VOORWOORD
03. Uitdagende dossiers NIEUWS
04. Workshop Auteursrecht & ander kort nieuws
JAARVERGADERING
06. Jaarvergadering 2025
FEDERATIE BEELDRECHTEN
09. Van click tot claim: de waarde van beeld online
PICTORIGHT FONDS
12. Toekenningen voor de Zilveren Camera, het Wim Crouwel Instituut en Manifold Books
QUIZ
14. Eindejaarsquiz: tien vragen over auteursrecht
Redactie & productie
Marcel van de Graaf, Pictoright
Eindredactie
Willemijn de Jonge, Mijnwerk
Vormgeving
De Designpolitie, Amsterdam
Drukwerk en verspreiding
Rob Stolk
Dit is een uitgave van Pictoright, de auteursrechtenorganisatie voor beeld makers. Pictoright verdeelt collectieve vergoedingen, exploiteert primaire rechten, verleent juridische bijstand en zet zich in voor een betere auteursrechtelijke positie van visuele makers. Dit blad verschijnt twee keer per jaar om aangesloten beeldmakers en relaties op de hoogte te houden van de ont wikkelingen op het gebied van auteursrecht en de werkzaamheden van Pictoright.
Mocht je naar aanleidingen van de inhoud opmerkingen of vragen hebben, stuur dan een mailtje naar redactie@pictoright.nl
Visuele auteursrechten Nederland
Sarphatistraat 606-608
1018 AV Amsterdam
Postbus 15887
1001 NJ Amsterdam
T 020-589 18 40
www.pictoright.nl
→ @pictoright.bsky.social → @pictoright
→ @pictoright
ISSN: 2210-9951
Vincent van den Eijnde
Ook 2025 was voor Pictoright een roerig jaar, met verschillende langlopende onderhandelingen, rechtszaken en onderzoeken. Het was daarom goed om tijdens de jaarvergadering begin november weer aangeslotenen te kunnen zien en spreken. Juist in direct contact met de makers kun je horen hoe het in de branche gaat en tegen welke problemen men aanloopt. Op het drukbezochte event van de Federatie Beeldrechten werd nog eens bevestigd hoe lastig het voor makers kan zijn om voor zichzelf op te komen. Een van de redenen waarom Pictoright bestaat.
In de jaarvergadering hebben we ook de procedure tegen Meta besproken. Pictoright is zo’n beetje de enige organisatie in Nederland die een dergelijke procedure voor beeldmakers kan beginnen. Een van de aangeslotenen sprak zijn zorgen uit dat de kosten voor de deskundigen wel erg hoog oplopen. Daar werd door een ander weer op gereageerd dat dit als een investering kan worden gezien. De tussenvonnissen bekrachtigen dit: uiteindelijk zal er volgens de rechtbank met terugwerkende kracht tot juni 2021 door Meta moeten worden betaald.
Tot slot nog een opmerking over de situatie bij de fotobureaus. Zoals eerder aangegeven is er een uitgebreid onderzoek gestart naar claims voor vergoedingen door deze fotobureaus. Dit heeft er onder andere toe geleid dat Pictoright aangifte heeft gedaan en een civiele procedure is gestart om betaalde vergoedingen terug te vorderen. In dit soort gevallen is het belangrijk dat Pictoright optreedt, maar het is natuurlijk zeer spijtig dat we in deze situatie terecht zijn gekomen en dat hier zoveel energie in moet worden gestoken.
Met het verschijnen van dit decembernummer is het einde van het jaar in zicht, de kerst komt eraan. Ik wens iedereen mooie dagen toe en een heel gelukkig nieuwjaar.
Vincent van den Eijnde Directeur Pictoright vincent@pictoright.nl
Hoe ga je in de praktijk om met het auteursrecht? Het is vaak nog een onderbelicht onderwerp bij opleidingen. Pictoright geeft gratis workshops met praktische handvatten voor beeldmakers.
Pictoright deelt graag kennis over het auteursrecht: wat je wel en niet mag doen met andermans werk, hoe je je eigen werk kunt beschermen, en hoe je via je auteursrecht een eerlijke vergoeding voor dat werk krijgt. Wist je dat we ook workshops geven aan kunstacademies, onderwijsinstellingen, kunstenaarsverenigingen en creatieve broedplaatsen – zowel op locatie als online? Zo’n workshop kost niets, maar kan veel opleveren. De inhoud is relevant voor beeldend kunstenaars, grafisch ontwerpers, illustratoren, fotografen en architecten.
Voor studenten op kunstacademies
We merken dat er onder beginnende makers grote behoefte bestaat aan kennis over hun rechten en de bijbehorende vergoedingen bij het starten van hun beroepspraktijk. De workshop is dan ook zeer geschikt voor studenten aan kunstacademies.
Voor professionele kunstenaars en ontwerpers
Ook professionele kunstenaars en ontwerpers die al actief zijn in verschillende disciplines krijgen in deze workshop waardevolle informatie over het uitoefenen van hun rechten en de vergoedingen die Pictoright voor hen int.
Afgestemd op de praktijk
De focus ligt dus op het auteursrecht, de praktische toepassing daarvan en de vergoedingen die je als maker via Pictoright kunt ontvangen.
Let op: de workshop gaat niet over ondernemerschap, zoals het opstarten van een bedrijf of het opstellen van offertes. Voor die onderwerpen verwijzen wij door naar de beroepsorganisaties.
Heb je vragen of interesse in een workshop voor jouw academie of organisatie? Neem dan contact op met Joanne Zwart of Marcel van de Graaf via 020-589 18 40.
De jaarvergadering bestaat altijd uit een officieel deel en een thematisch programma. Tot nu toe bepaalden we de inhoud vooral op basis van actuele thema’s die voor Pictoright relevant zijn — onderwerpen als AI, NFT’s, 3D-printing, infographics en valse kunst kwamen al voorbij, vaak in de vorm van een symposium met juridische duiding.
Voor de jaarvergadering van 2026 willen we het anders doen. We horen graag welke onderwerpen jij belangrijk of interessant vindt voor deze meeting:
✱ Over welke thema’s zou je meer willen weten of in gesprek willen gaan?
✱ Heb je behoefte aan netwerken, een praktische breakout-sessie, of luister je liever naar een inspirerende spreker of paneldiscussie?
✱ Of wil je misschien zelf een bijdrage leveren in de vorm van een presentatie?
Help ons met de vormgeving van het nieuwe Pictoright-event en deel je ideeën via een mail naar redactie@pictoright.nl
De rechtbank Amsterdam heeft op 3 september 2025 een aanvullend tussenvonnis gewezen in de zaak tussen Pictoright en Meta, het moederbedrijf van Facebook en Instagram.
In een eerdere uitspraak oordeelde de rechtbank al dat Meta vanaf juni 2021 een passende vergoeding verschuldigd is aan de beeldmakers die Pictoright vertegenwoordigt. Omdat de hoogte van deze vergoeding en de methode van berekening nog moeten worden vastgesteld, heeft de rechtbank drie onafhankelijke deskundigen aangewezen om hierover advies uit te brengen.
Met het vonnis van 3 september zijn ook de voorlopige kosten voor het deskundigenonderzoek vastgesteld. Daarmee kunnen zij daadwerkelijk beginnen met hun onderzoek. Hun bevindingen zullen de rechtbank hopelijk helpen bij het bepalen van een eerlijke en werkbare methode om de vergoedingen vast te stellen die Meta aan de makers moet betalen. We houden je op de hoogte over het vervolg.
Het inhoudingspercentage voor de collectieve rechten zal bij de volgende repartitie die in december gepland staat worden verhoogd naar 15%. Tot die verhoging is besloten om toekomstige inkomsten zeker te stellen. Pictoright is op verschillende vlakken actief om op termijn hogere inkomsten voor beeldmakers te genereren; dat kost tijd en geld. Op de jaarvergadering (zie pagina 6 e.v.) is dit besluit verder toegelicht.
Na zich meer dan 30 jaar te hebben ingezet voor de auteursrechtelijke belangen van beeldmakers, gaat Vincent van den Eijnde in het voorjaar van 2026 met pensioen. Hij was intensief betrokken bij de oprichting van Pictoright in 2008 en leidde de organisatie sindsdien als directeur. Inmiddels is de procedure van opvolging in gang gezet. Er is een gerenommeerd bureau ingeschakeld om de juiste persoon voor de functie te vinden. We hopen onze nieuwe directeur in het volgende nummer te kunnen voorstellen.
Goedgekeurde jaarstukken beschikbaar
Het duurde dit jaar langer om de jaarstukken af te ronden, maar inmiddels zijn de goedgekeurde jaarrekening en het bestuursverslag te vinden op de website van Pictoright. In het vorige magazine zijn de jaarlijkse incasso en verdeling al gepubliceerd en toegelicht.
pictoright.nl/downloads/jaarverslagen/
AI, Meta, Thuiskopie en de controle van opgaves voor collectieve rechten: het zijn uitdagende dossiers waar Pictoright eind 2025 voor staat. Op dinsdag 11 november werden ze met de aangeslotenen besproken in de jaarvergadering in Pakhuis de Zwijger.
Het is een vol programma met af en toe stevige reacties uit de zaal: er speelt van alles in het auteursrechtenlandschap waarin Pictoright opereert. Er is het afgelopen jaar op allerlei niveaus meegedacht, gepraat, onderhandeld en – meer dan anders –geprocedeerd ten behoeve van de auteursrechtelijke belangen van beeldmakers. In anderhalf uur loodsen directeur Vincent van den Eijnde en bestuursvoorzitter Diederik van Leeuwen de aangeslotenen langs de uitdagingen van die voortdurende lobby voor eerlijke vergoedingen voor het gebruik van beeld.
Nieuwe overeenkomsten
Naast de toegenomen incasso van rechtenvergoedingen, die overall is gestegen naar circa 15,7 miljoen euro, zijn er verschillende positieve ontwikkelingen om bij stil te staan. Zo is er deze zomer overeenstemming bereikt met de museumvereniging over
een vernieuwde koepelovereenkomst op basis van extended collective licensing (ECL). Als het ministerie van Justitie hier ook mee instemt, wordt dit de eerste ECL in Nederland, die het er zowel voor de musea als de kunstenaars makkelijker op maakt. Dan kunnen musea straks in één keer voor alle aanwezige kunst een regeling met Pictoright treffen. Vervolgens kunnen ook niet aangesloten makers voor een vergoeding bij Pictoright aankloppen. Een andere belangrijke nieuwe koepelovereenkomst is die met de Koninklijke Bibliotheek over het digitaliseren van beeld in kranten en tijdschriften die niet meer in de handel zijn. Het is een nationale koepelovereenkomst geworden, wat betekent dat ook andere Nederlandse erfgoedinstellingen kunnen toetreden. Zo kunnen er veel meer recente kranten en tijdschriften beschikbaar komen op internet tegen een reële vergoeding voor de makers. Vanuit de zaal wordt opgemerkt dat het goed zou zijn dat deze overeenkomst niet alleen beperkt zou blijven tot beeld in kranten en tijdschriften. Er wordt ook gevraagd of Pictoright meer aandacht zou kunnen besteden aan kleine archieven. Daar is Pictoright op dit moment mee bezig, dus waarschijnlijk wordt daar het komende jaar meer over bekend.
Daarnaast wordt er even stilgestaan bij de internationale gezamenlijke lobby voor volgrecht, die steeds meer vruchten afwerpt: het ziet ernaar uit dat er binnenkort ook in Canada volgrecht geïncasseerd zal worden voor doorverkopen van kunst.
Artificial Intelligence
Er zijn ook dossiers die meer stof doen opwaaien. Artificial Intelligence is een van de grotere thema’s in het huidige werkveld. De ontwikkelingen gaan razendsnel, en de vraag over wat je daar als auteursrechtenorganisatie nou precies mee moet blijft terugkomen. “Door AI is mijn klant mijn concurrent geworden,” zegt een architect in de zaal. “Ik krijg geen geld meer voor mijn werk.” Pictoright gelooft minder in het compleet blokkeren van AI. “Laten we zorgen dat makers weer grip krijgen op hun werk en dat ze een redelijke vergoeding ontvangen voor gebruik van hun beelden voor en door AI,” zegt Van den Eijnde. Een belangrijke eerste stap om die grip terug te krijgen was de Opt out Now!-campagne die het afgelopen jaar samen met de Federatie Beeldrechten werd opgetuigd. Alle makers die niet willen dat hun beeld ongevraagd en onvergoed gebruikt wordt voor het voeden van AI, kunnen dat nu eenvoudig verbieden via een standaard verklaring op www.optoutnow.ai, waar de juristen van Pictoright ook aan hebben meegewerkt: de eerste centrale opt-out die door rechthebbenden wordt gecontroleerd.
Thuiskopie en Reprorecht
“Door AI is mijn klant
Bij het bespreken van de cijfers van 2024 wordt wat uitgebreider stilgestaan bij de incasso voor Thuiskopie, die in 2024 lager lag dan in 2023. Pictoright dringt al jarenlang aan op een nieuwe verdeelsleutel tussen rechthebbenden en herziening van de governance. Mede hierdoor is er al een aantal jaar sprake van een reservering van uit te keren vergoedingen. Voor beeldmakers betekent dit concreet dat er vooralsnog een lagere rechtenvergoeding beschikbaar is dan verwacht en redelijk is volgens Pictoright. Dat duurt te lang, benadrukt Van den Eijnde: “Het goede nieuws is dat er nu twee trajecten lopen om die verdeelsleutel en de governance aan te pakken. We hopen dat dit dossier begin volgend jaar afgerond kan worden.”
Makers versus Meta
Een ander omvangrijk dossier waar al veel over gezegd en geschreven is, is de rechtszaak die Pictoright al sinds 2023 tegen Meta voert. De eis is dat Meta een eerlijke vergoeding gaat betalen voor de massaal gedeelde beelden op platforms als Facebook en Instagram – zoals de wet voorschrijft. Inmiddels heeft de rechter drie tussenvonnissen uitgesproken in deze zaak. Belangrijke overwinning is de uitspraak dat Meta vanaf de implementatie van de wet in juni 2021 vergoedingen voor de gebruikte beelden aan Pictoright moet afdragen. Rest de vraag: welk bedrag moeten zij daarvoor betalen? Er zijn door de rechtbank drie deskundigen aangewezen die zich het komende half jaar gaan buigen over de beste methode om de hoogte van de vergoedingen vast te stellen. Het advies van de deskundigen hierover wordt in spanning afgewacht.
Ook Reprorecht wordt besproken, een van de grootste geldstromen van Pictoright. Van den Eijnde: “Er gaat een verhaal rond dat Pictoright wel voor digitaal gebruik incasseert, maar daarvoor niet uitkeert. Dat is niet het geval. Pictoright ontvangt reprorechtvergoedingen voor zowel print als voor bepaalde vormen van digitaal gebruik. Maar voor de verdeling wordt als grondslag het analoge gebruik gehanteerd.” Hij licht toe dat het uitgangspunt daarbij is dat werk van rechthebbenden dat digitaal wordt gebruikt, vaak ook analoog wordt gebruikt. Belangrijk bij een verdeelsysteem is dat het transparant en controleerbaar is. Omdat het lastig is om digitaal gebruik op een betrouwbare manier te controleren, wordt bij de verdeling vooralsnog uitgegaan van analoog gebruik.
Fotobureaus
Tot slot speelt er nog een kwestie waar veel over te doen is, getuige ook de reacties van een aantal mensen in de zaal. Begin dit jaar is Pictoright in vervolg op signalen van verschillende fotografen een controle gestart naar claims op collectieve rechten door aangesloten fotobureaus. Daaruit bleek dat diverse bureaus niet hebben gehandeld volgens de grondslagen, reglementen en de individuele afspraken die Pictoright met hen heeft gemaakt. Daarvoor lopen nu een aantal juridische trajecten. Er is een civiele procedure gestart tegen één bureau, omdat er onvoldoende is aangetoond dat de publicaties die waren opgegeven daadwerkelijk waren gepubliceerd, dat het bureau de betreffende fotografen mocht vertegenwoordigen of dat het deze vergoedingen aan hen had doorbetaald. Ook is tegen dit bureau aangifte gedaan. Omdat het onderzoek en de procedures nog lopen, kon Pictoright op 11 november inhoudelijk niet uitgebreid ingaan op de ontstane situatie: “We willen verantwoording afleggen maar dit is niet het moment om de juridische strijd tot in detail uit de doeken te doen,” aldus Van den Eijnde. Hij verwijst verder naar het transparantieverslag. Zodra er meer over deze zaak gepubliceerd kan worden, gebeurt dat op de website van Pictoright.
Financiële afwegingen
“Wij zijn misschien wel de enige instantie die Meta namens de beeldmakers kan aanspreken"
veel geld, zo wordt door de directeur en bestuursvoorzitter bevestigd. Naast de juridische kosten, moet Pictoright bijvoorbeeld ook een derde betalen – 225.604 euro inclusief btw – voor het onderzoek van de door de rechter aangewezen deskundigen. Hoe moet je omgaan met dat soort kosten? “Wij moeten ervoor zorgen dat de organisatie goed functioneert tegen aanvaardbare kosten,” aldus Van den Eijnde, die benadrukt dat die afwegingen zeer zorgvuldig worden gemaakt in overleg met het bestuur. “Wij zijn misschien wel de enige instantie in Nederland die Meta namens de beeldmakers kan aanspreken op dit auteursrechtelijke vlak,” aldus van den Eijnde. “Wat mij betreft is het evident dat we dit ook moeten doen.”
Ook heeft het College van Toezicht (CvTA) alle cbo’s gewezen op het belang van een gezonde financiële buffer. “Een vervelende boodschap, maar er moet meer vlees op de botten,” aldus Van den Eijnde. Om dat voor elkaar te krijgen is een verhoging van het inhoudingspercentage van 10 naar 15 procent op handen. Vanuit de zaal wordt opgemerkt dat het goed is zich te realiseren dat investeren in dit soort zaken zich uiteindelijk terugbetaalt. Dat wordt bevestigd door Van den Eijnde: “We doen dit natuurlijk alleen als we denken dat het ook iets oplevert: we verwachten dat hier relevante, substantiële bedragen uit gaan komen.”
Meningen verschillen: waar de een vraagt waarom Pictoright niet méér auteursrechtelijke ‘misstanden’ aanvecht, vindt de ander dat er wel heel veel kosten worden gemaakt voor de lopende rechtszaken. De strijd tegen het machtige Meta kost bijvoorbeeld
Het transparantieverslag met daarin het bestuursverslag en de jaarrekening zijn te vinden op de website van Pictoright, net als de controleverklaring van de accountant.
pictoright.nl/downloads/jaarverslagen
Hoe kun je als beeldmaker grip houden op je werk dat ongevraagd gedeeld wordt op internet en er ook nog voor betaald worden? Op het event ‘Van click tot claim’ nodigde de Federatie Beeldrechten haar achterban uit mee te denken over de waarde van online beeld.
In de grote zaal van Pakhuis de Zwijger in Amsterdam bijt AI op 11 november het spits af in een video van Pensive Vivifier. Artificial Intelligence is hier ingezet voor de creatie van een visueel spektakel dat het fenomeen zelf bevraagt. Zien we daar de jurist van Pictoright? Is zij het echt of is ze geassimileerd door AI? Terwijl op de achtergrond een eindeloze stroom beelden te zien is, wordt op de voorgrond de vergelijking getrokken met de uitvinding van de fotografie: nieuwe algoritmes brengen de foto’s van vroeger tot leven.
Grip op beeld in het digitale domein Wat doen big tech en AI met de positie van beeldmakers? Welke waarde heeft hun beeld in het steeds groter wordende digitale domein, waar het draait om liken en delen, maar niet om betalen? “We hebben het niet alleen over The Big Five, maar ook over tienduizenden kleine gebruikers die beeld online plaatsen waar ze niet voor betalen,” zegt federatievoorzitter Diederik van Leeuwen. “Het is heel lastig om daar grip op te krijgen.” Juist daar is de Federatie Beeldrechten hard mee bezig. De federatie is een samenwerkingsverband tussen Pictoright en de zeven beroepsorganisaties voor ontwerpers, illustratoren, fotografen, fotojournalisten en beeldend kunstenaars. Deze middag geven ze een inkijkje in hun dossiers over AI, online inbreuken en de value gap.
Van uploadfilter tot nieuwe waarde Spreker Lilian Stolk, directeur van The Hmm, herinnert het publiek aan de kritiek
die er kwam op de plannen voor artikel 13 en later artikel 17 van de Auteurswet. Dat is het artikel dat voorschrijft dat de social media platforms professionele beeldmakers een vergoeding moeten gaan betalen voor het werk dat daar dagelijks ongevraagd wordt geüpload en gedeeld. Men was bang dat dit tot een uploadfilter zou leiden dat het einde van het vrije internet zou inluiden. Nu het zover is, blijkt die angst ongegrond. De grote internetplatforms zijn niet gestopt met materiaal delen, maar ook niet be gonnen met betalen, merkt Stolk op. Ondertussen wordt de waarde van al dat gedeelde beeld ook door andere factoren dan voorheen bepaald. Ze toont een foto van een ei, een van de meest gelikete foto’s op Instagram. “Dit is geen bijzondere foto, geen bijzonder ei. Maar het feit dat het beeld zoveel gedeeld wordt, geeft het waarde.
Een object zelf of de schaarste ervan is niet langer bepalend voor waarde; dat is de zichtbaarheid en circulatie ervan op het internet.”
AI als kunstvorm
"Een object zelf of de schaarste ervan is niet langer bepalend voor de waarde"
Ook Stolk vergelijkt de uitvinding van AI met de uitvinding van fotografie, die zich uiteindelijk ook ontwikkelde tot kunstvorm. “Datzelfde zijn we nu met AI aan het onderzoeken.” Ze maakt wel een kanttekening: “AI belooft weliswaar een creatieve output, maar de programma’s waarmee de meeste mensen werken worden wel gemaakt door de big tech engineers, die een heel ander doel voor ogen hebben.” Interessant is te horen dat Open AI, het bedrijf achter Chat GPT, heel lang overtuigd was dat een kleiner model beter zou werken omdat de dataset dan gecontroleerd zou kunnen worden door mensen.
“Pas toen zij van Microsoft een grote investering kregen om op te schalen, besloten ze massale modellen te gaan maken, het internet te scrapen en de data door machines te laten checken. Die switch in schaalgrootte heeft geresulteerd in de modellen die we nu kennen.”
Manipulatie door de broligarchie
Stolks advies is om te onderzoeken hoe we ons los kunnen maken van de online manipulatie door de zogeheten ‘broligarchie’. The Hmm wil een podium bieden aan makers die hun eigen AI-modellen ontwikkelen. Ze wijst op protocol art, een nieuwe kunststroming die met behulp van zelf getrainde AI-modellen kunst creëert. En op kleinere, controleerbare AI-modellen waarbinnen makers grip houden op de dataset. Pensive Vivifier neemt die broligarchie in weer een andere AIcompilatie op de hak: laten we mannen als Elon Musk en Mark Zuckerberg het
nieuwe geloof bepalen? De opt-out die de federatie beschikbaar heeft gesteld voor alle beeldmakers, is niet met hen afgestemd, maar met de makers van de beelden, zegt de door AI geanimeerde Pictoright-jurist Luna Schumacher. Zij spreekt de rijkste mannen ter wereld op hun gedrag aan: “Jullie hele businessmodel draait op deze makers, dus doe er maar wat mee.”
Inbreuken herkennen en aanpakken
“Jullie hele businessmodel draait op deze makers, dus doe er maar wat mee”
In het panelgesprek dat daarop volgt, gaat het over het tweede grote dossier van de federatie: online inbreuken door particulieren, zzp’ers en kleine verenigingen en stichtingen. Dupho-directeur Max van Olden vat de resultaten samen van het onderzoek ‘Online inbreuken in beeld’ dat de federatie hiernaar liet doen. “Het gaat om circa 360.000 kleine inbreukmakers, die met zijn allen zo’n 1,8 miljoen beelden online zetten, waarvan minstens 30 procent
zonder toestemming en dus zonder vergoeding gepost wordt. De waarde die daar tegenover zou kunnen staan, is 36,4 miljoen euro.” De vraag is hoe je dat bedrag kunt innen zonder argeloze niet commerciële gebruikers te moeten confronteren met grote dwangsommen omdat ze de fout in zijn gegaan.
Panelleden Bodil Jane en Janita Sassen, illustrator en fotograaf, geven allebei aan dat ze met dit soort inbreuken te maken hebben. “Hoe kleiner de klant, hoe meer gedoe het vaak is met de rechten,” zegt Bodil Jane. Toch zeggen beide makers er meestal niet achteraan te gaan en dat ze naamsvermelding al heel wat vinden – “hoewel je daar niet van kunt eten”. Het onderzoeksrapport laat zien dat 45 procent van de gebruikers denkt toestemming te hebben door de fotogaaf te taggen of diens naam te vermelden. Dit is niet het geval, benadrukt Max van Olden. “Er is maar één regel: je moet gewoon toestemming vragen en daar in de regel ook voor betalen.”
Betalingsbereidheid verzilveren Er zijn makers in de zaal die er wél achteraangaan. Zo laat fotograaf Roel Dijkstra weten er zelfs een verdienmodel van te maken: claims en rechtszaken vormden de afgelopen jaren een aanzienlijk deel van zijn omzet. De vraag hierover die via een app door het voltallige publiek wordt beantwoord, laat zien dat de aanpak van beeldmakers in de praktijk verschilt: waar de een zegt altijd op te treden tegen inbreuken, doet de ander dat alleen bij commerciële partijen, en weer een ander laat het helemaal zitten.
Er is ook best wat begrip voor inbreukmakers – althans als het om onwetende particulieren gaat. En zo heel veel wordt er nou ook weer niet gevraagd van de gebruiker: qua vergoeding voor een online doorgeplaatst beeld vindt 53 procent een bedrag tussen de 26 en 100 euro reëel. Dat matcht met de onderzoeksresultaten in het rapport over de betalingsbereidheid van zzp’ers (€ 56) en kleine stichtingen (€ 30). Maar hoe is die bereidheid om te zetten naar meer brood op de plank? De zaal ziet vooral heil in een publiekscampagne over auteursrecht, een online beeldplatform met gematigd tarief voor kleine gebruikers en betere educatie over auteursrecht op scholen.
Subsje Nooitgenoeg valt in de value gap Het derde grote dossier is de value gap, waar de federatie de campagne ‘Eerlijk delen Social media!’ voor voert. Maar weet iedereen eigenlijk wel wat de value gap ís? Kunstenaar Nastia Cistakova heeft het voor het visueel ingestelde publiek in een beeldcolumn gegoten. Ze laat zien hoe haar tekening van Subsje Nooitgenoeg viral gaat. “Je zou denken, mensen delen, delen en delen; dus eindelijk erkenning.” De pijnlijke realiteit is dat zij hier geen geld voor krijgt, maar Meta –die er een advertentie heeft bijgezet – wél. Cistakova: “Moet ik betaald worden als dit imperium geld aan mijn werk verdient? Ja natuurlijk! Maar ik kan Meta niet elke keer een tikkie sturen, dus collectieve rechten zijn hiervoor een uitkomst.” Ze heeft Meta getekend als een hermetisch gesloten blok dat niet thuis geeft, en laat zien hoe Pictoright voor de beeldmakers aan het procederen is. “Ondertussen kun jij ook wat doen: draag bij aan gerechtigheid en onderteken de campagne ‘Eerlijk delen social media!’.”
“waar de een zegt altijd op te treden tegen inbreuken, doet de ander dat alleen bij commerciële partijen, en weer een ander laat het helemaal zitten"
Er waren dit jaar weer zes mogelijkheden om een aanvraag in te dienen voor financiële ondersteuning door het Pictoright Fonds. We lichten drie recente toekenningen uit voor programma’s waar je de komende tijd aan kunt deelnemen.
De winnende foto van dit jaar werd in 2024 in Parijs gemaakt door ANP-fotograaf Remko de Waal op de laatste kilometers van de Olympische marathon.
‘Op weg naar goud’ heet de foto die Remko de Waal van Sifan Hassan maakte op het koningsnummer van de Olympische spelen in Parijs. De sporter won de marathon, de fotograaf de Zilveren Camera – al 77 jaar dé prijs voor fotojournalistiek en documentairefotografie. De genomineerde en winnende foto’s uit 2024 zijn nog tot 11 januari te zien in fotogalerie De Gang in Haarlem.
“Het Pictoright Fonds is laagdrempelig en snel; dat kun je van lang niet alle fondsen zeggen”
— Rob Huisman
Ondertussen is deze maand met steun van het Pictoright Fonds de nieuwe ronde van start gegaan. “We hebben een sterke link met Pictoright,” zegt Remco Dolstra, voorzitter van Stichting de Zilveren Camera. “Goede nieuwsfotografie is van groot belang, dat verdient aandacht en een normale beloning, iets wat steeds minder vanzelfsprekend lijkt te zijn.”
De stichting verhoogt dit jaar dan ook de vergoeding én de exposure voor iedereen die wordt geselecteerd voor het boek en de expositie. De Zilveren Camera-tentoonstelling begint op 14 februari in Museum Hilversum – binnenkort ‘Fotomuseum Hilversum’ – en is daar twee maanden te zien. Daarna start de tour door het land, die langer wordt dan voorheen. Dit keer doet de expositie tien steden in Nederland aan. En je kunt nog meedoen: de deadline voor inzending is 1 januari 2026. zilverencamera.nl
Beeldend kunstenaar Maartje Fliervoet organiseert al tien jaar tentoonstellingen in haar eigen atelier in Amsterdam-Oost, waarbij ze kunstenaars vraagt te reageren op hun lievelingsboeken – vandaar de naam Manifold Books. Toen er ook werk van al overleden kunstenaars werd getoond, werd het belang van goed nalatenschapsbeheer duidelijk: hoe ga je om met de artistieke erfenis van een ander? Hoe breng je iemands oeuvre weer op de juiste manier tot leven? En wat wil je eigenlijk dat er met je eigen werk gebeurt na je dood? “Veel waardevolle oeuvres raken na de dood van de kunstenaar versnipperd of gaan zelfs verloren,” zegt Fliervoet. “Daarmee vallen er gaten in de artistieke geschiedenis waar kunstenaars op voortborduren.”
Om dat te voorkomen, zul je bijtijds moeten nadenken over het beheer ervan. Dat kan het komende jaar bij Manifold Books op zolder. In vijf door het fonds ondersteunde bijeenkomsten wordt kennis gedeeld over het organiseren, activeren en exposeren van kunstenaarsnalatenschappen. Dat wisselt van praktisch juridisch advies over het opzetten van een beheerstichting tot tips over het archiveren en terugvinden van werk. “Door juristen, adviseurs, kunstenaars en ervaringsdeskundigen samen te brengen met een publiek van beeldmakers, creëren we een platform voor kennisuitwisseling waar praktische handvatten gedeeld worden – van makers voor makers.” De eerste bijeenkomst zal in april 2026 zijn, aanmelden kan tegen die tijd op de website.
De expositie Remembering Paul van The Paul Hoecker Research Group in 2024 was een aanleiding voor de bijeenkomsten over nalatenschap. Hier werd het ‘vergeten werk’ van kunstenaar Paul Hoecker getoond met vier originele Jugend issues en zeefdrukken van Philipp Gufler.
manifoldbooks.nl
“Er zijn ontzettend veel grafische ontwerpers in Nederland, maar er wordt eigenlijk maar weinig onderzoek naar het vak en de impact ervan gedaan,” zegt Rob Huisman. Hij is – samen met Astrid Vorstermans – voorzitter van het Wim Crouwel Instituut (WCI): “Een waanzinnig grote naam voor een hele kleine stichting.” Toch heeft de stichting al behoorlijk wat successen geboekt op het gebied van onderzoek, onderwijs en presentaties over grafische vormgeving. Zo kregen ze het voor elkaar om samen met de UvA een bijzondere Wim Crouwel-leerstoel op te tuigen, waarvoor ze momenteel een nieuwe hoogleraar aan het werven zijn.
De steun van het Pictoright Fonds was belangrijk voor de oprichting van de leerstoel en daarna ook voor het Wim Crouwel-fellowship aan de UvA. In de onderwijsmodule ‘Graphic Design & Visual Culture’ duiken ontwerpers Kylién Bergh
en Richard Niessen met masterstudenten in de archieven van het Allard Pierson en onderzoeken zij de maatschappelijke context van grafisch ontwerp. “De kern van het WCI is dat we vanuit het verleden naar het heden en de toekomst kijken,” zegt Huisman.
Voor het komende jaar staat er meer op de agenda dan ooit. Naast de vaste Wim Crouwel Lezing in het Stedelijk en de ‘It’s all Graphic’-meetings in Pakhuis de Zwijger, kun je je in 2026 ook inschrijven voor een summerschool bij het Allard Pierson. Bovendien worden er nu ook programma’s buiten Amsterdam georganiseerd, in Breda, Arnhem, Groningen en Maastricht. En binnenkort is er een nieuwsbrief om je op te abonneren, zodat je geen lezing of cursus meer hoeft te missen.
wimcrouwelinstituut.nl
Op de tiende Wim Crouwel Lezing sprak de Oekraïense Vasyl Cherepanyn vorige maand over het belang van visuele cultuur in tijden van oorlog.
Wat mag je wel en niet doen met een foto, schilderij of sculptuur? En wanneer en hoe mogen anderen jouw werk gebruiken? Het zijn vragen die we wekelijks krijgen. Aan het einde van het jaar draaien we de rollen om: doe mee met de Pictoright Auteursrechtenquiz en ontdek op hoeveel vragen jij het antwoord weet.
Hoe ontstaat auteursrecht?
a) Je moet het registreren bij een officiële instantie.
b) Het ontstaat automatisch zodra een werk wordt gemaakt.
c) Het wordt toegekend door een notaris.
d) Je moet een copyrightsymbool toevoegen.
Hoe lang geldt het auteursrecht op een kunstwerk?
a) Ongeveer 10 jaar, afhankelijk van het werk
b) Tot 50 jaar na de dood van de maker
c) Tot 70 jaar na de dood van de maker
d) Onbeperkt
Een museum in Nederland mag zonder hiervoor toestemming te vragen een werk van Piet Mondriaan op een theedoek zetten en deze verkopen in de winkel.
Waar / Niet waar
Bij veilinghuis Christie’s in New York zijn deze zomer 65 werken van M.C. Escher geveild. Het duurste werk, een schets van het werk Reptielen, bracht ruim € 450.000 op. Hoeveel volgrecht werd hiervoor geïnd?
a) € 15.000
b) € 12.500
c) € 7.500
d) € 0
Een gemeente wil een kunstwerk dat al jaren op een rotonde staat verplaatsen naar een andere plek in de stad. De kunstenaar is vorig jaar overleden. Welke stelling is juist?
a) De gemeente is eigenaar van het werk en mag het werk daarom zonder overleg verplaatsen.
b) De gemeente moet de kunstenaar in principe om toestemming vragen, maar die verplichting vervalt na diens overlijden.
c) De gemeente moet contact zoeken met de erfgenaam om toestemming te vragen voor de verplaatsing van het kunstwerk.
De lokale krant wil een artikel publiceren over bovenstaande verplaatsing, met hierbij een foto van het werk zoals het nu op de rotonde staat. Van wie heeft de krant toestemming nodig voor plaatsing van deze foto?
a) Alleen van de erfgenaam/rechthebbende
b) Alleen van de fotograaf
c) Van zowel de rechthebbende als de fotograaf
d) Van de gemeente, want die is eigenaar van het werk
Je maakt een afbeelding met behulp van een AI programma. Heb je hier altijd het auteursrecht op?
Ja / Nee
Omslagontwerp Joost Swarte
De Klare Lijn, een van de vier catalogi voor de tentoonstelling Kuifje in Rotterdam, 1977
Je hebt een illustratie in de herkenbare stijl van Hergé’s Kuifje gemaakt. Mag dat zomaar?
Ja / Nee
Een bedrijf heeft een kunstwerk gekocht en dit hangt in de directiekamer. Mag het bedrijf een foto op hun website zetten waarop de directeur naast het werk poseert?
Ja / Nee
Pictoright heeft onlangs een Appropriaton Art richtlijn opgesteld om te kunnen beoordelen of het acceptabel is om werk van een ander in een kunstwerk te gebruiken. Welk van de criteria hieronder is géén onderdeel van de richtlijn?
a) Het gebruik moet in proportie zijn.
b) De naam van de maker van het ontleende werk moet erbij worden vermeld.
c) Het werk dat ontleend is moet van een beroemde kunstenaar zijn.
Wat is je score?
13 vragen goed
Tja, je bent van goede wil, want je hebt deze quiz ingevuld, maar er valt nog wel het een en ander te verbeteren aan je auteursrechtelijke kennis. Ons advies: blijf de berichten van Pictoright goed volgen.
46 vragen goed
Je hebt een redelijke basiskennis van het auteursrecht, maar je kunt niet altijd zonder meer op je eigen inzichten vertrouwen. Raadpleeg tijdig een deskundige als het lastig wordt!
79 vragen goed
Jij weet waar je het over hebt. Ga zo door en houd je auteursrechtelijke kennis op peil, dan komt alles goed.
10 vragen goed
We zijn onder de indruk. Sterker nog: we hebben je nodig. Wanneer kun je bij Pictoright beginnen?
Appropriation Art Special hier: https://magazine.pictoright.nl/kunst-van-het-kopieren/
Het vierde criterium om appropriation art te onderscheiden van een auteursrechteninbreuk is de artistieke betekenis. Verschilt deze voldoende van het originele werk? Lees onze
10 Antwoord c hoort er niet tussen, het maakt niet uit of de kunstenaar beroemd is of niet.
wel ongevraagd afbeelden met het doel om het te verkopen.
9 Nee. Als het werk getoond wordt op de website dan is dat een openbaarmaking. -Hier voor is toestemming van de kunstenaar nodig, óók als het bedrijf eigenaar van het -kunst werk is. Natuurlijk zijn er ook hier uitzonderingen: een eigenaar mag een werk bijvoorbeeld
Een voorwaarde is wel dat deze stijl-imitatie niet overgaat in overname van -auteursrechte lijk beschermde elementen van een werk.
8 Ja, dit mag, een stijl is niet beschermd. Dus een illustratie in de stijl van Hergé, een -schil derij in de stijl van Mark Rothko of een beeld in de stijl van Henry Moore mag je maken.
Lees er meer over in ons AI-dossier: https://pictoright.nl/thema/auteursrecht-en-ai/
Daarvoor is wel heel wat nodig: denk aan een combinatie van de gekozen trainingsdata, de instructies (‘prompt’) die je aan het systeem geeft en je eigen creatieve nabewerking van de AI-output. Let daarnaast ook op de gebruiksvoorwaarden van het systeem dat je gebruikt!
7 Nee, dat is lang niet altijd het geval. Maar als de gebruiker van een AI-systeem zelf genoeg creatieve keuzes maakt, is het mogelijk auteursrechtelijke bescherming te verkrijgen.
6 b) Alleen de fotograaf hoeft hiervoor toestemming te geven. Het werk bevindt zich in de openbare ruimte. Als het afgebeeld wordt zoals het daar staat, dan is toestemming van de maker niet nodig. Lees meer over wat wel en niet kan of mag met kunst in de openbare ruimte in onze special over buitenkunst: https://magazine.pictoright.nl/
5 c) De gemeente moet contact zoeken met de nabestaanden. Het gaat hier om een handeling die mogelijk inbreuk maakt op de persoonlijkheidsrechten van de maker, omdat de omgeving effect kan hebben op de uitstraling van het kunstwerk. Vanaf 1 januari 2026 hoeven deze persoonlijkheidsrechten niet meer expliciet te worden overgedragen; deze komen na overlijden automatisch bij de nabestaanden te liggen.
4 d) Dit is een instinker: omdat het volgrecht niet is ingevoerd in de Verenigde Staten is hier geen volgrecht voor geïnd. Mogelijk is dat ook een reden dat dit soort grote veilingen juist hier plaatsvinden en niet in Europa. Als deze verkoop in Nederland had plaatsgevonden, zou een totaal van € 8.500 aan volgrecht worden geïnd. In een later magazine lichten we de manier waarop het volgrecht wordt berekend uitgebreider toe.
3 Waar. Piet Mondriaan is meer dan 70 jaar geleden overleden, dus zijn werk is vrij van auteursrecht. Het is dus zonder meer toegestaan zijn werk te reproduceren, ook commercieel.
2 c) De hoofdregel is dat het auteursrecht 70 jaar na de dood van de kunstenaar vervalt. Het auteursrecht gaat na overlijden over op erfgenamen, of kan via een testament nagelaten worden.
1 b) Met de creatie van een werk ontstaat automatisch auteursrechtelijke bescherming. Daarvoor hoeft het werk niet te worden geregistreerd. Het is ook niet nodig om het bekende symbool © te gebruiken.
d) Het moet duidelijk zijn dat er werk van een ander is gebruikt. Antwoorden