8 mánudagur 30. júní 2008
Fréttir DV
Því er spáð að norðurheimskautið verði íslaust að mestu yfir sumartímann innan fimm til tíu ára og má reikna með að hvítabirnir leiti í auknum mæli út fyrir heimkynni sín. Mismunandi er hvernig nyrstu þjóðir jarðar bregðast við komum ísbjarna. Á Grænlandi eru birnirnir veiddir eftir sérstöku kvótakerfi. Á Nýfundnalandi eru þeir svæfðir og fluttir með þyrlum aftur norður á bóginn.
Tvíræðni í stefnu Bandaríkjamenn
áttu frumkvæðið að því að hvítabirnir voru settir á lista yfir dýr í útrýmingarhættu. Stjórnvöld veittu olíuleitarfyrirtækjum í Alaska undanþágu frá dýraverndunarlögum.
Hverfandi róbert hlynur baldursson blaðamaður skrifar:
roberthb@dv.is
Kuupik Kleist, þingmaður IAflokksins í grænlensku heimastjórninni, undrast að tveir hvítabirnir skuli hafa verið skotnir í Skagafirði í þessum mánuði. Sjálfur var hann á Íslandi þegar fréttist af aflífun fyrri hvítabjarnarins. Hann tekur vel í hugmyndir um að Íslendingar flytji hvítabirni sem leggi leið sína hingað til lands til Grænlands. „Ég gat ómögulega séð nauðsyn þess að fella birnina á Íslandi. Íslendingar þyrftu að vera búnir undir það að fleiri birnir komi til landsins í tengslum við flutninga stofnsins vegna hlýnunar loftslags,“ segir Kleist. Strangar reglur eru í gildi á Grænlandi um hvort fella skuli hvítabirni. Ólöglegt er að fella hvítabirni nema að hafa til þess tilskilin leyfi og kvóta. Ef birnirnir eru taldir ógna fólki er leyfilegt að fella þá í sjálfsvörn. „Ef sést til hvítabjarnar í nágrenni við mannabyggðir er óskað aðstoðar veiðimanns sem getur fellt björninn ef veruleg ógn stafar af honum,“ segir Kleist.
135 veiddir á þessu ári
Á Grænlandi er sérstakt kvóta-
kerfi í gildi yfir veiðar á hvítabjörnum, sem sagt er að eigi að tryggja sjálfbærni stofnsins. Hverri og einni héraðsstjórn á Grænlandi er veittur kvóti sem þær svo úthluta til veiðimanna. Héraðsstjórnirnar hafa auk þess eftirlit með veiðunum. Á þessu ári hafa verið veitt leyfi fyrir veiðum 135 hvítabjarna, samkvæmt upplýsingum frá grænlenska sjávarútvegs- og veiðimálaráðuneytinu. Dregið hefur verulega úr úthlutun kvóta á síðustu árum, einkum vegna talningar á stofni hvítabjarnanna sem bendir til að þeim hafi fækkað vegna ört bráðnandi heimskautsíss. Talið er að um 7.500 birnir séu á og við norðurhluta Grænlands. Sportveiðar eru bannaðar, en ýmsar vangaveltur hafa þó verið uppi um breytingar á þeim reglum. Þrátt fyrir að stjórnvöld leyfi ekki sportveiðar opinberlega, kann raunveruleikinn að vera annar ef marka má fréttir breska blaðsins Independent og fleiri fjölmiðla. Þann 9. september í fyrra sagði Independent frá tíu fyrirtækjum sem byðu upp á veiðiferðir til Grænlands. Þar gæfist fólki tækifæri til að komast í tæri við hvítabirni, láta veiða þá og stoppa upp. Ferðirnar kostuðu í kringum fimm milljónir króna.
Deyfður og fluttur
Til stóð að deyfa seinni hvítabjörninn sem gekk á land í Skagafirði og flytja hann til Grænlands. Var sérfræðingur frá dýragarðinum í Kaupmannahöfn fenginn til landsins til þess að deyfa björninn á þjóðhátíðardaginn 17. júní. Sérfræðingurinn komst aldrei nægilega nálægt birninum til að skjóta deyfilyfjum í hann. Þegar dýrið tók svo á rás í átt til sjávar var ákveðið að fella það. Kleist segir aftur á móti að svo virðist sem sú ákvörðun hafi verið ónauðsynleg. Hann segir að Grænlendingar yrðu þakklátir ef birnir sem koma til Íslands í framtíðinni yrðu fluttir til Grænlands. Í þessu sambandi vakna upp ýmsar spurningar eins og hvort birnirnir komi yfir höfuð frá Grænlandi. Þrátt fyrir að þeir komi að öllum líkindum þaðan vegna nálægðar grænlenska hafíssins við Ísland, getur reynst erfitt að færa sönnur á það. Þá má velta því fyrir sér hvort og hvernig verði tekið tillit til reglugerða um smitsjúkdómahættu í dýrum og flutning þeirra milli landa. Við krufningu fyrri bjarnarins kom í ljós að hann hafði skæða sníkla innvortis, nefnilega tríkínur. Þær fjölga sér í líkama spendýra, taka sér bólfestu í vöðvum og skerða hreyfigetu smitaðra dýra. Sníkillinn er algengur í
hvítabjörnum. Enn er óljóst hvernig tekið verður á þessum atriðum.
Skiljanleg viðbrögð
Finn Karlsen, sjávarútvegs- og veiðimálaráðherra heimastjórnarinnar á Grænlandi, segir fulltrúa umhverfisráðuneytisins á Íslandi hafa reynt að setja sig í samband við grænlensk stjórnvöld eftir að sást til seinni bjarnarins. Aftur á móti náðist ekki samband við ráðherrann í tæka tíð áður en björninn var aflífaður. „Viðbrögð íslenskra stjórnvalda eru skiljanleg. Sjálf höfum við átt í nokkrum vandræðum með hvítabirni undanfarin ár sem hafa komið nærri mannabyggðum. Við höfum ákveðnar reglugerðir sem kveða á um hvað beri að gera í þessum tilfellum. Ef mannfólki stafar ógn af hvítabjörnunum leyfum við yfirleitt að þeir séu skotnir,“ segir Karlsen. Aðspurður hvað honum finnist um þær aðgerðir að flytja birni frá Íslandi til Grænlands segir hann nauðsynlegt að skoða hvert og eitt tilfelli fyrir sig. Ómögulegt sé að veita alhliða leyfi fyrir flutningunum.
Starfshópur skoðar viðbrögð
Þórunn Sveinbjarnardóttir umhverfisráðherra hefur skipað starfshóp sem útbúa skal áætlun sem segi til um aðgerðir gangi
hvítabirnir hér á land. Hjalti J. Guðmundsson, sviðsstjóri hjá Umhverfisstofnun, verður formaður hópsins. Fyrirhugað er að hópurinn skili tillögum til umhverfisráðuneytisins fyrir 1. september.
Birnir í þyrluferð
Íbúar norðanverðs Kanada eru vel kunnugir því að fá heimsókn frá hvítabjörnum. Í norðanverðu Kanada er sambærilegt kerfi í gildi og á Grænlandi þar sem veiðikvóti er gefinn út. Í Nunavut eru veiðar á 38 björnum heimilaðar á þessu ári við og í Hudsonflóa einum saman. Nunavut er stærsta fylki Kanada, liggur næst Grænlandi og samanstendur af fjölda eyja. Talið er að um 15 þúsund hvítabirnir lifi í eða í næsta nágrenni við Kanada. Þrátt fyrir þetta er allt kapp lagt á að grípa til annarra aðgerða en að skjóta birnina þar sem þeir ganga á land. Á Nýfundnalandi hafa íbúar fengist við að svæfa birnina og flytja þá aftur til ísbreiðnanna. Útvegaðar eru þyrlur til verkefnanna sem flytja birnina aftur til heimkynna sinna í netum eða búrum. Þessar aðgerðir Kanadamanna hafa gengið vel fyrir sig, en eru kostnaðarsamar eins og gefur að skilja. Þar er fengist við að lokka birnina á örugg og opin svæði áður en þeir eru svæfðir og þeim komið fyrir í neti eða öðru sem fest er við