Chỉ cần một trận mưa vừa, nhiều tuyến phố đã biến thành sông Hệ thống cống thoát nước vốn đã cũ kỹ, nay bị quá tải và tắc nghẽn bởi rác thải
Trước đây, các ao hồ, vùng đất trũng đóng vai trò là những chiếc "van an toàn" Khi lấp hồ xây chung cư, chúng ta đã triệt tiêu khả năng tự điều tiết của đô thị
Nước không còn chỗ chứa buộc phải chiếm lĩnh mặt đường
Khi nước mưa không thể thấm xuống để tái nạp vào các túi nước ngầm, áp suất thủy tĩnh bên dưới giảm
đi Sức nặng của các tòa nhà cao tầng phía trên đè xuống khiến nền đất bị nén lại, dẫn đến sụt lún
Sụt giảm mực nước ngầm
Do giá đất đai đắt đỏ, các hồ điều tiết tự nhiên thường bị lấp để xây dựng trung tâm thương mại, chung cư; nước mưa không thể bù lại cho các túi nước ngầm, dẫn đến tình trạng sụt lún nền đất tại nhiều nơi Điều này làm mất đi các túi chứa nước tự nhiên, buộc nước phải tràn ra đường phố
Nhiều công viên hiện nay có nền đất bị nén chặt hoặc sử dụng các loại cỏ cảnh quan có khả năng thấm hút kém, không đóng góp nhiều vào việc giảm dòng chảy tràn
Các mảng xanh nằm rời rạc, không tạo thành một hệ thống hạ tầng sinh học liên hoàn để dẫn và lọc nước Người dân đô thị không chỉ cần một nơi để đi dạo, họ cần một không gian có khả năng điều hòa khí hậu, giảm tiếng ồn và đặc biệt là bảo vệ họ khỏi thiên tai
Thiếu không gian xanh chất lượng
Các đô thị lớn đang thiếu các lá phổi và túi lọc nước tự nhiên Việc đầu tư vào công viên bọt biển đang trở thành xu hướng bắt buộc để vừa giải quyết vấn đề kỹ thuật, vừa tạo cảnh quan cho người dân
Nguồn: nativespeakervn
Qunli Stormwater Park
Nguồn: Ajlajournal
Suzhou Gardens
Nguồn: Ajlajournal
s p o n g e c i t y T r ư ớ c á p l ự c đ ô t h ị h ó a v à b i ế n đ ổ i k h í h ậ u , c á c t h à n h p h ố n g à y n a y c ầ n n h ữ n g m ô h ì n h k h ô n g g i a n x a n h m ớ i , m ở đ ư ờ n g c h o x u h ư ớ n g c ô n g v i ê n b ọ t b i ể n .
Sponge city, tạm dịch là “đô thị bọt biển” là một phương án quy hoạch cho những khu vực hay chịu ảnh hưởng của lũ lụt Gọi là “bọt biển” bởi cách làm này lấy cảm hứng từ cách mà miếng bọt biển có thể thấm và hút hết nước để tìm ra các giải pháp chống lại lũ lụt và mưa lớn ở những khu vực nhất định Sponge city có thể là
giải pháp để đô thị tương bước cải tạo duyên hải như Nẵng, hay
kiến tạo các lai và từng những tỉnh
Huế và Đà như những
thành phố có lượng mưa nhiều, độ dốc cao và nhiều khu vực trũng như Đà Lạt Nếu có thể triển khai Sponge City, ta sẽ không phải lo rằng những trận mưa lịch sử sẽ kéo theo những cơn lũ lịch sử như ở Đà Lạt hồi giữa năm nay, hay mới đây nhất là cơn lũ lớn khiến mọi thứ tê liệt tại Huế
năm 1977
kiến trúc sư người
Trung Quốc Du Khổng Kiên (Kongjian Yu) và nhóm của mình bắt đầu nghiên cứu hệ thống nước đô thị Thông qua quá trình nghiên cứu, vị kiến trúc sư cùng đồng đội nhận ra rằng những vùng đất ngập nước tự nhiên ven theo chiều dài của những con sông giống như những miếng bọt biển
Chúng vừa có thể giữ nước lại khi có lũ, vừa có thể trữ nước đề phòng hạn hán Tới năm 2001, ông cùng các cộng sự đưa ra
bản đề xuất mang tên “Mười chiến lược xây dựng cơ sở hạ tầng cho hệ sinh thái đô thị”, trong đó thảo luận về việc quản lý nước mưa trong không gian thành thị. Một trong những chiến lược quan trọng nhất là
bảo tồn và phục hồi trạng thái tự nhiên của những con sông, bờ biển, và những hệ thống đất ngập nước. Trong một buổi phỏng vấn, Du Khổng Kiên đã kể về một trải nghiệm thời còn nhỏ đã gợi ý cho ông về những sáng kiến này. Đó là khi ông rơi xuống dòng nước xiết vào năm 10 tuổi nhưng may mắn thoát chết nhờ víu vào những cành cây, rễ cây, những bộ phận của cảnh quan tự nhiên xung quanh Từ đó, ông nhận ra rằng sắc lục của cây cối và sắc lam của nước nên song hành cùng nhau
sponge city /spʌndʒ ˈsɪti/ (n)
Mô hình đô thị chú trọng tự nhiên và chống lũ lụt quản lý nước
để tạo một khu vực chắc chắn, có khả năng cản nước, giữ nước, thấm hút nước như miếng bọt biển Tới năm 2004, những chiến lược của Du Khổng Kiên đã trở thành phương pháp tiếp cận của chính phủ
Trung Quốc trong việc thiết kế đô thị, giải quyết các vấn đề về nước ở cả thành phố lẫn nông thôn Các sáng kiến của ông đã thành hình và đang hiện diện ngay hôm
nay tại nhiều tỉnh và thành phố lớn ở Trung
Quốc như Bắc Kinh, Chiết Giang, Sơn Đông,
nguồn gốc
Kongjian Yu
Kiến trúc sư Cảnh quan
Nguồn: Iflaworld
'Urban Sponge' Competition Entry
Nguồn: Archdaily
thành phố bọt biển
giải quyết
Sự khan hiếm nguồn nước tại các khu vực đô thị và vùng ven đô
Đô thị hóa làm gia tăng bề mặt không thấm như đường, mái nhà, bãi xe, khiến
nước mưa không thể thấm xuống đất để
bổ cập nước ngầm mà bị thoát nhanh ra sông, hồ, biển Do đó, trữ lượng nước ngầm khai thác được ngày càng suy
giảm
Ô nhiễm nguồn nước do nước mưa trộn nước thải
Ở nhiều đô thị, nước mưa và nước thải dùng chung hệ thống cống. Khi mưa lớn, hệ thống xử lý quá tải, khiến nước mưa lẫn nước thải bị xả trực tiếp ra môi trường, làm gia tăng mức độ ô nhiễm.
Sự suy thoái của hệ sinh thái đô thị và không gian xanh
Mở rộng đô thị làm giảm diện tích cây xanh và mặt nước, dẫn đến suy giảm đa dạng sinh học, giảm khả năng lọc nước mưa, hấp thụ CO₂ và điều hòa vi khí hậu, khiến chất lượng môi trường sống và không gian công cộng suy giảm.
Gia tăng ngập lụt đô thị
Việc mất khả năng thấm nước của bề mặt đô thị khiến nước mưa khó được giữ lại, làm tăng nguy cơ ngập úng, đặc biệt trong điều kiện mưa cực đoan do biến
đổi khí hậu, gây thiệt hại tài sản và rủi ro cho sức khỏe cộng đồng.
Dự án Urban Sponge đề xuất xem thành phố như một “miếng bọt biển” có khả năng hấp thụ và kết nối các yếu tố tự nhiên – xã hội, thông qua hệ ecoplatform tích hợp cảnh quan và hoạt động đô thị. Thiết kế tạo ra không gian công cộng mới, vừa phục vụ sinh hoạt và ngắm cảnh, vừa hỗ trợ di chuyển an toàn khi xảy ra lũ lụt, góp phần nâng cao chất lượng sống và mối quan hệ giữa thiên nhiên với đô thị
'Urban Sponge' Competition Entry Nguồn: Archdaily
sponge city
“thành phố bọt biển hấp thụ và giữ lại lượng nước
dư thừa do mưa, bão hoặc lũ lụt gây ra trong các không gian xanh của nó – về cơ bản hoạt động như một miếng bọt biển.”
thấm (infiltration)
Thay vì để nước mưa chảy ào ào vào cống, Sponge City ưu
tiên dùng vật liệu thấm nước (gạch rỗng, bê tông thấm) và
tạo bồn trồng cây, mương sinh học (bioswale) Nhờ vậy, nước mưa được ngấm xuống
đất và làm giảm quá trình
ngập nước
giữ (storage)
Nước được trữ ở hồ cảnh quan, bể ngầm, công viên trũng, vườn mưa (rain garden). Chúng vừa giúp chống ngập, vừa có nguồn nước dự trữ cho việc tưới cây, làm mát đô thị, cấp nước sinh thái
lọc (purification)
Trước khi dùng hoặc thấm
xuống đất, nước được lọc qua
đất - rễ cây - cát, sỏi - vi sinh
vật, giúp giảm bùn, dầu mỡ, kim loại nặng, chất ô nhiễm
Quá trình này nên được gọi là
lọc sinh học tự nhiên, không
cần máy móc phức tạp.
xả chậm (release)
Khi mưa lớn, nước dư mới
được xả ra sông/cống nhưng
xả từ từ, không dồn một lúc
Việc này giúp tránh ngập lụt, quá tải hệ thống thoát nước, xói mòn.
nguyên lý
vận hành
Bước đầu tiên để tạo ra những Sponge City là bổ sung những khu vực tự nhiên, những cảnh quan xanh trong thành phố Ta cần lựa chọn những khu vực phù hợp để không ảnh hưởng tới những quy hoạch đô thị đã có, vừa chống đỡ cho những vùng hay chịu lũ lụt
Sau đó, ta có thể tiến tới việc phục hồi những cảnh quan thiên nhiên xung quanh các sông, hồ, hay là thiết kế lại các không gian có nước tự nhiên để nước không tràn ra nhanh mà ngấm ngược lại vào lòng đất
Nguyên lí vận hành của Sponge City cực dễ hiểu nếu tưởng tượng đô thị như 1 miếng bọt biển.
Benjakitti Forest Nguồn: Archdaily
Nguồn: Archdaily
Mục tiêu để thoát nước lũ, nước mưa nhanh nhất luôn là tôn chỉ của những công trình thủy lợi thời hiện đại hướng đến Tiêu chuẩn “nhanh” luôn là nhiệm vụ hàng đầu, đã dẫn đến việc gia tăng tốc độ và áp lực nước từ
thượng du xuống đến hạ du, dẫn đến mất cân bằng cho hệ sinh thái và gây hại cho cư dân đô thị. Triết lý của Sponge city là giảm tốc độ của dòng thủy lưu, để dòng nước lũ đủ thời gian tinh lọc, lắng đọng và nuôi dưỡng hệ thực vật.
minghu
Công viên ngập nước Minghu Wetland Park có diện tích hoàn thành trong thực tế là 90 ha, nằm trên một khu vực mà trước đó tồn tại cả lũ lụt và hạn hán theo mùa Khu vực bị ô nhiễm trầm trọng, trong khi đó thì thành phố bị thiếu không gian công cộng và các tuyến giao thông dành cho xe đạp và người đi bộ. Những thách thức của dự án bao gồm làm sạch các vùng nước bị ô nhiễm, điều tiết lũ lụt và hạn hán. Trong đó, chiến lược quan trọng nhất là giảm tốc độ dòng chảy của dòng nước bắt nguồn từ sườn núi Kiến tạo một hệ sinh thái hoàn chỉnh bao gồm cải thiện chất lượng nước mưa và khôi phục môi trường sống tự nhiên.
wetland park
Diện tích: 90 ha
Đơn vị thiết kế: Turenscape
Hoàn thành: 2012
Minghu wetland park
Nguồn: Turenscape
01
Giai đoạn đầu tiên của dự án cũng đồng thời là chiến lược cốt lõi là làm chậm dòng chảy, bao gồm các công đoạn:
Dỡ bỏ hệ thống kè cứng bằng bê tông, phục hồi lại hệ thảm thực vật ở giữa và hai bên bờ sông
02
03
Kiến tạo hệ thống ruộng bậc thang ngập nước với mục đích làm chậm dòng chảy bề mặt trên sườn đồi
Kiến tạo hệ thống ao hồ thông qua các vùng ngập nước với mục đích làm chậm và thanh lọc nước mặt.
Chiến lược làm chậm dòng chảy cho phép tích trữ và sử dụng nước lũ từ thượng nguồn, thông qua đó để điều tiết ngập úng và hạn hán, nước có thời gian lắng đọng và được thanh lọc thông qua hệ thảm thực vật bản địa.
Nguồn: Dreiseitl consulting
bishan-ang
mo kio park
Singapore
Nguồn: State of Green
Công viên Ang Mo Kio nằm ở Bishan, Singapore, với diện tích là 155ha thuộc trung tâm thành phố, là công viên cây xanh chuyên đề và có chức năng điều tiết nước như thoát nước, cấp nước, tạo không gian sống mới, gắn kết cộng đồng, giải trí
Nguồn: Dreiseitl consulting
Dự án công viên được khôi phục lại từ kênh thoát nước, trong đó có 62ha được thiết kế lại cho phù hợp với chu trình dòng sông để tạo môi trường sinh thái. Các khu vực sân chơi, nhà hàng được bố trí ở trung tâm công viên để tạo các hoạt động kinh tế, hỗ trợ tài chính cho công tác vận hành, quản lý công viên
