Concerttoelichting | Sjostakovitsj en Elgar

Concerttoelichting

Sjostakovitsj en Elgar

do 12 en vr 13 maart 2026 • 20.15 uur zo 15 maart 2026 • 14.15 uur

PROGRAMMA

dirigent Santtu-Matias Rouvali cello Senja Rummukainen

Nikolaj Rimski-Korsakov (1844-1908) Capriccio espagnol, op. 34 (1887)

• Alborada

• Variazioni

• Alborada

• Scena e canto gitano

• Fandango asturiano

Sir Edward Elgar (1857-1934) Celloconcert (1919)

• Adagio - Moderato

• Lento - Allegro molto

• Adagio

• Allegro

pauze

Dmitri Sjostakovitsj (1906-1975) Symfonie nr. 6 in b, op. 54 (1939)

• Largo

• Allegro

• Presto

Einde concert ca. 22.15 / 16.15 uur

Vorige uitvoeringen door ons orkest: Rimski-Korsakov Capriccio espagnol: nov 2014, dirigent Xian Zhang

Elgar Celloconcert: feb 2019, cello Truls Mørk, dirigent Gianandrea Noseda Sjostakovitsj Symfonie nr. 6: okt 2004, dirigent Vladimir Jurowski

Een uur voor aanvang van het concert geeft Remko de Jager een inleiding op het programma, toegang € 7,50. Kaartjes zijn aan de zaal te verkrijgen tegen pinbetaling. Voor Vrienden is de inleiding gratis.

Interbellum

In Elgars Celloconcert uit 1919 klinkt de Eerste Wereldoorlog nog volop door. Met de Tweede alweer in zicht schreef Sjostakovitsj’ zijn Zesde symfonie. Wie even niet aan oorlog wil denken, kan terecht bij Rimski-Korsakov.

Nikolaj Rimski-Korsakov schreef zijn

Capriccio espagnol in de zomer van 1887. Een prachtige evocatie van Spanje, met originele Spaanse thema’s (de officiële titel is dan ook ‘Capriccio op Spaanse thema’s’). Hij legde er bepaald eer mee in: al tijdens de eerste repetitie onderbraken de musici deze met luid applaus voor de componist. Collega Tsjaikovski, die bij de première was, toonde zich heel enthousiast; een geweldig geïnstrumenteerd werk, vond hij. Dat laatste echter stak Rimski ook een beetje. Het ging hem niet uitsluitend om de instrumentatie, hoe goed die ook was, met exotica als tamboerijn, castagnetten en strijkers die in het vierde deel moeten tokkelen als een gitarist. ‘Een briljante compositie voor orkest’ – zo zag hij het liever.

Capriccio espagnol heeft vijf onderdelen. Het eerste, Alborada, is een opwindende dans met een virtuoze klarinetsolo, typisch voor de muziek uit Asturië in noordwest Spanje. Het tweede deel begint met een melodie in de hoornsectie, die de rest van het orkest dan varieert. Deel 3 pakt weer de draad op van deel 1, met deze keer de viool in de solorol. Deel 4, Scena e canto gitano (Scène en zigeunerlied) opent met vijf cadenzen boven steeds andere roffels in het slagwerk. Met een dans sluit het aan op het slotdeel, Fandango asturiano. Waarmee we weer terug zijn in Asturië.

Oorlogsherinneringen

Aan de ene kant deed het hem goed. Na een gevaarlijke operatie aan zijn ontstoken amandelen had de inmiddels 61-jarige

Edward Elgar zich in de zomer van 1919 teruggetrokken in zijn geliefde cottage ‘Brinkwells’ bij Fittleworth, Sussex, Engeland. Rust, stilte, concentratie en de troost van de natuur. Maar aan de andere kant: was het niet hier, dat hij de afgelopen jaren ’s nachts regelmatig was opgeschrikt door het rommelen van de artillerie, niet mis te verstane signalen van de oorlog die aan de andere kant van het Kanaal werd uitgevochten? Droevige herinnering. Elgar begon zijn Celloconcert nog in het ziekenhuisbed. De verdoving was nog niet uitgewerkt, of hij vroeg om pen en papier en noteerde de hoofdmelodie van het eerste deel. Geen opgewekte klanken. Wat verschilt de muziek die mijn man nu schrijft toch van zijn eerdere werk, realiseerde zich Elgars vrouw Alice. Contemplatiever, zwaarmoediger. Het Celloconcert stond voor de componist voor angst, wanhoop, desillusie. De dood en de sterfelijkheid van de mens – innig en nobilmente vertoond (‘edel’, de aanduiding bij het hoofdthema en überhaupt bij Elgar prominent). Met het einde van de oorlog was de wereld nog niet onmiddellijk veranderd in het paradijs. Ook in ander opzicht gaat het hier om sterfelijkheid. Het concert zou Elgars laatste grote werk zijn, hij schreef

hierna alleen nog wat gelegenheidsmuziek. Enkele maanden na de door veel te weinig repetitietijd mislukte première op 27 oktober 1919 in Londen, overleed Elgars vrouw. Hijzelf leefde nog vijftien jaar maar zou al die tijd haar voor het componeren broodnodige stimulans en aanmoediging missen. Het Celloconcert beleefde pas veel later, in de jaren ’60, triomfen door de celliste Jacqueline du Pré, wier opname ervan een voor klassieke muziek ongewone bestseller werd.

Capriccio espagnol. Titelblad van de eerste uitgave, naar een ontwerp van A. Antipoff. M.P. Belaieff, Leipzig 1888

Geen Leninsymfonie

Met zijn Zesde verraste Dmitri Sjostakovitsj. In 1938 had de toen 32-jarige componist verteld dat hij werkte aan een nieuwe symfonie over Lenin. Mooi Sovjetonderwerp. Maar wat kregen publiek en critici te horen, toen de symfonie het jaar daarop in première ging? Niks Lenin. Vooral dankzij de stuivende galop van de finale vroeg men zich af of de componist de zaken wel serieus nam. Wat een kort werk ook, nog geen half uur, zeker niet bedoeld om groots

uit te pakken. En waarom die luchthartige toon van het tweede en derde deel, in een tijd dat zich donkere wolken boven de wereld samenpakten, Rusland het nietaanvalsverdrag met nazi-Duitsland sloot, wat resulteerde in Duitsland’s inname van Polen en later alsnog een aanval op de SovjetUnie? Tegelijk rommelde het ook binnen het land. Zo werd opeens de begaafde regisseur Vsevolod Meyerhold, een vriend van Sjostakovitsj, door de autoriteiten opgepakt en geëxecuteerd.

Nee, er klopte iets niet. Of wel? ‘Het karakter van de Zesde symfonie zal verschillen in stemming en emotionele toon van de Vijfde symfonie waarin momenten van tragedie en spanning karakteristiek zijn. In mijn nieuwste symfonie overweegt muziek van contemplatief en lyrisch karakter. Ik wilde er stemmingen van lente, vreugde, jeugd in uitdrukken.’ Aldus Sjostakovitsj nu ten overstaan van de pers. Daarmee bleef hij dicht bij huis. Het was namelijk een periode van relatieve kalmte en vreugde voor de componist: hij was gelukkig getrouwd met Nina Varzar, had een zoon en een dochter gekregen, en zich met zijn succesvolle Vijfde

symfonie gerehabiliteerd bij Stalin en trawanten voor zijn ‘onbegrijpelijke’, ‘decadente’, ‘staatsvijandelijke’ opera Lady Macbeth van Mtsinsk.

Wat ook verraste, was de opbouw van de Zesde. Drie delen maar. Een langzaam, soms haast Tsjaikovski-achtig largo en dan twee korte, snelle: een wals en een uiterst vrolijke finale. Waar was het eerste deel gebleven?! De ontvangst van de Zesde was lauwwarm; men verweet de componist dat hij zich niet heroïscher had uitgedrukt: ‘diepe gedachten en betekenisvolle artistieke concepten’ ontbraken, volgens de Sovjetpers. Sjostakovitsj riskeerde er gelukkig geen transportatie naar Siberië mee maar wat men er wel mee moest, was wat onduidelijk.

Later kwam de Zesde een beetje knel te zitten tussen de voorafgaande dramatische Vijfde en de volgende, de enorme, populaire Zevende, ‘Leningrad’. Wat niet wegneemt dat deze Zesde duidelijk zijn eigen charmes heeft, en dat het een favoriet werd van grote dirigenten als Serge Koussevitzky en Leopold Stokowski.

Santtu-Matias Rouvali • dirigent

Senja Rummukainen • cello

Afscheid Arno Bons

Dit is de laatste concertweek van onze violist Arno Bons. Na 44 jaar bij het Rotterdams Philharmonisch Orkest gaat hij nu met pensioen.

Geboren: Lahti, Finland

Huidige positie: chef-dirigent Philharmonia Orchestra, eredirigent Tampere Philharmonic Orchestra

Hiervoor: chef-dirigent Tampere Philharmonic Orchestra en Gothenburg

Symphony Orchestra

Studie: studie slagwerk en orkestdirectie aan de Sibelius-Academie te Helsinki, onder meer bij Jorma Panula, Leif Segerstam en Hannu Lintu

Gastdirecties: Berliner Philharmoniker, Deutsches Symphonie-Orchester Berlin, Münchner Philharmoniker, Orchestre Philharmonique de Radio France, Orchestra dell’Accademia Nazionale di Santa Cecilia, orkesten van New York, Cleveland, Chicago en Los Angeles, Koninklijk Concertgebouworkest

Discografie: Opnames voor Ondine, Orfeo, Alpha Classics en Philharmonia Records, onderscheiden met Editor’s Choice Award (Gramophone), Choc (Classica), Diapason d’Or, Preis der deutschen Schallplattenkritik Debuut Rotterdams Philharmonisch: 2026

Geboren: Helsinki, Finland

Studie: eerste cellolessen op zesjarige leeftijd, studie aan de Sibelius-Academie (Helsinki), Folkwang Universität der Künste (Essen), Noorse Muziekacademie (Oslo) bij Truls Mørk en de Universität der Künste (Berlijn)

Doorbraak: Seizoen 2024–2025: debuten BBC Proms en Osterfestspiele Salzburg

Gastoptredens: Helsinki Philharmonic Orchestra, Finnish Radio Symphony Orchestra, Tapiola Sinfonietta, Iceland Symphony Orchestra, Gothenburg Symphony Orchestra, BBC Symphony Orchestra, BBC National Orchestra of Wales, Royal Scottish National Orchestra, Orquestra Filarmônica de Bogotá, Cleveland Orchestra

Kamermuziek: met o.a. Ilya Gringolts, Augustin Hadelich, Janine Jansen

Instrument: David Tecchler (1707), in bruikleen van de Finnish Cultural Foundation

Debuut Rotterdams Philharmonisch: 2026

Agenda

Desplat dirigeert zijn filmmuziek

vr 20 maart • 20.15 uur

za 21 maart • 20.15 uur

dirigent Alexandre Desplat

Desplat Muziek uit Godzilla, The King’s Speech,The Shape of Wateren andere films

Olli begint een orkest (4+)

zo 22 maart • 13.15 en 15.15 uur ensemble van het

Rotterdams PhilharmonischOrkest tekst en regie Freek den Hartogh acteur Nina Elisa Euson vormgevingCynthia Borst Kamperman Olli begint een orkest

Apollo (6+)

zo 29 maart • 13.15 en 15.15 uur

dirigent RolfVerbeek acteurs HannavanVliet, Amro Kasr, Martijnvan derVeen, Freek den Hartogh regie Rosa Peters Binsbergen Apollo

do 2 april • 19.30 uur

vr 3 april • 19.30 uur

za 4 april • 19.30 uur

dirigent LeonardoGarcíaAlarcón sopraan Sophie Junker alt Wiebke Lehmkuhl tenor(evangelist) Moritz Kallenberg tenor(aria's) Mark Milhofer bas (Christus) AndreasWolf bas (aria's) Tomáš Král koorLaurensCollegium, Nationaal Kinderkoor Bach Matthäus-Passion

Chef-dirigent

Lahav Shani

Eredirigent

Orkestleden

Yannick Nézet-Séguin

Vaste gastdirigent

Tarmo Peltokoski

Eerste viool

Marieke Blankestijn, concertmeester

Vlad Stanculeasa, concertmeester

Quirine Scheffers

HedYaron Meyerson

Saskia Otto

Arno Bons

Rachel Browne

Maria Dingjan

Marie-José Schrijner

Noëmi Bodden

PetraVisser

Sophia Torrenga

Hadewijch Hofland

Annerien Stuker

Alexandra van Beveren

Marie Duquesnoy

Tweede viool

Charlotte Potgieter

Frank de Groot

Laurens vanVliet

Elina Staphorsius

JunYi Dou

Bob Bruyn

Eefje Habraken

Maija Reinikainen

Babette van den Berg

Melanie Broers

Tobias Staub

Sarah Decamps

RobinVeldman

Altviool

Anne Huser

Roman Spitzer

Galahad Samson

José Moura Nunes

Kerstin Bonk

Janine Baller

Veronika Lénártová

Rosalinde Kluck

León van den Berg

Olfje van der Klein

Jan Navarro

Cello

Emanuele Silvestri

Gustaw Bafeltowski

Joanna Pachucka

Daniel Petrovitsch

Mario Rio

Eelco Beinema

Carla Schrijner

Pepijn Meeuws

Yi-Ting Fang

Killian White

Paul Stavridis

Contrabas

Matthew Midgley

Ying Lai Green

Jonathan Focquaert

Arjen Leendertz

Ricardo Neto

Javier Clemen Martínez

Marta Fossas Mallorqui

Mario Fernández

Fluit

Juliette Hurel

Joséphine Olech

Manon Gayet

Fluit/piccolo

Beatriz Baião

Hobo

Karel Schoofs

Anja van der Maten

Hobo/althobo

Ron Tijhuis

Klarinet

Julien Hervé

Bruno Bonansea

Alberto Sánchez García

Klarinet/

basklarinet

Romke-Jan Wijmenga

Fagot

Pieter Nuytten

Lola Descours

Marianne Prommel

Hoorn

DavidFernándezAlonso

FelipeFreitas

WendyLeliveld

RichardSpeetjens

LaurensOtto

PierreBuizer

Trompet

Alex Elia

Adrián Martínez

Simon Wierenga

Giovanni Giardinella

Trombone

PierreVolders

AlexanderVerbeek

Remko de Jager

Bastrombone

Rommert Groenhof

Tuba

Martijn van Rijswijk

Pauken/slagwerk

Danny van de Wal

Ronald Ent

Martijn Boom

Jesús Iberti Rubira

Harp

Albane Baron