковач (1930–2019) з Руского Керестура Красни памятки на ню навики буду чувац: син Владо зоз супругу Гелену и дзецми, и нєвеста Ана зоз дзецми Спочивайце у мире Божим! ОСТАТНЇ ПОЗДРАВ Дня 19. септембра занавше нас зохабела моя мила шестра

ОСТАТНЇ ПОЗДРАВ Дня 14. септембра 2019. року, после чежкей и длугей хороти, до вичносци ше преселєл наш мили

ИҐОР НАДЬ (1978–2019) з Бачинцох Памятки на ньго навики буду чувац: Мартица, Владимир и Андрей Тамаш и Ана и Мирослав Варґа з Вербасу и Геленка, Ярослав и Душица и Иґор Папуґа з Бачинцох Спочивай у мире Божим!

НА ЗДОГАДОВАНЄ Дня 22. септембра наполнєли ше шейсц мешаци як вецей нє з нами наша мила

ЛЕОНА САЛОНТАЇ народзена Ковач (1930–2019) з Руского Керестура З вельким больом вас будзе паметац ваша шестра Амалка зоз синами Ґеном и Славком и їх фамелиями Спочивайце у мире Божим! СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ Дня 23. септембра наполнєли ше два роки як нас зохабел наш мили супруг и оцец

ЯРОСЛАВ САЛАҐ (1967–2017) з Руского Керестура Час преходзи... Подзековни зме же зме це мали, а жалосни же це вецей нєт. Хибиш нам, думаме на це и жиєш у наших думкох. Твойо наймилши: супруга Славка и дзивчата Милица и Ивана Спочивай у мире Божим! СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ На милих родичох

АМАЛИЯ ДОРОКХАЗИ ЙОВҐЕН ДОРОКХАЗИ народзена Ґубаш (1928–1994) (1927–2012) з Дюрдьова Мили мойо обидвойо, прешли 25 роки и наполнєли ше седем роки як нас занавше зохабели мойо родичи. Красни памятки на вашу любов и доброту навики будзе чувац ваша дзивка Зденка, жец Владимир и вашо унуки Спочивайце у мире Божим!

30 РУСКЕ СЛОВО

НАТАЛИЯ МЕДЄШИ народзена Колошняї (1944–2019) Памятку на ню чуваю син Звонимир, син Михал зоз супругу Златку, дзивка Славка зоз супругом Мижом, дзивка Наталия зоз супругом Янком, та унукове: Андрей, Иван, Мирко, Яни и унука Ваня зоз Славком Спочивай у мире Божим! НА ЗДОГАДОВАНЄ Дня 29. септембра наполня ше штири роки як нас занавше зохабел наш мили и добри супруг, оцец и дїдо

СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ Дня 24. септембра наполнєли ше дзевец роки як нє з нами наш мили

МИРОН КИРДА – месар (1948–2010) ВЛАДИМИР КОЛОШНЯЇ з Руского Керестура (1930–2015) З любову и почитованьом у красз Руского Керестура Памятки на це навики чуваю них памяткох навики го чува брат Янко зоз супругу Ирину твойо наймилши Спочивай у мире Божим! Спочивай у мире Божим!

27. СЕПТЕМБЕР 2019.

informator@ruskeslovo.com СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ Дня 30. септембра наполня ше 40 жалосни днї як ше нєсподзивано преселєл до вичносци наш мили супруг, оцец и дїдо

СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ Дня 27. септембра наполнює ше рок як ше преселєла до вичносци наша мила, мац и шестра

ЄЛЕНА САБАДОШ (1955–2019) з Руского Керестура З вельку любову и почитованьом у красних памяткох навики ю чуваю син Душан и брат Владислав Спочивай у мире Божим!

OGLA[OVANW 021/6613-697, 021/ 6624/708 e-mail: ruske.redakcija@gmail.com

СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ Дня 22. септембра наполнєли ше два смутни роки як нас занавше зохабел наш мили супруг, оцец, дїдо и прадїдо

ЯКИМ ПАПУҐА – Кичко (1955–2019) з Руского Керестура З любову и почитованьом вично це будземе чувац у красних памяткох. Твойо наймилши: супруга Славица, син Златко зоз супругу Ваню, и унучок Павлик Спочивай у мире Божим! Покраїнски секретарият за урбанизем и защиту животного штредку, на основи члена 14. Закона о преценьованю вплїву на животни шредок („Службени новини РС” чс. 135/04) обявює

OБВИСЦЕНЄ o приношеню ришеня о обсягу и змисту студиї о преценьованю вплїву на животни штредок Покраїнски секретарият за урбанизем и защиту животного штредку дня 09. 09 2019. року принєсол ришенє о обсягу и змисту Студиї о преценьованю вплїву на животни штредок за ПРОЄКТ за Вибудов швидкей державней драги IB ряду чс. 21 Нови Сад-Рума, Партия 3Часц 3: Ґузел „Кать” – Петроварадин (ґузел „Автодрага Е75”) км 0+000,00 – км 6+900,00 „ПП – ДП21”, Л=6 900км . Ношитель проєкта ЯП „Драги Сербиї”, улїца Булевар краля Александра чс. 282 зоз Беоґраду. Ришенє о обсягу и змисту студиї о преценьованю вплїву на животни штредок за предметни проєкт мож достац на увид роботни дзень од 10 до 14 г у просторийох Покраїнского секретарияту за урбанизем и защиту животного штредку, Булевар Михайла Пупина 16, Нови Сад (прижемє, канцелария ч. 39). Заинтересована явносц може виявиц жалбу на принєшенє ришенє у чаше од 15 дньох од дня обявйованя того обвисценя.

27. СЕПТЕМБЕР 2019.

МАЛИ ОГЛАШКИ НА ПРЕДАЙ хижа у Руским Керестуре, Маршала Тита 30. Велька порта и помоцни обєкти. Заинтересовани ше можу явиц на телефонске число 064/42-765-35. *** ПРЕДАВА ШЕ хижу у Руским Керестуре на адреси Фрушкогорска 103. Такой ше мож уселїц Обявиц ше на число телефона: 062/826-71-09 *** ЖЕМ НА ПРЕДАЙ I КЛАСА, ПОВЕРХНОСЦ 57 ари и 55м² потес ЗА ДУНАЙОМ Явиц ше на телефон: 064/8-703-933 *** ПРЕДАВАМ резану ядлїну по спецификациї з превоженьом, кубни метер 22 500 динари и лати 5х3 длужни метер 36 динари. Телефон: 021/6350–088; 060/6350–088, од 8-21 годзин.

ЙОАКИМ САБАДОШ (1939–2017) з Руского Керестура Памятку на його доброту, любов и заєднїцки препровадзени час чуваю супруга Мария, син Дюра зоз супругу Марчу, син Славомир, унуки Наташа зоз супругом Иґором, Михаела зоз супругом Миодраґом, Андрей и праунука Ана Спочивай у мире Божим!

CENOVN>K MALIH I POSMERTNIH OGLA[KOH – mala ogla{ka do 20 slova ko{ta 200 dinari – mala ogla{ka vecej yk 20 slova ko{ta 300 dinari – uramikovani tekst ogla{ki, abo vin~ovanki ko{ta 500 dinari – posmertna ogla{ka na wdno polqo ko{ta 600 dinari – posmertna ogla{ka na dva poly ko{ta 1 200 dinari.

Cenovn<k va`i od 1. мая 2015. roku Ogla{ki mo` poslac na mejl office@ruskeslovo.com лєбо ruske.redakcija@gmail i uplacic na rahunok Novinsko-vidavatelqnej ustanovi “Ruske slovo” u banki Inteza ~islo 160-923244-82. Informaci< mo` dostac na telefon 021/ 6613697.

МАЛИ ОГЛАШКИ

ПОНУКАМ УСЛУГИ ПРЕДАВАНЯ НЄРУХОМОСЦОХ (хижох, квартельох...) мам 10рочне искуство и успишне сотруднїцтво и зоз Руснацами. „Bomil” Нови Сад, Невенка-Нена. Шицки информациї мож достац на телефонске число 063/581-997

ДИХТОВАНЄ облакох и дзверох. Щици од витру, жими, галайку, праху, инсектох. МОНТИРАМЕ: – РОЛЕТНИ – ГАРМОНИКОВО ДЗВЕРИ – ПАНТЛЇКОВО ДЗВЕРИ – МРЕЖИ ОД СУНЬОҐОХ – ВЕНЕЦИЯНЕРИ – ОПРАВКИ 025/5827-710 060/5088-433

РУСКЕ СЛОВО 31

informator@ruskeslovo.com Република Сербия Автономна Покраїна Войводина Покраїнски секретарият за образованє, предписаня, управу и национални меншини – национални заєднїци На основи члена 3. Правилнїка o додзельованю буджетних средствох за финансованє и софинансованє модернизациї инфраструктури установох основного и штреднього образованя и воспитаня и школярского стандарду на териториї АП Войводини („Службени новини АПВ”, число 4/17), а у вязи зоз Покраїнску скупштинску одлуку о буджету Автономней Покраїни Войводини за 2019. рок („Службени новини АПВ”, число 60/18, 40/19 – ребаланс), Покраїнски секретарият за образованє, предписаня, управу и национални меншини ‒ национални заєднїци (у дальшим тексту: Секретарият) розписує

КОНКУРС ЗА ФИНАНСОВАНЄ И СОФИНАНСОВАНЄ РЕКОНСТРУКЦИЇ, АДАПТАЦИЇ, САНАЦИЇ И ИНВЕСТИЦИЙНЕ ОТРИМОВАНЄ ОБЄКТОХ УСТАНОВОХ ОСНОВНОГО И ШТРЕДНЬОГО ОБРАЗОВАНЯ И ВОСПИТАНЯ НА ТЕРИТОРИЇ AВТОНОМНЕЙ ПОКРАЇНИ ВОЙВОДИНИ ЗА 2019. РОК Конкурс ше розписує на суму средствох яки обезпечени зоз Покраїнску скупштинску одлуку о буджету Автономней Покраїни Войводини за 2019. рок („Службени новини АПВ”, число 60/18 и 40/19 – ребаланс) и то: за финансованє и софинансованє реконструкциї, адаптациї, санациї и инвестицийне отримованє обєктох установох основного и штреднього образованя и воспитаня на териториї Автономней Покраїни Войводини у вкупней суми 50.000.000,00 динари (на уровню основного образованя и воспитаня 39.500.000,00 динари, а на уровню штреднього образованя и воспитаня 10.500.000,00 динари). Средства наменєни за виводзенє роботох реконструкциї, адаптациї, санациї и за инвестицийне отримованє обєктох установох основного и штреднього образованя и воспитаня на териториї Автономней Покраїни Войводини, а за хтори ришенє o одоброваню виводзеня роботох видава орґан цо компетентни за видаванє будовательней дозволи по члену 145. пасус 1. Закона о планованю и вибудови („Службени глашнїк РС”, число 72/09, 81/09 – випр., 64/10 – одлука УС, 24/11, 121/12, 42/13- одлука УС, 50/2013 – одлука УС, 98/13 – одлука УС, 132/14,145/14, 83/18, 31/19 и 37/19 – др. закон). Средства ше нє додзелює за финансованє и софинансованє виводзеня роботох вибудови, добудови и чечуцого отримованя обєктох. Средства ше нє додзелює за роботи чийо финансованє у полней суми обезпечене з других жридлох. Финансийни обовязки ше будзе реализовац у складзе зоз ликвиднима можлївосцами буджету Автономней Покраїни Войводини за 2019. рок. УСЛОВИЯ КОНКУРСУ ■ Подношителє прияви Подношителє прияви тоти: ■ школи за основне образованє и воспитанє и школи за штреднє образованє и воспитанє на териториї Автономней Покраїни Войводини чий снователь Република Сербия, АП Войводина и єдинка локалней самоуправи. 2. Критериюми розподзельованя средствох Критериюми розподзельованя средствох по Правилнїку о додзельованю буджетних средствох за финансованє и софинансованє модернизациї инфраструктури установох основного и штреднього образованя и воспитаня и школярского стандарду на териториї АП Войводини тоти: ■ значносц реализациї проєкту кед слово о безпечносци школярох, наставнїкох и занятих хтори хасную обєкти; ■ значносц реализациї проєкту за обезпечованє квалитетних условийох за отримованє воспитнообразовней роботи; ■ финансийна оправданосц проєкту; ■ отримуюцосц проєкту; ■ локална, односно реґионална значносц проєкту;

32 РУСКЕ СЛОВО

■ активносци хтори подняти з цильом реализациї проєкту; обезпечени жридла средствох за реализацию проєкту. ОБЩИ НАПРЯМКИ КОНКУРСУ Кед проєкт технїчно мож реализовац у вецей нєзависних фазох виводзеня роботох, подношитель прияви треба же би поднєсол прияву з ясно наведзенима фазами за виводзенє роботох и назначенима финансийнима средствами за шицки фази. Приложена предмера и предрахунок роботох маю облапиц прецизно утвердзене количество роботох и тарґовищни цени, бо ше средства подношительови прияви буду преношиц у складзе зоз запровадзеним поступком явней набавки (а найвецей по одобрену суму). Звишок роботох и нєпредвидзени роботи Секретарият нє годзен финансовац. Подношитель прияви хтори за одредзени проєкт конкуровал и на других местох, ма право поднєсц прияву и на предметни конкурс кед у моменту подношеня прияви нє мал, анї нє могол мац спознанє о тим же чи му одобрени средства по другим конкурсу за предметни проєкт. У случаю подношеня прияви зоз софинансованьом роботох, средства обезпечени на мено учасци установи можу буц власни, зоз донацийох и зоз буджетох шицких уровньох власци и можу буц пенєжни и нєпенєжни. Нєпенєжни средства то нєубудовани будовательни материял. По додзельованю средствох по Конкурсу, Хаснователь будзе длужен: ■ подписац контракт о додзельованю буджетних средствох зоз Секретариятом, з яким ше реґулує медзисобни права и обовязки контрактових бокох; ■ пред обявйованьом явней набавки на Порталу управи за явни набавки, доручиц Секретарияту фотокопию предкладаня: ■ одлуки о порушованю поступку явней набавки зоз преценєну вредносцу роботох и зоз точно наведзенима податками о жридлох финансованя роботох; ■ спецификациї роботох хтора состойна часц Формулара понукнуца; ■ моделу контракту. Кед Секретарият согласни зоз горе наведзенима предкладанями Хасновательови ше вида Согласносц за порушованє поступку явней набавки. ■ запровадзиц поступок явней набавки (за вибор понукача одвичательни Хаснователь и одвичательна особа у нїм); ■ доручиц фотокопию банкарскей ґаранциї вибраного виводзача роботох за добре окончованє роботи; ■ доручиц фотокопию банкарскей ґаранциї вибраного виводзача роботох за врацанє авансного плаценя кед Хаснователь заключел авансне плаценє зоз вибраним понукачом; ■ анґажовац нєзависну особу як фахови надпатрунок над виводзеньом предметних роботох; ■ доручиц ришенє о одобреню виводзеня предметних роботох хторе видал орґан општинскей/городскей управи цо компетентна за видаванє будовательней дозволи. Кед ше, по запровадзеним поступку явней набавки, медзи Хасновательом и вибраним виводзачом роботох заключи контракт зоз суму хтора нїзша як преценєна вредносц роботох з яку Хаснователь апликовал на конкурс, анексує ше контракт з яким ше Хасновательови додзелює средства од Секретарияту, у складзе зоз реалну контрактову суму роботох на хтору заключени контракт медзи Хасновательом и вибраним виводзачом роботох. У случаю софинансованя, з анексованьом ше зменша додзелєну суму средствох з боку Секретарияту, у складзе зоз реалну контрактову суму роботох на хтору заключени контракт медзи Хасновательом и вибраним виводзачом роботох, при чим ше нє зменша суму зоз хтору участвує софинансиєр. СПОСОБ ПОДНОШЕНЯ ПРИЯВИ Прияви ше подноши лєм на єдинственим конкурсним формуларе Секретарияту. Комплетну конкурсну документацию мож превжац од 25.9.2019. року на веб-адреси Секретарияту www.puma.vojvodina.gov.rs Прияви ше доручує по пошти на адресу: Покраїнски секретарият за образованє, предписаня, управу и национални меншини ‒ национални заєднїци зоз назначеньом «За конкурс – за финансованє и

софинансованє реконструкциї, адаптациї, санациї и инвестицийне отримованє обєктох установох основного и штреднього образованя и воспитаня на териториї Автономней Покраїни Войводини за 2019. рок», Булевар Михайла Пупина 16, 21000 Нови Сад, або ше их подноши особнє, з придаваньом на писарнїцу покраїнских орґанох управи у Новим Садзе (прижемє будинку Покраїнскей влади). Ґу прияви на конкурс ше приклада: ■ копию технїчней документациї на основи хторей компетентни орґан за видаванє будовательней дозволи видал ришенє о одобреню виводзеня роботох (у случаю же власнїк обєкту на хторим ше виводзи роботи АП Войводина, а установа нє обезпечела ришенє о одобреню виводзеня роботох, тота установа подноши копию технїчней документациї на основи хторей, по обезпечованю согласносци за виводзенє роботох з боку Покраїнскей влади, компетентни орґан вида ришенє о одобреню виводзеня роботох); ■ копию ришеня о одобреню за виводзенє роботох хторе видава компетентни орґан за видаванє будовательней дозволи (у случаю же власнїк обєкту на хторим ше виводзи роботи АП Войводина, установи хтори нє обезпечели ришенє о одобреню за виводзенє роботох, подноша акт компетентного орґану з яким ше потвердзує же приложена технїчна документация комплетна и одвитуюца, на основи хторей ше по доставаню согласносци Покраїнскей влади за виводзенє роботох вида ришенє о одобреню за виводзенє роботох); ■ предмеру и предрахунок роботох хтори подписал и оверел одвичательни проєктант (документ нє старши як шейсц мешаци з нумерованима боками, обовязно ма облапяц датум виробку); ■ у случаю пенєжного софинансованя доручиц доказ о обезпечених средствох за софинансованє роботох (контракт, ришенє, вивод зоз буджету єдинки локалней самоуправи и подобне) вєдно зоз шорово подписану и печацовану Вияву о учасци у софинансованю предметних роботох (Вияву доручиц у шлєбодней форми); ■ у случаю нєпенєжного софинансованя (нєубудовани будовательни материял), доказ о виглєдованю тарґовишней цени будовательного материялу на териториї АПВ согласно Закону о явних набавкох, вєдно зоз шорово подписану и печацовану Вияву Хаснователя о софинаснованю предметних роботох зоз нєубудованим будовательним материялом (Вияву доручиц у шлєбодней форми з наведзенима файтами, количеством и вредносцу будовательного материялу хтори ше будзе хасновац). Термин за подношенє приявох на Конкурс то 7.10.2019. року. Секретарият затримує право од подношителя прияви, по потреби, питац додатну документацию и информациї, односно за додзельованє средствох одредзиц виполньованє потребних условийох. Комисия нє будзе розпатрац: ■ нєподполни прияви; ■ нєблагочасни прияви (прияви хтори послати после термину яки означени як остатнї дзень конкурсу); ■ нєдошлєбодзени прияви (прияви хтори

поднєсли нєовласцени особи и субєкти хтори нє предвидзени з конкурсом); ■ прияви хтори ше нє одноша на з конкурсом предвидзени наменки; ■ прияви Хасновательох хтори у предходним периодзе нє почитовали одредби Контракту о додзельованю средствох зоз буджету АПВ; ■ прияви Хасновательох хтори у предходним периодзе зоз финансийнима и наративнима звитами нє оправдали средства яки додзелєни зоз покраїнского буджету. Резултати Конкурсу буду обявени на интернет-презентациї Секретарияту. Заинтересовани особи додатни информациї у вязи зоз реализацию Конкурсу можу достац у Секретарияту на числа телефонох: 021/487 4036 и 021/ 487 4614. Покраїнски секретар, Михаль Нїлаш

27. СЕПТЕМБЕР 2019.

ИНФОРМАТОР/СПОРТ

* дзе цо будзе *

ТРЕЦА РУКОМЕТНА ЛИҐА СИВЕР „СИВЕР”

У ВЕРБАШЕ БУДЗЕ ТРА ДИЦИЙНА „ЧУКИЯДА”

РУКОМЕТАШЕ РУСИНА ПОРАЖЕНИ У ПЕРШИМ КОЛЄ

Здруженє спортских рибарох „Нови Беґель” зоз Вербасу орґанизує традицийну „Чукияду” котра заказана за нєдзелю, 29. септембер. Змаганє екипного характеру, а рибу ше будзе лапац з традийну методу – на дуґов. Шицки котри заинтересовани можу достац вецей информациї од Славка Чернюша на число телефона 062/ 741-957.

ПОСИЛАЙЦЕ НАМ СВОЙО РЕЦЕПТИ Як и прешлого року, „Руске слово”, як часц лєтнєй шеми, предлужи зоз рубрику „Хладок и горуци тепши”. Поволуєме вас шицких же бисце зоз читачами „Руского слова” подзелєли рецепти, дали поради коло вареня, як лєгчейше и швидше увариц полудзенок, упечиц колачи и справиц даяки интересантни єдла. Пишце нам на адресу – РУСКЕ СЛОВО (ЗА РУСМАК), Булевар ошлєбодзеня 81, Нови Сад 21000, лєбо на емаил rusmak.ruske@gmail.com. Можеме сотрудзовац и пейґ Вайберу 069 67 33 15. Пошлїце нам идеї и висликуйце свой стол, окреме кед є креативни, бо зоз тим, єдни другим даме дзеку и вариц, и аранжирац.

це йме, пиихш у з д у р т о уц ,с Ище раиз най нам з мгонро пахнє! нам фурт приє тепшох

27. СЕПТЕМБЕР 2019.

РК „Русинˮ – РК „Ґраничарˮ (Ґаково) 26:19 (11:13) У першим колє єшеньскей часци сезони 2019/2020. у Трецей рукометней лиґи сивер „Сиверˮ, Рукометни клуб (РК) „Русинˮ всоботу, 21. септембра, одбавел змаганє у Ґакове у ОШ „Лаза Костичˮ, процив домашнєй екипи РК „Ґраничарˮ з резултатом 26:19 (11:13). Пред коло трицец патрачами за „Русинˮ бавели Иван Рац (2), Филип Тома (7), Славко Гербут (4), Владислав Салаґ (3), Мартин Ґовля (1), Стефан Дюрко, Виктор Микита (2) и Владимир Мудри. Русиново рукометаше на тото змаганє пошли видно ослабени без трох добрих бавячох, Юги-

ка, Мудрия и ґолмана Милинковича. У першим полчаше бавели шмело, зоз вименковим шорованьом ґола розлики, медзитим, у половки другого полчасу, як кед би им понєстало моци, та резултат змаганя прешол зоз седем ґолами розлики за процивнїцку екипу. Судийове на змаганю були Бранко Радулович и Милан Тодорович, а делеґат Дамир Милєвич. У идуцим колє по розпорядку „Русинˮ будзе бавиц у Керестурскей Спортскей гали процив РК „Ґрафичарˮ зоз Бездану, котри тераз перши на таблїчки. Ан. М.

ШК „ОМЛАДИНЄЦ” ЗОЗ КОЦУРА

ТРИ БОДИ ОСТАЛИ У БАЧКЕЙ ТОПОЛЇ Шаховски клуб „Омладинєц” зоз Коцура у рамикох 8. кола Войводянскей шаховскей лиґи у Бачкей Тополї бавел процив екипи ШК „ВУКМАТ” и страцел зоз резултатом 4:2. ШК „Омладинєц” анї на тим змаганю нє могол раховац на шицких бавячох, та нє бавел у наймоцнєйшим составе, цо вплївовало и на резултат. Екипа ШК „ВУК-МАТ” моцна екипа котрей „Омладинєц” без Карла Бали и Николи Тадича нє могол достойно парирац. Єдину побиду на тим змаганю зазначел Владимир Лазор, ремизовали Ґавра Коларич и Янко Бесерминї, а свойо партиї страцели Стеван Перич, Споменко Павичевич и Горан Попович. После 8 одбавених колох ШК „Омладинєц” ше находзи на 6. месце на таблїчки зоз 9 освоєнима бодами. У шлїдуюцим и остатнїм колу коцурски шахисти у Коцуре буду бавиц процив екипи ШК „Пензионер” зоз Суботици. З. К.

РУСКЕ СЛОВО 33

СПОРТ ПОДРУЧНА ФОДБАЛСКА ЛИҐА ЗОМБОР

ФОДБАЛЕРЕ РУСИНА ОДБАВЕЛИ НЄРИШЕНО ФК „Русинˮ – ФК „БСКˮ (Бачки Брестовец) 3:3 (2:1)

Бачки Брестовец: стадион ФК „БСКˮ-а, патрачох коло 100. Стретнуце судзел судия Єрилович (Апатин). Стрилци на стретнуцу були: Плавшич у 33. Даноєвич у 45. (з пеналу), Комазец у 79. за БСК, а Маркович у 41. Давидович у 59. и Дюканович у 77. минути за Русин. Жовти картони: Вейнович, Божич, Комазец, Корач, Чурчия, Даноєвич (БСК), а Тома, Надь, Ланчужанин, Маркович, Давидович (Русин). Червени картон: Милошевич (БСК). РУСИН: Ф. Тома, Р. Ланчужанин, Д. Веселинович, Б. Надь, О. Маркович, Д. Давидович, С. Дюканович, Б. Бранкович, Д. Будински, Ф. Вуйович, В. Вуйович, а на замени були, К. Боднар и И. Маньош. У шестим колє Подручней фодбалскей лиґи Зомбор, внєдзелю 22. септембра, ФК „Русинˮ одбавел нєришено зоз домашнїм ФК „БСКˮ зоз Бачкого Брестовцу, з резултатом 3:3 (2:1), а ґол за Русин дали: О. Маркович, Д. Давидович и С. Дюканович. У оштрим и динамичним змаганю Русиново бавяче мали надосц нагоди за ґол. И попри доброго бависка Русиновцох, перши ґол посцигнул бавяч процивнїцкей екипи хтори у 31. минути затресол їх мрежу, медзитим у 42. минути Марковичови ше поспишело виєдначиц резултат. У

45. минути досудзелни пенал за бавячох ФК „БСК” хтори успишно реализовани. У другим полчаше Давидович, а потим и Дюканович дали по ище єден ґол, цо приведло до виєдначеного резултату. У 87. минути бавячови процивнїцкей екипи судия досудзел червени картон. После того змаганя, Русин ше находзи на 10. месце, а процивнїцка екипа на 12. Шлїдуюце 7. коло отрима ше на нєдзелю, 29. септембра, на домашнїм терену, дзе Русин будзе бавиц дерби процив ФК „Славияˮ зоз Пиньвиц. Змаганє почнє на 15,30 годзин, а поволани шицки заинтересовани потримац Русиновцох. Ан. М.

ПОДРУЧНА ФОДБАЛСКА ЛИҐА СУБОТИЦА

ИСКРА ТРЕЦИ РАЗ СТРАЦЕЛА ФК „Дюрдїн” – ФК „Искра” 4:1 (2:1)

Дюрдїн: Стадион ФК „Дюрдн”, ґол за Искру дал Дамян Ґубаш. ИСКРА: Калинич, Малїк, Петрович, Юрчук, Дякович, Сталевич, Малацко, Сердар (Дакич), Комазец, Ґубаш и Пєшевац. ФК „Искра” з Коцура внєдзелю 22. септембра у Дюрдїну одбавела ище єдно подле змаганє и прецерпела треце пораженє за шором. Домашнї заслужено зазначели нови три боди, а бавячом Искри остава найсц ришенє на котри способ превозисц кризу и злєпшац бависко на терену. Фодбалере Искри на тото змаганє пошли без даскелїх стандардних бавячох, та и пред змаганьом було ясне же би и нєришени резултат бул добри. Домашнї до бависка вошли ришени освоїц нови три боди, та од початку були опаснєйши и частейше грожели ґолманови Искри. На перши ґол ше чекало по 22. минуту, кед фодбалере Дюрдїна дошли до предносци. После першого ґолу домашнї предлужели нападац и после 10 минутох дали и други ґол. Надїю же би ше Искра зоз госцованя у Дюрдїну мо-

34 РУСКЕ СЛОВО

гла врациц нєпоражена принєсол Дамян Ґубаш, котри такой у шлїдуюцей минути дал ґол и зменшал на 2:1 и зоз тим резултатом ше пошло на одпочивок. Мала Искра нагоду у першим полчаше дац ище єден ґол, медзитим Сердар нє вихасновал єдну барз добру шансу. У другим полчаше фодбалере Дюрдїна потвердзели побиду и заслужено победзели. До вираженя у тим периодзе пришла и лєпша физична пририхтаносц домашнїх фодбалерох, бо були швидши на лабди и моцнєйши у дуелу. У 70. минути фодбалере Дюрдїна дали треци ґол, котри и одлучел хто будзе побиднїк. После трецого ґола Дюрдїна, фодбалере Искри страцели надїю же би могли преобрациц резултат, та 15 минути пред концом домашнї зоз штвартим ґолом потвердзели побиду. После 6 одбавених колох Искра забера 13. место на таблїчки, а своєла 6 боди. У шлїдуюцим колє Искра у Коцуре дочека першопласовану екипу на таблїчки, ФК „Србобран” зоз истоменного места. Змаганє на нєдзелю почнє на 15 годзин и 30 минути. З. К. 27. СЕПТЕМБЕР 2019.

sport@ruskeslovo.com

ПОДРУЧНА ФОДБАЛСКА ЛИҐА НОВИ САД

ПОБИДУ ОДНЄСЛА ДОМАШНЯ ЕКИПА РФК „НС 1921” – ФК „Бачка 1923” 1:0 (1:0)

Нови Сад: стадион РФК „НС 1921” на Детелинари у Новим Садзе, патрачох 150. Стретнуце судзел Чобанов Деян (Руменка). Ґол за „НС 1921” дал А. Иґнїч у 22. минути. БАЧКА: Смолян Златан, Яковлєвич Иґор, Деянович Стефан, Тривунович Любомир, Солдат Даниєл, Роґич Милан, Иґнїч Ненад, Тривунович Душан, Станкович Райко, Петрович Никола, Янкович Ранко. У седмим колє першенства новосадскей лиґи дюрдьовска Бачка бавела процив РФК „НС 1921” з Нового Саду. За Бачку то було нє таке успишне стретнуце, бо є поражена од домашнєй екипи з резултатом 1:0. После велїх нєвихаснованих нагодох, заш лєм посцигнути перши и єдини ґол на тим змаганю, а копнути є зоз 30 метери. Ґол дал Иґнїч А. у 22. минути. Бачка бавела добре и коректне бависко, алє заж лєм домашня екипа вихасновала шицки свойо квалитети на терену и однєсла побиду. Бавяче домашнєй екипи з Ново-

го Саду, котри були опомнути на тим стретнуцу, достали жовти картони, а то: Милованович В. пре поцагованє дресa другого бавяча, Баят А. пре оштри старт и Иґнїч А. тиж пре оштри старт. Госци на тим стретнуцу прешли без опомнуца. Шлїдуюце стретнуце заказане за 25. септембер на 16 годзин, у котрим ше стретню ФК „Бачка 1923” и „Хайдук”. Л. Кх.

ФОДБАЛСКА ПАНОРАМА ОПШТИНИ ШИД

ОФК „БАЧИНЦИ” ВИБИЛИ НА ВЕРХ ТАБЛЇЧКИ У штвартим колє Општинскей фодбалскей лиґи Шид одбавеним внєдзелю, 22. септембра, ОФК „Бачинци” дочекaли сушедох зоз Ґибарцу, фодбалерох Синдєлича, и прешвечлїво победзели зоз 3:0. Єдинство дома у Моровичу страцело од госцуюцого Борца з резултатом 1:4, Напредак у Вашици бул домашнї Єдинству (Лю) и победзел 2:1, ФК „Ердевик 2017” дома звладал Ґраничара з Ямени зоз 3:0, а ОФК „Бинґула” на своїм терену зоз 4:1 звладала Омладинца з Батровцох. Понеже у предходним, трецим колу нє одбавени аж три стретнуца, бо госцински екипи нє допутовали, орґани Општинскей фодбалскей лиґи реґистровали службени резултати, односно 3:0 и по три боди за домашнїх. Дзекуюци тим бодом, алє и побиди на терену у нєдзельовим дуелу зоз Синдєличом, ОФК „Бачинци” тераз маю 10 боди и вибили на перше место таблїчки Општинскей фодбалскей лиґи Шид. Напредак остал на другим месце з 9 бодами, кельо ма и Ґраничар, алє є 27. СЕПТЕМБЕР 2019.

пре слабшу ґол розлику на трецим месце. Шлїдза Ердевик 2017 на штвартим месце з осем бодами, и Єдинство з Люби на пиятей позициї з пейц бодами. У долнєй половки таблїчки, Омладинєц ма штири боди и забера шесте место, а ОФК „Бинґула”, Борец, Синдєлич и Єдинство з Моровичу после штвартого кола маю по три боди и забераю од седмей по дзешату позицию на таблїчки, зависно од неґативней ґол-розлики. У шлїдуюцим, пиятим колу хторе ше будзе бавиц на нєдзелю, 29. септембра од 16 годзин, Синдєлич дочека Єдинство (М), ОФК „Бачинци” буду госци Омладинца у Батровцох, Ґраничар дома бави з ОФК „Бинґула”, Ердевик 2017 будзе госц Єдинству у Люби, а Борац дома дочека Напредак. У Медзиопштинскей фодбалскей лиґи Срим – ґрупа Заход у пиятим колу хторе тиж одбавене внєдзелю, 22. септембра, клуби з подруча шидскей општини зазначели шлїдуюци резултати: Слобода и ОФК „Бикич” у Шашинцох одбавели нєришено

1:1, а з истим резултатом боди подзелєл Ґраничар на госцованю у Сримскей Митровици. Беркасовски Сримец у Воґню страцел од домашнєй Слоґи з резултатом 2:1, Обилич 1993 у Кукуєвцох зоз 4:1, прешвечлїво звладал госца Фрушкоґорца зоз Мандєлосу, а у Шидзе Єднота зоз 3:0, була сиґурна процив Слоґи зоз Чалми. После пиятого кола, Єднота ше з дзевец бодами позиционовала на пияте место таблїчки Медзиопштинскей фодбалскей лиґи Срим – ґрупа Заход, а ОФК „Бикич” з осем бодами спаднул на шесте место. Тельо ма и Ґраничар на седмим месце, а по шейсц боди маю Обилич 1993 на дзевятей, односно Сримец на 11. позициї лиґи. У шестим колу, на нєдзелю 29. септембра, Єднота будзе госц Фрушкогорцови, а Обилич 1993 дочекує Словена. Гранїчар дома бави процив БСК, ОФК „Бикич” дочекує тарґовецки зоз Сримскей Митровици, а Сримец Слободу у Беркасове. И. С.

РУСКЕ СЛОВО 35

СПОРТ МИРКО БЕРКЕШ ЗОЗ ШИДУ – РИБАР ВЕТЕРАН

ЗОЗ ЦИҐОНЬОМ ОД ДЗЕЦИНСТВА

олни шейсц децениї Мирко Беркеш (73), пензионовани ґрафични роботнїк зоз Шиду як гобиста лапа риби на рикох. Прето Беркеш шлєбодно мож повесц ветеран медзи гобистима хтори лапаю риби на тим подручу Сриму. Ище як хлапец одходзел лапац риби зоз своїм оцом и тота любов ґу рики, природи и лапаню риби остала по нєшка. – Одходзели зме на Ґрадину на Босуту, або на Дунай при Шаренґраду, а теди ше ишло на бициґлох и мали зме скромни прибор за лапанє рибох. Циґонї зме сами правели, а знаходзели зме ше и за палїчки, и за найлонку. Теди у рикох було досц риби, рики були чистейши як нєшка и препровадзовали зме красни хвильки лапаюци риби – здогадує ше Мирко Беркеш. Кед почал виучовац ремесло, теди уж почал доставац и подає-

ВИРАБЯ МАКЕТИ ЛАДЬОХ Окрем лапаня риби Миркова велька любов и вирабянє макетох ладьох. За тоту роботу, гвари, треба мац досц сцерпеня, алє и знаня и схопносци робиц з дробним алатом. – Виробок макетох ладьох плахтаркох, тих цо ишли на витор ме барз одпочива и дакеди аж и вноци станєм и робим у своєй малей роботнї. Влонї сом мал и виставу ладьох у Народней библиотеки „Симеон Пищевич”, а плануєм тей єшенї и єдну виставу у Руским доме. Ладї найчастейше даруєм родзини, або приятельом – гвари Мирко Беркеш.

36 РУСКЕ СЛОВО

РИБУ ЛЮБИ И ВАРИЦ Мирко Беркеш нє лєм же зна лапац риби, алє их зна добре и увариц и то у котлїку, т. є. як „фиш” паприґаш. – Кед Друкарня „Ґрафосрим” дзе сом бул заняти означовала ювилей, 60 роки иснованя, я бул задлужени же бим уварел два котли „фиш” паприґашу. Шицко ше поєдло и цешел сом ше же сом уварел добри паприґаш и же го госци хвалєли – гвари Беркеш.

ден динар и шпоровал, одкладал и укладал до опреми за лапанє риби. З початку то були палїчки з бамбуса, а кед закончел ремесло и почал робиц як ґрафичар у „Ґрафосриму,” вец почал куповац и сучаснєйшу опрему як цо блинкери за лапанє у глїбини. Гоч теди мал свой динар, односно плацу, нє було досц шлєбодного часу пре обовязки на роботи, будованє хижи и фамелию. Но, теди одходзел лапац риби през викенди, або на даяке державне швето кед було вецей шлєбодного часу. – Кед зме мали шлєбодни днї за даяке державне швето з фамелию сом одходзел на кампованє на Дунай при Шаренґраду. Були и други рибаре з фамелиями и окрем же зме лапали риби, и дружели зме ше. Нє мали зме свойо шатори, пожичовали зме их, алє нам и то нє завадзало, бо теди були мирнєйши часи и нє жило ше так швидко як нєшка – гвари Беркеш. Наш собешеднїк гвари же є член Здруженя спортских рибарох зоз шедзиском у Новим Садзе прето же би достал рочне дошлєбодзенє за лапанє рибох у суми од 3 500 динари. Гвари же є аматер кед слово о лапаню риби и же нїґда нє ишол змагац ше гоч участвовал у орґанизациї змаганьох. – У пензиї сом уж осем роки и тераз дзечнє одходзим на Босут на Ґрадину лапац рибу. Нєшка мам и шицку потребну опрему, як и кажди други. Дакеди пойдзем сам вчас рано, а дакеди зо мну идзе и унук, бо видзим же и вон люби лапац риби. Видзим же на рики єст ище младих хтори любя тот гоби и нє шедза лєм опрез компютера – гвари на концу Мирко Беркеш.■ Вл. Дїтко 27. СЕПТЕМБЕР 2019.

sport@ruskeslovo.com

ПЕРШЕ И ДРУГЕ КОЛО ЮЖНОБАЧКЕЙ ЛИҐИ У СТОЛНИМ ТЕНИСУ

РУСИН – ПЕРШЕ ПОРАЖЕНЄ И ПЕРША ПОБИДА У першим колє Южнобачкей лиґи у столним тенису, дзе ше Столнотениски клуб „Русин” з Руского Керестура од тей єшенї почал змагац зоз Сивернобачкей лиґи, на домашнїм терену страцел од екипи СТК „Оджак” зоз Оджаку з резултатом 2:4, алє у другим колє, 21. септембра, у Бачкей Паланки победзел зоз 4:1

а екипу Русина у першим колє, 14. септембра наступели столнотенисере Матей Сабадош, Михайло Сабадош и Стефан Горняк, а у резерви бул Иґор Фейди. По єден меч достали обидвоме Сабадошово, но то нє було досц за побиду гоч цали меч бул досц виєдначени, а резултат ше ламал на єден лєбо два поени, а було и 3:2 у сетох. У другим колє, Русин бавел зоз екипу СТК „Бачка Паланка 2” и млади керестурски бавяче заслужено надбавели процивнїка зоз вкупним резултатом 4:1. Стандардна Русинова екипа – Матей Сабадош и Михайло Сабадош у своїх змаганьох победзели з резултатом 0:3 одн. 1:3, док Стефан Горняк страцел зоз 0:3. У дублу двоме Сабадошово тиж победзели зоз 0:3, а Михайло Сабадош з истим резултатом у ище єдним змаганю цо вкупно було 1:4 за Русин.

МАТЕЙ САБАДОШ УСПИШНИ НА ТУРНИРЕ У НОВИМ САДЗЕ На отвореним турнире Нового Саду у столним тенису, хтори отримани 15. септембра на Спенсу, од трох столнотенисерох СТК „Русин” з Руского Керестура, Матей Сабадош посцигнул найлєпши резултат, понеже освоєл треце место и бронзову медалю, у катеґориї 7. и 8. класох, а од 40 змагательох. На Турнире ище участвовали у катеґориї 5. и 6. класи Александар Шанта и Иґор Фейди. Шанта прешол квалификацийну ґрупу, алє випаднул у осмини финала, док Фейди нє прешол квалификацийну ґрупу. Керестурских столнотенисерох за змаганє пририхтал тренер Драґан Ковачевич. На Отвореним першенстве Нового Саду участвовали 11 возростни младши катеґориї, вецей як 150 змагателє, з вецей як 30 клубох зоз Сербиї.

27. СЕПТЕМБЕР 2019.

По словох тренера Драґана Ковачевича, у новим першенстве им амбициї найбаржей же би поряднє бавели и зберали нєобходне искуство. – Русинова екипа млада, та нам то найважнєйше бавиц континуовано и так зберац искуство, бо за значнєйши резултати у тим спорту з младу екипу треба вельо часу. Но, за лєпши резултати Русин би требал привесц єдного искусного бавяча до екипи, о чим ше будзе роздумовац за шлїдуюцу сезону – потолковал Ковачевич. Дознаваме тиж же ше до Столнотенискей школи, хтору Русин порушал того лєта, приявели троме млади бавяче хтори випатра же и останю тренирац. У Русину у октобру планую отримац и промотивни тренинґ и упис нових членох зоз першей класи основней школи. Тиж так, зоз велькима усиловносцами, руководству Русина ше удало оспособиц ище єден стол-польо за бависко на хторим стої машина-робот, так же маю вецей места и лєпши условия за трениранє у спорскей гали. И попри тим же столни тенис нє таки популарни спорт нє лєм у тим штредку алє и ширше, руководство СТК „Русин” упарто роби и бори ше же би ше Клуб отримал, назберал нових членох, гоч то и чежша драга, насампредз починаюци од наймладших талантованих бавячох. ■ М. Афич

РУСКЕ СЛОВО 37

ИНТЕРМЕЦО

ХЛАДОК И ГОРУЦИ ТЕПШИ (од Тат’яни Горняк, Koцур)

Мусака зоз шампиньонами

Тепшичка ше поолєює и на ню ше пошорує ценко нарезана цибуля (празилук). Потим ше склада єден шор кромплї порезани на колєска и повеґетує. Шлїдза шампиньони порезани на лїсточка. Повеґетовац, попопровац и посипац зоз майораном и цеском, поверху накласц кромплї, повеґетовац и поолєйовац. Пече ше под фолию коло 30 минути на 220 ступнї.

Состойки за 4 особи ■ пакованє шампиньонох ■ три штреднї кромплї ■ 1 векша цибуля лєбо празилук ■ 2 струча цеску ■ 1 векша мархва ■ 2 вайца ■ ложка шметанки ■ кус трапист сира ■ олєй ■ веґета, попер, ■ майоран Кед ше одкриє прелєє ше зоз змишанїну зоз вайцох, шметанки, сира и кус солї и запече. Кед любице, можеце ґу тому упечиц и колбасу. Смачного!

(од Михайла Катони)

Шкампи зоз цестом

Потребне ■ маслинов олєй ■ шкампи ■ цеснок ■ шметанка ■шпаґети, макарони ■обарени броколи ■ соль, попер ■ сушена петрушка

38 РУСКЕ СЛОВО

На маслиновим олєю швидко подинстац шкампи зоз цеском. Кед им ше злуча конци додац шметанку и присмачки, соль, попер и сушену петрушку. После минутидва, помишац зоз пред тим увареним цестом (шпаґетами, талятелу лєбо даякима макаронами). Смаки ше швидко зєдиня и кед останє чечносци по вашим смаку, зняц зоз ринґли и послужиц зоз окреме обареним броколийом. 27. СЕПТЕМБЕР 2019.

rusmak.ruske@gmail.com ХЛАДОК И ГОРУЦИ ТЕПШИ

преверени

(од Зої Шанта)

Українски борщ

Поради обисцу

Потребне: ■ фалаток меса, або косц зоз говедзини, лєбо швинї (за посну вариянту, место меса упражиц цибульку на олєю) ■ вода 1,5 л ■ 2 кромплї ■ 2 мархви ■ 1 червена цвиклочка Поступок правеня: Месо, або косц увариц у посолєней води. До того додац на коцочки нарезани кромплї, вец натартей цвикли, мархви и нарезаней швижей капусти. Увариц шицко вєдно, най ше нє розвари. Додац парадичанки. Най дакус превре. Сервирац зоз шметанку. Смачного!

27. СЕПТЕМБЕР 2019.

■ пол главки капусти, швижей ■ 3 вельки ложки парадичанки ■ солї по смаку ■ бобково лїсце, 2-3 фалати ■ присмачки, веґета... ■ петрушково лїсце, за декорацию ■ шметанка

Кед колач хтори сце упекли нє мож виняц зоз теп ши, по лож це теп шу кратко на влажну ренду. *** Сладке єдзенє ма лєпши смак кед ше му дода дакус солї, а слани єдзеня и мачанки кед ше им дода кус цукру. *** Скорку зоз парадичи найлєгчейше одреце кед ю пред тим положице до врацей води. *** Лимун пред цадзеньом положце 15 минути до цеплей води и достанєце дупле количество соку з нього. *** Кед варице желєняву – гевту хтора рошнє у жеми ше кладзе до жимней води, а гевту хтора рошнє над жему до цеплей води. *** Очи вам нє буду червени док режеце цибулю кед ше глав ку спу щи на кратко до врацей води, а потим до жимней. *** Печене курче, ище док є цепле, прелєйце зоз билим ви ном – скор ка будзе смачна. *** Бру сни ци застановюю плєшнєнє кед ше додаю до червених маджунох док ше варя.

РУСКЕ СЛОВО

ИНФОРМАТОР, ОГЛАШКИ, ИНТЕРМЕЦО

ГЛАСНЇК ПО РУСКИ

OТРИМАНА РОБОТНЯ ЗА ДЗЕЦИ „РНПД = 100 РОКИ”

РОК LXXV ЧИСЛО 39 (3856) НОВИ САД, 27. СЕПТЕМБЕР 2019.

КПД „ДЮРА КИШ” У ШИДЗЕ ЦЕНА 30 ДИНАРИ

Фото: Сандра Саламун Фотоґрафия: 0077P

ОГЛЯДНУЦЕ НА ПРЕШЛОСЦ

Фотоґрафия: 0712P

■ ҐУ 100-РОЧНЇЦИ

■■ У ВИНЇЦОХ ПАХНЄ НА ЄШЕНЬ