Issuu

Anna Kossakowska Teczka Trenera TUS ści SpołeczAnna Kossakowska oraz Trener Umiejętno jny cy iza jal oc res g go h Psycholog, peda ca w Specjalistycznyc ywała jako wychowaw ob zd ie en cz az iad or św ch nych. Do iejętności Społeczny Dziennego, Trener Um Placówkach Wsparcia ch. Od sierpnia 2022 znych i prozdrowotny tyc lak ofi pr ów tat rsz trener wa Empatium. tykę psychologiczną prowadzi własną prak

ne Opracowanie graficz Vlada Vinichenko

Korekta Beata Buko

ISBN 978-83-67874

Dokument chroniony

dnym.

akiem wo jest elektronicznym zn

zeżone. ci Wszelkie prawa zastr nie jakiejkolwiek częś oraz rozpowszechnia ie an arz tw ze pr , nie Kopiowa ione. y wydawcy jest zabron tej publikacji bez zgod

Cześć !

óc Ci może zasadniczo pom co ś, co iś dz Ci ać ow Chciałam zapropon jętności em na Treningu Umie ki an w ho yc w ym dn , w pracy z grupą lub je ż aktywnym trenerem ju eś st je y cz , to na lędu Społecznych. Bez wzg isty, prywatny bank ob os ój Tw Ci m ia aw z – zost czy dopiero zaczynas rzystać wedle uznako z es oż m o eg ór kt mysłów, z wiedzy, inspiracji i po nia.

czkę? sne Co wyróżnia moją te ogą Ci planować wła m po e ór kt ”, ek aw ąg ę „ści Dostaniesz w niej mas zykłady pisać program TUS, pr na k ja r, zó w tu sz ie zajęcia TUS. Znajdz Możesz i wiele, wiele innych. h yc ow m do ń da za scenariuszy, ćwiczeń, ać, aby wolnie je modyfikow do b lu w łó ia er at m z io korzystać bezpośredn w. i Twoich wychowankó m oi Tw m io an w ki ze odpowiadały oc czątku pracy, wiem, po na ki cz te ej ki ta bowałam Ja sama bardzo potrze Bo TUS go – udanej zabawy! te la D ć. da zy pr a on że Tobie też może się żytecza dodatkowo uczy po ór kt ą, w ba za ą tn ie św naprawdę może być

nych rzeczy. stronę ij po więcej na moją dn pa w , ka cz te ta Jeśli spodoba Ci się tam inne materiały, sz ie dz aj Zn ”. EP KL zakładki „S www.empatium.pl do resować które mogą Cię zainte

SPIS TREŚCI 1. Programy i plany zajęć dotyczące umiejętności społecznych Program I: Trening Umiejętności Społecznych dla wychowanków bez zaburzeń rozwojowych .................................................................................................. 6 Program II: Program pracy z dziećmi z ADHD ........................................................ 9 Program III: Program pracy z dziećmi z zaburzeniami ze spektrum autyzmu ................ 12 Program IV: Program pracy z dziećmi z FAS .......................................................... 14 Program V: Program pracy z dziećmi z zaburzeniami zachowania .............................. 15 Program VI: Program pracy z wychowankami z zaburzeniami lękowymi i wycofaniem społecznym ................................................................................................... 18 2. Przykładowe scenariusze zajęć TUS Temat zajęć: współpraca (9-11 lat) ...................................................................... 20 Temat zajęć: współpraca (6-7 lat) ........................................................................ 22 Temat zajęć: komunikacja społeczna (13-16 lat) ..................................................... 24 Temat zajęć: komunikacja społeczna (6-7 lat) ........................................................ 26 Temat zajęć: empatia (13-16 lat) ......................................................................... 28 Temat zajęć: empatia (6-7 lat) ............................................................................ 30 Temat zajęć: rozumienie i komunikowanie swoich emocji (dorośli) ............................. 32 Temat zajęć: rozumienie i komunikowanie swoich emocji (13-16 lat) .......................... 34 Temat zajęć: panowanie nad stresem (dorośli) ....................................................... 36 Temat zajęć: panowanie nad stresem (13-16 lat) .................................................... 39 Temat zajęć: rozwiązywanie konfliktów (13-16 lat) ................................................. 41 Temat zajęć: rozwiązywanie konfliktów (6-7 lat) .................................................... 43 3. Materiały edukacyjne – zadania domowe, bank ćwiczeń, gier, zabaw i aktywności Zadania domowe Dzieci ........................................................................................................... 45 Młodzież ....................................................................................................... 48 Dorośli .......................................................................................................... 52 Bank ćwiczeń 1. ADHD ....................................................................................................... 55 Zabawy dla dzieci ............................................................................................ 56 Zabawy dla młodzieży ...................................................................................... 58 Aktywności dla dorosłych ................................................................................. 61 2. Zaburzenia zachowania ............................................................................... 64 Zabawy dla dzieci ............................................................................................ 65 Zabawy dla młodzieży ...................................................................................... 66 Aktywności dla dorosłych ................................................................................. 68 3. FAS ........................................................................................................... 72 Zabawy dla dzieci ............................................................................................ 73 Zabawy dla młodzieży ...................................................................................... 75

Aktywności dla dorosłych ................................................................................ 80 4. Zaburzenia lękowe i wycofanie społeczne ...................................................... 85 Zabawy dla dzieci ........................................................................................... 86 Zabawy dla młodzieży ..................................................................................... 89 Aktywności dla dorosłych ................................................................................ 91 4. Materiały informacyjne dla uczestników........................................................... 95 Ewaluacje i testy oceniające postępy uczestników w nabywaniu umiejętności społecznych .................................................................................................... 97 Wzór szczegółowego planu ewaluacji postępów uczestników treningu umiejętności społecznych do samodzielnego uzupełnienia ....................................................... 99 Przykładowy test jednokrotnego wyboru sprawdzający opanowanie przez uczestników wiedzy z zakresu kompetencji społecznych ......................................................... 100 Raporty z przeprowadzonych zajęć zawierające obserwacje, wnioski oraz sugestie co do dalszych działań Tydzień 1 ...................................................................................................... 102 Tydzień 2 ...................................................................................................... 103 Wzór raportu z Treningu Umiejętności Społecznych do samodzielnego uzupełnienia ... 104 Karta przyjęcia dziecka do grupy Treningu Umiejętności Społecznych ...................... 105 Arkusz wywiadu wstępnego dla rodzica/opiekuna................................................. 107 Arkusz diagnozy wstępnej ................................................................................. 109

Programy i plany zajęć dotyczące umiejętności społecznych

PROGRAM I: Trening Umiejętności Społecznych dla wychowanków bez zaburzeń rozwojowych

Cel programu: • Wzmacnianie umiejętności społecznych uczestników umożliwiających im skuteczną komunikację • Rozwijanie umiejętności liderowania i pracy zespołowej • Wykształcenie umiejętności pracy zespołowej • Nauka asertywności • Respektowanie różnic i rozwiązywanie konfliktów w sposób konstruktywny • Budowanie zdrowych relacji interpersonalnych • Praktykowanie i utrwalanie umiejętności społecznych w rzeczywistych sytuacjach życiowych Czas trwania: Program będzie trwał 6 miesięcy. W tym czasie odbędzie się co najmniej jedno spotkanie tygodniowo. Całkowita liczba godzin –100.

SCHEMAT PROGRAMU: Moduł 1: Podstawy umiejętności społecznych (4 tygodnie) • Wprowadzenie do programu • Definicja umiejętności społecznych • Nawiązywanie relacji interpersonalnych • Aktywne słuchanie • Wyrażanie siebie asertywnie • Podstawy empatii

Moduł 2: Komunikacja (4 tygodnie) • Rozumienie różnych stylów komunikacji • Wyrażanie uczuć i potrzeb • Wykorzystanie komunikacji niewerbalnej • Pytania jako narzędzie komunikacji • Rozwiązywanie problemów komunikacyjnych Moduł 3: Praca zespołowa (4 tygodnie) • Budowanie zespołu • Styl przywództwa • Delegowanie zadań • Motywowanie zespołu • Efektywna współpraca z innymi Moduł 4: Rozwiązywanie konfliktów (4 tygodnie) • Rozpoznawanie rodzajów konfliktów • Zarządzanie emocjami w sytuacjach konfliktowych • Rozwiązywanie konfliktów w sposób maksymalnie satysfakcjonujący dla wszystkich stron • Negocjacje i kompromis Moduł 5: Budowanie relacji interpersonalnych (4 tygodnie) • Rozumienie różnych typów osobowości • Budowanie zaufania • Rozwijanie empatii i zrozumienia innych • Równowaga pomiędzy bliskością a dystansem • Radzenie sobie z trudnymi relacjami Moduł 6: Podsumowanie i praktyka (4 tygodnie) • Powtórzenie dotychczasowych zagadnień • Ocenianie postępów uczestników • Przygotowanie do życia po programie • Opracowanie aktywnego planu działania • Praktyka zastosowania umiejętności społecznych w rzeczywistych sytuacjach

METODY PRACY: • Interaktywne warsztaty z wykorzystaniem różnych technik takich jak: gry dydaktyczne, dyskusje grupowe, odgrywanie ról, analiza poszczególnych przypadków, ćwiczenia doświadczalne.

• Indywidualne i grupowe zadania domowe, takie jak: prowadzenie dziennika, obserwacja zachowań innych osób, analiza sytuacji społecznych, praca nad własnymi słabymi i mocnymi stronami. • Stały kontakt z trenerem w przypadku pojawienia się pytań i problemów. • Ocenianie postępów uczestników na podstawie założeń programu i ich praktycznego zastosowania w życiu codziennym. Program powinien być dostosowany do specyficznych potrzeb danej grupy uczestników i może wymagać pewnych modyfikacji w trakcie realizacji.

PROGRAM II: Program pracy z dziećmi z ADHD

Cel programu: Poprawa umiejętności społecznych u dzieci z ADHD, aby podnieść ich zdolności adaptacyjne i jakość życia.

SCHEMAT PROGRAMU: 1. Ocena początkowa • Spotkanie z rodzicami i dzieckiem, aby określić konkretny cel programu i zgromadzić informacje dotyczące zidentyfikowanych problemów w zachowaniu społecznym. • Przeprowadzenie testów oceniających umiejętności społeczne, takie jak: komunikacja werbalna i niewerbalna, rozpoznawanie emocji, radzenie sobie z konfliktami itp. • Opracowanie indywidualnego planu pracy na podstawie wyników oceny.

2. Wprowadzenie do zasad społecznych • Wyjaśnienie podstawowych zasad społecznych, takich jak: szacunek dla innych, słuchanie, okazywanie empatii. • Omówienie różnych sytuacji społecznych, w których te zasady mogą być stosowane. • Powtórzenie poznanych wcześniej zasad przez różne formy zabawy, takie jak gry planszowe, odgrywanie ról itp.

3. Rozwijanie umiejętności komunikacyjnych • Nauka skutecznego słuchania, zadawania pytań i udzielania odpowiedzi w sposób adekwatny do sytuacji. • Ćwiczenia w rozpoznawaniu mimiki twarzy i intonacji głosu. • Praktyka w rozwiązywaniu problemów społecznych poprzez rozmowę i negocjację.

4. Nauka rozpoznawania i zarządzania emocjami • Identyfikacja różnych emocji i łączenie ich z konkretnymi sytuacjami. • Ćwiczenia rozpoznawania własnych emocji i radzenia sobie z nimi w zdrowy sposób. • Techniki relaksacyjne, takie jak głębokie oddychanie czy wizualizacja pomagające w zarządzaniu trudnymi emocjami.

5. Trening umiejętności interpersonalnych • Nauka rozwijania i utrzymywania przyjacielskich relacji. • Ćwiczenia budowania zaufania, zapraszania do zabawy i czerpania przyjemności z interakcji z innymi. • Praktyka rozpoznawania sygnałów społecznych, takich jak: mimika, gesty, ton głosu.

6. Trening rozwiązywania konfliktów • Nauka efektywnych strategii rozwiązywania konfliktów, takich jak: kompromis, negocjacja, czy poszukiwanie wyjścia z sytuacji, które będzie korzystne dla obu stron. • Symulacje konfliktów i praktyka w rozwiązywaniu ich.

7. Wsparcie dla rodziców • Zapewnienie wsparcia rodzicom w rozwijaniu umiejętności społecznych ich dziecka. • Udzielanie porad dotyczących zarządzania trudnymi sytuacjami i radzenia sobie z wyzwaniami społecznymi, z którymi mogą się zetknąć. • Organizowanie regularnych spotkań z rodzicami w celu monitorowania postępów dziecka i dostosowania programu pracy.

Program powinien być przeprowadzany regularnie, z dostosowaniem tempa i poziomu trudności do indywidualnych potrzeb i możliwości danego dziecka z ADHD. Współpraca z innymi specjalistami, takimi jak psychologowie i terapeuci zajęciowi, może również okazać się istotna w procesie poprawy umiejętności społecznych dzieci z ADHD.

PROGRAM PROGRAM III: III: Program Program pracy pracy zz dziećmi dziećmi zz zaburzeniami zaburzeniami ze ze spektrum spektrum autyzmu autyzmu

1. Ocena i diagnoza: Na początku powinieneś przeprowadzić ocenę i diagnozę umiejętności społecznych dziecka z zaburzeniami ze spektrum autyzmu, zbadać stopień trudności, wyznaczyć obszary, w których dziecko potrzebuje pomocy, oraz określić cel, który ma zostać osiągnięty. 2. Opracowanie planu: Następnie przygotuj indywidualny plan pracy uwzględniający potrzeby i cele dziecka. Plan powinien zawierać konkretne cele oraz metody i strategie, które zostaną wykorzystane do rozwijania umiejętności społecznych. 3. Terapia behawioralna: Wykorzystaj podejście terapeutyczne oparte na podejściu behawioralnym. Naucz dzieci odpowiednich umiejętności społecznych poprzez udzielanie im wskazówek, ćwiczenia odgrywania ról, modelowanie, wzmacnianie pozytywne i inne techniki stosowane w analizie zachowania. 4. Komunikacja: Trener powinien skupić się na rozwoju komunikacji werbalnej i niewerbalnej u dzieci z zaburzeniami ze spektrum autyzmu. Powinien uczyć dzieci umiejętności rozumienia oraz wyrażania emocji, inicjowania i utrzymywania rozmowy, rozwiązywania konfliktów i innych umiejętności komunikacyjnych. 5. Trening interakcji społecznych: Przeprowadź trening interakcji społecznych, naucz dzieci nawiązywania i utrzymywania relacji, zrozumienia perspektywy drugiej strony, empatii i pozostałych umiejętności społecznych niezbędnych do skutecznej interakcji z rówieśnikami i innymi osobami. 6. Trening umiejętności problemowych: Naucz dzieci z zaburzeniami ze spektrum autyzmu umiejętności rozwiązywania problemów społecznych, identyfikowania problemów, generowania rozwiązań, oceniania konsekwencji wyboru i podejmowania odpowiednich decyzji. 7. Wsparcie rodziców i nauczycieli: Podejmij współpracę z rodzicami i nauczycielami, dostarczając im wskazówki oraz przedstawiając strategie i techniki, które będą mogli wykorzystać w codziennej pracy z dziećmi. Do Twoich zadań należy również organizacja spotkań, warsztatów i innych form wsparcia dla rodziców i nauczycieli. 8. Monitorowanie postępów: Regularnie monitoruj postępy dziecka w zakresie rozwijania umiejętności społecznych, dokonuj oceny, rewiduj cele i w miarę potrzeby odpowiednio dostosuj plan pracy.

9. Utrzymanie i generalizacja umiejętności: Pracuj nad utrzymaniem i generalizacją umiejętności społecznych zdobytych przez dziecko, pomagaj mu w wykorzystywaniu nowych umiejętności w różnych sytuacjach i z różnymi osobami. Ten program powinien być elastyczny, dostosowany do indywidualnych potrzeb i możliwości dziecka. Warto uwzględnić w nim zasady terapii pozytywnego wzmacniania oraz podejścia opartego na dowodach naukowych.

PROGRAM IV: Program pracy z dziećmi z FAS

1. Ocena początkowa: Pierwszym krokiem jest przeprowadzenie oceny indywidualnych potrzeb i możliwości każdego dziecka z FAS. Może to obejmować ocenę umiejętności społecznych, stopnia rozwoju, preferencji i trudności. 2. Ustalenie celów: Na podstawie oceny, należy ustalić cele, jakie chce się osiągnąć w obszarze umiejętności społecznych. Cele te powinny być realistyczne i dostosowane do indywidualnych potrzeb dziecka. 3. Opracowanie planu: Na podstawie ustalonych celów opracuj konkretne działania, które będą prowadzić do ich osiągnięcia. Mogą one obejmować różne strategie, techniki i metody, które pomogą w rozwinięciu umiejętności społecznych u dzieci z FAS. 4. Zajęcia indywidualne i grupowe: W programie pracy uwzględnij zarówno zajęcia indywidualne, jak i grupowe. Te pierwsze mogą pomóc w bardziej personalizowanym podejściu i koncentracji na konkretnych umiejętnościach. Z kolei zajęcia grupowe przydadzą się podczas rozwijania umiejętności społecznych w interakcjach z innymi dziećmi i nauczycielami. 5. Współpraca z rodziną: Program powinien również obejmować współpracę z rodziną dziecka z FAS. Rodzice mogą odegrać istotną rolę w rozwijaniu umiejętności społecznych swojego dziecka poprzez wspieranie go i zachęcanie do codziennych aktywnościach takich jak robienie zakupów, samodzielne ubieranie się itp. 6. Monitorowanie postępów: Regularne monitorowanie postępów jest kluczowe w programie pracy z dziećmi z FAS. być Stosuj odpowiednie metryki i oceny, które pomogą w śledzeniu postępów i dostosowywaniu działań, jeśli to konieczne. 7. Długoterminowe wsparcie: W programie pracy powinieneś uwzględnić również długoterminowe wsparcie dla dzieci z FAS w rozwoju umiejętności społecznych. Ważne jest, aby zapewnić im kontynuację działań i wsparcie po zakończeniu programu, aby pomóc w utrwaleniu i dalszym rozwoju umiejętności społecznych. Ten program pracy z dziećmi z FAS dotyczący umiejętności społecznych może być dostosowany do indywidualnych potrzeb każdego dziecka i realizowany przez wykwalifikowanego trenera umiejętności społecznych.

PROGRAM V: Program Pracy z Dziećmi z Zaburzeniami Zachowania

Cel programu: • Wspieranie dzieci z zaburzeniami zachowania w rozwijaniu umiejętności społecznych, które są kluczowe dla nawiązywania i utrzymania zdrowych relacji z innymi ludźmi. • Pomoc dzieciom w radzeniu sobie z negatywnymi emocjami, konfliktami i sytuacjami trudnymi, zwiększaniu swojej pewności siebie oraz umiejętności wyrażania swoich potrzeb i uczuć.

SCHEMAT PROGRAMU: 1. Diagnoza i ocena • Przeprowadzenie wstępnej diagnozy, aby dokładnie zrozumieć indywidualne potrzeby i cele dziecka. • Analizie powinny zostać poddane zachowania społeczne, umiejętności komunikacyjne, poziom radzenia sobie z emocjami oraz skomplikowanymi sytuacjami społecznymi.

2. Tworzenie zaufanej relacji • Wprowadzenie dziecka do programu poprzez nawiązanie z nim bliskiego kontaktu i zdobywanie jego zaufania. • Skupienie uwagi na zrozumieniu osobistych doświadczeń dziecka, a także okazanie mu wsparcia i zainteresowania jego uczuciami.

3. Edukacja teoretyczna • Zapewnienie dzieciom wiedzy teoretycznej na temat podstawowych umiejętności społecznych, takich jak: asertywność, empatia, rozwiązywanie konfliktów i aktywne słuchanie.

• Wykorzystanie prostych definicji, przykładów i materiałów wizualnych, aby ułatwić dzieciom zrozumienie i przyswojenie tych pojęć.

4. Ćwiczenia praktyczne • Zapewnienie dzieciom okazji do praktykowania umiejętności społecznych w kontrolowanych i bezpiecznych sytuacjach. • Wykorzystanie metod takich jak: odgrywanie ról, symulacje i zabawy grupowe.

5. Indywidualne sesje terapeutyczne • Zorganizowanie dzieciom indywidualnych sesji, aby wspomóc rozwój konkretnych umiejętności społecznych. • Praca jeden na jeden z dostosowaniem programu i techniki do indywidualnych potrzeb i celów uczestnika.

6. Terapia grupowa • Umożliwienie dzieciom uczestniczenia w terapii grupowej, podczas której będą miały okazję ćwiczyć umiejętności społeczne w interakcjach z innymi dziećmi z podobnymi trudnościami. • Grupa zapewnia wsparcie emocjonalne oraz umożliwia rozwijanie umiejętności społecznych w mniej kontrolowanym środowisku.

7. Umacnianie pozytywnych zmian • Nagradzanie postępów i sukcesów uczestników w rozwijaniu umiejętności społecznych poprzez uznawanie ich wysiłków i osiągnięć. • Stworzenie wspierającej atmosfery, która promuje dalszą naukę.

8. Monitorowanie i ocena • Regularna ocena postępów uczestników, obserwacja dzieci w różnych sytuacjach społecznych.

• Wykorzystanie narzędzi oceny i analizy danych do śledzenia skuteczności programu oraz dostosowywania go do aktualnych potrzeb i celów.

9. Konsultacja z rodziną • Współpraca z rodziną dziecka w celu zapewnienia spójnego wsparcia w rozwoju umiejętności społecznych. • Doradztwo dla rodziców na temat strategii, które mogą być wykorzystywane w domu do wzmocnienia i doskonalenia umiejętności społecznych ich dziecka.

10. Zakończenie programu • Podsumowanie dotychczasowych postępów i celów osiągniętych przez dziecko. • Przekazanie dalszych zaleceń, wsparcie w kontekście długoterminowego rozwoju umiejętności społecznych uczestnika. Program powinien być dostosowywany do indywidualnych potrzeb i możliwości uczestników. Ponadto regularna komunikacja i koordynacja zarówno między trenerem umiejętności społecznych i dzieckiem, jak i między trenerem i rodziną dziecka są kluczowymi elementami sukcesu programu.