Concerttoelichting
Kerst met de King’s Singers za 20 december 2025 • 20.15 uur zo 21 december 2025 • 14.15 uur
PROGRAMMA dirigent Eduardo Strausser vocaal ensemble The King’s Singers Leroy Anderson (1908–1975) Sleigh Ride (1948) Trad. Drie kerstliederen (met orkest) • Here We Come A-wassailing • I Wonder as I Wander (John Jacob Niles) • Ding! Dong! Merrily on High
Cover: Silent Night. Foto Aaron Burden (Unsplash)
Kersttijd in Rotterdam. Foto Guido Pijper
Jules Massenet (1842–1912) Uit Thaïs (1894): Méditation Vioolsolo Marieke Blankestijn Trad. Drie kerstliederen (a cappella) • Veni, veni Emmanuel • Dormi, dormi • Noël nouvelet Trad. Drie kerstliederen (met orkest) • It Came Upon the Midnight Clear • Still, still, still • Gaudete!
pauze Franz Xaver Gruber (1787–1863) Stille Nacht (1818) Isaac Watts (1674–1748) Joy to the world (1719) Adolphe Adam (1803–1856) O Holy Night (Cantique de Noël) (1847) Frank Churchill (1901–1942) en Oliver Wallace (1887–1963) Uit Dumbo (1941): When I See an Elephant Fly
Leigh Harline (1907–1969) Uit Pinocchio (1940): When You Wish Upon a Star Jacques Offenbach (1819–1880) Uit Les contes d’Hoffmann (1881): Barcarolle (instrumentaal) Trad. (Iers) The Wexford Carol Bernard de la Monnoye (1641–1728) en Georges Bizet (1838–1875) Patapan en Farandole Einde concert ca. 22.15 / 16:15 uur
Dennengeur en kaarslichtwarmte De kersttraditie zoals wij die kennen is een samensmelting van Duits-Oostenrijkse en vooral Engelse gewoonten. Want als kerst ergens echt kerst is, dan is het wel in Engeland. Sterker nog: de Engelsen zijn verantwoordelijk voor ons huidige kerstgevoel. Dat komt door één man: Charles Dickens. Door het materialisme dat gepaard ging met de opkomende industrialisering, paste de Christelijke kerstgedachte in negentiendeeeuws Engeland steeds minder goed bij de nieuwe tijdgeest. Er moest gewerkt worden en tijd voor reflectie en mededogen was er niet. Een tegenreactie kon niet uitblijven, en die kwam er dan ook, met de schrijver Charles Dickens als een van de meest invloedrijke stemmen. Vooral zijn kerstverhaal A Christmas Carol, een prachtig verpakt staaltje maatschappijkritiek dat in 1843 verscheen, raakte een gevoelige snaar, en werd onmiddellijk een bestseller. In diezelfde tijd raakte het versturen van kerstkaarten in zwang en begonnen de Engelse kerstliederen – de Christmas Carols – aan een ware revival. Zo werd kerst, aldus Dickens, ‘een mooie tijd, een vriendelijke, vergevingsgezinde, charitatieve tijd. De enige tijd in de lange kalender van een jaar waarin mensen hun gesloten hart vrijelijk openen en andere mensen beschouwen als werkelijke medepassagiers op weg naar het graf en niet als vreemde wezens die met een totaal andere reis bezig zijn’. De auteur raakte hierdoor al
bij zijn leven zo verweven met de kerstsfeer dat een meisje uit Londen bij zijn overlijden in 1870 vertwijfeld uitriep: ‘Nu gaat de kerstman ook dood.’
Gemeenschappelijke noemer
Hoewel de manier waarop wij kerst vieren vooral negentiende-eeuws Engels lijkt, is kerstmuziek van alle landen en alle tijden. Elke periode in de geschiedenis kent zijn eigen kerstmelodieën, elk land heeft door de eeuwen heen zijn eigen tradities. Toch is er een gemeenschappelijke noemer. Of het nu gaat om traditionals uit verschillende windstreken zoals het Engelse Here We Come A-wassailing, de tot de achtste eeuw teruggaande hymne Veni, veni Emanuel, en het Italiaanse Dormi, dormi, om recenter werk van gekende componisten zoals Sleigh Ride, It Came Upon the Midnight Clear, Cantique de Noël en Stille Nacht, er is altijd een sprookjesachtige sfeer en een omhelzende melodie die warmte en licht uitstraalt. En als het die kwaliteiten zijn die een sfeer van fijne dennengeur en kaarslichtwarmte oproepen, passen Disneyliederen en stukken als Massenets
A Christmas Carol: frontispice van de eerste druk (1843). Illustratie van John Leech
Méditation en Offenbachs Barcarolle dan niet net zo goed in een kerstprogramma?
Ultieme kerstlied
Opvallend is dat diverse nu klassieke kerstliederen min of meer toevallig ontstonden door een gelukkige combinatie van tekst en muziek. Neem Minuit, chrétiens, in 1847 geschreven door de Franse wijnhandelaar en vrijetijdsdichter Placide Cappeau. Een bevriend zanger wees hem op Adolphe Adam die kort daarvoor veel succes had met het ballet Giselle. Adam schreef op verzoek van Cappeau de melodie die het werk vervolgens Cantique de Noël noemde. In 1855 bereikte het lied de Amerikaanse
muziekcriticus John Sullivan Dwight. Hij vertaalde het naar Oh Holy Night, en veranderde hier en daar iets aan de melodie. Een kersthit was geboren. Of neem Joy to the world van Eric Watts uit 1719. Hij schreef een hymne gebaseerd op Psalm 98 en het Bijbelboek Genesis die in het geheel niet bedoeld was als een kerstlied. Totdat halverwege de negentiende eeuw de Amerikaan Lowel Mason wat noten uit Händels Messiah leende en de tekst van een pakkende melodie voorzag. Het werd een van de beroemdste Amerikaanse kerstliederen. Deze verhalen worden misschien nog wel overtroffen door de ontstaansgeschiedenis van het ultieme kerstlied. In 1816 schreef de
Oostenrijkse hulppriester Joseph Mohr het gedicht Stille Nacht! Heilige Nacht! In 1818 werden deze woorden opeens gedragen door een melodie die in de loop van de negentiende eeuw de wereld over ging en die dankzij protestantse en katholieke missionarissen tegenwoordig in zo’n driehonderd verschillende talen klinkt. Het verhaal gaat dat in de kersttijd van dat jaar het orgel van de St. Nicola Parochie in Oberndorf kapot was en Mohr ten einde raad Franz Gruber het gedicht gaf met het verzoek er muziek voor twee solostemmen met koor- en gitaarbegeleiding bij te schrijven. Wist Gruber veel dat hij op een sombere namiddag zomaar een wereldhit schreef?
en Pinokkio. ‘Je feestdagen zijn pas compleet als je Dombo hebt gezien’, adverteerde Disney al in december 1941, toen de film net twee maanden uit was, en bouwde daarmee verder aan een nieuwe kersttraditie: met het hele gezin naar de bioscoop om samen een knusse familiefilm te bekijken. Met de laatste liederen van dit programma keren we terug naar oude tijden. The Wexford Carol is een Ierse kersttraditional die vermoedelijk uit de vijftiende of zestiende eeuw stamt. Ook het afsluitende Patapan en Farandole kent een lange geschiedenis. Jeremy Jackman, voormalig countertenor van de King’s Singers maakte een arrangement waarin hij Patapan, een kerstlied uit de late zeventiende eeuw van Bernard de la Monnoye, combineerde met de Farandole, uit Wist Gruber veel dat hij op Georges Bizets muziek voor het toneelstuk een sombere namiddag L’Arlésienne. Bizet baseerde zich voor deze zomaar een wereldhit schreef? Franse volksdans weer op La Marche des Rois, een middeleeuws Frans kerstlied over de drie Volksdans en drie wijzen wijzen uit het Oosten. Het heeft niets met De liederen van Adam, Watts en Gruber het kerstgevoel van Dickens te maken, maar appelleren alle drie aan het dickensiaanse met de Christelijke toevoeging van Caspar, gevoel van wat kerst vermag. Dat gevoel is met Balthasar en Melchior die wierook, mirre en wat goede wil ook te vinden in werken als de goud meebrachten is deze klinkende kerststal Méditation van Massenet en de Barcarolle uit wel zo compleet. Offenbachs Les contes d’Hoffmann – en zelfs in de liedjes voor tekenfilmklassiekers als Dombo Paul Janssen
Afscheid Jos Verspagen
Foto: Eduardus Lee
Dit is de laatste concertweek van onze trompettist Jos Verspagen. Na 27 jaar bij het Rotterdams Philharmonisch Orkest gaat hij nu met pensioen.
Foto: Chales Brooks
Foto: Benjamin Ealovega
Eduardo Strausser • dirigent
The King’s Singers • vocaal ensemble
Geboren: São Paulo, Brazilië Huidige positie: chef-dirigent en muzikaal leider Norrlandsopera Studie: orkestdirectie bij Johannes Schlaefli aan de Zürcher Hochschule der Künste Doorbraak: 2015, als dirigent van La Traviata in het Teatro Verdi di Padova Daarna: concerten met Detroit Symphony, San Diego Symphony, City of Birmingham Symphony, Royal Philharmonic, Hallé, Royal Northern Sinfonia, Bamberger Symphoniker, Deutsches Symphonie-Orchester Berlin, Oslo Philharmonic, Antwerp Symphony Orchestra, Sydney Symphony; opera met Opernhaus Zürich, Theater Basel, Staatsoper Hannover, Theater Magdeburg, Northern Ireland Opera Polyglot: Eduardo Strausser spreekt acht talen vloeiend, waaronder Duits, Italiaans, Frans, Spaans en Hebreeuws Debuut Rotterdams Philharmonisch: 2025
Opgericht: Cambridge, 1968 Huidige samenstelling: Patrick Dunachie, countertenor, Edward Button, countertenor, Julian Gregory, tenor, Christopher Bruerton, bariton, Nick Ashby, bariton, Piers Connor Kennedy, bas Repertoire: circa 2,000 vocale werken in alle stijlen, waaronder ruim 300 opdrachtwerken van de meest vooraanstaande componisten wereldwijd Concertagenda: jaarlijks ruim honderd optredens over de hele wereld Discografie: meer dan 70 albums Prijzen: twee Grammy Awards en een Emmy Award; opgenomen in de Gramophone Hall of Fame Educatieve projecten: tweejaarlijkse residentie in het Schleswig-Holstein Musik Festival in Lübeck, Duitsland; meer dan tien overige masterclasses door het jaar heen Debuut Rotterdams Philharmonisch: 2002
Agenda De notenkraker (4+) za 27 & zo 28 december 2025 • 13.15 en 15.15 uur dirigent Swann van Rechem regie Fons Merkies acteurs Eric Jan Lens, Christiaan Koetsier, Sanne Franssen scenografie Cynthia Borst Tsjaikovski De notenkraker do 8 januari 2026 • 20.15 uur zo 11 januari 2026 • 14.15 uur dirigent Giedrė Šlekytė cello Truls Mørk Dvořak Slavische dans op. 72 nr. 1 Dvořák Celloconcert Schubert Achtste symfonie ‘Onvoltooide’ Koldály Dansen van Galanta do 15 januari 2026 • 20.15 uur vr 16 januari 2026 • 20.15 uur dirigent Lahav Shani viool Vilde Frang Bartók Tweede vioolconcert Dvořák Achtste symfonie Music for Breakfast 3 zo 25 januari 2026 • 10.30 uur RDM-Kantine musici en programma zie rpho.nl vr 13 februari 2026 • 20.15 uur dirigent Tarmo Peltokoski viool Simone Lamsma Brahms Vioolconcert Vaughan Williams Derde symfonie ‘Pastorale’
Orkestleden Kerstin Bonk Janine Baller Francis Saunders Eredirigent Veronika Lénártová Yannick Nézet-Séguin Rosalinde Kluck León van den Berg Vaste gastdirigent Olfje van der Klein Tarmo Peltokoski Jan Navarro Chef-dirigent Lahav Shani
Alberto Sánchez García Klarinet/ basklarinet Romke-Jan Wijmenga Fagot Pieter Nuytten Lola Descours Marianne Prommel
Eerste viool Cello Marieke Blankestijn, Emanuele Silvestri concertmeester Gustaw Bafeltowski Fagot/ Vlad Stanculeasa, Joanna Pachucka contrafagot concertmeester Daniel Petrovitsch Hans Wisse Quirine Scheffers Mario Rio Hed Yaron Meyerson Eelco Beinema Hoorn Saskia Otto David Fernández Alonso Carla Schrijner Arno Bons Felipe Freitas Pepijn Meeuws Rachel Browne Wendy Leliveld Yi-Ting Fang Maria Dingjan Richard Speetjens Killian White Marie-José Schrijner Laurens Otto Paul Stavridis Noëmi Bodden Pierre Buizer Petra Visser Contrabas Sophia Torrenga Trompet Matthew Midgley Hadewijch Hofland Alex Elia Ying Lai Green Annerien Stuker Adrián Martínez Jonathan Focquaert Alexandra van Beveren Arjen Leendertz Simon Wierenga Marie Duquesnoy Jos Verspagen Ricardo Neto Javier Clemen Martínez Tweede viool Trombone Charlotte Potgieter Pierre Volders Fluit Frank de Groot Alexander Verbeek Juliette Hurel Laurens van Vliet Remko de Jager Joséphine Olech Elina Staphorsius Manon Gayet Jun Yi Dou Bastrombone Bob Bruyn Rommert Groenhof Fluit/piccolo Eefje Habraken Beatriz Baião Maija Reinikainen Tuba Babette van den Berg Hobo Martijn van Rijswijk Melanie Broers Karel Schoofs Tobias Staub Pauken/slagwerk Anja van der Maten Sarah Decamps Danny van de Wal Ronald Ent Hobo/althobo Altviool Martijn Boom Ron Tijhuis Anne Huser Roman Spitzer Harp Klarinet Galahad Samson Albane Baron Julien Hervé José Moura Nunes Bruno Bonansea