Concerttoelichting
Beethoven en Tsjaikovski vr 4 september 2026 • 20.15 uur
PROGRAMMA dirigent Kristian Sallinen piano Lukas Sternath Ludwig van Beethoven 1770-1827 Pianoconcert nr. 5 in Es, op. 73 ‘Keizersconcert’ (1809) • Allegro • Adagio un poco mosso • Rondo: Allegro pauze Pjotr Iljitsj Tsjaikovski 1840-1893 Symfonie nr. 4 in f, op. 36 (1877-78) • Andante sostenuto - Moderato con anima • Andantino in modo di canzone • Scherzo (Pizzicato ostinato): Allegro • Finale: Allegro con fuoco einde concert ca. 22.15 uur Vorige uitvoeringen door ons orkest: Beethoven Pianoconcert nr. 5: nov 2018, piano Kirill Gerstein, dirigent Nathalie Stutzmann Tsjaikovski Symfonie nr. 4: nov 2023, dirigent Maxim Emelyanychev
Cover: Foto Umberto Gnocchi (Unsplash)
Bombardement van Wenen, 11 mei 1809. Schilderij van Baron Louis Albert Bacler d’Albe, coll. Paleis van Versailles
Pjotr Iljitsj Tsjaikovski en Antonina Miljoekova als jonggehuwden, Moskou 1877. Foto Ivan Djagovtsjenko
Moedig voorwaarts Meesterwerken ontstaan niet zomaar. Soms heeft de componist er echt voor moeten lijden. Beethoven schreef in oorlogsomstandigheden, Tsjaikovski in de nasleep van een rampzalig huwelijk. Beethoven
‘Keizersconcert’, noemde uitgever J. B. Cramer Beethovens Vijfde pianoconcert. Best terecht, het klinkt heel krachtig en majestueus. Maar zou Beethoven het nou zelf ook een goed idee hebben gevonden? Met keizers had hij weinig op. In 1809, toen hij het concert schreef, werd zijn woonplaats Wenen ingenomen door de legers van Napoleon. Die had zichzelf, door Beethoven fel bekritiseerd, enkele jaren eerder tot keizer gekroond. De beschietingen richtten in Wenen zware verwoestingen aan. Beethovens huis lag vlak onder de stadswal en toen Napoleon bevel gaf de stadsmuur af te breken, lag het er wel bijzonder kwetsbaar bij. Wat later, toen de beschietingen begonnen, moest hij bij zijn broer intrekken. Daar, in de kelder, trof je hem aan met kussens over zijn hoofd elke keer als het kanongebulder weer begon. Een sombere, angstige tijd. ‘Wat een vernielzuchtig, wanordelijk leven zie ik om mij heen. Niets dan trommels, kanonnen en menselijke ellende. Je kunt alleen nog op het blinde toeval vertrouwen.’ Sommigen horen in het Vijfde pianoconcert Beethovens reactie op de aanzwellende vloed van de overwinningen van Napoleon. Het opent origineel: een fors orkestraal akkoord, onmiddellijk beantwoord met enorme arpeggio’s door de eenzame piano. Nog twee keer herhaalt het orkest zijn bewering en geeft de piano zijn toestemming; pas dan
zet het hoofdthema in. Het overtreft al het voorgaande nog aan resoluutheid. Als twee soldaten tillen de krachtige hoekdelen de draagbaar van het kwetsbare Adagio met daarop een gewonde. Zo schreef Beethoven met dit Vijfde pianoconcert onverzettelijke muziek, iets dat met geen kanon kapot te schieten is. Hij droeg het, zoals ook andere belangrijke werken, op aan aartshertog Rudolph, een bevriende leerling van hem. De première was in november 1811 in Leipzig.
Als twee soldaten tillen de krachtige hoekdelen de draagbaar van het kwetsbare Adagio Pas in februari 1812 klonk het voor het eerst in Beethovens eigen stad. Beethoven, zelf ooit pianovirtuoos, was inmiddels nagenoeg doof, trad niet meer op en stelde zijn vertrouwen in een nieuwe generatie solisten. Het was zijn voormalige leerling Carl Czerny, auteur van de beruchte piano-etudes, die de Weense première voor zijn rekening nam. Dat leverde een lovende bespreking op in de Allgemeine musikalische Zeitung. Met precisie en vaardigheid had Czerny de grootste moeilijkheden weten te overwinnen, kon men in die krant lezen. Het was wel een slijtageslag geweest voor de solist, vanwege de extravagante lengte van de compositie. Maar dat nam niet weg, meende de recensent, dat
dit pianoconcert een magnifiek voortbrengsel van de geest was. En dat was, zeker gezien de omstandigheden waaronder Beethoven had moeten werken, een heroïsche prestatie.
Tsjaikovski
Moedig doorgaan, ondanks alle tegenspoed: dat was wat Pjotr Iljitsj Tsjaikovski zichzelf voorhield in het turbulente jaar 1877. In dat jaar trouwde hij met Antonina Miljoekova. Zij kon haar geluk niet op, hem maakte het huwelijk diepongelukkig: al aan het eind van hun huwelijksreis was hij een zenuwinstorting nabij. Tsjaikovski vluchtte weg en toen begon het gekibbel over een scheiding. Tegen die achtergrond schreef hij zijn Vierde symfonie, een hartstochtelijke gevoelsuitbarsting. Behalve in zijn symfonie kon Tsjaikovski ook zijn hart uitstorten bij Nadezjda von Meck, die zich in datzelfde jaar had opgeworpen als zijn mecenas. Er bloeide een levendige correspondentie op tussen de twee, waarin zij lief en leed met elkaar deelden. Al snel noemde Tsjaikovski haar zijn ‘beste vriend’. Hij deed in zijn brieven uitgebreid verslag van het ontstaan van zijn Vierde, en droeg de symfonie
Tsjaikovski en Beethoven
Ook met collega-componist Sergej Tanejev correspondeerde Tsjaikovski over zijn Vierde symfonie. ‘Je hebt helemaal gelijk als je mijn symfonie programmatisch noemt. Maar het programma is onmogelijk in woorden te vatten: dat zou alleen maar spotlust opwekken. En noem me naïef, maar volgens mij is het verhaal achter de muziek zó duidelijk, dat het ook zonder woorden best te begrijpen is. Ik heb trouwens helemaal niet iets nieuws proberen te zeggen. In wezen is mijn symfonie een navolging van Beethovens Vijfde: niet van zijn muzikale gedachten, maar
aan haar op. Desgevraagd deed hij Von Meck ook het programma van de symfonie – het verhaal achter de muziek – uit de doeken. ‘Deel I is de kern van de symfonie… Het stelt het Noodlot voor, de fatale macht die de drang naar het geluk steeds weer verhindert zijn doel te bereiken en onophoudelijk de ziel vergiftigt... Is het niet beter, zich van de werkelijkheid af te wenden en zich aan dromen over te geven? Deel II toont het leed in een ander stadium… Het is het droefgeestige gevoel dat iemand bekruipt wanneer hij ’s avonds alleen thuiszit, moe van zijn werk… En toch is het heerlijk, terug te denken aan voorbije jaren. Deel III: Men laat zijn fantasie gaan... het beeld van een dronken boertje… een oud straatliedje… militaire muziek Deel IV: Wanneer je in jezelf geen vreugde vindt, kijk dan om je heen. Begeef je onder de mensen. Zie hoe die de kunst verstaan vrolijk te zijn… Maar nauwelijks heb je jezelf vergeten… of het onvermoeibare Noodlot kondigt zich alweer aan… Verheug je over het geluk van anderen… je kunt nog leven.’ Stephen Westra
van het onderliggende idee.’ De inspiratie mocht dan van Beethoven zijn gekomen, de uitgedrukte emoties waren helemaal van hemzelf, benadrukte Tsjaikovski. ‘Er is geen enkele maat die ik niet zelf diep doorvoeld heb en die niet de weerklank is van mijn meest oprechte zielenroerselen. Ik weet dat je zult lachen als je dit leest, want je bent sceptisch en cynisch. Het lijkt dat je, ondanks je liefde voor muziek, niet kunt geloven dat het mogelijk is om te componeren vanuit een innerlijke drang om jezelf uit te drukken. Maar wacht maar. Jouw beurt komt nog wel.’
Foto: Tuomas Tenkanen
Foto: Peter Rigaud
Kristian Sallinen • dirigent
Lukas Sternath • piano
Geboren: Espoo, Finland Huidige positie: Aankomend chef-dirigent Tampere Philharmonic Orchestra (vanaf augustus 2027) Studie: eerste vioollessen aan het conservatorium van Espoo op vijfjarige leeftijd, altviool vanaf zijn twaalfde; studie orkestdirectie bij Jorma Panula, in 2025 afgestudeerd aan de Sibelius Academie Helsinki bij Sakari Oramo Doorbraak: 2023, debuten bij Basel Symphony Orchestra en BBC Symphony Orchestra Daarna: Luxembourg Philharmonic Orchestra, Brussels Philharmonic Orchestra, Iceland Symphony Orchestra, BBC National Orchestra of Wales, Royal Stockholm Philharmonic, Trondheim Symphony Orchestra, Latvian National Symphony, Finnish National Opera and Ballet Als altviolist: voormalig lid van het Seele Strijkkwartet, solo-optredens met diverse orkesten waaronder de Finnish Radio Symphony Debuut Rotterdams Philharmonisch: 2026
Geboren: Wenen, Oostenrijk Studie: Eerste muzikale vorming als lid van de Wiener Sängerknaben, pianolessen in Wenen bij Anna Malikova en Alma Sauer aan de Universität für Musik und darstellende Kunst en in Hannover bij Igor Levit en Paul Lewis aan de Hochschule für Musik, Theater und Medien Doorbraak: 2022, als winnaar van de Eerste Prijs en zeven bijzondere prijzen aan het ARD Muziekconcours München Daarna: solo-optredens met Wiener Philharmoniker, London Philharmonic Orchestra, Mahler Chamber Orchestra, Münchner Philharmoniker, Rotterdams Philharmonisch Orkest; recitals in Elbphilharmonie Hamburg, Tonhalle Zürich, Gewandhaus Leipzig, Wigmore Hall Londen; curator van de ‘Lukas Sternath Cycle’ in de Wiener Musikverein Debuut Rotterdams Philharmonisch: 2026
Agenda Proms: John Williams’ Greatest Hits Do 10 september 2026 • 20.30 uur Vr 11 september 2026 • 20.30 uur dirigent Oscar Jockel Williams Highlights uit Close Encounters of the Third Kind, Raiders of the Lost Ark, E.T., Jurassic Park en Schindler’s List Zo 13 september 2026 • 14.15 uur dirigent Oscar Jockel Williams Highlights uit zijn filmmuziek Elgar Enigma-variaties Vr 18 september 2026 • 20.15 uur dirigent Bar Avni cello Sheku Kanneh-Mason Bizet Carmen: Les Toréadors Boulanger D’un matin du printemps Saint-Saëns Eerste celloconcert Milhaud Le bœuf sur le toit Bonis Ophélie en Salomé Ravel Boléro Vr 25 september 2026 • 20.15 uur Zo 27 september 2026 • 14.15 uur dirigent Lahav Shani sopraan Aleksandra Kurzak mezzosopraan Annalisa Stroppa tenor Dmytro Popov bas Georg Zeppenfeld koor Laurens Symfonisch Verdi Messa da Requiem Do 1 oktober 2026 • 20.15 uur Vr 2 oktober 2026 • 20.15 uur dirigent Philipp von Steinaecker viool Bomsori Kim Webern Symfonie Beethoven Vioolconcert Beethoven Zesde symfonie ‘Pastorale’
Orkestleden Rosalinde Kluck Alberto Sánchez García León van den Berg Olfje van der Klein Klarinet/ Jan Navarro basklarinet Vaste gastdirigent Jutta Demuynck Romke-Jan Wijmenga Tarmo Peltokoski Cello Fagot Eerste viool Emanuele Silvestri Pieter Nuytten Marieke Blankestijn, Gustaw Bafeltowski Lola Descours concertmeester Joanna Pachucka Marianne Prommel Vlad Stanculeasa, Daniel Petrovitsch concertmeester Mario Rio Fagot/contrafagot Quirine Scheffers Eelco Beinema Elias Agsteribbe Saskia Otto Carla Schrijner Maria Dingjan Pepijn Meeuws Hoorn David Fernández Alonso Marie-José Schrijner Yi-Ting Fang Felipe Freitas Noëmi Bodden Killian White Wendy Leliveld Petra Visser Paul Stavridis Richard Speetjens Sophia Torrenga Laurens Otto Hadewijch Hofland Contrabas Pierre Buizer Annerien Stuker Matthew Midgley Alexandra van Beveren Ying Lai Green Trompet Marie Duquesnoy Jonathan Focquaert Alex Elia Sarah Decamps Arjen Leendertz Adrián Martínez Ricardo Neto Tweede viool Javier Clemen Martínez Simon Wierenga Giovanni Giardinella Charlotte Potgieter Mario Fernández Laurens van Vliet Trombone Elina Staphorsius Fluit Pierre Volders Jun Yi Dou Juliette Hurel Alexander Verbeek Bob Bruyn Joséphine Olech Remko de Jager Eefje Habraken Manon Gayet Maija Reinikainen Bastrombone Babette van den Berg Fluit/piccolo Rommert Groenhof Melanie Broers Beatriz Baião Tobias Staub Tuba Robin Veldman Hobo Martijn van Rijswijk Annija Kolerta Karel Schoofs Jesús Pinillos Rivera Pauken/slagwerk Altviool Anja van der Maten Danny van de Wal Anne Huser Ronald Ent Roman Spitzer Hobo/althobo Martijn Boom Galahad Samson Ron Tijhuis Jesús Iberti Rubira José Moura Nunes Kerstin Bonk Klarinet Harp Janine Baller Julien Hervé Albane Baron Veronika Lénártová Bruno Bonansea Eredirigent Yannick Nézet-Séguin Lahav Shani