Concerttoelichting | Yannick: Wagner en Schumann

Concerttoelichting

PROGRAMMA

dirigent Yannick Nézet-Séguin piano Jan Lisiecki

Richard Wagner (1813-1883)

Siegfried-Idyll, WWV103 (1870/1878)

Felix Mendelssohn (1809-1847)

Pianoconcert nr. 1 in g, op. 25 (1830–31)

• Molto allegro con fuoco

• Andante

• Presto – Molto allegro e vivace pauze

Robert Schumann (1810-1856)

Symfonie nr. 3 in Es, op. 97, ‘Rheinische’ (1850)

• Lebhaft

• Scherzo: sehr mässig

• Nicht schnell

• Feierlich

• Lebhaft

Einde concert circa 22:15 uur

Dit concert is mede mogelijk gemaakt door Sociëteit Harmonie

Vorige uitvoering door ons orkest:

Wagner Siegfried-Idyll: feb 2021, dirigent Lahav Shani (online concert)

Mendelssohn Pianoconcert nr. 1: feb 2010, piano Gabriela Montero, dirigent

James Gaffigan

Schumann Symfonie nr. 3: nov 2019, dirigent Nathalie Stutzmann

Een uur voor aanvang van het concert geeft Philip Ruitenberg een inleiding op het programma, toegang € 7,50.

Kaartjes zijn aan de zaal te verkrijgen tegen pinbetaling. Voor Vrienden is de inleiding gratis.

Cover: Foto Andrea Ferraio (Unsplash)

‘Het eiland der gelukzaligen – Tribschen: Wagner dirigeert de Siegdfried-Idyll op de overloop van zijn huis’: verzamelkaartje van Liebigs Vleesextract, serie 883 (1913)

Idyllen

De Siegfried-Idyll was Richard Wagners verjaardagsgroet aan zijn Cosima. Felix Mendelssohn schreef zijn Eerste pianoconcert als een liefdesbrief aan Delphine von Schauroth. In Robert Schumanns Derde symfonie voel je overal de nabijheid van zijn beminde Clara. Alles is liefde, in deze concertavond.

Verjaardagsgroet

‘Idylle uit Tribschen met vogelgezang van Fidi en een oranje zonsopgang, als symfonische verjaardagsgroet. Voor zijn Cosima gecomponeerd door haar Richard.’ Dat stond aanvankelijk op het titelblad van Wagners Siegfried-Idyll. Deze uitgebreide beschrijving verschaft de nodige informatie over het ontstaan van het stuk. Ten eerste: Tribschen is de villa in Luzern waar Wagner met zijn tweede vrouw Cosima woonde. Fidi is het koosnaampje voor hun zoon Siegfried, die een jaar eerder werd geboren. Tijdens die geboorte hoorde Wagner bij zonsopgang een vogel fluiten. Het geluid daarvan klinkt verschillende keren in het stuk, net als het wiegenliedje Schlaf mein Kind in de hobopartij.

Het mooiste verhaal dat aan de idylle kleeft gaat echter over de viering van Cosima’s verjaardag. Als verrassing bereidde Wagner met dertien musici van het Tonhalle Orchester Zürich het stuk voor, om vervolgens op Eerste Kerstdag, de dag na Cosima’s verjaardag, ’s ochtends vroeg in de hal van huize Wagner samen te komen. Na zachtjes in de keuken te hebben gestemd, wekten ze Cosima met hun uitvoering van het symfonische gedicht. Ze was verrast en ontroerd en wilde het stuk meteen nog twee keer horen. Later breidde

Wagner het werk uit tot een bezetting van 35 musici en doopte hij het tot Siegfried-Idyll. Hij heeft het later verwerkt in zijn opera Siegfried, onderdeel van zijn opus magnum Der Ring des Nibelungen. Hierin gaat het over het goud in de Rijn, de rivier die ook Schumann had geïnspireerd bij het schrijven van zijn Derde symfonie.

Charme-offensief

‘In een paar dagen en zonder veel aandacht’ heeft Mendelssohn naar eigen zeggen zijn Eerste pianoconcert geschreven. Misschien overdreef hij enigszins over de achteloosheid waarmee hij het concert, geliefd bij publiek en pianisten, heeft gecomponeerd, maar feit is dat het componeren hem bijzonder makkelijk afging. Als regelrecht wonderkind schudde Mendelssohn al op jonge leeftijd composities, schilderijen en gedichten uit zijn mouw. Afkomstig uit een rijke bankiersfamilie werd hij rond zijn twintigste op reis gestuurd om letterlijk en figuurlijk zijn horizon te verbreden.

Zo belandde hij in Italië, waar het Eerste pianoconcert in zijn hoofd vormkreeg. Op de terugweg naar huis stopte Mendelssohn in München, waar hij de baronesdochter Delphine von Schauroth ontmoette. Hij

gaf haar pianoles en was zeer van haar gecharmeerd. Zij inspireerde hem om het Eerste pianoconcert volledig uit te schrijven en aan haar op te dragen. Overlopend van geluk en inspiratie schreef Mendelssohn in München: ‘wat is het heerlijk om wakker te worden en te weten dat je vandaag een groots allegro gaat schrijven [Het eerste deel van het concert – BdG], en het lekkere weer geeft hoop op een lange wandeling in de middag.’

Mendelssohns muziek vertoont overeenkomsten met die van Mozart, maar wel in een vroegromantische stijl. Een radicale vernieuwer in de muzikale vorm was Mendelssohn niet, hetgeen hem soms de reputatie van een briljant, maar conservatief componist heeft gegeven. Binnen de klassieke vorm heeft Mendelssohn echter wel degelijke nieuwe wegen gevonden. Zo begint de solist in het Eerste pianoconcert ongewoon snel na de opening door het orkest. Minstens zo bijzonder zijn de overgangen tussen de delen. Doorgaans waren de delen van een meerdelige compositie van elkaar gescheiden en een enkele keer liepen ze in elkaar over. Mendelssohn heeft ze echter niet zonder meer in elkaar laten overlopen, maar heeft een brug geschreven tussen de delen. Zowel na het eerste als na het tweede deel leidt een koperfanfare naar het volgende deel. Het succes bij de première – de 18-jarige Von Schauroth nam eigenhandig de solopartij voor haar rekening, Mendelssohn dirigeerde –overtrof zijn stoutste verwachtingen.

Gelukzaligheid

Met Mendelssohn als een van zijn voorgangers werd Schumann in 1850 aangesteld als muzikaal leider van Düsseldorf. Tot zijn taken behoorde het dirigeren van het orkest aldaar. Dat inspireerde hem tot het componeren van zijn derde symfonie, die de bijnaam Rheinische – ‘de Rijnlandse’ – kreeg. Helaas

zou het in Düsseldorf snel de verkeerde kant opgaan met Schumann: hij had geen overwicht op de orkestmusici, kreeg oorsuizen, hallucinaties, angstaanvallen en depressies. Vier jaar na zijn aanstelling werd hij opgenomen in een psychiatrisch ziekenhuis, waar hij de laatste twee jaren van zijn leven verbleef.

‘Wat is het heerlijk om wakker te worden en te weten dat je vandaag een groots allegro gaat schrijven’

Van dit droevige einde is in de Rheinische nog niets te merken. Schumann componeerde het werk kort na zijn aankomst in Düsseldorf, in het lieflijke Rijnland, waar hij samen met zijn vrouw Clara een warm welkom had gekregen. Zijn gelukzalige gevoel klinkt in het uitgelaten eerste deel, waarin de muziek vrijwel geen moment tot rust komt. Dat gebeurt pas in het tweede deel, waarin vanaf de eerste maat verschillende instrumenten een vloeiende melodie spelen en daarin het stromende water van de Rijn verklanken. Het echte rustpunt in de symfonie is echter het langzame derde deel; het koper en de pauken zijn hierin niet te horen. Verrassend genoeg is het vierde deel niet de finale, maar een ‘extra’ deel. Hierin heeft Schumann zijn indrukken verklankt van zijn bezoek, samen met Clara, aan de machtige Dom van Keulen. Met gedragen melodieën in het koper – het is de eerste keer in de symfonie dat de trombone speelt – roept dit deel de sfeer op van een religieuze processie. Het euforische vijfde deel sluit af in de toonsoort Es-groot, die ook door andere componisten vaak werd gebruikt in heroïsche passages. Geen wolkje aan de hemel: Schumanns Derde symfonie eindigt even gelukzalig als ze begon.

Bart de Graaf

Yannick Nézet-Séguin • eredirigent

Geboren: Montréal, Canada

Huidige positie: music director Metropolitan Opera New York, Philadelphia Orchestra, Orchestre Métropolitain du Grand Montréal; eredirigent Rotterdams Philharmonisch (tot 2018 chef-dirigent), erelid Chamber Orchestra of Europe

Studie: Conservatoire de musique du Québec in Montréal; orkestdirectie bij Carlo Maria Giulini

Prijzen: Royal Philharmonic Society Award (2008); Canada’s National Arts Centre Award (2010); Prix Denise-Pelletier (2011); Companion of the Order of Canada (2012); Officer of the Order of Québec (2015); Cultuurpenning Rotterdam (2018)

Doorbraak: 2004, debuut Orchestre du Capitole de Toulouse

Gastdirecties: Berliner Philharmoniker, Sinfonieorchester des Bayerischen Rundfunks, Wiener Philharmoniker, London Philharmonic Orchestra, Salzburger Festspiele

Debuut Rotterdams Philharmonisch: 2005

Jan Lisiecki • piano

Geboren: Calgary, Canada

Studie: Eerste pianolessen op vijfjarige leeftijd, studie aan het Royal Conservatory of Music, Toronto

Doorbraak: met 15 jaar: exclusief contract bij Deutsche Grammophon

Daarna: solo-optredens met de orkesten van Boston, Chicago, Cleveland, New York en Philadelphia, Berliner Philharmoniker, Staatskapelle Dresden, Münchner

Philharmoniker, London Symphony Orchestra, Orchestre de Paris, Filarmonica della Scala, Orpheus Chamber Orchestra; recitals in Carnegie Hall (New York), La Scala (Milaan), Théâtre des Champs-Élysées (Parijs), Herbst Theatre (San Francisco) , Bozar (Brussel) en op het Klavier-Festival Ruhr

Eretitel: UNICEF-Ambassador voor Canada sinds 2012

Debuut Rotterdams Philharmonisch: 2013 (Japan-tournee)

Agenda

zo 10 mei 2026 • 14.15 uur

dirigent Andris Poga

cello Nicolas Altstaedt

Prokofjev Sinfonia concertante

Prokofjev De liefde voor de drie

sinaasappelen: suite

Sjostakovitsj Eerste symfonie

Herdenkingsconcert

do 14 mei 2026 • 20.15 uur

viool Marieke Blankestijn

cello Emanuele Silvestri

klarinet Julien Hervé

piano Hannes Minnaar

Sjostakovitsj Eerste pianotrio

Messiaen Quatuor pour la fin du temps

vr 15 mei 2026 • 20.15 uur

dirigent Jukka-Pekka Saraste

Van Dun L’appel du vide (wereldpremière)

Bruckner Vijfde symfonie

Music for Breakfast 5 zo 17 mei 2026 • 10.30 uur

Dudok aan de Maas musici en programma zie rpho.nl

do 21 mei 2026 • 20.15 uur vr 22 mei 2026 • 20.15 uur

dirigent Lahav Shani

piano Daniil Trifonov

Schönberg Verklärte Nacht

Brahms Tweede pianoconcert

Lahav and Friends

do 28 mei 2026 • 20.15 uur

Kamermuziek

Chef-dirigent

Lahav Shani

Eredirigent

Orkestleden

Yannick Nézet-Séguin

Vaste gastdirigent

Tarmo Peltokoski

Eerste viool

Marieke Blankestijn, concertmeester

Vlad Stanculeasa, concertmeester

Quirine Scheffers

Hed Yaron Meyerson

Saskia Otto

Rachel Browne

Maria Dingjan

Marie-José Schrijner

Noëmi Bodden

Petra Visser

Sophia Torrenga

Hadewijch Hofland

Annerien Stuker

Alexandra van Beveren

Marie Duquesnoy

Tweede viool

Charlotte Potgieter

Frank de Groot

Laurens van Vliet

Elina Staphorsius

Jun Yi Dou

Bob Bruyn

Eefje Habraken

Maija Reinikainen

Babette van den Berg

Melanie Broers

Tobias Staub

Sarah Decamps

Robin Veldman

Altviool

Anne Huser

Roman Spitzer

Galahad Samson

José Moura Nunes

Kerstin Bonk

Janine Baller

Veronika Lénártová

Rosalinde Kluck

León van den Berg

Olfje van der Klein

Jan Navarro

Cello

Emanuele Silvestri

Gustaw Bafeltowski

Joanna Pachucka

Daniel Petrovitsch

Mario Rio

Eelco Beinema

Carla Schrijner

Pepijn Meeuws

Yi-Ting Fang

Killian White

Paul Stavridis

Contrabas

Matthew Midgley

Ying Lai Green

Jonathan Focquaert

Arjen Leendertz

Ricardo Neto

Javier Clemen Martínez

Marta Fossas Mallorqui

Mario Fernández

Fluit

Juliette Hurel

Joséphine Olech

Manon Gayet

Fluit/piccolo

Beatriz Baião

Hobo

Karel Schoofs

Anja van der Maten

Hobo/althobo

Ron Tijhuis

Klarinet

Julien Hervé

Bruno Bonansea

Alberto Sánchez García

Klarinet/

basklarinet

Romke-Jan Wijmenga

Fagot

Pieter Nuytten

Lola Descours

Marianne Prommel

Hoorn

David Fernández Alonso

Felipe Freitas

Wendy Leliveld

Richard Speetjens

Laurens Otto

Pierre Buizer

Trompet

Alex Elia

Adrián Martínez

Simon Wierenga

Giovanni Giardinella

Trombone

Pierre Volders

Alexander Verbeek

Remko de Jager

Bastrombone

Rommert Groenhof

Tuba

Martijn van Rijswijk

Pauken/slagwerk

Danny van de Wal

Ronald Ent

Martijn Boom

Jesús Iberti Rubira

Harp

Albane Baron