POLSKIE SUFRA
WANDA
Pierwsza kobieta na szczycie najniebezpieczniejszej góry świata – K2. Pierwsza Europejka, która zdobyła Mount Everest.
Jedna z najwybitniejszych himalaistek w historii.
a szczycie Mount Everest zostawiła kamyk z Polski. Na dachu świata stanęła 16 października 1978 roku dokładnie w dniu wyboru kardynała Karola Wojtyły na papieża Jana Pawła II. – Dobry Bóg tak chciał, że tego samego dnia weszliśmy tak wysoko. Oboje po raz pierwszy z Polski – powiedział święty Jan Paweł II na wieść o jej wyczynie. Po powrocie z wyprawy opowiadała: „Podchodząc do szczytu, ostatnie 50 metrów szłam bez tlenu, dlatego, że zalodził mi się wlot do maski tlenowej. Musiałam ją zdjąć i ostatnie metry przesz am, oddychając pow etrzem z zewnątrz Na tych ostatnich metrach est się w takim stanie euforii, że szłam do szczytu w tym samym tempie bez tlenu jak z tlenem.”
Uwielbiała wyzwania. Była pewna siebie i przebojowa. Ale też uparta.
rodzi a się w 1943 roku w niewielkiej miejscowości Płungiany niedaleko Kłajpedy na Litwie, w polskiej rodzinie. Po wojnie wraz z rodzicami przeprowadziła się do Wrocławia. Jej miłość do gór rodziła się powoli. Po maturze wybrała się z kolegami koleżankami w Tatry do Morskiego Oka. Wtedy, siedząc na brzegu tego najpiękniejszego w Polsce górskiego jeziora, po raz pierwszy pomyślała, że jest tam tak pięknie że chciałaby zostać na zawsze. Bakcyla gór załapa a jednak, ak sama twierdziła, nieco później, kiedy wybrała się na wspinaczkę w skałki w górach Sokolich w pobliżu Jeleniej Góry. Ukończyła studia na Politechnice Wrocławskiej. Została inżynierem-elektronik em Pracowała najpierw w Instytucie Automatyki Systemów Energetycznych, a potem po przeprowadzce do Warszawy - w Instytucie Maszyn Matematycznych. Cały urlop poświęcała na wspinanie. Twierdziła, że opalaniem się pod gruszą mogłaby się bardzo zmęczyć.
(8586
dy Wanda zaczynała swoją górską przygodę, wśród h malaistów i osób zajmujących s ę wspinaczką panowało przekonanie, że kobiety nie potraf ą i n e powinny się wsp nać. Wanda przełamała ten stereotyp. W 1986 roku została pierwszą kobietą na świecie, która weszła na K2, jedną z najniebezpieczniejszych gór świata.
Chciała zdobyć wszystkie 14 ośmiotysięczników, śladem Reinholda Messnera Jerzego Kukuczki. Swój pro ekt nazwała „Karawaną do marzeń”.
Zdobyła ich w sumie osiem. Oprócz Mount Everestu i K2 weszła jeszcze na: Nanga Parbat, Sziszapangmę, Gaszerbrum II, Gaszerbrum I, Czo Oju i Annapurnę. Wspinała się często samotnie, bez tlenu i trudnymi drogami.
Organizowała lub współorganizowa a wyprawy kobiet w Alpach i Himalajach. O swoich wspinaczkach i przemyśleniach pisała do czasopism o tematyce alpinistycznej. Była autorką książek i filmów górskich.
Zaginęła w maju 1992 roku, w wieku 49 lat, w drodze na Kanczendzongę (8586 m).
ANNA
Legenda “Solidarności”–ruchu społeczno-politycznego, który zapoczątkował upadek komunizmu w Europie. Uznana przez amerykański tygodnik
“Time” za jedną ze 100 kobiet, które zdefiniowały ostatnie stulecie.
rodziła się w 1929 roku we wsi Sienne jednak od 1945 roku mieszkała w Gdańsku, z którym związana była do końca życia. W Stoczni Gdańskiej zatrudniła się w wieku 21 lat jako spawacz. Praca ta była najcięższym i najbardziej ryzykownym z zawodów stoczniowych. Mimo to Anna pracowała bez wytchnienia, po kilkanaście godzin dziennie dopóki problemy zdrowotne nie zmusiły jej do zwolnienia obrotów. Wówczas przekwalifikowała się na suwnicową. Od 1978 roku była działaczką Wolnych Związków Zawodowych, nielegalnej opozycji wobec komunistycznej władzy. Była jedną z czołowych działaczek nowej organizacji, udostępniła nawet swoje mieszkanie jako punkt kontaktowy. Sprowadziło to na nią najdotkliwsze szykany ze strony Służby Bezpieczeństwa – zatrzymania, rewizje, groźby zwolnienia z pracy, a nawet próbę zabójstwa.
nym nieprawid
owościom, przez co zyskiwała szacunek i uznanie w
ród zwykłych ludzi ale i stawa
obiektem prześladowań ze strony ówczesnego –komunistycznego – aparatu władzy. Wielokrotnie aresztowana, przesłuchiwana, internowana i więziona.
sierpnia 1980 roku, na pięć miesięcy przed odejściem na emeryturę, zwolniono ją dyscyplinarnie z pracy. Jej związkowi współpracownicy wykorzystali ten akt niesprawiedliwości do rozpoczęcia zorganizowanego buntu przeciw komunistycznej władzy. Żądanie przywrócenia Walentynowicz do pracy stało się pierwszym postulatem strajku, który nie tylko był najważniejszym strajkiem w najnowszej historii Polski, ale także przyspieszył upadek komunizmu dekadę później. To właśnie ten strajk dał początek “Solidarności”, która doprowadziła w 1989 roku do demokratycznych przemian w Polsce a dalej w całej Europie.
Powstały o niej książki, reportaże, sztuki teatralne, filmy. Otrzymała szereg odznaczeń w tym najwyższe państwowe Order Orła Białego za “działalność na rzecz przemian demokratycznych i wolnej Polski”.
Zginęła w katastrofie lotniczej w Smoleńsku na terytorium Rosji 10 kwietnia 2010 roku, udając się w ramach delegacji państwowej, na czele z prezydentem Lechem Kaczyńskim i jego małżonką, na obchody 70. rocznicy zbrodni katyńskiej, upamiętniające polskich oficerów zamordowanych przez Sowietów w Katyniu w 1940 roku.
OLGA
Malarka nagrodzona licznymi
wyróżnieniami, uznana przez berlińskie pismo “Bazaar” za jedną z dwunastu najlepszych malarek w Europie.
з хрызантэмамі” (1894)
Jeden z najsłynniejszych jej obrazów “Dziewczynka z chryzantemami” z 1894 roku opisywany był przez krytyków, jako dzieło tak enigmatyczne, że doprowadzające do szaleństwa tych, którzy zanadto mu się przypatrywali.
ówiono o niej, że nie malowała oczu tylko spojrzenie, nie malowała ust ale uśmiech lub łkanie. Wszędzie potrafiła wytrop ć pełną niepokoju duszę i wydobyć duchowość wyraża ącą się nawet w l udzkiej dłoni. Urodziła się w 1865 roku w Krakowie. Sztuki plastyczne były pasją Olgi od najm odszych lat a jej talent artystyczny został szybko odkryty. Rodzice starali się zapewnić jej jak najlepsze wykształcenie – brała lekcje u najlepszych krakowsk ch artystów i uczęszczała na liczne kursy. By móc dalej rozwijać swój warsztat, w 1886 roku wyjechała do Monachium uczyć się pod okiem tamtejszych artystów. Jako kobieta nie mog a wstąpić do Akadem i Sztuk Pięknych dlatego studiowała w prywatnych szkołach malarskich. Jak sama potem stwierdziła, to właśnie w Monachium nauczyła się malować. Tam też powstało przełomowe dzieło w karierze Olgi “Portret Paula Nauena”. Pokazała nim, że ma nie tylko świetny warsztat ale też n esamowitą wrażl wość Obraz ten by zapowiedzią jej w e l k e g o t a e n t u i o t w o r z y ł d r z w i d o międzynarodowego środowiska artystycznego.
W1898 roku przeprowadziła się do Paryża, gdzie tworzyła już jako świadoma artystka rozwijająca swój styl. Cieszyła się dużym uznaniem, osiągała sukcesy, otrzymywała liczne nagrody, prezentowała swoje prace na wystawach w Europie i Stanach Zjednoczonych – na wystawie w Pittsburghu w 1912 roku, wraz z Claude’em Monetem Augustem Renoirem reprezentowała Franc ę. Jej prace charakteryzowała subtelność, enigmatyczność, nastrojowość Krytycy zarzucali ej niekiedy, że są smutne, jednak sama artystka odpowiadała, że jej obrazy nie mogę być inne niż ona sama. Malarstwo było dla niej najważniejsze i oddawała mu się całkowicie. Malowała dokładnie i bardzo powoli, a pozujący jej modele musieli spędzać w niewygodnych pozycjach wiele godzin.
ematów swoich prac szukała w otoczeniu. Jej repertuar tematyczny to martwa natura, wnętrza, pejzaże jednak domeną jej sztuki pozostawał portret. Jej paleta barw zawężona była do ciemnych tonów, zdominowanych przez brązy, zielenie, szarości i czerń z akcentami bieli i różów.
Niezwykłą wibrację barw osiąga a posługując się drobnymi plamkami koloru. Jak nikt inny potrafiła za pomocą portretu pokazać osobowość człowieka.
Zawsze zależało je na uchwycen u prawdy o modelu dlatego nie upiększała portretów
Skupiała się przede wszystkim na oczach, wierząc, że tam koncentruje się wszystko w człowieku.
Nazywana była malarką ciszy. O swoich pracach mówiła : „Obrazy moje wspaniale wyglądają, bo są prawdą, są uczciwe, pańskie, nie ma w nich małostkowości, nie ma maniery, nie ma blagi.
Są ciche i żywe i jak gdyby je lekka zasłona od patrzących dzieliła. Są w swojej własne atmosferze”.
Koniec jej życia naznaczyły problemy zdrowotne i finansowe. Zmar a w Paryżu w 1940 roku.
KRYSTYNA
Pierwsza kobieta, która samotnie opłynęła kulę ziemską.
eglarka, podróżniczka, inżynier budowy statków. Nazywana “pierwszą damą oceanów”.
yruszyła 28 marca 1976 roku z portu Las Palmas na Wyspach Kanaryjskich. Trasa rejsu przebiegała przez Atlantyk, Kanał Panamski, Ocean Spokojny, Australię i wokół Afryki. Po 2 latach i licznych przygodach, 20 marca 1978 roku ChojnowskaLiskiewicz zamknęła pętlę rejsu dookoła świata w pobliżu wysp Zielonego Przylądka, przepływając samotnie 28 696 mil morskich. Jej wyczyn został wpisany do Księgi Rekordów Guinnessa.
Swój rejs dookoła świata uznała nie tylko za ciekawy rozdział w życiu, ale też całodzienną, ciężką pracę fizyczną.
amotnego opłynięcia kuli ziemskiej podjęła się bez większych obaw. Tłumaczyła, że nie potrafiła wyobrazić sobie, co mogło ją spotkać podczas rejsu, więc była spokojna. Spokój ten gwarantowało jej jednak przede wszystkim dobre przygotowanie, choć przyznaje, że brakowało jej umiejętności cyrkowych łyżwiarsk ch, które okazały się niezbędne do poruszania się po wiecznie mokrej i śliskiej podłodze jachtu. Mimo wielu trudnych i stresujących sytuacji, jak np. utrata kontaktu radiowego, atak kamicy nerkowej, czy wciąganie 90-kilogramowe tratwy w czas e sztormu, ma sentyment do pięknych krajobrazów wysp Tahiti, ludzi napotkanych na trasie, towarzystwa delfinów pływających przy burcie, czy też śniadań z latających ryb, które same wskakiwały jej na pokład.
rodz ła się w 1936 roku w Warszawie.
Doświadczenia II wojny św atowej ostatecznie sprowadziły jej rodzinę do Ostródy. W tej niewielkiej miejscowości położonej na Mazurach, mała Krystyna odkryła wielkie jeziora i nauczyła się żeglować. Zamiłowanie do żeglarstwa przekuła w studia na Politechnice Gdańskiej na Wydziale Budownictwa Okrętowego Pytana o powód wyboru tak nietypowej dla kobiety uczelni odpowiadała: “Byłam dobra z matematyki fizyki i czułam, że podobają mi się statki”. Na studiach poznała swojego przyszłego męża – znakomitego konstruktora Wacława Liskiewicza. To on zaprojektował jacht “Mazurek”, na którym Krystyna opłynęła świat. Po studiach zatrudniła się w Stoczni Gdańskiej, gdzie pracowała przy projektowaniu i konstrukcji okrętów. Zdobyła uprawnienia sternika jachtowego, morskiego oraz w 1966 roku jachtowego kapitana żeglugi wielkiej Zanim wypłynęła w rejs życia, zrealizowała wiele krótszych, ale także i ambitnych rejsów. W 1975 roku, przez wzgląd na jej doświadczenie i wykształcenie Polski Związek Żeglarstwa wytypował ją do samotnego rejsu dookoła świata.
IRENA
Społeczniczka, Sprawiedliwa Wśród Narodów Świata, która
podczas II wojny światowej ratowała żydowskie dzieci.
rzyszła na świat w 1910 roku w Warszawie. Jako mała dziewczynka nauczy a s ę języka jidysz, przebywając w towarzystwie żydowskich pacjentów sanatorium przeciwgruźliczego, które prowadził jej ojciec. Studiowała polnistykę na Uniwersytecie Warszawskim Już przed II wojną światową rozpoczęła pracę w Wydziale Opieki Społecznej, gdzie poznawała problemy samotnych matek, osób bezrobotnych i bezdomnych.
To ojciec zaszczepił w niej myśl, że “kazdemu, kto tonie nalezy podać rękę“, która przyświecała jej do końca życia.
Wyszła za mąż za Andrzeja Sendlera, który podczas kampani wrześniowej w 1939 roku trafił do niemieck ego obozu jenieckiego i pozostał w nim aż do końca wojny. Podczas II wojny Światowej, po utworzeniu w 1940 roku w okupowanej przez Niemców Warszawie getta żydowskiego, Irena zaangażowała się w pomoc żydowskim rodzinom w ocaleniu ich dzieci Zorganizowała sob e koleżance legitymacje pracowników kolumny sanitarnej zwalczającej choroby zakaźne, które były przespustką do zamkniętej dzielnicy. Zmieniała żydowskim dzieciom tożsamość na polską przenosiła je do polskich przytułków i rodzin Były to bardzo emocjonalne rozstania, bez gwarancji bezpieczeństwa.
zieci wywożono w skrzynkach i workach karetką M ejskich Zakładów Sanitarnych, niemowlęta natomiast usypiano Wykorzystywano także tramwaje przejeżdżające przez getto, wozy strażackie, przejścia przez piwnice domów graniczących z budynkami po “aryjskiej” stronie oraz kanały Irena Sendlerowa i jej współpracownicy pomaga i także w ucieczkach z getta osobom dorosłym.
W 1943 roku została kierowniczką referatu dziecięcego Rady Pomocy Żydom (”Żegota“) –
p o l s k i e j h u m a n i t a r n e j o r g a n i z a c j i podziemnej, będącej organem po skiego rządu na uchodźstwie. Nowe oraz rdzenne
n a z w i s k a r a t o w a n y c h d z i e c i s p i s y w a a na kartkach, które zwija a w rulony. Ukrywa a je między innymi w słoikach zakopywanych w ogrodzie.
W 1965 roku została odznaczona medalem Sprawiedliwych Wśród Narodów Świata. Je kandydatura była dwukrotnie zgłoszona do Pokojowej Nagrody Nobla. Zmarła w 2008 roku.
MARIA
Wybitna chirurg, transplantolog, autorka pierwszego w Stanach Zjednoczonych udanego przeszczepu twarzy.
z ęki wytrwałej pracy, przez całe życie realizowała wyzwania z pozoru n emożliwe.
P
z p erwszych na świecie prawie całkow tego transplantu twarzy zajęły jej 20 lat. Urodziła się w 1950 roku w Krotoszynie, w Polsce.
S t u d i o w a a m e d y c y n ę n a U n i w e r s y t e c i e Medycznym w Poznaniu. Skończyła specjalizację z ortopedii i chirurgii urazowej, szczególnie interesowała ją mikroch rurgia Medycyna była dla niej naturalnym wyborem, bo lubiła pomagać ludziom. W 1985 roku wyjechała do Stanów Zjednoczonych do miasta Louisville w stanie Kentucky, gdzie mieścił się najbardziej znany wtedy na świec e ośrodek chirurgii ręki oraz mikrochirurg i Bogaty w farmy stan Kentucky przechodził wówczas szybką industrializację i jego mieszkańcy dopiero uczyli się obsługi maszyn, które niewprawnym obcinały palce, ręce, stopy, a nawet nogi. Prof. Siemionow przyszywała je z powrotem.
“Jak się ma marzenia, to trzeba być upartym
prof. Maria Siemionow.
odczas podróży organizowanych przez „Lekarzy dla Pokoju”, Prof. Siemionow pomaga a dzieciom m.in. w Turcji czy Meksyku, które miały poparzone ręce oraz twarze. Przeszczepy własnej skóry nie wystarczały, aby uratować twarz. - Myślę, że gdzieś podświadomie zaczęłam wtedy szukać sposobu, jak można pomóc dzieciom, które są zdane na życie bez twarzy - wspomina. Jako profesor na wydziałach chirurgii plastycznej, zaczęła prowadzić badania naukowe i kliniczne poświęcone przeszczepom. W aśnie one stały się podstawą dla zespołu prof. Siemionow oraz wielu innych ośrodków medycznych, jak przygotować się do transplantacji twarzy. Operacja wymaga a nie tylko wiedzy medycznej, ale też zorganizowania logistyki klinicznej procesu, i zespołu znakomitych chirurgów tak, by pracowali razem, a swoje indywidualne ambicje odłożyli na bok. W 2008 roku w Cleveland zespół lekarzy pod kierunkiem Marii Siemionow, podczas 22-godzinnej operacji przeszczepi 80 % powierzchni twarzy kobiecie będące ofiarą postrze enia Była to wówczas najrozleglejsza transp antacja twarzy wymagająca połączenia cznych kości, mięśn nerwów naczyń krwionośnych. Pac entce przeszczepiono szczękę wraz z podniebieniem górną wargę, policzki, nos, powieki dolne, dzięki czemu odzyskała zdolność samodzielnego oddychania, mówienia i jedzenia, a także zmysły smaku węchu.
W 2014 roku poprowadziła unikalny przeszczep twarzy mężczyźn e wraz z całą skórą głowy i jej owłos eniem – włosami, brwiami, rzęsam oraz wszystkimi mięśn ami. Ostatni przeszczep tego typu, umożliwiający powrót wszystkich funkcji twarzy, wykonała w maju 2017 roku u najm odszej na świecie osoby, niespe na 20-letniej.
Ва ўсім свеце ўсяго толькі
каля 40 пацыентаў,
якія перанеслі перасадку
твару. Прафесар Сямёнаў
зрабіла тры такія
аперацыі.
Na całym świecie jest zaledwie ok. 40 pacjentów, którzy mieli przeszczep twarzy. Prof. Siemionow wykonała trzy takie operacje.
MARIA
ziś prof. Siemionow jest kierownikiem badań
mikrochirurgicznych na Uniwersytecie stanu Illinois w Chicago. Rozwija prowadzone już od 20 lat badania nad komórkami ch merycznymi, czyli w 50% należącymi do dawcy i w 50% do biorcy, które mogą zrewolucjon zować transp antologię i pomóc w leczeniu wielu, często nieuleczalnych chorób Komórka chimeryczna nie wymaga podawan a leków immunosupresyjnych, które niszczą organizm, mogą prowadzić do nowotworów, obniżają odporność
Profesor Siemionow opracowała w tej dziedzinie kilka terapii na choroby, na które nie ma lekarstwa czy rehabilitacji jak dystrofia mięśniowa Duchenne’a czy sarkopenia.
Swoje badania naukowe opisuje w książkach i publikacjach. Często przyjeżdża do Polski, prowadzi wykłady pomaga adeptom chirurgii w odbyciu staży w USA. Jak twierdzi: “Wszystkie książki i medale zostaną po nas, ale najważniejsze jest to co zostanie w umysłach młodych ludzi, których się inspirowało, bo to przekazywane będzie z pokolenia na pokolenie.”
MARIA
Fizyczka i chemiczka.
Pierwsza i jedyna na świecie kobieta, która dwukrotnie otrzymała Nagrodę
Nobla, a także jedyny naukowiec uhonorowany w dwóch różnych dziedzinach nauk przyrodniczych.
ostała uznana uczoną wszechczasów przez brytyjski tygodnik „Newscientist“. Na początku XX wieku Maria Skłodowska-Curie jako jedyna kobieta uczestniczyła w spotkaniach wybitnych fizyków i chemików – Kongresach Solvaya – wraz ze sławami tamtych czasów Albertem Eisnteinem czy Maxem Planckiem. Z Eisnteinem przyjaźniła się, kilkukrotnie razem wybierali się na wędrówki po szwajcarsk ch Alpach. Tw erdził on, że była „jedynym nie zepsutym przez sławę człowiekiem, ze wszystkich ludzi na świecie.“
Складоўская-Кюры
атрымала ў 1911 годзе
элементаў: Палонія (Po)
радыя (Ra), вылучэнне чыстага радыя і вывучэнне хімічных
радыеактыўных элементаў.
W 1911 roku otrzymała drugą nagrodę Nobla z chemii za odkrycie nowych pierwiastków: polonu (Po) i radu (Ra), wydzielenie czystego radu oraz badanie właściwości chemicznych pierwiastków promieniotwórczych. Другую Нобелеўскую
rodziła się w Warszawie w 1867 roku. W tamtych czasach w Polsce, znajdującej się pod zaborami Rosji, Prus i Austrii, kobiety nie mogły studiować Jedyną szansą na spełnienie marzenia by a kosztowna przeprowadzka do Paryża. Zawarła więc umowę ze swoją starszą siostrą, na mocy której najpierw Bronisława wyjecha a na studia do Paryża, a Maria jako guwernantka pracowała na jej utrzymanie. Później zamieniły się rolami i dzięki temu Maria mogła rozpocząć edukację na Sorbonie. Studiowała tam fizykę, którą ukończyłą jako pierwsza kobieta w historii, oraz matematykę. Zyskała uznanie w środow sku możl wość współpracy z najlepszymi naukowcami. W Paryżu pozna a przyszłego męża - Pierra Curie. W swoją podróż poślubną wybrali się na rowerach łamiąc konwenanse epoki. Wspólnie z Pierrem oraz Henrim Becquerelem w 1903 roku zdobyła nagrodę Nobla z fizyki za badania nad odkrytym przez Becquere a zjawiskiem promieniotwórczości.
aria była pierwszą kobietą profesorem na francuskiej Sorbonie. Uważała, że stosowane metody dydaktyczne nie służą rozwojowi dzieci, dlatego wraz ze znajomymi utworzyła szkołę w której uczyli własne dzieci, a zajęcia odbywa y się w budynku Sorbony. Jako jedna z pierwszych kobiet zdoby a prawo jazdy, żeby pomagać żołnierzom na froncie. W trakcie I wojny światowej skonstruowa a specjalne małe aparaty rentgenowskie umoż iw ające szybką diagnostykę i jeździła z nimi do szpitali polowych wraz z córką oraz lekarzami wojskowymi. W ten sposób uratowała tysiące żołnierzy od amputacji rąk czy nóg - bo zdjęcia rentgenowskie umożliwi y precyzjne wykrycie i wyciągnięcie odłamków pocisków. Zmarła w 1934 roku na białaczkę, powodem chorobybyła jej działalność badawcza. Spoczywa w paryskim Panteonie jako p erwsza i jedyna kobieta uhonorowana w ten sposób za osiągnięcia naukowe. Jest również jedyną osobą nie będącą z pochodzenia Francuzką, która zosta a pochowana w tym miejscu.
WISŁAWA
Dziewiąta kobieta na świecie, a pierwsza Polka, która zdobyła Nagrodę Nobla w dziedzinie literatury. Sama wymyślała nowe gatunki literackie oparte na poczuciu humoru, ironii i grotesce.
spółpracowała z wieloma gazetami, czasop smami. Pisała dużo, ale nie wszystko było publikowane. Była cz onkiem Związku Literatów Polskich, Pen Clubu a także honorowym członkiem Amerykańskiej Akademii Sztuki i Literatury. Była nie tylko poetką ale także krytykiem literackim, eseistą, tłumaczem francuskiej poezji barokowej. Poczucie humoru towarzyszyło jej także w życiu codziennym a przejawiało się m.in. w jej słynnym zamiłowaniu do tworzenia kolaży. Miały formę pocztówek, które rozsy a a do przyjaciół i znajomych. Z wycinków gazet- zarówno zdjęć jak i tekstów - tworzyła niezywkłe minimalistyczne kompozycje Takie wykle anki skomponowane pod konkretnego adresata, charakteryzowały się surrealistycznym poczuciem humoru i trafnymi pointami.
“Zawsze, kiedy piszę, mam uczucie, jakby ktoś za mną stał i stroił błazeńskie miny.
Dlatego bardzo się pilnuję i unikam, jak mogę, wielkich słów” – mówiła.
rodziła się w 1923 roku w Prowencie. Jej talent poetycki ujawnił się już we wczesnym dzieciństwie. Wówczas za każdy wierszyk, konieczn e zabawny, ej ojciec obdarowywał j
drobn
monet
. W czasie wojny studiowała na ta nych kompletach, a chcąc uniknąć wyw ezienia transportem do Rzeszy, została urz
dniczk
kolejow
. Po II Wojnie światowej rozpoczęła studia polonistyce na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie, ale po kilku semestrach zmieniła kierunek na socjologię Ze względów finansowych nie ukończyła studiów jednak brała czynny udział w życiu literackim Krakowa. W 1945 roku opublikowano jej pierwszy wiersz Szukam Słowa, zaś w 1952 roku został wydany jej debiutancki tomik wierszy zatytu owany Dlaczego Żyjemy. Od tamtej pory nieustannie tworzyła. W poezji najbardziej ceniła podnoszenie wydarzeń zwykłych do rangi wydarzeń wyjątkowych. Jej twórczość emanuje mądrością, błyskotliwością i wyjątkowym poczuciem humoru Nie lubiła patosu.
Нобелеўскі камітэт прысудзіў Віславе Шымборскай
Нобелеўскую прэмію “за паэзію,
якая з іранічнай дакладнасцю дазваляе гістарычнаму і біялагічнаму кантэксту
выяўляцца ў фрагментах
чалавечай рэальнасці”.
Komitet Noblowski przyznał
Wisławie Szymborskiej
Nagrodę Nobla „za poezję, która z ironiczną precyzją pozwala historycznemu i biologicznemu kontekstowi
ukazać się we fragmentach ludzkiej rzeczywistości”.
marła w 2012 roku. Gdy na Cmentarzu
Rakowickim w Krakowie zaczynał si
pogrzeb poetki, trębacz na wieży Mariackiej, zamiast tradycyjnego
hejnału rozbrzmiewającego codziennie z tego miejsca
o 12:00, zagrał melodię skomponowaną do wiersza
Szymborskiej „Nic dwa razy się nie zdarza“.
Nic dwa razy się nie zdarza i nie zdarzy. Z tej przyczyny zrodziliśmy się bez wprawy i pomrzemy bez rutyny.
Choćbyśmy uczniami byli najtępszymi w szkole świata, nie będziemy repetować żadnej zimy ani lata.
Żaden dzień się nie powtórzy, nie ma dwóch podobnych nocy, dwóch tych samych pocałunków, dwóch jednakich spojrzeń w oczy.
Wczoraj, kiedy twoje imię ktoś wymówił przy mnie głośno, tak mi było, jakby róża przez otwarte wpadła okno.
Dziś, kiedy jesteśmy razem, odwróciłam twarz ku ścianie. Róża? Jak wygląda róża?
Czy to kwiat? A może kamień?
Czemu ty się zła godzino, z niepotrzebnym mieszasz lękiem?
Jesteś – a więc musisz minąć. Miniesz – a więc to jest piękne.
Uśmiechnięci, współobjęci spróbujemy szukać zgody, choć różnimy się od siebie jak dwie krople czystej wody.
OLGA
Wybitna prozaiczka i eseistka.
Laureatka Nagrody Nobla w dziedzinie literatury za 2018 rok oraz Międzynarodowej Nagrody
Bookera za rok 2018 za powieść “Bieguni”. Miłośniczka natury, zwierząt i drugiego człowieka.
ks ążkach Olgi Tokarczuk rzeczywistość obiektywna i wyobrażona są równie prawdziwie. Tworzona przez nią fikcja nie jest jednak wyssana z palca, bo kiedy pisze, musi ją czuć wewnątrz siebie samej. Szwedzka Akademia Nauk uhonorowała ją w aśnie za „narracyjną wyobraźnię która z encyklopedyczną pasją reprezentuje przekraczanie granic jako formę życia”. Zaczęła tworzyć już jako nastolatka. Jednak zanim na dobre poświęciła się pisaniu imała się różnych prac – była nawet pokojówką w jednym z londyńskich hoteli. Gdy odbiera a Nagrodę Bookera, mia a na sobie kolczyki, które kupiła za pieniądze zarobione 31 lat wcześniej w Londynie. "Kiedy usłyszałam werdykt jury i zupełnie nie wiedziałam, co powiedzieć, przysz y mi do głowy te kolczyki. Ich historia w jakiś sposób zamyka moją historię jako pisarki. A wszyscy lubimy takie zamknięte opowieści, bo dają nam poczucie sensu i spełnienia".
Як яна сама кажа: “Мяне
Jak sama mówi:
”Fascynowało mnie wszystko, co peryferyjne, ekscentryczne, inne, wszelkie zaburzenia, choroby, każdy rodzaj kontestacji tzw. normy”.
agroda Bookera nie zamknęła ednak historii Olgi jako pisarki. Nagroda Nobla wisiała w powietrzu Informac a o je przyznan u dotarła do n ej na niemieckiej autostradzie, w drodze na spotkanie autorsk e w zw ązku z niemieckojęzycznym wydan em “Ksiąg Jakubowych”. Zupełnie zaskoczona mów ła, że wiedziała, że pisze dobrze ale nie wiedziała, że pisze na miarę Nagrody Nobla. Urodziła się w 1962 roku w Sulechowie. Jej rodzice by i nauczycielami – mama uczyła literatury i języka polskiego, tata pracował w bibliotece. Zawód pisarza zdawał się być jej przeznaczeniem. N e wybrała jednak studiów polonistycznych Ukończy a psychologię na Uniwersytecie Warszawskim. Niesiona chęcią wyciągania ludzi z chaosu urojeń pracowała w szpitalu psychiatrycznym oraz poradni zdrowia psychicznego. To doświadczenie, w po ączeniu z w edzą ze stud ów, nauczyło ją słuchać ludzi i lepiej rozumieć ludzką psychikę w całej jej złożoności. Dzięki temu, budowane przez nią postacie są autentyczne i przekonujące wewnętrznie.
Ona sama twierdzi, że pisze po to, aby nieco ludzi zaniepokoić – aby zaczęli pytać o to, co do tej pory było dla nich oczywiste.
Rw konkretnym gatunku literackim, co według niej znacznie ogranicza proces twórczy i wyklucza z niego wszelką ekscentryczność. W jej dorobku literackim znaleźć można powieść paraboliczną, historyczną, kryminalną, prozę mitograficzną, eseje, opowiadania, hybrydy tekstowe a nawet swoiste studium psychologii podróży. Jej literatura jest pe na różnych kontekstów i odniesień - do historii, religii, mitologii, natury. Przede wszystkim jednak to pogłębiona, duchowa refleksja nad stanem współczesnego człowieka. Pomocnym narzędziem pracy jest dla niej język polski, któryzdaniem Tokarczuk - jest jednym z bardziej mięsistych i znakomitych języków do wyrażenia trudnych rzeczy, wspierający tych, którzy mają wizję i wiedzą, co chcą napisać.
Niektóre z jej utworów doczekały się inscenizacji teatralnych i adaptacji filmowych. Na podstawie powieści „Prowadź mój pług przez kości umarłych”, Agnieszka Holland nakręciła w 2017 r. film „Pokot”, do którego Olga także napisała scenariusz. Powieść ta znalazła się także na przygotowanej przez „The Guardian” liście 100 najlepszych książek XXI wieku, jako wspaniała mieszanka thrillera, komedii i rozprawy politycznej.
Jest wegetarianką, ekolożką, feministką oraz aktywną obywatelką udzielająca się społecznie. Najczęściej można ją spotkać we Wrocławiu, gdzie mieszka. Po otrzyman u Nagrody Nobla pasażerowie komunikacji publicznej we Wrocławiu zostali zwolnieni z opłat za bilety, jeśli mieli przy sobie którąś z książek noblistki.
Rzadko wypowiada się na temat swojego życia prywatnego. Woli, by mówi y za nią jej książki.
Zostały one przetłumaczone na 37 języków, a pracowało nad nimi aż 94 tłumaczy.
POLSKIE SUFRAŻYSTKI
Polki jako jedne z pierwszych Europejek wywalczyły sobie prawa wyborcze. Pochodziły z różnych środowisk, różniły się wykształceniem, doświadczeniem, poglądami politycznymi
jednak przyświecał im jeden cel – sprzeciw wobec spychania kobiet na margines życia publicznego i ich równouprawnienie.
uch emancypacyjny kobiet w Polsce sięgał XIX wieku jednak na sile przybrał z początkiem XX wieku. Polki, jak i kobiety na całym świecie, domagały się praw wyborczych, dostępu do edukacji, wykonywan a różnych zawodów, niezależności finansowej. Ich sytuacja była jednak bardziej skomplikowana ponieważ Polska była pod zaborami pruskim, rosyjskim i austriackim. Dotkliwym problemem Polek był utrudniony dostęp do edukacji oraz dyskryminacja na gruncie prawa cywi nego - nie mogły występować w sądzie, podpisywać umów przy mować spadków. Bez zgody męża nie mog y pracować, a jeś i pracowały nie dysponowały swoimi zarobkami. Nie mogły się rozwieść a w razie rozstania prawo do opieki nad dziećmi zostawało przy ojcu. Nawet po śmierci męża pozbawione były prawa do samodzielnego wychowania własnych dzieci.
Zmiany cywilizacyjne
przyniosła I wojna światowa, podczas której Polki walczy
y zbrojnie w m
skich mundurach, pracowały w wywiadzie i jako sanitariuszki. Cena, jak
by
і Анна Пясецка (1882-1980) былі педагогамі, Марыя Мачыдлоўска (1886-1969) і Зоф'я Марачэўска (1873-1958) былі настаўніцамі, Зоф я Сакальн цка (1878-1927) актыўна
падтрымлівала адукацыю моладзі на польскай
мове, Францішка Вільчковяк (1880-1963) –
паланійная дзяячка.
ojna postawiła kobiety w sytuacji, w której musiały przejąć wiele tradycyjnie męskich ról i obowiązków. Wywiąza y się z nich wzorowo. To doświadczenie dowiodło, iż świetnie radzą sobie nie tylko w prowadzeniu domów ale są gotowe do aktywnego udziału w odbudowywaniu państwa, które po 123 latach nieobecności na mapach świata, 11 listopada 1918 roku odzyskało niepodległość. Pierwsze wybory do Sejmu Ustawodawczego odbyły się 26 stycznia 1919 r. W ich wyniku osiem kobiet zostało wybranych na stanowiska do tej pory sprawowane wyłącznie przez mężczyzn. Stanowiły jedynie 2% ogólnej liczby posłów. Początkowo nie wiadomo by o, jak je nazywać : “posełki”, “posełkinie”, „panie poseł”. Nie było dla nich nazwy, lecz stało przed nimi wielkie zadanie, gdyż jako posłanki miały nowe narzędzia wywierania wpływu i możliwość działania na skalę większą niż dotychczas. By y w różnym wieku reprezentowały niemal wszystkie partie polityczne – od socjalistów po narodową demokrację. Miały świetne biografie, działały społecznie : Gabriela Balicka – Iwanowska (1867-1962) była doktorem botan ki, Irena Kosmowska (1879-1945) p sała pod męskim pseudonimem do gazety, Jadwiga Dziubińska (1874-1937) i Anna Piasecka (1882-1980) były pedagogami, Maria Moczydłowska (1886-1969) i Zofia Moraczewska (1873-1958) nauczycielkami, Zofia Sokolnicka (1878-1927) działaczką wspierającą edukację młodzieży w języku polskim, Franciszka Wilczkowiakowa (1880-1963) działaczką polonijną
Prawo do głosowania i kandydowania przyznano im zaraz po odzyskaniu niepodległości w 1918 roku. W ten sposób ucieleśniły się postulaty polskich sufrażystek a Polska stała się jednym z europejskim prekursorów przyznania kobietom czynnego i biernego prawa wyborczego.
Rwracały uwagę na to o czym mężczyźni zapominali w wirze wielkiej polityki – na cz owieka oraz problemy istotne d a każdego obywatela i polskiej rodziny. Niektóre poświęciły dla polityki pracę naukową, niektóre życie rodzinne. Niektóre zosta y w niej na wiele lat, niektóre wycofały się po jednej kadencji, gdyż zderzenie z twardą polityką okazało się zbyt trudnym doświadczeniem. Niemniej, pierwszą kadencję Sejmu z udzia em kobiet wykorzystały najlepiej, jak mogły.
Poszły tam bowiem nie dla kariery politycznej, ale w konkretnym celu : zmienić życie nie tylko kobiet ale także potrzebujących, zaniedbanych, zapomnianych grup społecznych w Polsce na lepsze. Ciężko było im przebić się ze swoimi postulatami. Nie były traktowane dostatecznie poważnie, potrafi y czekać dwa lata na przeforsowanie swoich projektów ustaw.
Mimo, że reprezentowały skrajnie różne środowiska polityczne, wspó pracowały jednak ze sobą i stara y się mówić jednym g osem, ponad partyjnymi podziałami. Mia y poczucie, że reprezentują przede wszystkim kobiety, potem swoje partie.
Udało im się wprowadzić w ele usprawnień i unowocześnień do prawa cywilnego, procesowego, administracyjnego; do systemu szkolnictwa, edukacji, opieki społecznej.
Wybuch II wojny światowej przerwał zachodzące przemiany społeczne pracę wykonaną przez kilka pokoleń polskich feministek. Ich dzieło zostało dokończone dopiero wiele lat później.
Полькі
Ministerstwo Spraw Zagranicznych RP
Ministerstwo Spraw Zagranicznych RP
Departament Dyplomacji Publicznej i Kulturalnej
Autorzy
Magdalena Majewska, Aleksandra Michalak, Maria
Polska Agencja Prasowa
Narodowe Archiwum Cyfrowe
East News, Alamy, Adobe Stock Copyr
Projekt
MUFU Creative House www.mufu.pl cosmoz www.cosmoz.com.pl
Legra sp. z o.o.
lebioda
