Concerttoelichting
Beethoven en Prokofjev vr 30 oktober 2026 • 20.15 uur zo 1 november 2026 • 14.15 uur
PROGRAMMA dirigent Maxim Emelyanychev piano Alexander Melnikov Sergej Prokofjev 1891-1953 Luitenant Kijé Suite, op. 60 (1934) • Geboorte van Kijé • Romance • Kijé’s bruiloft • Trojka • Kijé’s begrafenis Sergej Prokofjev Pianoconcert nr. 2 in g, op. 16 (1912/13) • Andantino • Scherzo: Vivace • Intermezzo: Allegro moderato • Finale: Allegro tempestoso pauze Ludwig van Beethoven 1770–1827 Symfonie nr. 1 in C, op. 21 (1799/1800) • Adagio molto - Allegro con brio • Andante cantabile con moto • Menuetto: Allegro molto e vivace • Adagio - Allegro molto e vivace einde concert ca. 22.30 / 16.15 uur Vorige uitvoeringen door ons orkest Prokofjev Luitenant Kijé Suite: mei 1987, dirigent Grzegorz Nowak Prokofjev Pianoconcert nr.2: mrt 2024, piano Daniil Trifonov, dirigent Lahav Shani (tournee) Beethoven Symfonie nr. 1: jan 2016, dirigent Igor Gruppman Een uur voor aanvang van het concert geeft Kees Wisse een inleiding op het programma, toegang € 7,50. Kaartjes zijn aan de zaal te verkrijgen tegen pinbetaling. Voor Vrienden is de inleiding gratis. Cover: Foto Alexandr Popadin (Unsplash)
Grote Zaal van het Weense Hoftheater nächst der Burg, waar Beethovens Eerste symfonie in 1800 zijn première beleefde. Schilderij (1888) van Gustav Klimt, coll. Wien Museum
Luitenant Kijé: affiche (1934) voor de film met muziek van Sergei Prokofjev
Een nieuw geluid Toen Sergei Prokofjev zijn Luitenant Kijé Suite schreef, was hij zijn meeste wilde haren al kwijtgeraakt. Twintig jaar eerder had hij zijn publiek nog aardig opgeschrikt met zijn Tweede pianoconcert. Muziek van een jonge hond, die dezelfde geest van vernieuwing ademt als de Eerste symfonie van Beethoven. Luitenant Kijé was in 1934 een van de eerste geluidsfilms in de Sovjet-Unie. Het verhaal speelt in 1800, de tijd van tsaar Paul I, en trouwens ook het jaar dat Beethoven zijn Eerste symfonie voltooide. Sergej Prokofjev schreef er de muziek bij, en stelde daar vervolgens een orkestsuite uit samen. Die klinkt als zo’n beetje het meest onschuldige wat hij ooit componeerde, maar zoals zo vaak bij Prokofjev is niets wat het lijkt. Luitenant Kijé is een satire over de domheid van het vorstenhuis en de angst om machthebbers te mishagen, en in het Rusland van 1934 was dat een pikant thema. Niet lang nadat de film uitkwam, zou de terreur van Stalins Grote Zuivering losbarsten. Hoofdpersoon Luitenant Kijé is ‘in het leven geroepen’ door een administratieve vergissing (deel 1: Geboorte van Kijé). Paniek onder de militaire staf: wat als de tsaar erachter komt? Maar al snel blijkt de fictieve luitenant een handige zondebok, die de schuld krijgt van een onnozel voorval. De tsaar verbant hem daarop naar Siberië, en vanaf dat moment gaat Kijé een eigen leven leiden: hij wordt verliefd op een prinses (deel 2: Romance), trouwt met haar (deel 3: Kijé’s bruiloft) en doorkruist per slee
de Siberische sneeuwvlakten (deel 4: Trojka). Maar op een dag ontbiedt de tsaar hem aan het hof. Wat nu? De hovelingen verzinnen in allerijl dat de arme kerel voortijdig is overleden (deel 5: Kijé’s begrafenis). Eind goed, al goed.
Toetsen poetsen
Toen Sergej Prokofjev zijn Tweede pianoconcert schreef, was hij begin twintig en nog student. Een eigenzinnig en wat zelfingenomen kereltje, dat graag overal tegenaan schopte. De première van zijn pianoconcert, in Sint-Petersburg op 23 augustus 1913, werd dan ook een schandaal. ‘Een verzameling ongenadig dissonerende klanken die als scherpe droge slagen op het publiek neervallen.’ Aldus de Petersburgse Courant. Het publiek riep dat het ‘gek’ werd en verliet en masse de zaal. Zaken waarvan Prokofjev, die zelf de solopartij speelde, zich weinig aantrok. Hij vond zijn werk prachtig, anders had hij het niet geschreven, en ging onverstoorbaar verder met ‘het poetsen van de toetsen’ en ‘het uitproberen welke toets wat hoger of lager klonk.’ De luisteraars waren
nog niet rijp voor die explosieve dynamiek, die hamerende pianopartij (handelsmerk van de jonge Prokofjev), die grillige, onherkenbare transformaties van de thema’s. Dat onze jonge toonkunstenaar zo weinig respect toonde voor klassieke vormschema’s viel ook niet in goede aarde: waarom zo onverwachts twee snelle middendelen?
Het publiek verliet en masse de zaal. Iets waarvan Prokofjev, die zelf de solopartij speelde, zich weinig aantrok Ach, het zou wat, dacht Prokofjev. In zijn minutieus bijgehouden dagboek lees je niets over slechte reacties. Hij heeft toen heerlijk zitten spelen, was in zijn element, hoogstens vooraf wat bang voor een paar moeilijke pianopassages, die tijdens de uitvoering inderdaad mislukten maar waar hij handig improviserend toch nog wat van maakte, wel wetend dat het publiek het niet zou merken. En daarbij, aan een schandaal kleefden ook voordelen, zoals bleek. Want ‘schandalig’ ligt niet zelden in het verlengde van ‘interessant’: Ruslands’ modernistische kringen sloten het concert van de jonge hond in de armen en de beroemde impresario Sergej Diaghilev beraamde al spoedig plannen er een ballet van te maken.
Verkeerde toonsoort
1800. Een nieuwe eeuw, een nieuw geluid. Ludwig van Beethoven, 29 jaar jong, de meest veelbelovende musicus van Wenen, laat voor het eerst van zich horen met een symfonisch werk. Het ontwikkelde Weense publiek kent zijn pianotrio’s al, zijn strijkkwartetten, inmiddels alweer acht pianosonates en niet te vergeten een pianoconcert. Nu dus de première van een symfonie! In het K.K. Hoftheater nächst der Burg. Kaartjes te koop
aan het theater en bij de heer Van Beethoven zelf, Tiefen Graben 241, derde verdieping. Woensdag 2 april, half zeven ’s avonds, zal het zijn. Zijn eerste grote concert. Blijkt geen tegenvaller, die Eerste van Beethoven. ‘Veel kunstzinnigheid en een schat aan nieuwe ideeën,’ zal de Allgemeine Musikalische Zeitung er enthousiast over schrijven. Wat wel tegenvalt is de kwaliteit van het orkest. ‘Het orkest van de Italiaanse opera maakte er een armzalige vertoning van. Die zwakheden [...] kwamen des te meer naar voren omdat Beethovens composities moeilijk zijn. In het tweede deel […] speelden ze zo mat dat er, ondanks alle moeite van de dirigent, hoegenaamd geen levendigheid uit te krijgen viel.’ Het opvallendst is meteen het beginakkoord. Het staat in een ‘verkeerde’ toonsoort, niet in de hoofdtoonsoort van de symfonie C-groot, en het duurt best even voor de componist weer op het rechte pad is. Een dwars gebaar, zoals juist ook wel weer van zo’n jonge Beethoven te verwachten valt. Het Andante is ronduit prachtig maar wat is er aan de hand met het derde deel, het menuet? Vervlogen is elke toespeling op die traditionele hofdans, zoals die door Beethovens leraar Haydn in de symfonie was binnengesmokkeld. Een gril, een vliegensvlugge scherts, een ‘scherzo’ eigenlijk, zoals Beethoven vanaf zijn volgende symfonie het derde deel zal gaan noemen. Het begin van de finale is al even karakteristiek: kwinkslag à la Haydn maar dan uitgewerkt tot hele grote beethoveniaanse grol. We horen één noot. Vervolgens een aarzelend groepje van drie. Pauze. Dan vier noten – langzaam klimt de muziek naar boven. Pauze. Vijf – zes – zeven – ja, het blijkt een toonladder, een hele lange opmaat. Waarna ontembaar levenslustig het Allegro molto uitvliegt. Stephen Westra
Foto: Andrej Grilc
Foto: Molina Visuals
Maxim Emelyanychev • dirigent Alexander Melnikov • piano Geboren: Nizjni Novgorod, Rusland Huidige positie: chef-dirigent Scottish Chamber Orchestra, chef-dirigent barokensemble Il Pomo d’Oro, vaste gastdirigent Swedish Radio Symphony Orchestra Studie: piano en directie in Nizjni Novgorod, directie in Moskou bij Gennadi Rozhdestvenski, historische toetsinstrumenten bij Maria Uspanskaya Prijzen: Internationaal Concours Musica Antiqua Brugge (2010), Hans von Bülow Concours Meiningen (2012) Doorbraak: 2014 met Mozarts Don Giovanni in het Teatro de la Maestranza, Sevilla Daarna: gastoptredens bij Berliner Philharmoniker, London Philharmonic Orchestra, Orchestre national de France, Koninklijk Concertgebouworkest; opera in Londen (Covent Garden), Genève (Grand Théâtre), Toulouse (Théâtre du Capitole), festivals van Glyndebourne en Edinburgh Debuut Rotterdams Philharmonisch: 2023
Geboren: Moskou, Rusland Studie: piano aan het Conservatorium van Moskou bij Lev Naumov; Sviatoslav Richter was zijn mentor Prijzen: Finalist Robert Schumann International Competition (1989), Koningin Elisabethconcours (1991) Solo-optredens: Philadelphia Orchestra, Gewandhausorchester Leipzig, NDR Sinfonieorchester, hr-Sinfonieorchester, Münchner Philharmoniker, Mahler Chamber Orchestra, BBC Philharmonic, Oslo Philharmonic Orchestra, Sydney Symphony Orchestra, NHK Symphony, Koninklijk Concertgebouworkest; Freiburger Barockorchester, B’Rock Orchestra, Akademie für Alte Musik Berlin, Utopia Orchestra Kamermuziek: met Andreas Staier, Jean-Guihen Queyras, Isabelle Faust, Belcea Quartet Recitals: Wigmore Hall Londen, Philharmonie Parijs, Konzerthaus Wien, Elbphilharmonie Hamburg, Beethoven-Haus Bonn, Flagey Brussel, Prague Spring Festival, Muziekgebouw aan ‘t IJ Debuut Rotterdams Philharmonisch: 2004
Agenda Do 5 november 2026 • 20.15 uur dirigent Brad Lubman regisseur Anne Kauffman productie-ontwerp Jeff Sugg koor Nationale Koren altviool Roman Spitzer Stravinsky Elegie Wolfe Fire in my mouth (NL premiere) Resonance Do 12 november 2026 • 19.30 uur Maaspodium Rotterdam Muziek Ensemble Rotterdams Philharmonisch Dans Maas Theater en Dans Concept en regie Jolanda Spoel Vr 13 november 2026 • 20.15 uur dirigent Arie van Beek Laurenskerk Rotterdam Stravinsky Symphonies d’instruments à vent Debussy Syrinx De Leeuw Symphonies of Winds Messiaen Et exspecto ressurrectionem mortuorum House of Victory Za 14 november 2026 • 19.30 uur Zo 15 november 2026 • 14.30 uur Theater Babel Rotterdam Muziek Ensemble Rotterdams Philharmonisch Spel Ensemble Babel en gastacteurs Regie en compositie Jonathan Bonny Music for Breakfast #1 Zo 15 november 2026 • 10.30 uur Trattoria Sophia musici en programma zie rpho.nl
Orkestleden León van den Berg Eredirigent Klarinet/ Yannick Nézet-Séguin Olfje van der Klein basklarinet Jan Navarro Lahav Shani Romke-Jan Wijmenga Jutta Demuynck Vaste gastdirigent Fagot Cello Tarmo Peltokoski Pieter Nuytten Emanuele Silvestri Lola Descours Gustaw Bafeltowski Eerste viool Marianne Prommel Joanna Pachucka Marieke Blankestijn, Daniel Petrovitsch concertmeester Fagot/contrafagot Mario Rio Vlad Stanculeasa, Elias Agsteribbe Eelco Beinema concertmeester Carla Schrijner Quirine Scheffers Hoorn David Fernández Alonso Pepijn Meeuws Saskia Otto Felipe Freitas Yi-Ting Fang Maria Dingjan Wendy Leliveld Killian White Marie-José Schrijner Richard Speetjens Paul Stavridis Noëmi Bodden Laurens Otto Petra Visser Pierre Buizer Contrabas Sophia Torrenga Matthew Midgley Hadewijch Hofland Trompet Ying Lai Green Annerien Stuker Alex Elia Alexandra van Beveren Jonathan Focquaert Adrián Martínez Arjen Leendertz Marie Duquesnoy Simon Wierenga Ricardo Neto Sarah Decamps Javier Clemen Martínez Giovanni Giardinella Mario Fernández Tweede viool Trombone Charlotte Potgieter Pierre Volders Fluit Laurens van Vliet Alexander Verbeek Juliette Hurel Elina Staphorsius Remko de Jager Joséphine Olech Jun Yi Dou Manon Gayet Bob Bruyn Bastrombone Eefje Habraken Rommert Groenhof Fluit/piccolo Maija Reinikainen Babette van den Berg Beatriz Baião Tuba Melanie Broers Martijn van Rijswijk Hobo Robin Veldman Karel Schoofs Annija Kolerta Pauken/slagwerk Jesús Pinillos Rivera Danny van de Wal Anja van der Maten Altviool Ronald Ent Anne Huser Martijn Boom Hobo/althobo Roman Spitzer Jesús Iberti Rubira Ron Tijhuis Galahad Samson José Moura Nunes Harp Klarinet Kerstin Bonk Albane Baron Julien Hervé Janine Baller Bruno Bonansea Veronika Lénártová Alberto Sánchez García Rosalinde Kluck