TEMAT NUMERU Bezpieczeństwo w przemyśle CENA 15,00 ZŁ (W TYM 8 % VAT)
ROZMOWA 26
SPRZĘT I APARATURA 56
PRZEMYSŁ 4.0 89
Łukasz Wiatrzyk, Schmersal-Polska
Urządzenia sygnalizacyjne maszyn przemysłowych
IV Forum Nowoczesnej Produkcji
AUTOMATYKA ISSN 2392-1056
INDEKS 403024
AUTOMATYKAONLINE.PL
1-2/2018
BEZPIECZEĹƒSTWO. DLA LUDZI I MASZYN
25 LAT DOĹšWIADCZENIA W OBSZARACH BEZPIECZEĹƒSTWA PRZEMYSĹ OWEGO
+ $XG\W\ EH]SLHF]HĆVWZD PRGHUQL]DFMH PDV]\Q L LQVWDODFML + 3URMHNWRZDQLH L ZGUDÄžDQLH V\VWHPÂľZ EH]SLHF]HĆVWZD + 'HNODUDFMH =JRGQRÄ?FL :( L R]QDNRZDQLH &( + 0HFKDQLND L DXWRPDW\ND SU]HP\VÄ„RZD + 6SHFMDOLVW\F]QH V]NROHQLD
Ponad 3.000 klientów w 40 krajach świata zaufało ELOKON www.elokon.com
2GZLHGÄź QDV
linkedin.elokon.com
youtube.elokon.com
CENA 10,00 CENA 10 00
9 772392
ZĹ (W TY TYM M 8% V VAT) AT)
TEMAT WYDANI
A ZarzÄ…dzan
ROZMOW A 20
10550 2
10
Paweł Naglik, Kubler Sp. z o.o.
ie utrzymani
TECHNIK
em ruchu
A 32
Wybór systemu SCADA – czym się kierować?
SPRZĘT
w produkcji
I APARATU
AUTOMAT YKA ISSN 2392-1056
INDEKS 403024
Kluczowy RA 44 element współczesny – przegląd ch napędów przemiennik ów częstotliwoś ci
AUTOMATY
KAONLINE. PL
10/2015
!
! " "
# " " $ %&' ()*+ , - -
< ... do 28
Dystrybutor
switchy HARTING
www.stermag.p
l
000 l/min
... >
" # $% & #
(./ 0 1 2 )/ " 0 1 " #
' '
AUTOMATYCZNIE
ROCZNIK 2017
WIEM WIĘCEJ...
W W W . A U T O M AT Y K A O N L I N E . P L
L A N W Y DAW N I C Z Y 2 0 1 8 P L A N W Y DAW N I C Z Y 2 0 1 8 Ǥ ĆŽ Ä‚ Ăƒ Âą Ć ÄŁ ÄŠ Äł Âą Ǥ Ä‚ ø ç Ć á ÂŚ Äł Âą ĆŻ WYDANIE
TEMAT NUMERU
ARTYKUĹ PRZEGLÄ„DOWY
NADSYĹ ANIE MATERIAĹ Ă“W
KALENDARIUM BRANĹťOWE (DOD. KOLPORTAĹť WYDANIA)
1-2/2018 1 2/2018
Bezpieczeństwo w przemyśle B i ń t śl
Elementy bezpiecznej El t b i j automatyki t t ki
08.01.2018 08 01 2018
INDUSTRYMEETING 2018, 2018, ENEX; ENEX; INDUSTRYMEETING WARSAW PACK
3/2018
Monitorowanie i sterowanie procesami i produkcjÄ…
Interfejsy operatorskie
08.02.2018
EUROLAB, AUTOMATICON
4/2018
Automatyka w branĹźy WOD-KAN
Elementy wykonawcze i zawory
05.03.2018
PNEUMATICON, DNI DRUKU 3D, SPAWALNICTWO, INENERG + OZE, LOGISTEX, EXPOPOWER, GREENPOWER
5/2018
Innowacyjne rozwiązania dla Przemysłu 4.0
Komunikacja IO-link
05.04.2018
WOD-KAN, PLASTPOL, KONFERENCJA AUTOMATYKĂ“W RYTRO, ITM INNOWACJE-TECHNOLOGIEMASZYNY
6/2018
Cyberbezpieczeństwo
Pomiary bezkontaktowe
07.05.2018
ITM INNOWACJE-TECHNOLOGIEMASZYNY
TEMAT NUMERU Urządzenia i systemy dla przemysłu spoşywczego CENA 15,00 ZŠ(W TYM 8 % VAT)
TEMAT NUMERU Przemysł 4.0
TEMAT NUMERU Automatyka w pojazdach szynowych
SPRZĘT I APARATURA 56
PRAWO 66
Kontrola kosztów zuşycia mediów – inteligentne liczniki
Czy roboty mogą mieć osobowość prawną?
TEMAT NUMERU Efektywność energetyczna w napędach elektrycznych
CENA 15,00 ZĹ (W TYM 8 % VAT)
CENA 15,00 ZĹ (W TYM 8 % VAT)
ROZMOWA 20 Jędrzej Kowalczyk, prezes FANUC Polska
ROZMOWA 24
SPRZĘT I APARATURA 58
PRAWO 66
Paweł Šojszczyk, ABB
UrzÄ…dzenia pomiarowe dla energetyki
Ochrona topografii układów scalonych
ROZMOWA 24
SPRZĘT I APARATURA 52
PRAWO 78
Mariusz GĹ‚owicki, ELOKON Polska
Roboty przemysłowe i współpracujące
Dylematy etyczne przy projektowaniu robotĂłw
CENA 15,00 ZĹ (W TYM 8 % VAT)
ROZMOWA 24
SPRZĘT I APARATURA 50
WYDARZENIA 72
Jerzy Busłowski, APS
Pomiar pozycji i przemieszczenia
I Forum Cobotyki
TEMAT NUMERU Monitoring i zdalne sterowanie CENA 15,00 ZĹ (W TYM 8 % VAT)
ROZMOWA 22
SPRZĘT I APARATURA 46
WYDARZENIA 80
Tadeusz Cybulski, Murrelektronik
Komunikacja przemysłowa
IV Forum Nowoczesnej Produkcji
AUTOMATYKA AUTOMATYKA AUTOMATYKA AUTOMATYKA AUTOMATYKA ISSN 2392-1056
INDEKS 403024
AUTOMATYKAONLINE.PL
7-8/2017
ISSN 2392-1056
INDEKS 403024
AUTOMATYKAONLINE.PL
HARTING Han-ModularŽ Nowe moduły pneumatyczne z metalowymi kontaktami
ISSN 2392-1056
INDEKS 403024
AUTOMATYKAONLINE.PL
ISSN 2392-1056
INDEKS 403024
AUTOMATYKAONLINE.PL
11/2017
ISSN 2392-1056
INDEKS 403024
AUTOMATYKAONLINE.PL
)PIOXVSRMG^RE FPSOEHE FI^TMIG^IÄ„WX[E %>1 Zestaw serwoprasy YJKP
Switche HARTING Ha-VIS eCon
Przetwornice częstotliwości Danfoss Drives to niezawodność i moc, której potrzebujesz Vacon i Danfoss po połączeniu utworzyły jedną z największych firm napędowych na świecie. Nasze marki VLTŽ i VaconŽ to jeden cel i jedna pasja, to szersza, najbardziej innowacyjna oferta produktowa, a takşe usługi serwisowe o najwyşszej jakości. Oferujemy wolność wyboru dowolnej technologii silnikowej, a nasza oferta obejmuje zakres mocy od 0,18 kW do 5,3 MW.
www.schmersal.pl
www.danfoss.pl/napedy
www.festo.pl
12/2017
OD REDAKCJI
Drodzy Państwo, Tematem bieşącego numeru jest szeroko rozumiane bezpieczeństwo. Autorzy artykułów omawiają bezpieczeństwo w przemyśle, ze szczególnym uwzględnieniem bezpieczeństwa informacji w nowoczesnych, zinformatyzowanych zakładach produkcyjnych. Swoimi doświadczeniami na temat bezpiecznego monitorowania pracy urządzeń wykonawczych, czujników wielkości nieelektrycznych oraz stosowania inteligentnych programowalnych modułów bezpieczeństwa dzielą się wiodące na polskim rynku automatyki firmy. Bezpieczeństwo jest teş tematem przewodnim artykułu przeglądowego. Wśród elementów automatyki, które wspierają bezpieczną pracę maszyn przemysłowych i zrobotyzowanych linii produkcyjnych są urządzenia sygnalizacyjne. Zmieniające się trendy zmuszają producentów sygnalizatorów do ciągłego doskonalenia oferowanych rozwiązań tak, aby spełniały wymagania przemysłowe. Producenci tworzą nowe konstrukcje sygnalizatorów, zarówno pod względem kształtów obudów, jak i funkcjonalności, stabilności pracy oraz sterowania. Warto poznać najnowsze rozwiązania. Bezpieczeństwo jest na pierwszym planie równieş w dziale Rozmowa. O tym, jak poprawić bezpieczeństwo maszyn i produkcji, o skutkach bagatelizowania tego obszaru działania i powodach, dla których warto inwestować w bezpieczeństwo rozmawiamy z Šukaszem Wiatrzykiem, dyrektorem ds. bezpieczeństwa maszyn w firmie Schmersal-Polska. W numerze 12/2017 zapowiadaliśmy, şe będziemy wspierać Państwa wiedzą z zakresu Przemysłu 4.0, Internetu Rzeczy, inteligentnych fabryk czy elektromobilności. Obecnie hasła te występują niemal w kaşdej publikacji. Znaczna liczba nowoczesnych firm produkcyjnych, ich dyrektorzy i menedşerowie, świadomie pracuje nad zmianami, których celem jest zastosowanie zinformatyzowanych narzędzi efektywnej i optymalnej produkcji, jak najszersza automatyzacja, robotyzacja i mechatronizacja, a takşe cyfryzacja produkcji i zastosowanie praktycznych rozwiązań przemysłowego IoT. Celem jest inteligentna fabryka – zakład produkcyjny nadzorowany przez pojedynczych pracowników, ale przygotowany na szybkie dostosowanie produkcji do zmian i zaspokojenia spersonalizowanych potrzeb indywidualnych klientów. Duşe firmy chwalą się doświadczeniem i przygotowaniem do działania w czasie czwartej (r)ewolucji. Małe zakłady wytwórcze najczęściej pozostają w tyle. Teş chcą włączyć się w ten nurt, ale zwykle nie wiedzą jak. Bardzo często nie podejmują tematu, bo nie wiedzą, co to jest ten Przemysł 4.0.
Zapraszamy do zapoznania się z nowym działem Przemysł 4.0, w którym będziemy przyblişać Czytelnikom innowacyjne rozwiązania mechatroniczne, robotykę, bionikę, sztuczną inteligencję itp. Dokładnie wytłumaczymy wszystkie nowe terminy i wyjaśnimy m.in. jak świadomie projektować nowe produkty, korzystać z narzędzi symulacyjnych, druku 3D oraz rzeczywistości rozszerzonej i wirtualnej. Dzisiaj pierwsza edycja, wprowadzająca w tematykę. Zapraszamy do zadawania pytań i zgłaszania potrzeb – w tym celu udostępniamy adres przemysl4@piap.pl. Gorąco zapraszam do lektury!
1-2/2018
5
SPIS TREŚCI REDAKTOR NACZELNA Małgorzata Kaliczyńska tel. (+48) 22 874 01 46 e-mail: mkaliczynska@piap.pl REDAKCJA MERYTORYCZNA Małgorzata Kaliczyńska REDAKCJA TEMATYCZNA Sylwia Batorska WSPÓŁPRACA REDAKCYJNA Marcin Bieńkowski, Jolanta Górska-Szkaradek, Krzysztof Jaroszewski, Marcin Karbowniczek, Agnieszka Staniszewska, Marcin Zawisza, Damian Żabicki SEKRETARZ REDAKCJI Urszula Chojnacka tel. (+48) 22 874 01 85 e-mail: uchojnacka@piap.pl MARKETING I REKLAMA Jolanta Górska-Szkaradek – menedżer tel. (+48) 22 874 01 91 e-mail: jgorska@piap.pl
Z BRANŻY
10
PRODUKTY
18
ROZMOWA Inwestycja w bezpieczeństwo to wymierne korzyści
26
Rozmowa z Łukaszem Wiatrzykiem, dyrektorem ds. bezpieczeństwa Schmersal-Polska
TEMAT NUMERU Bezpieczeństwo w przemyśle
32
Bezpieczeństwo informacji w nowoczesnych zakładach produkcyjnych
44
Bezpieczne monitorowanie prędkości napędów
47
System monitorowania gazu – Dräger REGARD 7000
48
Moduły bezpieczeństwa inteligentne i programowalne
52
Sylwia Batorska tel. (+48) 22 874 00 60 e-mail: sbatorska@piap.pl PRENUMERATA I KOLPORTAŻ Elżbieta Walczak tel. (+48) 22 874 03 51 e-mail: ewalczak@piap.pl SKŁAD I REDAKCJA TECHNICZNA Ewa Markowska KOREKTA Urszula Chojnacka, Ewa Markowska, Elżbieta Walczak DRUK Zakłady Graficzne „Taurus” Roszkowscy Sp. z o.o. Nakład: 4000 egzemplarzy REDAKCJA Al. Jerozolimskie 202, 02-486 Warszawa tel. (+48) 22 874 01 46, fax (+48) 22 874 02 20 e-mail: automatyka@piap.pl www.AutomatykaOnline.pl WYDAWCA Przemysłowy Instytut Automatyki i Pomiarów PIAP Al. Jerozolimskie 202, 02-486 Warszawa Szczegółowe warunki prenumeraty wraz z cennikiem dostępne są na stronie automatykaonline.pl/prenumerata.
6
Redakcja zastrzega sobie prawo do skracania i modyfikacji nadesłanych materiałów oraz nie ponosi odpowiedzialności za treść reklam i materiałów promocyjnych.
26
INWESTYCJA W BEZPIECZEŃSTWO TO WYMIERNE KORZYŚCI O tym, jak poprawić bezpieczeństwo maszyn i produkcji, skutkach bagatelizowania tej kwestii i powodach, dla których warto inwestować w bezpieczeństwo rozmawiamy z Łukaszem Wiatrzykiem, dyrektorem ds. bezpieczeństwa maszyn w firmie Schmersal-Polska.
AUTOMATYKA
SPIS TREŚCI
32
56
BEZPIECZEŃSTWO W PRZEMYŚLE Wymogi dotyczące bezpiecznego funkcjonowania maszyn, urządzeń czy linii produkcyjnych ciągle się zaostrzają. Jest to wynik nie tylko samego wzrostu świadomości bezpieczeństwa wśród przedsiębiorców i zatrudnionych w fabrykach osób, ale również sukcesywnego modyfikowania przepisów i ekonomicznego podejścia do kwestii awarii. Wzrost bezpieczeństwa wynika też ze stosowania coraz lepszych technologii i systemów zabezpieczeń.
URZĄDZENIA SYGNALIZACYJNE MASZYN PRZEMYSŁOWYCH Zmieniające się trendy w szeroko rozumianej automatyce zmuszają producentów sygnalizatorów do ciągłego doskonalenia oferowanych rozwiązań tak, aby spełniły one wymagania przemysłowe. Producenci tworzą więc nowe konstrukcje sygnalizatorów, zarówno pod względem kształtów obudów jak i funkcjonalności, stabilności pracy oraz sterowania.
PRZEGLĄD SPRZĘTU I APARATURY Urządzenia sygnalizacyjne maszyn przemysłowych
56
Sieciowe rozruszniki silnika w systemach sterowania przenośnikami firmy Dürr Poland
62
Produkty W2 poprawiają bezpieczeństwo w obszarze automatyki przemysłowej
64
Elementy bezpieczeństwa dla aplikacji wykorzystujących roboty
66
PRAWO I NORMY Wystawy a zgłoszenia do Urzędu Patentowego
68
RYNEK Pomiar masy w obszarach zagrożonych wybuchem Nowoczesna komunikacja
70 74
Anybus Wireless Bridge II
USB typu C
76
68
WYSTAWY A ZGŁOSZENIA DO URZĘDU PATENTOWEGO LLiczba zgłoszeń patentowych, jak również zgłoszeń wzorów użytkowych i przemysłowych, a także przyznanych praw wyłącznych na te przedmioty ochrony w Polsce rośnie. Sprzyjają temu korzystne zmiany w postępowaniu w sprawie zgłoszeń wzorów użytkowych i przemysłowych, wprowadzone w 2016 r. i umożliwiające korzystanie z pierwszeństwa z wystawienia na wystawach krajowych.
Kabel sygnałowy przyszłości 1-2/2018
7
SPIS TREŚCI
78
Robot frezujący Siła, dynamika i wielkie możliwości
Smarter Buildings + e-Mobility = Smarter City
82
STANOWISKO DO MONTAŻU I KONTROLI KOKPITÓW SAMOCHODOWYCH VOLVO W 2017 r. Przemysłowy Instytut Automatyki i Pomiarów PIAP w Warszawie podpisał umowę na projekt, wykonanie i wdrożenie stanowiska montażu z wizyjną kontrolą kompletności 22 modeli desek rozdzielczych (kokpitów) samochodów marki Volvo. Na stanowisku prowadzona jest wizyjna ocena zrealizowanych etapów kompletności montażu, zgodnie z wytycznymi zamawiającego – klienta z sektora automotive.
80
APLIKACJE Stanowisko do montażu i kontroli kokpitów samochodowych Volvo
82
WYDARZENIA ASTOR wkracza w czwartą dekadę
84
BIBLIOTEKA
87
PRZEMYSŁ 4.0
89
WSPÓŁPRACA
116
LUDZIE Krystian Korgiel, prezes zarządu Guenther Polska Sp. z o.o.
118
89
PRZEMYSŁ 4.0 Przemysł 4.0, Internet Rzeczy, cyfryzacja to tylko nieliczne hasła, z którymi spotykamy się od wielu miesięcy. Obserwując środowisko inżynierów widzimy, że nie wszyscy wiedzą, jak podążać za nowym trendem, na co można liczyć, czego należy się obawiać. Chcemy rozwiać obawy i dokładnie wyjaśnić, na czym polegają nowe mechanizmy. Temu mają służyć zgromadzone w tej części materiały.
8
AUTOMATYKA
pl.rs-online.com
Kim chciałeś zostać, będąc dzieckiem? Dzięki Twoim ambicjom stałeś się częścią szybko zmieniającego się świata inżynierii, a Twoje pomysły kształtują jego przyszłość. Jednak aby robić to, co robisz najlepiej, potrzebujesz czasu na skupienie się na tym, co naprawdę się liczy. Jako dystrybutor produktów dla elektroniki, automatyki i utrzymania ruchu od 80 lat pomagamy naszym klientom osiągnąć ich cele, świadcząc przy tym światowej klasy usługi. Pomagamy wszystkim tym, którzy są pełni inspiracji. We’re here
Profesjonalna pomoc techniczna | Wiodący dostawcy | Dostawa do 24h lub do 48h
Z BRANĹťY
KALENDARIUM
2/2018 20–21.02 Sosnowiec Targi Technologii Przemysłowych INDUSTRYmeeting www.exposilesia.pl
20–24.02 Dßsseldorf, Niemcy Targi Technologii Obróbki Metali METAV www.metav.de
27.02–01.03 Nadarzyn Targi Techniki Pakowania i Opakowań WARSAW PACK www.warsawpack.pl
28.02–01.03 Kielce Międzynarodowe Targi Energetyki i Elektrotechniki ENEX i Targi Odnawialnych Śródeł Energii ENEX Nowa Energia www.targikielce.pl
28.02–01.03 Kielce Targi Ochrony Środowiska i Gospodarki Odpadami EKOTECH
KUKA NAGRODZIŠA PRZEMYSŠOWY INSTYTUT AUTOMATYKI I POMIARÓW PIAP Industrialna Fabryka Porcelany w Katowicach gościła pod koniec listopada 2017 r. uczestników V Spotkania Partnerów i Integratorów KUKA, które zgromadziło 150 osób. Wydarzenie obejmowało dwa bloki tematyczne, prelekcje rynkowych liderów oraz prezentację robotów przemysłowych i produktów partnerów systemowych firmy. Uczestnicy spotkania mieli szansę zapoznać się m.in. z innowacyjnymi rozwiązaniami marki KUKA – KMR iiwa, LBR iiwa, AGILUS KR 6 R900, KR 3 R540 czy robotami z rodziny Cybertech w aplikacji RoboTeam. Po części merytoryczno-technicznej odbyło się wręczenie nagród specjalnych – Tytanów KUKA. Honorowego Tytana – za całokształt współpracy oraz wkład w umacnianie pozycji KUKA na polskim rynku – otrzymał Przemysłowy Instytut Automatyki i Pomiarów PIAP. Nagrodę z rąk Tomasza Nowaka, dyrektora KUKA Polska (z lewej) odebrał prof. nzw. dr inş. Stanisław Kaczanow-
ski, zastępca dyrektora ds. badawczo-rozwojowych Przemysłowego Instytutu Automatyki i Pomiarów PIAP. Tytany w pozostałych kategoriach otrzymały firmy Blumenbecker Engineering Polska, DAMATIC i Mechanic System (odpowiednio 1. 2. i 3. miejsce w kategorii Największa liczba zamówionych robotów w 2017 r.), Robot Partner (Tytan Debiut Roku za dynamiczne wejście w świat robotyki z KUKA) oraz APA (Tytan Innowacji za realizację innowacyjnych projektów spawalniczych wykorzystywanych w produkcji autobusów).
www.targikielce.pl
3/2018 14–16.03 Warszawa Międzynarodowe Targi Analityki i Technik Pomiarowych EuroLab www.targieurolab.pl
16–18.03 Kielce Targi Przemysłu Drzewnego i Gospodarki Zasobami Leśnymi LAS-EXPO www.targikielce.pl
20–23.03 Warszawa Międzynarodowe Targi Automatyki i Pomiarów AUTOMATICON www.automaticon.pl
27–30.03 Paryş, Francja Międzynarodowe Targi Kooperacji Przemysłowej MIDEST www.midest.com
KOLEJNE LABOLATORIUM EduNet JUŝ W POLSCE Na Wydziale Mechanicznym Technologicznym Politechniki Śląskiej, w Instytucie Automatyzacji Procesów Technologicznych i Zintegrowanych Systemów Wytwarzania, otwarto nową pracownię z obszaru sterowania procesami produkcyjnymi, wyposaşoną w sprzęt laboratoryjny przez wrocławską spółkę Phoenix Contact. 1 grudnia 2017 r. w Centrum Nowych Technologii Politechniki Śląskiej umowę o współpracy w ramach sieci EduNet (International
Education Network) podpisali prof. Anna Timofiejczuk, dziekan Wydziału Mechanicznego Technologicznego i Maciej Merek, prezes Phoenix Contact. Program EduNet został stworzony jako platforma przepływu wiedzy i doświadczeń między uczestniczącymi w nim uczelniami oraz partnerską firmą Phoenix Contact. Pracownia została wyposaşona w sześć kompletów zawierających zestaw startowy AXC 1050 PN ze sterownikiem AXC 1050, złączem magistrali AXL F BK PN, modułami I/O AXL F DI/DO 16, zasilaczem, oprogramowaniem PC Worx z szybkim uruchomieniem i innymi akcesoriami, a takşe zarządzalny switch ethernetowy FL Switch SMCS 8GT, umoşliwiający zbudowanie redundantnych i nadających się do diagnostyki sieci Ethernet.
10
AUTOMATYKA
Z BRANŻY
WObit WSPIERA EDUKACJĘ
HARTING W PROGRAMIE UNDERWRITERS LABORATORIES
5 stycznia 2018 r. została podpisana trójstronna umowa patronacka między gminą Pniewy, Zespołem Szkół im. E. Sczanieckiej w Pniewach oraz firmą WObit, na mocy której zostało w Pniewach utworzone technikum kształcące w zawodzie technik mechatronik. Podpisanie umowy było połączone z uroczystym otwarciem wyposażonej w nowoczesny sprzęt pracowni mechatronicznej. 14 uczniów, którzy z początkiem roku szkolnego 2017/2018 rozpoczęli przygodę z mechatroniką, może ją obecnie kontynuować w świetnie wyposażonej pracowni, umożliwiającej zdobycie wiedzy praktycznej. Firma WObit ufundowała moduły liniowe MLA oraz komponenty pozwalające zbudować stanowiska do nauki programowania robotów kartezjańskich. Wyposażyła również salę w tablice edukacyjne ułatwiające młodym mechatronikom utrwalanie wiedzy. Część zajęć prowadzona jest przez pracowników firmy.
Underwriters Laboratories, jedna z globalnych organizacji certyfikujących bezpieczeństwo, przyznała HARTING Technology Group licencję na program Client Test Data. W ramach programu firma HARTING może przeprowadzać testy w należącym do niej laboratorium testowym i w celu usprawnienia procesu certyfikacji przesyłać dane do Underwriters Laboratories. Dzięki temu proces rozwoju produktów HARTING i certyfikacja przebiegają sprawnie. Certyfikacja zapewnia HARTING Technology Group dostęp do rynku północnoamerykańskiego. – Dzięki akceptacji przez Underwriters Laboratories naszego laboratorium testowego w tym programie możemy szybciej licencjonować nasze produkty na rynku amerykańskim i efektywnie wdrażać rozwiązania, które są dostosowane do potrzeb klienta i wspólnie z nim opracowywane – mówi dr Stephan Middelkamp, kierownik ds. jakości i technologii w HARTING Technology Group.
!
" #$%&'
R E K L A M A
Równolegle z HANNOVER MESSE 2018
Człowiek. Maszyna. Potencjał. 23-27 kwietnia 2018 Hanower ▪ Niemcy hannovermesse.com #hm18 wo P ań s t Niech a c y fr ow zą , jak nia ie zo bac p r ze m logia o n e, h c jn te dukc y sy pro e c ne o r z p g e t yc y ener m e t s sy r acę. aszą p o r az n
Get new technology first
Targi Hanowerskie s.c. ▪ tel.: 0048 22 465 66 22 ▪ e-mail: info@targihanowerskie.com.pl
Z BRANĹťY
CZWARTA REWOLUCJA PRZEMYSĹ OWA W BRANĹťY MEBLOWEJ
Polskie meblarstwo, z eksportem o wartości kilkunastu miliardów złotych, rosnącym wolumenem produkcji i otwarciem na nowe rynki zbytu, przeşywa rozkwit i rośnie w siłę na arenie międzynarodowej. Przepustką do dalszej ekspansji i poprawy rentowności staje się automatyzacja. – Do najwaşniejszych
wyzwań, przed jakimi stoją polskie zakłady meblarskie naleşą: skrócenie czasu realizacji zamówień, poprawa elastyczności produkcyjnej i szybsze dostosowanie się do wymagań rynkowych. Na końcu łańcucha produkcyjnego stoi bowiem klient, którego potrzeby naleşy spełnić, a jego wymagania są coraz większe. Firmy poszukują takşe rozwiązań, które pozwolą im zbalansować sezonowe obciąşenia produkcyjne i w pełni korzystać z dostępnych zasobów infrastrukturalnych, materialnych i kadrowych. Odpowiedzią na to zapotrzebowanie jest automatyzacja – mówi Piotr Gładysz, krajowy konsultant ds. meblarstwa, dyrektor poznańskiego oddziału ASTOR. Producenci mebli coraz częściej wykazują gotowość do inwestowania w nowoczesne narzędzia oraz systemy, dostrzegając ich potencjał i licząc, şe staną się one przepustką do wzmocnienia pozycji biznesowej. Zmiany te dotyczą przede wszystkim ultralogistyki, przepływu surowców, systemów AGV czy wytwarzania półproduktów. %( #
TRENDY W SEKTORZE PRODUKCYJNYM Po spadkach w pierwszej połowie 2017 r. indeks PMI, utoşsamiany z prognozą sytuacji w sektorze produkcyjnym, w ostatnich miesiącach osiągał wzrosty. W listopadzie 2017 r. jego wartość były najwyşsza od dziewięciu miesięcy. Jak podano w raporcie obliczającej wskaźnik firmy Markit wielkość produkcji wzrosła w najszybszym tempie od marca, a liczba nowych zamówień ponownie się zwiększyła. Presja na łańcuch dostaw była najsilniejsza od niemal siedmiu lat, co odzwierciedlały znaczne opóźnienia w dostawach. Inflacja kosztów produkcji przyspieszyła czwarty miesiąc z rzędu, prowadząc do kolejnej znaczącej podwyşki cen wyrobów przemysłowych. Jeśli sytuacja się utrzyma, naturalną koleją rzeczy będzie zwiększenie nakładów inwesty-
cyjnych w przedsiębiorstwach produkcyjnych, logistycznych i transportowych. *
PATENT DLA ARC INFORMATIQUE + FOTO „ARC_PATENT� Firma ARC Informatique, dostawca systemów SCADA/HMI, otrzymała patent na innowację wprowadzoną do PcVue SCADA/HMI z zakresu mobilności kontekstowej. Firma zaprojektowała systemy i metody kontroli urządzeń i zasobów w oparciu o lokalizację, co ma znaczenie szczególnie w przemysłowych systemach sterowania, w tym BMS, SCADA i HMI. Opatentowane systemy i metody zostały włączone do PcVue Solutions. – Wysłuchaliśmy uwaşnie potrzeb naszych klientów, potrzebujących kreatywnego rozwiązania, które odpowiadałoby zmieniającym się procesom pracy i pomagało w szybszym osiągnięciu celów – wyjaśnia Pierre de Bailliencourt, prezes ARC Informatique. Informacje dotyczące lokalizacji
12
uşytkownika w poblişu lub na terenie zakładu są obecnie uzyskiwane z czujników w urządzeniu mobilnym i przesyłane bezprzewodowo do serwera. Na podstawie lokalizacji i praw uşytkownika określana jest jedna lub więcej dostępnych czynności w przemysłowym systemie sterowania. Teraz następuje przekazanie instrukcji skutkujących wyświetleniem na ekranie urządzenia mobilnego interfejsu z zestawem moşliwych czynności. Dzięki temu uşytkownik moşe otrzymywać wiadomości i nawiązywać interakcje z urządzeniami i zasobami w poblişu, bez konieczności nawigowania na urządzeniu mobilnym. )
AUTOMATYKA
Z BRANĹťY
ZMIANA U STERÓW IGUS POLSKA Marek Wzorek, dotychczasowy prezes spółki igus Polska, rozstał się z firmą z końcem 2017 r., by skupić się na własnej działalności w obszarze doradztwa biznesowego. Jego miejsce zajęli dwaj dyrektorzy: Daniel Marzec i Radomir Ochocki, którzy będą zarządzać polskim oddziałem igus na zasadach prokury wraz z Jolantą Zugaj, główną księgową. Nowi dyrektorzy zamierzają kontynuować rozwój zapoczątkowany przez odchodzącego prezesa. – Planujemy dalszy wzrost firmy i systematyczne zwiększanie obrotów rok do roku. Pierwszym krokiem w tym kierunku jest związana z rozwojem produkcji rozbudowa do końca 2018 r. hali produkcyjnej i magazynowej o sto procent i dwukrotne zwiększenie załogi pracującej w tej hali w dziale konfekcjonowania przewodów readycable oraz w dziale jakości – mówi Daniel Marzec.
Radomir Ochocki, który ukończył studia magisterskie na Wydziale Inşynierii Materiałowej Politechniki Warszawskiej, jest związany z igus Polska od 2009 r. Przez ostatnie trzy lata pełnił funkcję menedşera działu łoşysk, zarządzając 25-osobowym zespołem. Przez ten okres grupa produktowa łoşysk ślizgowych dry-tech stała się kluczowym obszarem działalności firmy. Daniel Marzec, absolwent mechatroniki Wojskowej Akademii Technicznej oraz ekonomii na Uniwersytecie Rzeszowskim, pracuje w spółce od ponad pięciu lat, przy czym od trzech zarządzał działem e-systemów prowadzenia energii. Wspólnie z 26-osobowym zespołem rozwinął nowe specjalizacje igus Polska – m.in. działy projektów i instalacji, systemów readychain czy opieki nad dystrybutorami. -
400 MLD DOLARÓW W INTELIGENTNEJ PRODUKCJI DO 2025 R. Wartość rynku inteligentnej produkcji, która w 2016 r. wynosiła 172 mld dolarów, w 2025 r. – m.in. za sprawą reindustrializacji Europy i wdraşania idei Przemysłu 4.0 – wzrośnie do blisko 400 mld dolarów. – W ostatnich latach byliśmy świadkami znaczących inwestycji duşych i średnich firm produkcyjnych w technologie, nie były one jednak wystarczające. Nasycenie zaawansowanymi systemami ERP, zwłaszcza w segmencie MŚP, wciąş jest niskie, a z bardziej zaawansowanych rozwią-
zań, takich jak np. systemy MES przetwarzających dane z maszyn, korzysta garstka przedsiębiorstw. To sprawia, şe firmy nie mają pełnej wiedzy na temat produkcji, jej wąskich gardeł i co za tym idzie produkują relatywnie drogo. W dobie Przemysłu 4.0. i cyfryzacji fabryk, jaka ma miejsce choćby u naszych południowych sąsiadów, to musi się zmienić – podkreśla Sławomir Kuźniak, dyrektor ds. zarządzania produktem w BPSC. + ,
CHMURA OBLICZENIOWA WCIĄŝ MAŠO POPULARNA W POLSCE Polskie przedsiębiorstwa wciąş rzadko korzystają z chmury obliczeniowej – wynika z danych Eurostatu. Liderem rankingu jest Finlandia, w której juş 57 proc. przedsiębiorstw korzysta z cloud computing. Na drugim biegunie plasuje się Rumunia, Bułgaria i Macedonia z wynikiem 6 proc. Nasz kraj, z wynikiem 8 proc., został sklasyfikowany na 28. miejscu unijnego rankingu, awansując w ciągu dwóch lat zaledwie o jedno miejsce. – W najbliş-
szych kilku latach firmy będą przenosić się do chmury, bo nie mają innego wyjścia. Wiele nowych technologii oferowanych jest w tej chwili juş tylko w modelu cloud. Stopniowo wszyscy dostawcy przenoszą cięşar projektów badawczo-rozwojowych na rozwiązania chmurowe, więc jeśli ktoś nie będzie korzystał z cloud computingu, pozostanie w tyle technologicznie, a więc takşe biznesowo. Przykładem moşe być Przemysł 4.0. czyli idea cyfrowych, autonomicznych fabryk, która w duşym stopniu opiera się na przetwarzaniu w chmurze – mówi Piotr Rojek z DSR. Według firmy doradczej IDC sprzedaş rozwiązań chmurowych w latach 2017–2021 w Polsce będzie rosła w tempie ponad 18 proc. W ubiegłym roku w Polsce firmy sprzedały usługi chmurowe za kwotę 175 mln dolarów. W tym roku wartość rynku przekroczy próg 200 mln dolarów, ale w 2019 r. zblişy się juş do poziomu 300 mln dolarów. IDC prognozuje, şe globalnie sprzedaş wygeneruje w 2020 r. 203 mld dolarów. .,#/
) !
1-2/2018
13
Z BRANĹťY
COMAU ZNIKA Z POLSKIEGO RYNKU Wchodząca w skład FCA firma Comau Poland została postawiona w stan likwidacji – taką uchwałę podjęła włoska spółka Comau S.p.A. 16 stycznia 2018 r. odbyło się spotkanie organizacji związkowych z prezesem Comau Poland, Alfredo Walentinim, który poinformował, şe przyczyną likwidacji jest trudna sytuacja ekonomiczna spółki w Polsce. Zwolnienia grupowe, które potrwają do końca września 2018 r., mają objąć całą 150-osobową załogę. Comau Poland przestanie istnieć z dniem 30 września 2018 r. Około 20 pracowników otrzyma propozycję pracy w innych spółkach z grupy FCA. NSZZ Solidarność wystąpiła do Comau – zarówno włoskiej centrali, jak i polskiej spółki (formalnie juş w likwidacji) – o ograniczenie zakresu zwolnień grupowych przez przejęcie w trybie art. 231 Kodeksu pracy obecnych pracowników Comau przez spółki FCA Poland i FCA Powertrain Poland. Comau Poland, dostawca i integrator robotyki, oferujący m.in. rozwiązania stosowane w procesach spawania,
paletyzacji i manipulowania towarami, od 1998 r. prowadzi działalność w dwóch zakładach – w Tychach i Bielsku-Białej. Grupa Comau działa w13 krajach, zatrudniając ponad 13 tys. osób. - ( / 01 23)
ELESA+GANTER DOSTAWCĄ ROKU 2017 Firma Elesa+Ganter, jako spółka oferująca kompleksowe rozwiązania dla utrzymania ruchu, która otrzymała największą liczbę głosów dla swoich produktów wśród uşytkowników Internetu, zdobyła w konkursie Fabryka Roku 2017 nagrodę Dostawcy Roku w kategorii Utrzymanie Ruchu. Drugim kryterium branym pod uwagę było głosowanie jury konkursu składającego się z ekspertów działających od lat w szeroko rozumianej branşy przemysłowo-produkcyjnej. – Serdecznie dziękujemy wszystkim klientom i kooperantom, którzy docenili nasz wysiłek. Zadaniem firmy Elesa+Ganter jest szybkie i spraw-
ne dostarczanie klientom z szeroko pojętej branşy przemysłowej elementów najwyşszej jakości, umoşliwiających zachowanie ciągłości produkcji lub unowocześnianie i przezbrajanie linii produkcyjnych. Posiadamy w ofercie ponad 60 tys. róşnego typu standardowych części do maszyn i urządzeń, dzięki czemu nasi klienci znajdą wszystko, czego potrzebują pod jednym dachem. Stworzony system dystrybucji jest odpowiedzią na największe wyzwanie naszych czasów, jakim jest szybkość zachodzących zmian i potrzeba zachowania duşej elastyczności w kształtowaniu produkcji przemysłowej. Uzyskane wyróşnienie traktujemy jako wyraz zaufania ze strony klientów, ale teş zachętę do dalszego podnoszenia wypracowanych standardów – mówi Filip Granowski, dyrektor zarządzający Elesa+Ganter Polska. 0 4'
NOWE WYTYCZNE DOTYCZĄCE STOSOWANIA DYREKTYWY MASZYNOWEJ 2006/42/WE Zmieniona wersja 2.1 „Przewodnika dotyczącego stosowania dyrektywy maszynowej 2006/42/UE�, która weszła w şycie w 2017 r., oferuje wsparcie w zakresie interpretacji wymagań dyrektywy maszynowej. Kilka punktów zostało zmienionych, aby uczynić je bardziej zrozumiałymi. W szczególności dotyczy to niektórych sekcji odnoszących się do maszyn nieukończonych, zespołów maszyn i elementów bezpieczeństwa. Ponadto została dodana nowa sekcja – „Szczegółowe dokumenty wyjaśniające�, które dotyczą specjalnych zagadnień zatwierdzonych przez Komitet ds. Maszyn. W wielu miejscach nowego przewodnika zwraca się uwagę, şe w razie potrzeby maszyny nieukończone muszą być opatrzone oznakowaniem CE, jeşeli wymagają tego
14
inne dyrektywy – nawet jeşeli dyrektywa maszynowa nie wymaga oznakowania CE w przypadku maszyn nieukończonych. 0
AUTOMATYKA
DANFOSS WSPIERA DUŃSKĄ INWESTYCJĘ
W Kopenhadze powstaje największy projekt urbanistyczny Skandynawii – dzielnica Nordhavn. Jednym z elementów inwestycji jest projekt EnergyLab Nordhavn – laboratorium dla efektywnych energetycznie technologii, w ramach którego zostaną opracowane i zademonstrowane rozwiązania energetyczne dostępne w przyszłości. Projekt ma wykazać, w jaki sposób sieć energetyczna i ciepłownicza, energooszczędne budynki oraz transport energii elektrycznej mogą zostać zintegrowane w inteligentnym, elastycznym i zoptymalizowanym systemie
energetycznym opartym w dużej mierze na energii odnawialnej. Obszar metropolitalny Kopenhagi obejmuje 40 proc. ludności Danii, toteż rozwiązania takie jak EnergyLab Nordhavn będą miały znaczący wpływ na realizację celów ogólnokrajowych. W zakresie inteligentnych komponentów w zintegrowanych systemach energetycznych przedsięwzięcie wspiera firma Danfoss. Celem jest zademonstrowanie i analiza technicznej i ekonomicznej wykonalności inteligentnej kontroli nad komponentami i systemami, które odpowiadają za zapewnienie ogrzewania i chłodzenia w budynkach. Technologie Danfoss udostępnione laboratorium zapewniają wydajność i elastyczność systemu energetycznego, a wśród ich mocnych stron są m.in. węzły cieplne dla ultraniskiej temperatury i zdalnie sterowane termostaty grzejnikowe do regulacji ogrzewania pomieszczeń. . 5
Z początkiem 2018 r. Renate Pilz przekazała prowadzenie firmy w ręce swoich dzieci – Susanne Kunschert i Thomasa Pilza, z którymi od 10 lat kierowała rodzinnym przedsiębiorstwem. Rodzeństwo będzie kontynuować wartości firmy, bazując na wspólnie opracowanej strategii. Jej elementem w przyszłości będzie m.in. promowanie stopniowej cyfryzacji przemysłu i robotyki. Renate Pilz przejęła zarządzanie firmą po przedwczesnej śmierci męża Petera Pilza, realizując jego wizję tworzenia bezpiecznych maszyn i rozwijając biznes w skali międzynarodowej. Pod jej kierownictwem z rodzinnej firmy zatrudniającej 200 pracowników Pilz stał się przedsiębiorstwem z ponad 2 tys. pracowników na świecie, a jego produkty i rozwiązania stały się synonimem bezpiecznej automatyzacji. Wynikiem pasji, z jaką Renate Pilz rozwijała działalność firmy, było m.in. stworzenie pierwszego programowalnego systemu bezpieczeństwa. Wraz z zespołem zainicjowała też opracowanie istot1-2/2018
nych norm i dyrektyw zwiększających bezpieczeństwo. Początki firmy Pilz sięgają 1948 r., kiedy Hermann Pilz założył w Esslingen hutę szkła. Początkowo zakład specjalizował się w produkcji aparatów szklanych do celów medycznych oraz przekaźników rtęciowych do aplikacji przemysłowych. Ostatecznie spółka postawiła na przekaźniki przemysłowe, zgodnie z wizją już wtedy aktywnie działającego Petera Pilza. W ten sposób doszło do przekształcenia przedsiębiorstwa i odejścia od produkcji szkła na rzecz komponentów elektronicznych.
R E K L A M A
ZMIANA POKOLEŃ W FIRMIE PILZ
Z BRANĹťY
DASSAULT SYSTĂˆMES WZMACNIA POZYCJĘ W DZIEDZINIE INĹťYNIERII SYSTEMĂ“W Firma Dassault Systèmes przejęła spółkÄ™ No Magic Inc., dziaĹ‚ajÄ…cÄ… na rynkach miÄ™dzynarodowych i specjalizujÄ…cÄ… siÄ™ w modelowaniu i inĹźynierii systemĂłw. PrzejÄ™cie No Magic wzmacnia portfolio Dassault Systèmes w zakresie rozwiÄ…zaĹ„ branĹźowych dostÄ™pnych na platformie 3DEXPERIENCE. Klienci korporacyjni, maĹ‚e firmy i profesjonaliĹ›ci dziaĹ‚ajÄ…cy w branĹźach lotniczej, obronnej, transportowej, mobilnej i innych stosujÄ… rozwiÄ…zania No Magic, ze szczegĂłlnym uwzglÄ™dnieniem flagowego produktu firmy – MagicDraw, sĹ‚uşącego do modelowania procesĂłw biznesowych, architektury, oprogramowania i systemĂłw w oparciu o pracÄ™ zespoĹ‚owÄ…. KorzyĹ›ci to dynamiczny podglÄ…d, mniejsze ryzyko
ponoszone przez przedsiębiorstwo, nişsze koszty oraz redukcja newralgicznych elementów, związanych ze złoşonością biznesu i systemów IT opartych na róşnych technologiach i standardach. Dassault Systèmes zintegruje rozwiązania No Magic z platformą 3DEXPERIENCE, uzupełniając i wzmacniając przy tym aplikacje platformy CATIA. W ten sposób stworzone zostanie jedno źródło, umoşliwiające kaşdemu uşytkownikowi wdroşenie trwałych, cyfrowych procesów 3D powiązanych m.in. z modelami architektury systemów i podsystemów oraz funkcjonalnymi, koncepcyjnymi, logicznymi i rzeczywistymi symulacjami modeli 3D. . - , 6(
RS COMPONENTS MA NOWEGO DYREKTORA SPRZEDAĹťY NA EUROPĘ WSCHODNIÄ„ Karolina Szczepaniak-Batory objęła stanowisko dyrektora sprzedaĹźy na EuropÄ™ WschodniÄ… w firmie RS Components. NajwaĹźniejsze postawione przed niÄ… zadanie to rozwĂłj i umacnianie pozycji, jakÄ… firmie udaĹ‚o siÄ™ zdobyć w tej części Europy przez ostatnie siedem lat dziaĹ‚alnoĹ›ci. Celem jest takĹźe stworzenie kompleksowej, dostosowanej do potrzeb klientĂłw oferty w ramach szeroko rozumianej branĹźy przemysĹ‚owej. – Firma RS ma szereg unikalnych atutĂłw: szerokÄ… ofertÄ™ produktowÄ… i usĹ‚ugowÄ…, doĹ›wiadczenie w handlu elektronicznym
oraz intensywnie rozwijającą się bazę klientów. Budowanie partnerstwa biznesowego między odbiorcami a dostawcami to moja wielka pasja. Chcę, aby RS stał się doradcą dla naszych klientów oraz przewidywał ich potrzeby w zakresie optymalizacji kosztów i procesów – podkreśla Karolina Szczepaniak-Batory. Nowo powołana dyrektor sprzedaşy po zdobyciu dyplomu w dziedzinie ekonomii na Uniwersytecie Poznańskim przez 12 lat pracowała w Wielkiej Brytanii dla firmy Transport for London, zdobywając doświadczenie w zarządzaniu poziomem satysfakcji klientów oraz pracy w międzynarodowym środowisku. Z firmą RS Components jest związana od 2012 r. #, ()
ABB NEGOCJUJE SPRZEDAŝ JEDNOSTKI ENTRELEC Firma ABB rozpoczęła negocjacje w zakresie przejęcia przez TE Connectivity (TE) jednostki Entrelec – biznesu złącz listwowych, wchodzącego w skład Dywizji Produktów i Systemów Elektryfikacji ABB. ABB Entrelec wykorzystuje róşnego rodzaju technologie połączeniowe, m.in. śrubowe, wtykowo-spręşynowe i spręşynowe. Firma TE jest światowym liderem w zakresie produkcji złącz i czujników. Oferuje szeroką gamę rozwiązań uşywanych m.in. w samochodach, samolotach i fabrykach. Dzięki uzupełnieniu portfolio o złącza listwowe Entrelec będzie mogła oferować kompletne systemy na potrzeby układów zasilających, sygnalizacji i łączności, z połoşeniem nacisku na działanie w trudnych warunkach środowiskowych. – Połączone oferty będą bardziej konkurencyjne pod nadzorem właścicielskim TE, co zapewni więcej korzyści klientom i pracownikom – mówi dyrektor Dywizji Produktów i Systemów Elektryfikacji w Grupie ABB Tarak Mehta. Wiele zalet wskazuje równieş Lars Brickenkamp, wiceprezes i dyrektor generalny jednostki bizne16
sowej Industrial w firmie TE. – Chęć przejęcia jest doskonałą decyzją strategiczną dla TE, która stwarza nowe moşliwości rozwoju. To waşny krok, umoşliwiający oferowanie bardziej obszernej i kompleksowej oferty produktowej, która pomoşe naszym odbiorcom w upraszczaniu ich rozwiązań oraz stymulowaniu innowacji – mówi Lars Brickenkamp, wiceprezes i dyrektor generalny jednostki biznesowej Industrial w firmie TE. ++
AUTOMATYKA
Z BRANĹťY
NOWY WYMIAR MONITORINGU
SABUR PO RAZ 17. LAUREATEM FAIR PLAY 24 listopada 2017 r. w EXPO XXI w Warszawie odbyła się jubileuszowa gala programu „Przedsiębiorstwo Fair Play�, który doczekał się juş 20 edycji. Do ostatniej zgłosiło się ponad 300 firm z całego kraju. Przez dwie dekady organizatorzy programu promującego zasady etyki przyjęli 10 690 zgłoszeń. Certyfikat „Przedsiębiorstwo Fair Play� uzyskało w tym czasie 2468 firm. Przyznano 266 statuetek, których łączna waga wyniosła 1,1 t. Do firm, które zostały docenione w tym roku, naleşy Sabur. Spółka otrzymuje certyfikat nieprzerwanie od 17 lat. Program „Przedsiębiorstwo Fair Play�, realizowany przez Instytut Badań nad Demokracją i Przedsiębiorstwem Prywatnym, a afiliowany przy Krajowej Izbie Gospodarczej, jest najstarszym ogólnopolskim programem certyfikującym w obszarze etyki i społecznej odpowiedzialności biznesu. , !-
PROTOTYPOWANIE URZÄ„DZEĹƒ IoT CORAZ PROSTSZE Rynek Internetu Rzeczy do 2020 r. bÄ™dzie wart 1,5 bln zĹ‚. Nowe technologie sÄ…Â juĹź stosowane niemal w kaĹźdej branĹźy i dziedzinie Ĺźycia, a coraz wiÄ™cej firm stawia na innowacje i opracowuje koncepcje rozwiÄ…zaĹ„ usprawniÄ…cych pracÄ™. WĹ›rĂłd nich sÄ…Â urzÄ…dzenia Internetu Rzeczy, ktĂłre obecnie moĹźna juĹź realizować we wĹ‚asnym zakresie. UmoĹźliwiajÄ… to np. platforma Hexiwear czy specjalne zestawy pĹ‚ytek deweloperskich, ktĂłre moĹźna dowolnie zaprogramować – np. pĹ‚ytki szwajcarskiej firmy u-blox stanowiÄ…ce kompleksowe zestawy startowe do prototypowania urzÄ…dzeĹ„ IoT. MoĹźna teĹź korzystać z pomocy specjalistycznych firm. Pod koniec 2016 r. polska firma Comarch otworzyĹ‚a IoT Lab, w ktĂłrym Ĺ›wiadczy nie tylko usĹ‚ugi opracowywania koncepcji i prototypowania urzÄ…dzeĹ„ Internetu Rzeczy, lecz takĹźe ich produkcji. PomysĹ‚ na zbudowanie urzÄ…dzenia IoT moĹźna takĹźe zrealizować z pomocÄ… polskiego oddziaĹ‚u Cybercom. – Prototypowanie to usĹ‚uga skierowana do szeroko pojÄ™tego biznesu. Polega na świadczeniu usĹ‚ug deweloperskich zwiÄ…zanych z tworzeniem bardzo innowacyjnych rozwiÄ…zaĹ„. Nastawiamy siÄ™ na to, Ĺźe chcemy przygotować koncepcjÄ™, ale teĹź prezentacjÄ™ i zasymulować pierwsze dziaĹ‚anie urzÄ…dzeĹ„, systemĂłw, rozwiÄ…zaĹ„, ktĂłrych jeszcze nikt nie prĂłbowaĹ‚ wdroĹźyć – mĂłwi RafaĹ‚ Rudnicki z firmy Cybercom Poland.
Pojawienie się Internetu Rzeczy, rosnące zapotrzebowanie na dane dostępne w czasie rzeczywistym, a takşe rosnące potrzeby związane z monitorowaniem i śledzeniem tych danych, sprzyjają rozwojowi technologii urządzeń do noszenia, stosowanych w sektorze przemysłowym. Okulary, bransoletki, zakładane na głowę wyświetlacze rozszerzonej rzeczywistości (AR), noszone kamery mobilne itp. są wyposaşone w zaawansowane czujniki, technologię rozpoznawania głosu, pomoce wizualne czy ekrany dotykowe, co zwiększa bezpieczeństwo i zapewnia łatwy dostęp do danych. – Postępująca miniaturyzacja oraz coraz bardziej zaawansowane materiały spowodują, şe urządzenia do noszenia będą stawały się jeszcze mniejsze, natomiast ich komponenty elektroniczne staną się częścią ludzkiego ciała – przewiduje Ranjana Lakshmi Venkatesh Kumar, analityk działu TechVision w firmie Frost&Sullivan. Zakres zastosowań tego rodzaju urządzeń szybko się rozszerza, ale duşe koszty inwestycji i niepełne wsparcie oferowane przez obecne platformy sprawiają, şe ich wdraşanie w sektorze przemysłowym przebiega wolno. Niektóre firmy są równieş sceptycznie nastawione do moşliwości bezproblemowego zintegrowania nowych technologii z obecnymi procesami roboczymi. – W ciągu najblişszych 2–5 lat spodziewamy się jednak znaczącego przełomu na rynku urządzeń do noszenia. Postępująca cyfryzacja zmieni obecny sektor przemysłowy w branşę „smart�, w której uşytkownicy wewnętrzni oraz klienci zewnętrzni będą podłączeni do procesów łańcucha dostaw, a współpraca człowiek-maszyna pozwoli zwiększyć wydajność i świadomość uşytkowników oraz poprawi warunki pracy – ocenia przedstawicielka Frost&Sullivan. 9 *,-
1 R E K L A M A
& 7 . ) 7 8 7 7 ) ) ) (
1-2/2018
17
PRODUKTY
EATON STAWIA NA OPC UA
Ĺ ATWY POMIAR POZIOMU
Firma Eaton oferuje producentom maszyn i systemĂłw kilka opcji umoĹźliwiajÄ…cych przygotowanie sprzÄ™tu IoT. Zintegrowany system wizualizacji i sterowania z pojemnoĹ›ciowÄ… technologiÄ… wielodotykowÄ… – XV300 z wbudowanym serwerem OPC UA (dostÄ™pny w wersji 15Ë? i w wersjach 7Ë? i 10,1Ë?) jest idealny do kompaktowych maszyn z systemem sterowania CoDeSys. W poĹ‚Ä…czeniu z oprogramowaniem do wizualizacji Galileo wspomaga wdraĹźanie nowoczesnych koncepcji operacyjnych. Inteligentny system oprzewodowania i łącznoĹ›ci firmy Eaton pozwala tworzyć zamkniÄ™te, odporne na manipulacje ukĹ‚ady zapewniajÄ…ce ciÄ…gĹ‚e bezpieczeĹ„stwo – od rozrusznikĂłw silnika po chmurÄ™. W przypadku zastosowaĹ„ o wysokich wymaganiach wydajnoĹ›ci Eaton oferuje sterownik XC300 CoDeSys z serwerem zintegrowanym z OPC UA. XV300 moĹźe być stosowany jako urzÄ…dzenie operatorskie do wizualizacji i poĹ‚Ä…czenia z chmurÄ… bez wizualizacji, poniewaĹź moĹźna go z łatwoĹ›ciÄ… uzupeĹ‚nić o OPC UA.
Firma Balluff oferuje samoprzylepną głowicę czujnika pojemnościowego o stopniu ochrony IP64 przeznaczoną do bezkontaktowego, ciągłego pomiaru poziomu na nieprzewodzących naczyniach i zewnętrznych ściankach rur wykonanych ze szkła, tworzywa sztucznego lub ceramiki. Dzięki samoprzylepnej powierzchni elastyczna głowica o zakresie pomiarowym do 850 mm moşe być dowolnie przycinana (minimum 108 mm) i łatwo mocowana do ścianek pojemników, bez pomocy dodatkowych akcesoriów. W przypadku przewodzących mediów dopuszczalna grubość ścianki wynosi 2–6 mm, a dla mediów nieprzewodzących (oleje) oraz materiałów sypkich są to maksymalnie 2 mm. Czujnik jest przeznaczony do współpracy ze wzmacniaczami BAE z oferty Balluff. Opcjonalny wzmacniacz umoşliwia ciągłą sygnalizację poziomu w całym zakresie pomiarowym i wyprowadzanie wyników w postaci analogowej (0–10 V, 4–20 mA), przez interfejs IO-Link lub w postaci sygnałów informujących o przekroczeniu ustalonej wartości minimalnej czy maksymalnej. Zarówno interfejs IO-Link, jak i wzmacniacz analogowy cechują się szerokimi moşliwościami konfiguracji.
0
+
-55
R E K L A M A
$XWRUVNL SURMHNW L UHDOL]DFMD
-Xġ Z PDUFX 029,'$ ]DSUDV]D GR XG]LDýX Z PDVWHUFODVV
ZLĂ•FHM LQIRUPD FML QD VWUR QLH ZZZ PR YLGD FR P SO
0$5&$ :52&Ăź$:
.:,(71,$ 7<&+<
%(=3,(&=(Ăž67:2 : 0$*$=<1,( , &(17580 '<675<%8&<-1<0
)$&725,(6 7285 ] ZL]\WĂ Z
] ZL]\Wà Z &HQWUXP ORJLVW\F]QR PDJD]\QRZ\P :DUV]WDW\ ] Z\NýDGHP HNVSHU\PHQWDOQ\P
:<%8&+ 32Äś$5 : 0$*$=<1,(
18
3U]HP\VĂ˝ D EH]SLHF]HĂżVWZR Z PDJD]\QLH G\VNXVMD
Ȇ
NDġGD ZL]\WD SRSU]HG]RQD PHU\WRU\F]QĂ SUHOHNFMĂ
Ȇ
VWUDWHJLH ]DU]à G]DQLD SURGXNFMà ] U¯ġQ\FK NUDM¯Z
Ȇ
LQVSLUDFMH ] U¯ġQ\FK EUDQġ AUTOMATYKA
PRODUKTY
BEZPIECZEĹƒSTWO AKPiA W NIEZWYKĹ EJ POSTACI TERMITRAB complete to najnowsza rodzina ogranicznikĂłw przepięć stosowanych do ochrony obwodĂłw AKPiA. ZapewniajÄ… ochronÄ™ nawet 572 torĂłw sygnaĹ‚owych w przeliczeniu na jeden metr szyny montaĹźowej. Wszystkie ograniczniki z rodziny TERMITRAB complete majÄ… „kanaĹ‚ monitorowaniaâ€?. Dodatkowe moduĹ‚y zdalnej sygnalizacji, dostÄ™pne jako opcja, monitorujÄ… stan ogranicznikĂłw za pomocÄ… bariery fotoelektrycznej wewnÄ…trz tego kanaĹ‚u. Zasada dziaĹ‚ania tego typu sygnalizacji jest bardzo prosta. W sytuacji przeciÄ…Ĺźenia nastÄ™puje odĹ‚Ä…czenie jednego z elementĂłw, mechanizm oddzielajÄ…cy zamyka kanaĹ‚ monitorowania i wysyĹ‚any jest komunikat zbiorczy. Uszkodzone urzÄ…dzenie jest wykrywane lokalnie na postawie wskaĹşnika stanu, dziaĹ‚ajÄ…cego czysto mechanicznie, bez dodatkowej energii pomocniczej. Oznacza to, Ĺźe stan ogranicznikĂłw jest na bieşąco monitorowany, co umoĹźliwia szybkÄ… reakcjÄ™ w przypadku ich uszkodzenia.
TERMITRAB complete spełnia wymagania normy PN-EN 62305-3 i umoşliwia badanie elektrycznego stanu wkładek ograniczników przepięć, za pomocą przenośnego laboratorium Checkmaster 2. Ograniczniki przepięć z nowej rodziny wyposaşone są w dodatkowe funkcje, takie jak noşe rozłączne – pozwalające na odseparowanie linii pomiarowej na potrzeby testów, bądź pomiarów, wkładki wtykowe podnoszące w znacznym stopniu funkcjonalność i wygodę uşytkowania oraz poziomy napięć roboczych. Te środki ochrony mają certyfikaty GL, UL, IECEx i ATEX. PHOENIX CONTACT Sp. z o.o. - 3 + - 7 :;<:=/ !- >?
:@<>@; 7 3 ;@ >=A BC @B 7773) 3 (
INTELIGENTNE ZASILANIE Z WYKORZYSTANIEM DC MICROGRID Microgrids (mikrosieci) to małe, niezaleşne systemy zarządzania energią, wykorzystywane do zasilania większych budynków. Poniewaş z reguły pozyskują one energię zarówno ze źródeł tradycyjnych jak i odnawialnych, są wyjątkowo proekologiczne. Ponadto dzięki swojej samowystarczalności, są niezawodnymi dostawcami energii w przypadku awarii standardowego zasilania wsku-
tek anomalii pogodowych lub wyłączenia elektrowni ze względów bezpieczeństwa. Dodatkowo, w przeciwieństwie do systemów konwencjonalnych, mikrosieć Bosch DC Microgrid działa w oparciu o prąd stały DC), a nie przemienny AC, co pozwala jej zaoszczędzić do 10% energii w porównaniu do elektrowni konwencjonalnych. +
R E K L A M A
1-2/2018
19
PRODUKTY
NOWE ZĹ Ä„CZA I KABLE RS PRO
PROJEKT SHERLOCK – MODUŠSZTUCZNEJ INTELIGENCJI
Nowa gama produktów RS Pro obejmuje wodoodporne złącza klasy IP68 w wytrzymałych, plastikowych obudowach, w opcjach do połączeń kablowych i montaşu panelowego (wycięcia 13, 17 i 21 mm). Nowością są zmywalne złącza M8 i M12 o klasie ochrony IP69K, idealne do branşy spoşywczej i napojów. Są to złącza w plastikowej obudowie, z nakrętkami łączącymi ze stali nierdzewnej, i zapewniają odporność na środki chemiczne i olej. Ofertę uzupełniają nowe bezhalogenowe przewody łączeniowe, które nadają się do stosowania zarówno w biurach, jak i środowiskach przemysłowych. Kolejnym nowym produktem są białe złącza zasilające DC, idealne do wielu zastosowań medycznych i konsumenckich. Dostępne wielkości odmian 2,1 mm oraz 2,5 mm złącza 12 V/5 A są dostępne w opcjach z końcówkami lutowniczymi lub do montaşu na płytce drukowanej. W ofercie przewidziano takşe zaciskowe listwy wtykowe PCB z aprobatą UL i VDE, w wersjach o róşnym rozstawie styków.
Całkowicie nowy moduł sztucznej inteligencji uczy się specyficznych aplikacji i ostrzega operatorów o błędach oraz podpowiada rozwiązania. Inteligentny algorytm analityczny jest dostarczany z modułem instalowanym bezpośrednio w kasecie sterownika. Moduł Project Sherlock wykorzystuje nowatorskie, oparte na prawach fizyki, modelowanie do „uczenia się� aplikacji zarządzanych przez sterownik. W celu identyfikacji zadań, algorytm przeszukuje zmienne sterownika lub umoşliwia uşytkownikowi wybór obiektu do modelowania, jego wejść i wyjść w instrukcji add-on (AOI). Project Sherlock błyskawicznie uczy się w oparciu o strumień danych przepływających przez sterownik, tworząc model w ciągu kilku minut. Nie są wymagane do tego ogromne ilości danych historycznych ani udostępnianie danych poza warstwę automatyki. Po zbudowaniu modelu diagnozowanego procesu moduł Project Sherlock w sposób ciągły monitoruje działanie, wyszukując anomalii względem zidentyfikowanego, zasadniczego przebiegu. Po wykryciu problemu układ generuje alarm wyświetlany na ekranie panelu lub komputera.
#, ()
# 7
- (
R E K L A M A
20
AUTOMATYKA
PRODUKTY
PALLET CONTROL PC 6000 DO BEZNAPOROWEGO TRANSPORTU PALET Grupa Interroll oferuje obsługę palet w systemie transportu beznaporowego. Nowa jednostka sterująca Pallet Control 6000 jest kluczowym elementem całego systemu, obejmującego takşe rolki przenośnika, sterowniki MultiControl i napędy paletowe Pallet Drive. Całość pracuje przy napięciu zasilania 400 V AC. Rozwiązanie eliminuje potrzebę scentralizowanego okablowania sterowników PLC oraz ich programowania. Zintegrowana funkcja łagodnego rozruchu zmniejsza początkowy moment obrotowy, co jednocześnie zmniejsza obciąşenie wszystkich elementów mechanicznych, zapewniając optymalne przyspieszenie palet. Konfigurator Pallet Control pozwala łatwo zmieniać parametry lub modyfikować kierunek obrotu za pośrednictwem
gniazda USB, bez potrzeby przenoszenia i przełączania kabli. Natęşenie prądu i moc są monitorowane, a bieşący status jest wyświetlany. Ponadto wyświetlany jest całkowity czas pracy poszczególnych napędów Pallet Drive, co umoşliwia zapobiegawcze przeprowadzanie niezbędnych czynności konserwacyjnych, redukując do minimum czas ewentualnych przestojów. Styk zabezpieczenia termicznego i ciągła analiza poboru prądu zabezpieczają napędy Pallet Drive przed przeciąşeniem. Opcjonalny hamulec moşe być aktywowany z Pallet Control. System nadaje się do transportu palet o masie do 1250 kg przy szybkości przesuwu do 0,22 m/s. %
ZŠĄCZA HAN M23 POWER DO PRZEWODZENIA WYSOKICH PRĄDÓW Złącza Han M23 przeznaczone są do transmisji sygnałów oraz zasilania. Najnowsze wersje Power przeznaczone są do zasilania. Zakres aplikacji, w których moşliwe jest ich zastosowanie jest szeroki – technologia napędowa, trudne warunki, wibracje, konieczność ochrony przed wnikaniem wody, płynów, kurzu, a takşe miejsca, w których naleşy zastosować ekranowanie przed wpływem zewnętrznych pól elektromagnetycznych. Solidna obudowa złączy Han M23 zapewnia stopień ochrony IP67/69K w pozycji zamkniętej. Dzięki beznarzędziowemu montaşowi, złącze to nadaje się zarówno do montaşu obiektowego jak równieş przy produkcji seryjnej. Kontakty mocy umoşliwiają osiągnięcie napięcia 630 V AC oraz natęşenia prądu 28 A. Duşe
obciąşenia mogą być przesyłane za pomocą złącz o małej powierzchni. Seria złączy Han M23 zawiera szeroki zakres obudów – proste, kątowe, obrotowe, róşne wersje gniazd, tak aby moşliwe było optymalne dopasowanie złącza do potrzeb aplikacji. Wkłady serii Han M23 sygnałowe (od 6 do 19 pinów) oraz Power (od 6 do 9 pinów) są kompatybilne łączeniowo z innymi złączami M23 dostępnymi na rynku. HARTING Polska Sp. z o.o. - 3 .- @@/ :C<CD; 7 3 ;@ >:D A@ ;@/ 5 ;@ >:B CD @> <( ) E 3 ( 7773 3)
INTELIGENTNY ROBOT O „LUDZKICH DŠONIACH� Firma Epson wprowadziła na rynek roboty wyposaşone w dłonie zaprojektowane na wzór ludzkich kończyn górnych. WorkSense W-01 powstał z myślą o pracy przy produkcji zaawansowanych technologii. Najnowszy wynalazek wyposaşony został w cztery kamery umieszczone na głowie robota i dwie znajdujące się w jego rękach, co daje mu szerokie pole widzenia i umoşliwia wykonywanie skomplikowanych zadań z niespotykaną precyzją. Robot WorkSense W-01, podobnie jak człowiek, widzi otaczającą go rzeczywistość w 3D z łatwością wykrywa obiekty nawet jeśli z jakiejś przyczyny ich połoşenie ulegnie zmianie. Dzięki wykorzystaniu sztucznej inteligencji, robot moşe kaşdego dnia pracować nad innym zadaniem 1-2/2018
w odmiennych lokalizacjach i nie wymaga dodatkowego programowania. W ten sposób moşe z łatwością dopasowywać się do nagłych zmian w produkcji. O tym, şe WorkSense W-01 moşna skategoryzować jako humanoida, czyli robota posiadającego ludzkie cechy, świadczy równieş fakt, şe jego dłonie uzbrojone zostały w specjalne czujniki dotyku, dzięki którym moşe on kontrolować siłę nacisku podczas wykonywania zleconych mu zadań. W ten sposób producenci zadbali, by przedmioty, nad którymi pracuje, nie uległy zniszczeniu. Taka zdolność przydaje się szczególnie podczas podnoszenia i przekładania produktów. 0)
21
PRODUKTY
TESTERY ELEKTRYCZNE FLUKE T6-600 I T6-1000
EPLAN COGINEER W CHMURZE OBLICZENIOWEJ
Testery elektryczne Fluke T6-600 i T6-1000 korzystają z nowoczesnej, bezkontaktowej metody wykrywania prądu, dzięki czemu pozwalają szybko, bezpiecznie i niezawodnie wykonywać pomiary napięcia. Technologia FieldSens, wykorzystana w testerach T6-600 i T6-1000 zastępuje tradycyjne próbniki elektryczne i mierniki przewodowe z konstrukcją o kształcie otwartych cęgów, w której to cęgi nasuwa się na przewodnik, celem wykrycia napięcia w nim. W ten sposób możliwe jest wykonywanie pomiarów napięć do 1000 V AC. Opisana technika pozwala na jednoczesne wykonanie pomiarów True RMS napięć i prądów. Umożliwia wykonywanie pomiarów w sytuacjach, w których dotąd wydawało się to niemożliwe, np. w ciasnych skrzynkach połączeniowych, czy w przypadku przewodników, których końcówki nie są dostępne. Technologia FieldSense została użyta w przyrządzie weryfikującym Fluke PRV240FS do szybkiego, bezpiecznego i pewnego sprawdzania, czy mierniki FieldSense pracują poprawnie.
Platforma EPLAN to oprogramowanie do łatwego i szybkiego generowania schematów elektrycznych i projektów z zakresu pneumatyki i hydrauliki, zwiększające poziom automatyzacji. EPLAN Cogineer, bazujący na Microsoft Azure przenosi automatyczne generowanie schematów do chmury obliczeniowej. Microsoft Azure umożliwia zapis, archiwizację i kontrolę wersji bez angażowania czasu użytkowników, nie wymaga szczegółowej wiedzy. Kluczowa pozostaje łatwość obsługi EPLAN Cogineer – każdy użytkownik EPLAN może rozpocząć pracę, bazując na istniejących makropoleceniach oraz tworzyć zbiory reguł i konfiguratory bez znajomości programowania. Obszary funkcjonalne Designer i Project Builder rozpoczynają swoje działanie bezpośrednio w chmurze. Rejestracja użytkownika i konfiguracja są osadzone w Platformie EPLAN. Biblioteki i konfiguratory są dostarczane przez Microsoft Azure lub zapisywane w chmurze, dzięki czemu zawsze dostępa jest najbardziej aktualna wersja projektu z dowolnego miejsca na świecie. Jest to najnowocześniejsza metoda pracy.
9
( @C
0 F &
R E K L A M A
22
AUTOMATYKA
PRODUKTY
PRZEWODY W KOMPAKTOWYCH OBUDOWACH HAN-ECO Seria Han-Eco została poszerzona o dwa nowe rozwiązania – obudowy w rozmiarach 6B i 10B z wejściem kablowym M40. Umoşliwiają one uşytkownikowi wykorzystanie cech przewodów o duşych przekrojach w obudowach o kompaktowych rozmiarach. Dzięki temu uşytkownik moşe zwiększyć wielkość przesyłanej mocy. Na małej przestrzeni mogą być zastosowane cztery moduły Han-Modular. Natomiast wejście kablowe M40 udostępnia dostateczną przestrzeń do wprowadzenia przewodów o duşych przekrojach, co umoşliwia stosowanie rozwiązań wysokoprądowych. Powiększone obudowy wtyczek Han-Eco 10B to znacznie większe moşliwości jeśli chodzi o okablowanie w porównaniu do standardowych typów. Przedłuşone obudowy mogą sprostać wymaganiom nawet najbardziej wymagają-
cych aplikacji pod kątem okablowania. Niepraktyczne rozwiązania, takie jak adaptery i/lub rozszerzenia mogą być juş pominięte. Przekłada się to na oszczędność czasu i kosztów. W nowych rozwiązaniach zostały zachowane główne zalety serii Han-Eco, tj. lekkie złącza z tworzywa są łatwe w montaşu i odporne na korozje, dające elastyczne moşliwości montaşowe. Zintegrowane ramki i dławnice kablowe redukują liczbę wymaganych do zastosowania elementów. HARTING Polska Sp. z o.o. - 3 .- @@/ :C<CD; 7 3 ;@ >:D A@ ;@/ 5 ;@ >:B CD @> <( ) E 3 ( 7773 3)
ROZWIÄ„ZANIE ĹšWIATĹ OWODOWE DO TRUDNYCH ZASTOSOWAĹƒ DrÄ…Ĺźeniu tuneli i wykopaliskom towarzyszÄ… trudne warunki i wysokie wymagania. DĹ‚ugie dystanse w poĹ‚Ä…czeniu z duşą iloĹ›ciÄ… przesyĹ‚anych danych sprawiajÄ…, Ĺźe zastosowanie Ĺ›wiatĹ‚owodĂłw moĹźe być idealnym rozwiÄ…zaniem dla przemysĹ‚owego Ethernetu. HARTING wprowadziĹ‚ do oferty dedykowane rozwiÄ…zanie Ĺ‚Ä…czeniowe dla Ĺ›wiatĹ‚owodowej transmisji danych w trudnych Ĺ›rodowiskach. DziÄ™ki temu zastosowanie HD-TV nie jest juĹź problematyczne w przypadku maszyn i systemĂłw – wĹ‚Ăłkna Ĺ›wiatĹ‚owodowe sÄ…Â bezpiecznie upakowane w zĹ‚Ä…czu w taki sposĂłb, Ĺźe wszelkie zabrudzenia, w tym kurz i woda, nie zagraĹźajÄ… transmisji. Regularne Ĺ‚Ä…czenie/rozĹ‚Ä…czanie okablowania w trudnych warunkach Ĺ›rodowiskowych jest znacznie mniej problema-
tyczne w porównaniu do standardowego okablowania światłowodowego. Takşe przedłuşanie przewodu światłowodowego jest łatwe i proste bez względu na jego połoşenie. Czoła łączeniowe są takie same po obu stronach (brak klasycznego rozgraniczenia na wtyki i gniazda), przez co dodatkowe adaptery nie są potrzebne. Uşytkownik oszczędza czas i koszty, nie musi kontrolować stosowanych końcówek. HARTING Polska Sp. z o.o. - 3 .- @@/ :C<CD; 7 3 ;@ >:D A@ ;@/ 5 ;@ >:B CD @> <( ) E 3 ( 7773 3)
SILNIKI FAULHABER DO POMP INSULINOWYCH Pompy insulinowe wielu producentów mają jest podobną budowę – ampułka z insuliną wstrzykiwaną do organizmu za pomocą pompy na baterię przez cewnik i kaniulę. Niewielki silniczek wypycha zatyczkę ampułki z insuliną przez gwintowany pręt, uwalniając insulinę. Silnik poddany jest rygorystycznym wymaganiom. Aby ograniczyć masę noszonego przyrządu, silnik musi być kompaktowy; jego średnica nie moşe przekraczać 10 mm. Silnik musi być niezawodny i precyzyjny, poniewaş zbyt mała lub zbyt duşa ilość insuliny byłaby szkodliwa dla pacjenta. Od jego niezawodności moşe zaleşeć ludzkie şycie. Poniewaş insulina musi być wstrzykiwana do organizmu co kilka minut, silnik musi zatrzymywać się i uruchamiać w regularnych odstępach czasu. Ponadto silnik 1-2/2018
musi pracować wydajnie ze względu na zasilanie z baterii. Aby sprostać wymaganiom, producenci pomp insulinowych zaufali silnikom miniaturowym z SchÜnaich. Stosowane są róşne silniki Faulhaber: silniki ze szczotkami z metali szlachetnych, silniki bezszczotkowe z technologią dwubiegunową i silniki krokowe. Seria 0816‌SR to przykład silników miniaturowych z komutacją z metali szlachetnych. Bezszczotkowe silniki DC serii 0620‌B i 0824‌B mają niezwykle długą şywotność. Precyzyjne sterowanie dawką umoşliwia czujnik analogowy Halla. 9 - !
23
PRODUKTY
FLIR ONE Pro DO POMIARÓW TERMOWIZYJNYCH RS Components ma w swojej ofercie nowy system obrazowania termicznego FLIR ONE Pro obsługiwany przez urządzenia mobilne. Dzięki zwiększonej rozdzielczości czujnika rzędu 160 × 120, innowacyjnemu układowi VividIR zapewniającemu większą ostrość obrazu oraz nowym funkcjom aplikacji interfejsu użytkownika, ten model z serii FLIR ONE stanowi najlepszy przyrząd dla majsterkowiczów i profesjonalistów. Aplikacja umożliwia ładowanie uzyskanych obrazów termicznych bezpośrednio do kamery smartfona. Nowy przyrząd zachowuje wiele funkcji poprzedników, w tym technologię MSX umożliwiającą połączenie obrazów termicznych z wyrazistymi szczegółami w kolorze z kamery smartfona, a w efekcie uzyskanie większej jasności wyników pomiarów i możliwości ich
łatwiejszej interpretacji. Moduł jest także wyposażony w innowacyjne, regulowane złącze OneFit, które ułatwia mocowanie modułu. Typowe zastosowanie urządzenia obejmuje wykrywanie problemów, takich jak utrata energii, uszkodzenia spowodowane przez wodę lub usterki elektryczne. Przyrząd nadaje się do diagnozowania usterek w motoryzacji, analizy obwodów elektrycznych, m.in. zasilaczy czy falowników. Wytrzymała konstrukcja jest odporna na zużycie i na upadki z wysokości do 1,8 m. Dostępne są dwie wersje – ze złączem micro-USB do urządzeń z systemem Android oraz ze złączem Lighting do urządzeń obsługiwanych w systemie iOS. #, ()
FARNELL ELEMENT14 WPROWADZA CYPRESS PSOC 6 BLE PIONEER KIT Farnell element14 poszerzył ofertę o zestaw Cypress PSoC 6 BLE Pioneer Kit przeznaczony dla inżynierów rozpoczynających prace nad projektami IoT. Zestaw bazuje na nowym mikrokontrolerze PSoC 6 opracowanym przez firmę Cypress Semiconductor Corp. Mikrokontroler PSoC 6 rozwiązuje problem typowy dla nowopowstających urządzeń IoT, które zarówno wymagają wysokiej wydajności przetwarzania danych, jak i małego poboru mocy, bez jakichkolwiek kompromisów. Układy PSoC 6 zawierają dwa rdzenie ARM Cortex-M4 i jeden Cortex-M0+, które zapewniają zarówno dużą wydajność, jak i wysoką sprawność pod względem zużycia mocy. Ponadto cechują się najlepszym w branży poborem prądu 22 µA/MHz w trybach aktywnej pracy.
PSoC 6 są najbardziej elastycznymi układami w swojej klasie, pod względem możliwości dostosowania ich do potrzeb projektu. Dodatkowym atutem jest zintegrowane sprzętowo bezpieczne środowisko Trusted Execution Environment (TTE) z obszarem do bezpiecznego przechowywania danych. Zestaw PSoC 6 BLE Pioneer Kit pozwala inżynierom na szybkie rozpoczęcie prac z mikrokontrolerem PSoC 6 i skrócenie czasu potrzebnego na wprowadzenie urządzeń IoT na rynek. Jest kompatybilny z Arduino, łatwy w użyciu i ma zintegrowane układy peryferyjne, np. moduł Bluetooth Low Energy oraz interfejs pojemnościowych czujników dotykowych Cypress CapSense. 9
( @C
SYSTEM ABSOLUTNEGO POMIARU POZYCJI WINDY Firma Fritz Kübler GmbH oferuje LEB01 – innowacyjny system absolutnego pomiaru pozycji windy. Opiera się on na współpracy kompaktowej głowicy optycznej z perforowaną taśmą pomiarową wykonaną ze stali nierdzewnej. Optyczna metoda pomiaru sprawia, że system jest odporny na pola magnetyczne. LEB01 dzięki absolutnemu pomiarowi pozwala na ustalenie pozycji kabiny nawet po awarii zasilania. Oprócz zapewnienia bardziej precyzyjnego pozycjonowania, pozwala również na wyeliminowanie dodatkowych komponentów, takich jak czujniki magnetyczne. Takie rozwiązanie umożliwia redukcję kosztów, skrócenie czasu instalacji i konserwacji. Ko-
24
lejnym atutem LB01 jest szybki i prosty proces montażowy. W przypadku modernizacji lub wdrożenia nowego projektu ten niezwykle kompaktowy system może być wykorzystany również w najciaśniejszych miejscach intalacji. System współdziała z interfejsami: CAN, CANopen, CanopenLift, SSI oraz RS-485. System LEB01 zapewnia pomiar do 392 m, przy prędkości do 5 m/s (10 m/s na życzenie klienta) zachowując precyzję pomiaru o rozdzielczości 1 mm. Długość taśmy pomiarowej dostosowuje się do potrzeb klient, który może również sam ją skracać. System zapewnia ciągłość pracy w zakresie temperatury –5 °C do +70 °C. G!
AUTOMATYKA
PRODUKTY
WIELOFUNKCYJNY MIERNIK ULTRADĹšWIĘKĂ“W SDT-200 to wielofunkcyjny miernik ultradĹşwiÄ™kĂłw. UmoĹźliwia wykrywanie przeciekĂłw spręşonego powietrza oraz próşni. Pozwala na kontrolÄ™ warunkĂłw pracy odwadniaczy, zaworĂłw, przekĹ‚adni i łoĹźysk oraz inspekcjÄ™ urzÄ…dzeĹ„ elektrycznych o napiÄ™ciach powyĹźej 2 kV w kierunku wystÄ™powania wyĹ‚adowaĹ„ niezupeĹ‚nych. Miernik moĹźna wyposaĹźyć w generator ultradĹşwiÄ™kĂłw, pozwalajÄ…cy na sprawdzenie szczelnoĹ›ci w miejscach, gdzie wystÄ™puje ciĹ›nienie lub podciĹ›nienie (np. grodzie, Ĺ›luzy, uszczelki drzwi). UrzÄ…dzenie zaprojektowano w sposĂłb pozwalajÄ…cy na zmianÄ™ lub modyfikacjÄ™ jego parametrĂłw zaleĹźnie od prowadzonych
inspekcji. Miernik wykonuje pomiary statyczne (liczbowe) – charakteryzują one energię sygnału lub amplitudę. Wynik pomiaru składa się z wartości RMS, Max RMS, Peak (wartość szczytowa) oraz Crest Factor (współczynnik szczytu). SDT200 jest wyposaşony w pamięć wewnętrzną, współpracuje z oprogramowaniem DataDump do kopiowania danych do plików programu Excel. Miernik z powodzeniem moşe być stosowany do sprawdzenia szczelności zaworów, inspekcji układów hydraulicznych, testów szczelności i wykrywania kawitacji pomp. %
CLIMO MONITORUJE JAKOŚĆ POWIETRZA Climo to inteligentne rozwiązanie do monitoringu mikroklimatu. Umoşliwia w czasie rzeczywistym pomiar i ocenę jakości powietrza – w tym stęşenie dwutlenku węgla i tlenków azotu; i innych zanieczyszczeń a takşe temperaturę i wilgotność względną. Urządzenie jest sto razy mniejsze niş konwencjonalne systemy, a jego koszt to zaledwie 1/10 ceny tego typu systemów. System Climo otrzymał nagrodę targów CES Honoree Innovation Award w kategorii Smart Cities. + . ) 7 8 7 7 ) ) ) (
R E K L A M A
V
1-2/2018
25
ROZMOWA
Inwestycja
w bezpieczeństwo to wymierne korzyści
(/ 8 ) ) 7 L ! ) 7 ( ) - 8 / - ! 7 8 7 ) 7 / 7 7 7 L 7 ! ) 7
( 7 ( M- ( (/ ( 3 ! ) 7 (
7 N ( , ( < 3
Jak ocenia Pan świadomość wagi i roli bezpieczeństwa maszyn w naszym kraju? Zdecydowanie pozytywnie, zwłaszcza w ostatnich kilku latach zauwaşalna jest wyraźna zmiana na korzyść. Widoczne jest teş coraz większe zainteresowanie szkoleniami w tym zakresie, które nie wynika z niskiego stanu wiedzy, lecz właśnie ze wzrostu świadomości, w tym świadomości braków. Efektem wzrostu zapotrze26
bowania na profesjonalne seminaria dotyczące bezpieczeństwa maszyn jest większa liczba szkoleń profilowanych pod kątem potrzeb danej firmy, które organizujemy na zamówienie odbiorców w ich siedzibach. W tym roku, w związku z rosnącym zainteresowaniem tą tematyką, planujemy takşe szkolenia otwarte. Czy jakieś branşe w Pana opinii zasługują na wyróşnienie w zakresie
realizacji załoşeń bezpieczeństwa w praktyce? Nie chciałbym faworyzować şadnej z branş, bo w kaşdej z nich zdarzają się zarówno firmy bardzo dbające o poziom bezpieczeństwa pracy przy maszynach, jak i takie, w których wiele moşna byłoby poprawić. Gdybym jednak miał wymienić te najbardziej „bezpieczne�, to pewnością naleşy do nich sektor automotive. Dotyczy to nie tylko fabryk produkujących samochody, ale AUTOMATYKA
ROZMOWA
Fot. Schmersal-Polska
również wytwarzających komponenty do nich, np. poduszki powietrzne, fotele, układy wydechowe, zawieszenia, hamulce itp. Inna branża warta uwagi w tym aspekcie to przemysł drzewny, który tym bardziej zasługuje na uznanie, że często są to firmy rodzime, które nie są powiązane z obcym kapitałem, nie korzystają ze wsparcia finansowego z zagranicy i same ustawiają sobie wysoko poprzeczkę w zakresie standardów bezpieczeństwa, a nie mają je odgórnie narzucone przez zagranicznego właściciela. Wysokie standardy panują również w fabrykach mebli, produkcji kosmetyków czy żywności. Wzrost świadomości bezpieczeństwa to bardzo pozytywny sygnał, ale czy przekłada się to na większą skłonność do inwestycji w tym obszarze? Istnieją firmy, które na poprawę bezpieczeństwa wydają fortunę. Znam przypadki takich, w których wypadki zdarzają się sporadycznie, a mimo to wciąż inwestują w poprawę bezpieczeństwa i stawiają maszynom bardzo wysokie wymagania. Nadal jednak niemało jest odbiorców, których trzeba przekonywać do inwestowania w bezpieczeństwo, zwłaszcza, że jest to przedsięwzięcie, którego efektów na pierwszy rzut oka nie widać. Tymczasem trzeba pamiętać, że koszty ponoszone na poprawę bezpieczeństwa często mogą okazać się niższe niż koszty przestojów, napraw, odszkodowań itp. Wypadek jest zawsze równoznaczny z krótszym lub dłuższym przestojem urządzenia. W przypadku poważniejszych skutków trwa on co najmniej kilka dni, a jeśli zawinił nie błąd ludzki, lecz konstrukcja maszyny czy systemu sterowania albo ocena ryzyka, może trwać bardzo długo, a w skrajnych przypadkach może oznaczać nakaz wycofania maszyny z użytkowania, co powoduje poważne straty finansowe dla zakładu. Procedury roszczeniowe, sądowe, ugodowe itp. będą generować kolejne koszty. Inwestowanie w bezpieczeństwo pozwala uniknąć takich sytuacji, a dodatkowo – dzięki zapewnieniu pracownikom poczucia bezpieczeństwa oraz ergonomii pracy 1-2/2018
WYPADKI SPOWODOWANE RUCHEM NIEBEZPIECZNYM MASZYNY RZADKO MAJĄ MIEJSCE W TRYBIE AUTOMATYCZNEJ PRACY. OGROMNA ICH WIĘKSZOŚĆ ZDARZA SIĘ W CHWILI JEJ NIEOCZEKIWANEGO URUCHOMIENIA. – przekłada się na wyższą wydajność operatorów. Oczywiście jest to nieodłącznie związane z prawidłowym doborem i integracją systemu bezpieczeństwa, tak aby w jak najmniejszym stopniu naruszona była produktywność danego urządzenia czy linii. Dlatego zachęcam, by w proces zapewniania bezpieczeństwa włączać operatorów maszyn oraz działy utrzymania ruchu. A jak przedstawia się podejście producentów maszyn? Chorobliwe oszczędzanie przy produkowaniu maszyn zdarza się coraz rzadziej, chociaż oczywiście panuje konkurencja, zwłaszcza wśród dostawców, którzy oferują wiele podobnych urządzeń i rozwiązań. Najlepszym przykładem są obrabiarki – w tym sektorze presja cenowa powoduje, że nadal widoczna jest duża skłonność do oszczędności. Nadal też można spotkać na rynku dostawców, którzy produkują maszyny od 20 lat w ten sam sposób, często nie zdając sobie sprawy, że w tym czasie zmieniły się przepisy i pojawiły nowe wymagania. Bolesne zderzenie z rzeczywistością następuje w chwili, gdy odbiorca – szczególnie jeśli jest to duża firma, przywiązująca dużą wagę do poziomu bezpieczeństwa – odmawia odebrania gotowej maszyny. W kontekście rozmów o inwestycjach w bezpieczeństwo i cenach nasuwa się jeszcze jedna obserwacja. W branży działa coraz więcej dostawców z Dalekiego Wschodu, oferujących rozwiązania niskobudżetowe. Czy postrzega Pan ich ofertę w kategorii zagrożenia dla wytwórców z Europy i dla samego bezpieczeństwa? Problem sprowadzania maszyn, jak i innych wyrobów, z Dalekie-
go Wschodu nie zniknie – przecież koncerny europejskie także otwierają produkcję w Chinach, bo ułatwia im to konkurowanie cenowe – ale nie demonizowałbym tego zjawiska jako zagrażającego polskiemu rynkowi. Zalecam natomiast zwiększoną czujność w przypadku kupowania rozwiązań z Dalekiego Wschodu. W Polsce panuje raczej niechęć inżynierów do azjatyckich systemów bezpieczeństwa czy komponentów tego typu systemów. Obserwujemy jednak zalew maszyn z Dalekiego Wchodu, które często na pierwszy rzut oka wydają się kopiami maszyn ze Starego Kontynentu. Te rozwiązania są zwykle gorzej zabezpieczone niż produkowane w Europie. Zdarza się, że klienci nie są do końca świadomi tego, jakie dokładnie wymagania obowiązują producentów maszyn lub ich importerów. Często ufamy przygotowanej przez producenta, niejasnej dokumentacji. To jedna z przyczyn, dla których staramy się edukować polskie firmy, by bardziej świadomie dokonywały zakupów maszyn i wiedziały, co dostawca – zgodnie z europejskimi przepisami – ma obowiązek dostarczyć. Maszyna z Chin czy Tajwanu wprowadzana na rynek dowolnego kraju Unii Europejskiej powinna spełniać te same wymagania, które muszą spełnić maszyny każdego producenta z UE. Z naszego doświadczenia wynika, że niestety najczęściej tak nie jest, a niższy koszt zakupu i sprowadzenia maszyny z Dalekiego Wschodu jest potem okupiony dodatkowymi kosztami związanymi z koniecznością przeprowadzenia ponownej oceny ryzyka. Warto dodać, że ocena ryzyka przeprowadzana na gotowej maszynie, której nie znamy, jest zwykle znacznie droższa niż ten sam proces dokonywany na etapie projektowania maszyny 27
ROZMOWA przez jej producenta. Trzeba liczyć się z tym, że nie zawsze rozwiązanie, które wydaje się na pierwszy rzut oka tańsze jest takie faktycznie i może okazać się, że koszt zakupu maszyny to dopiero wierzchołek góry lodowej. Nie należy także zapominać o innym aspekcie: wykorzystywanie produkcji z Dalekiego Wschodu nie wpływa na poprawę często skandalicznych warunków pracy tam, na miejscu, natomiast w przypadku narastania tego zjawiska może przełożyć się na pogorszenie warunków u nas, ponieważ będzie rosła presja cenowa. Jak skutecznie zapewnić bezpieczeństwo i zapobiec wypadkom, jednocześnie nie pogarszając wydajności produkcji, maszyn i człowieka? To dobre pytanie, ponieważ czasem zastosowanie środków bezpieczeństwa może więcej zepsuć niż poprawić. Takim przykładem jest sytuacja, w której bezpieczeństwo zależy od systemu sterowania i w której mamy do czynienia z czujnikami czy urządzeniami zapewniającymi izolację od miejsc niebezpiecznych lub wykrywającymi dostęp do takich miejsc i reagującymi – w celu zredukowania ryzyka – natychmiastowym zatrzymaniem niebezpiecznego ruchu albo wyłączeniem maszyny. Decydując się na oddzielenie lub wygrodzenie strefy bezpiecznej od miejsca niebezpiecznego, należy pamiętać, że czas, który operator będzie musiał poświęcić na otwarcie
osłony i sięgnięcie do strefy zagrożenia może być na tyle długi, że ogólna wydajność na zmianę czy na dzień znacznie spadnie. A przecież obsługa maszyn jest często wynagradzana w zależności od ilości lub jakości uzyskanego materiału. Efektem może być nie tylko większa frustracja wśród personelu, ale również motywacja do obchodzenia zasad bezpieczeństwa albo manipulacji przy urządzeniach, czyli do prób takiego ich skonfigurowania, aby umożliwić pracę maszyny przy nieaktywnym systemie bezpieczeństwa. Podobne następstwa może przynieść brak przewidywania lub planowania trybu pracy maszyny umożliwiającego wygodny wgląd w proces czy dostęp do miejsca niebezpiecznego w procesie regulacji, nastawiania, zmiany narzędzia itp. To wszystko skutkuje wzrostem zagrożenia. Wypadki spowodowane ruchem niebezpiecznym maszyny rzadko mają miejsce w trybie automatycznej pracy. Ogromna ich większość zdarza się w chwili jej nieoczekiwanego uruchomienia, czyli wtedy, gdy dokonuje się dodatkowych operacji – konserwacji, czyszczenia, regulacji itp. – a także gdy trzeba nagle uzyskać dostęp do maszyny, np. w celu usunięcia zacięcia czy poprawienia prowadzenia detalu. Jeśli w systemie sterowania na etapie konstruowania maszyny nie zostanie przewidziany tzw.specjalny tryb pracy, w którym prędkość urządzenia będzie zmniejszona, a przesuw lub posuw
ŁUKASZ WIATRZYK Z wykształcenia elektronik, ale także muzyk. Od 1998 r. związany z firmą Schmersal-Polska i od początku pracy zawodowej, czyli od niemal 20 lat, zaangażowany w tematykę bezpieczeństwa maszyn. Przez wiele lat doradca techniczny w dziedzinie doboru komponentów bezpieczeństwa. Organizator, prelegent i tłumacz wielu szkoleń i seminariów z tematyki bezpieczeństwa. Reprezentant firmy Schmersal w Komitecie Technicznym nr 158 do spraw Bezpieczeństwa Maszyn i Urządzeń Technicznych oraz Ergonomii przy Polskim Komitecie Normalizacyjnym. Inżynier Bezpieczeństwa Funkcjonalnego TÜV Rheinland (FS Eng). Prywatnie entuzjasta wypraw motocyklowych i gry na gitarze.
28
ograniczone, skutkiem może być to, o czym wspomniałem wcześniej. Dostępne dziś rozwiązania – inteligentne napędy, sterowniki, a także funkcje bezpieczeństwa związane z kontrolą ruchu, bezruchu czy prędkości – umożliwiają stworzenie programów do takich trybów i powinniśmy z tego korzystać. Jakie są najczęstsze błędy popełniane przy projektowaniu maszyn? Podstawowym „grzechem” producentów maszyn jest pomijanie kwestii bezpieczeństwa podczas tworzenia projektu i testowania prototypu wyrobu. Tymczasem zarówno dyrektywa maszynowa, jak i podstawowa norma zharmonizowana z tą dyrektywą, czyli EN 12100, której tematyka obejmuje ocenę ryzyka i redukcji ryzyka, wyróżniają określone etapy w zabezpieczaniu maszyn, urządzeń, linii, zespołów maszyn itp. Jest to tzw. metoda trzech kroków. Pierwszy krok to uwzględnienie wszystkich możliwych do przewidzenia zagrożeń na etapie projektowania maszyny, a więc bezpieczeństwo konstrukcyjne. Bardzo często już sama konstrukcja – np. dzięki zastosowaniu odpowiednich odbiorników, zmniejszeniu mocy napędów czy zmianie budowy elementów ruchomych – pozwala zredukować ryzyko i uniknąć niebezpieczeństwa. Współczesne normy konstrukcyjne, w tym grupa zharmonizowanych z dyrektywą maszynową norm typu C, bardzo to ułatwiają, podając gotowe rozwiązania dla poszczególnych typów maszyn i urządzeń. Krok związany z zapewnieniem bezpieczeństwa konstrukcyjnego jest tym istotniejszy, że gdy maszyna już powstanie, wszelkie zmiany konstrukcyjne są kosztowne. Drugim krokiem jest zastosowanie tzw. technicznych środków ochronnych, czyli wszelkiego rodzaju urządzeń bezpieczeństwa związanych z tymi rodzajami ryzyka, których nie udało się zredukować metodami konstrukcyjnymi. Ostatni krok to powiadamianie użytkownika o tzw. ryzykach resztkowych. Chociaż w pierwszych dwóch krokach redukujemy wszelkie możliwe ryzyko tak dalece, jak to możliwe, zawsze pozostaje ryzyko resztkowe, czyli takie, którego AUTOMATYKA
9 3 3 8 O - ( Q
ROZMOWA zredukować się nie da. O tym ryzyku musimy powiadomić uşytkownika, czyli firmę, w której maszyna będzie pracować, a uşytkownik jest zobowiązany do kontynuowania procesu redukcji ryzyka, np. zaopatrzenia operatorów w środki ochrony indywidualnej czy odpowiednie ich przeszkolenie. Jak wspomniałem, te trzy kroki naleşy wykonywać w ściśle określonej kolejności. Zastosowanie środków ochrony indywidualnej czy umieszczenie symboli ostrzegawczych nie moşe zastąpić technicznych środków ochronnych. Tymczasem bardzo często krok pierwszy jest w ogóle pomijany – najpierw projektuje się maszynę tak, aby spełniała określoną funkcję, a dopiero potem zaczyna pracę nad redukcją zagroşeń i najczęściej juş nie metodami konstrukcyjnymi. Tymczasem wiele z funkcji czy urządzeń bezpieczeństwa w maszynie mogłoby okazać się niepotrzebnych, gdyby kwestie bezpieczeństwa uwzględniono na etapie projektowania. Do powyşszego dodałbym to, o czym juş wcześniej wspomniałem – brak przewidywania trybów nastawczych dla systemów sterowania maszyn. Jeşeli w procesie produkcji istnieje konieczność regularnego dostępu do maszyny w czasie jej pracy, np. w celu wymiany narzędzia czy regulacji, a przy projektowaniu maszyny nie zostanie przewidziany tryb zezwalający na pracę przy otwartej osłonie – oczywiście przy zapewnieniu operatorowi w tym czasie innych rodzajów zabezpieczeń – to moşemy mieć pewność, şe pracownik będzie próbował „oszukać� urządzenie bezpieczeństwa. Czasem nieuwzględnienie trybów nastawczych na etapie projektowania wynika z braku świadomości w zakresie szczegółowych zapisów dyrektywy maszynowej, która juş od dekady nie tylko dopuszcza, ale wręcz zobowiązuje do stworzenia trybów pracy w moşliwych do przewidzenia przypadkach nieprawidłowego uşycia maszyny. Często pomijany jest teş sam etap oceny ryzyka dla maszyny. Pamiętajmy, şe przeprowadzenie rzetelnej oceny ryzyka jest nie tylko niezbędnym warunkiem przygotowania bezpiecznej maszyny, niezaleşnie od tego, czy mówimy 1-2/2018
 KOSZTY PONOSZONE NA POPRAWĘ BEZPIECZEĹƒSTWA CZĘSTO MOGÄ„ OKAZAĆ SIĘ NIĹťSZE NIĹť KOSZTY PRZESTOJĂ“W, NAPRAW, ODSZKODOWAĹƒ ITP. o maszynie nowej, modernizowanej czy np. o zespole maszyn, ale przede wszystkim do jej przeprowadzenia zobowiÄ…zujÄ… europejskie przepisy. Warto pamiÄ™tać, Ĺźe dokumentacja oceny ryzyka, ktĂłrÄ… mamy obowiÄ…zek przechowywać w ramach wewnÄ™trznej dokumentacji maszyny, jest podstawowÄ… „broniÄ…â€? przeciwko jakimkolwiek zarzutom organĂłw nadzoru rynku w stosunku do naszej maszyny. Czy normy dotyczÄ…ce bezpieczeĹ„stwa nadÄ…ĹźajÄ… za postÄ™pem technologicznym? Z kaĹźdym rokiem przybywa norm, ktĂłre dajÄ… producentom rozwiÄ…zaĹ„ bezpieczeĹ„stwa wiÄ™cej swobody. KilkanaĹ›cie lat temu zastosowanie sterownika programowalnego do realizacji funkcji bezpieczeĹ„stwa byĹ‚o bardzo utrudnione, poniewaĹź jego oprogramowanie, a takĹźe swobodÄ™ przy jego programowaniu uznawano za maĹ‚o bezpieczne. To uniemoĹźliwiaĹ‚o inĹźynieriom samodzielne tworzenie rozwiÄ…zaĹ„, ktĂłre byĹ‚yby zgodne z wymaganiami norm. Firma Schmersal miaĹ‚a swego czasu problem ze znalezieniem jednostki notyfikowanej, ktĂłra przyzna Ĺ›wiadectwo nadania typu dla stworzonego przez nas rozwiÄ…zania, poniewaĹź w ówczesnej normalizacji nie istniaĹ‚ zapis dopuszczajÄ…cy moĹźliwość nie mechanicznego zadziaĹ‚ania stykĂłw, lecz bezkontaktowego monitorowania pozycji osĹ‚ony oraz rygla. Co decyduje o tym, Ĺźe urzÄ…dzenie podlega dyrektywie maszynowej? KaĹźda maszyna, ktĂłra jest uĹźywana do produkcji podlega ktĂłrejĹ› z dyrektyw. NiektĂłre mogÄ… podlegać kilku – tak jest np. w przypadku części urzÄ…dzeĹ„ stosowanych w przemyĹ›le spoĹźywczym czy w produkcji w strefach zagroĹźonych wybuchem. Jako ciekawostkÄ™ mogÄ™ dodać, Ĺźe w zakres dyrektywy maszynowej wchodzÄ… wszystkie urzÄ…dzenia bezpieczeĹ„stwa,
chociaş w praktyce nie są maszynami. Z kolei niektóre rodzaje są z niej z zasady wyłączone – np. maszyny militarne, niektóre maszyny rolnicze czy urządzenia gospodarstwa domowego. Co istotne, w świetle przepisów dyrektywy maszynowej nie zawsze maszyną jest to, co powszechnie określa się tym mianem. Zgodnie z definicją maszyna to urządzenie napędzane energią inną niş siła mięśni, przeznaczone do określonego celu i mające przynajmniej jeden element ruchomy. W zakres dyrektywy wchodzą jednak takşe inne obiekty, takie jak tzw. maszyna nieukończona – np. napęd czy robot. Gdybyśmy uznali robota przemysłowego za maszynę ukończoną, jego producent byłby zobowiązany do zapewnienia wszystkich warunków bezpieczeństwa wynikających z dyrektywy maszynowej. To niemoşliwe, poniewaş często wytwórca nie wie, do czego ten robot będzie wykorzystywany, z jakim narzędziem, jaki będzie zakres czy prędkość jego ruchu itd. Dlatego robot podlega dyrektywie maszynowej, ale jest uznawany za maszynę nieukończoną, a tym samym jego producent nie musi zapewniać takiej zgodności z dyrektywą, jak producenci maszyn ukończonych. Z kolei jeśli dwie maszyny zgodne z wymaganiami dyrektywy i mające potwierdzające to deklaracje oraz dokumenty zostaną połączone w całość, stanowią w świetle przepisów dyrektywy nową maszynę, dla której takşe trzeba zapewnić zgodność. Warto pamiętać, şe równieş maszyna, która nie jest nowa, moşe zostać za taką uznana i wtedy na uşytkowniku równieş spoczywa obowiązek dostosowania jej do wymagań dyrektywy – tak dzieje się np. wtedy, gdy zakupione za granicą urządzenie jest wprowadzane na teren Unii Europejskiej lub gdy dokonamy modernizacji starej maszyny, która spowoduje powstanie nowych zagroşeń lub ryzyk. Natomiast maszyny pracujące w za29
ROZMOWA kładach w niezmienionej postaci od lat podlegają innej dyrektywie, odnoszącej się do wymagań minimalnych dla maszyn i zwanej dyrektywą narzędziową lub BHP. Obowiązuje ona wszystkie maszyny nabyte do końca 2002 r. i została wprowadzona przede wszystkim z myślą o krajach, które później dołączyły do UE, ponieważ dostosowanie wszystkich starych maszyn do przepisów dyrektywy maszynowej wiązałoby się z gigantycznymi kosztami. Jakie rozwiązania bezpieczeństwa cieszą się największym powodzeniem? O stopniu zainteresowania określonymi rozwiązaniami w największym stopniu decydują potrzeby konkretnych aplikacji, więc trudno je klasyfikować według popularności. Na pewno jednak do cieszących się dużym zainteresowaniem produktów można zaliczyć kurtyny i bariery świetlne bezpieczeństwa. W powszechnej ocenie to rozwiązanie poprawia produktywność i wydajność maszyny, ponieważ dzięki niemu oszczędza się czas, który trzeba by poświęcić na otwieranie i zamykanie zasłony w celu włożenia albo wyjęcia detalu. Staramy się jednak uświadamiać klientom, że kurtyna nie jest remedium na wszystko i ma swoje ograniczenia – nie chroni np. przed emisjami ze strony maszyny, elementami, które mogą zostać wyrzucone w trakcie procesu, a także nie zapewnia bezpieczeństwa w przypadku długiego lub nieregularnego czasu zatrzymania elementów ruchomych. Wielkie zainteresowanie notują również osłony i rozwiązania umożliwiające ryglowanie czy monitorowanie ruchu i bezruchu – takich produktów wciąż sprzedajemy bardzo dużo. Ich popularność wynika z faktu, że ogromna liczba procesów wymaga odizolowania człowieka od maszyny. Często najlepsze są najprostsze metody – najskuteczniejszym sposobem ochrony człowieka przed zagrożeniem jest odizolowanie go od strefy niebezpiecznej. Z drugiej strony, wraz z rosnącą liczbą urządzeń i procesów, które nie wymagają zaangażowania pracownika, coraz częściej wkracza produkcja w pełni zautomatyzowana 30
i wtedy traci np. sens stosowanie z reguły drogich kurtyn. Charakterystyczne dla naszej branży jest również to, że urządzenia bezpieczeństwa raczej nigdy nie były sprzedawane „z katalogu”, ponieważ przy ich doborze ważne są nie tylko parametry, ale także integracja z systemem sterowania oraz wymagania z punktu widzenia przepisów bezpieczeństwa. Dlatego wyborowi zwykle towarzyszy rozmowa na temat celu, jakiemu dane urządzenie będzie służyć, jego umiejscowienia itp. I tak właśnie działa nasza firma – pomagamy dobrać optymalne rozwiązanie. Moim marzeniem od dawna jest stworzenie w Polsce organizacji, która będzie zaspokajać potrzeby odbiorców nie tylko w zakresie doboru produktów, ale również doradztwa przy ocenie ryzyka, dostosowaniu czy modernizacji maszyn czy projektowania systemów bezpieczeństwa. Na niektórych rynkach taka inicjatywa już działa – firma Schmersal utworzyła w Niemczech i w kilku innych europejskich krajach organizację o nazwie Tec.nicum, której zadaniem jest świadczenie usług projektowo-doradczych i szkoleniowych. Organizacja działa niezależnie – nie promuje produktów Schmersala, a inżynierowie zaangażowani w projektowanie systemu opisują wymagane urządzenie z punktu widzenia bezpieczeństwa, a nie proponują urządzenie z oferty Schmersala. Jako ciekawostkę dodam, że Tec.nicum zostało wymyślone przez Schmersal w Niemczech, ale najszybciej jego działalność przyniosła wymierne efekty w Hiszpanii, co zapewne częściowo wynikało z faktu, że Niemcy – podobnie jak np. Belgia czy Holandia – jako kraj wysokiej kultury technicznej nie potrzebowały tak silnego wsparcia tego typu, jak Hiszpania, w której wciąż jest wiele do nadrobienia. Co stoi na przeszkodzie, by taka organizacja rozpoczęła działalność w Polsce? Przede wszystkim trudności ze znalezieniem inżynierów bezpieczeństwa na polskim rynku, co w mniejszym lub większym stopniu odczuwają wszystkie firmy działające w tej branży. Z tego
też wynika to, że Schmersal-Polska nie oferuje na razie modernizacji maszyn, audyty – w bardzo ograniczonym zakresie, a przy pracach projektowo-inżynierskich wspieramy się firmami zewnętrznymi. Marka Tec.nicum powoli zaczyna być jednak obecna na polskim rynku – szkolenia organizujemy jako Schmersal-Polska, ale dokumentacja szkoleniowa czy certyfikaty są sygnowane przez Tec.nicum. Czy wszechobecny dziś trend Przemysłu 4.0 znajduje odzwierciedlenie w sektorze bezpieczeństwa maszyn? Sądzę, że jeszcze trochę potrwa, zanim ta idea na dobre zagości w naszej branży, chociaż pewne rozwiązania zgodne z jej zasadami już funkcjonują – np. umożliwiające scentralizowaną kontrolę czy sterowanie maszyną albo jej kontrolę za pomocą smartfona. Czasem widoczne jest podejście zachowawcze, związane z poglądem, że im więcej elektroniki, tym więcej rzeczy, które mogą się zepsuć. Taka opinia wciąż niekiedy pokutuje, niezależnie od tego, jak bardzo firmy z sektora bezpieczeństwa starałyby się propagować ideę Przemysłu 4.0, by unaocznić innowacyjność swoich urządzeń. Bez wątpienia innowacyjnych rozwiązań w sektorze bezpieczeństwa maszyn nie brakuje, nie wynika to jednak z rewolucji przemysłowej, lecz z łatwości konfigurowania urządzeń w obecnych czasach. Dziś można bezproblemowo dokładać do maszyny kolejne funkcje softwarowe czy sterowniki, zmniejszając w ten sposób nakład pracy czy koszty okablowania, które obecnie coraz częściej jest zastępowane przez rozwiązania magistralowe lub informatyczne. Postęp jest widoczny także w innych rozwiązaniach – np. proste kurtyny świetlne bezpieczeństwa są coraz częściej wypierane przez kurtyny programowalne, do monitorowania których nie jest konieczny specjalistyczny moduł czy sterownik bezpieczeństwa, lecz często wystarczy zwykły przekaźnik. # ( 7
Urszula Chojnacka $ $R
AUTOMATYKA
TEMAT NUMERU
Bezpieczeństwo w przemyśle ( T ! ) 5- 8 7 ( /
- T ) - 8 T U 8T3 V
7 ( 7 - W7 ( W ! ) 7 7W ) U! 7
- 7 5 !
!/ 7 X - 7 ( N 7 ) ) 7 ( ) 8W 7 7 3
! ) 7 7 X
7
)
( 7 ! ) 3
E
liminacja potencjalnych zagroşeń, związanych z działaniem maszyn i linii produkcyjnych przekłada się bezpośrednio na ekonomiczne funkcjonowanie zakładu. Oprócz oczywistych względów związanych z wyeliminowaniem konieczności wypłaty odszkodowań osobom, które uległy wypadkowi i zapewnienia im opieki medycznej, podniesiona zostaje odporność linii produkcyjnej na błędy ludzkie, zmniejsza się czas nieplanowanych przestojów, a takşe wydłuşeniu ulega czas bezawaryjnej pracy całego systemu. Z bezpieczeństwem systemów przemysłowych związane jest równieş pojęcie bezpieczeństwa funkcjonalnego. Odnosi się ono do systemu sterowania, którego jakość działania zaleşy od prawidłowego funkcjonowania podsystemów realizujących zdefiniowane funkcje bezpieczeństwa, jak równieş od zewnętrznych urządzeń i czujników zmniejszających ryzyko wystąpienia zagroşeń. Do tego typu zewnętrznych systemów bezpieczeństwa zaliczyć moşna czujniki elektromechaniczne, optyczne kurtyny świetlne oraz maty bezpieczeństwa. Przyjrzyjmy się zatem tego typu systemom i podzespołom, które niezaleşnie od wbudowanych w maszyny systemów bezpieczeństwa, zwiększą jego poziom, a często na linii produkcyjnej stają się głównym zabezpieczeniem zapobiegającym nieszczęśliwym wypadkom.
nie obowiązków i powodować zmęczenie pracownika. Z kolei czynniki szkodliwe mogą wywoływać choroby zawodowe lub osłabiać reakcje na niebezpieczne bodźce. Z naszego punktu widzenia, najgroźniejsze są jednak warunki niebezpieczne, które zwykle występują w sposób nagły i mogą spowodować powaşne urazy czy zatrucia, a nawet doprowadzić do śmierci pracownika. Z punktu widzenia automatyzacji produkcji i wdraşania systemów bezpieczeństwa, najistotniejsze są właśnie te, niespodziewanie pojawiające się warunki niebezpieczne, przed powstaniem których naleşy bezwzględnie zabezpieczyć pracownika. Warto teş w tym miejscu wspomnieć, şe ze względu na swój charakter, zagroşenia szkodliwe oraz uciąşliwe dzieli się na cztery główne grupy. Są to czynniki fizyczne, np. mechaniczne – związane z odpryskami czy opiłkami metalu powstającymi podczas obróbki skrawaniem; psychofizyczne – związane z kondycją i koncentracją człowieka, np. zmęczeniem, czy hałasem, a takşe zagroşenia chemiczne oraz biologiczne. Do tych ostatnich zalicza się mikroorganizmy takie, jak grzyby, wirusy czy bakterie, zaś do chemicznych, kontakt pracownika z niebezpiecznymi materiałami chemicznymi, które mogą być zarówno surowcem, produktem, jak i odpadem bądź produktem ubocznym prowadzonego procesu technologicznego.
Zagroşenia w przemyśle Zagroşenia występujące w przemyśle klasyfikuje się ze względu na stopień ich uciąşliwości, a takşe ze względu na ich charakter. Oczywiście praca w warunkach uciąşliwych nie stwarza bezpośredniego zagroşenia doznania urazu, ale moşe utrudniać wykonywa32
Metody ochrony pracowników Statystyki dotyczące przyczyn wypadków przy pracy wskazują, şe najczęściej do nieszczęśliwego zdarzenia dochodzi na skutek nieprawidłowych i nieprzemyślanych zachowań pracowników. AUTOMATYKA
TEMAT NUMERU Ludzie zachowują się w zagrażający bezpieczeństwu sposób z wielu powodów. Najczęściej niebezpieczne zachowania w miejscu pracy wynikają z braku wiedzy na temat prawidłowego, to znaczy bezpiecznego sposobu wykonywania pracy i obsługi maszyn, złej oceny poziomu ryzyka dla określonego zachowania, złej organizacji pracy, wiedzy o konsekwencji niebezpiecznych zachowań oraz ze względu na braku świadomości z zakresu bezpieczeństwa pracy. Najlepszą i najskuteczniejszą metodą eliminowania zagrożeń są szkolenia BHP i doskonalenie umiejętności związanych z wykonywaną pracą i obsługą maszyn. Należy też zapobiegać rutynie. Kolejnym elementem zabezpieczenia są odpowiednie stroje robocze oraz środki ochrony osobistej. Zaliczane są do nich wszystkie urządzenia, stroje oraz wyposażenie, które przeznaczone są do noszenia lub trzymania przez użytkownika w charakterze ochrony przed zagrożeniami. W grupie tej znajdziemy m.in. rękawice ochronne, specjalne buty, kaski, maski, aparaty tlenowe czy okulary ochronne. Oczywiście, oprócz szkoleń i środków ochrony osobistej coraz częściej istotny i bezpośredni wpływ na bezpieczeństwo mają różnego rodzaju automatyczne systemy zabezpieczeń, których zadaniem jest nie dopuścić do wystąpienia zagrażającej życiu i zdrowiu pracownika sytuacji. Przykładem mogą tu być kurtyny świetlne, które po wejściu pracownika w obszar roboczy maszyny czy robota, natychmiast wyłączają urządzenie, nie dopuszczając do wystąpienia groźnej dla życia czy zdrowia sytuacji.
Oczywiście każda branża, czy wręcz każda maszyna wymaga innych systemów zabezpieczeń. Tradycyjnymi odbiorcami systemów i komponentów związanych z bezpieczeństwem są firmy z branży maszynowej, do której zalicza się wszelkich wytwórców obrabiarek, maszyn, środków transportu oraz producentów niewielkich urządzeń mechanicznych, takich jak piły, szlifierki kątowe czy wiertarki. Konieczność stosowania odpowiednich zabezpieczeń dotyczy najczęściej tych maszyn, w których występuje interakcja z człowiekiem, np. podającym surowce i odbierającym gotowe produkty, a z drugiej strony występują duże siły (np. prasy) i prędkości ruchu elementów roboczych lub surowców (np. centra obróbcze). Coraz częściej odpowiedniego zabezpieczenia wymagają nie tylko pojedyncze maszyny, ale również gniazda produkcyjne, w tym gniazda zrobotyzowane, linie i instalacje przemysłowe, a nawet całe ciągi technologiczne, np. w przemyśle drzewnym czy papierniczym. Firmy korzystające z systemów bezpieczeństwa, których zadaniem jest zabezpieczenie różnego rodzaju ciągów produkcyjnych czy instalacji zalicza się do drugiej, równie ważnej kategorii odbiorców systemów bezpieczeństwa. Chodzi tu o szeroko rozumiany przemysł produkcyjny. Systemy bezpieczeństwa służą tutaj przede wszystkim do nadzoru pracy układów i linii produkcyjnych, kontroli osłon i siatek zabezpieczających, sprawdzania dostępu osób do określonych, wydzielonych stref czy innych obszarów i zadań związanych bezpośrednio lub pośrednio z zapewnianiem bezpieczeństwa pracownikom. Istotnymi odbiorcami systemów bezpieczeństwa są również transport i logistyka, 1-2/2018
R E K L A M A
Odbiorcy systemów bezpieczeństwa
33
TEMAT NUMERU
PRODUCENT
BALLUFF
LEUZE
OEM AUTOMATIC
OEM AUTOMATIC
Model
BLG
MLC
GuardShield PAC
GuardShield Type 4
Typ urzÄ…dzenia
Kurtyna świetlna
Kurtyna świetlna
Bariera świetlna
Kurtyna świetlna
od 24 do 48*
od 15 do 102*
od 2 do 3*
od 8 do 176*
IR 870 nm 3,5–7 mm
IRÂ 850 nm 14, 20, 30, 40Â lub 90Â mm*
IRÂ 870 nm 400 lub 500 mm
IRÂ 870 nm 14Â lub 30Â mm
100–300 mm
od 150 do 3000 mm*
112–756 mm*
160–1760 mm*
2,1Â m
od 4,8 do 20 m*
16Â m
7Â lub 18Â m*
Liczba strumieni świetlnych Światło Rozdzielczość Wysokość strefy chronioinej Zasięg
Y 7 ) 7 7 ) ( 7 ) 7 - ! W7 U) Z [ 7 X W ( -/ [ / ! [ !
PRODUCENT
ABB
ALLEN-BRADLEY
LEUZE
MOELLER
Model
Sentry USR22
MSR 30RTP
MSI-SR-LC21DT30-03
ESR5
tak
tak
tak
tak
tak
tak
tak
tak
tak tak tak tak tak 0,1–100 s automatyczny/ręczny 20 ms
tak nie nie tak nie 0,15–3 s automatyczny/ręczny 15 ms
tak nie tak tak nie 0,15–3 s automatyczny/ręczny 25 ms
tak nie nie nie tak 0,3–3 s automatyczny/ręczny 20 ms
Podstawowe funkcje Wyłączniki bezpieczeństwa (E-STOP) Monitoring drzwi ochronnych/Bramy bezpieczeństwa Bariery świetlne/Kurtyny świetlne Maty naciskowe Monitorowaniue czujników zblişeniowych Monitorowaniue wyłączników pozycyjnych Kontrola dwuręczna Opóźnienie czasowe Restart Czas odpowiedzi
Y 7 ) 7 7 ) ( 7 ) 7 / ) ) \ 7 ! ) 7 U) [ / ! [ !
INTEGRACJA BEZPIECZEĹƒSTWA FUNKCJONALNEGO W SYSTEMIE RAFAĹ SYPNIEWSKI, MENEDĹťER PRODUKTU, PHOENIX CONTACT Wysoka dyspozycyjność produkcji jest istotnym czynnikiem generujÄ…cym wzrost zyskĂłw firmy i zwiÄ™kszanie produktywnoĹ›ci, dlatego optymalizacja dziaĹ‚ania urzÄ…dzeĹ„ to klucz do sukcesu przedsiÄ™biorstwa. Z tego powodu technika bezpieczeĹ„stwa funkcjonalnego jest niezwykle waĹźnym zagadnieniem, zarĂłwno dla producentĂłw maszyn, jak i zakĹ‚adĂłw produkcyjnych. Jej celem, wynikajÄ…cym z oceny ryzyka, jest wyeliminowanie zagroĹźenia powodowanego przez maszyny lub ograniczenie go do jak najniĹźszego, tolerowanego spoĹ‚ecznie poziomu.
34
Korzystając z oferty Phoenix Contact, obejmującej rozwiązania do kaşdej architektury systemu bezpieczeństwa, moşna w prosty i ekonomiczny sposób wykonać dowolną aplikację bezpieczeństwa zgodnie z wymogami norm. W asortymencie Phoenix Contact znajdują się m.in. unikalne i opatentowane rozwiązania, takie jak np. wąskie na 6 mm przekaźniki bezpieczeństwa PSRmini, czy teş sieciowe rozwiązania SafetyBridge, które bez sterownika bezpieczeństwa zintegrują bezpieczeństwo funkcjonalne w dowolnym systemie rozproszonym.
AUTOMATYKA
TEMAT NUMERU
PILZ
SCHMERSAL
SCHMERSAL
SCHMERSAL
SICK
TURCK
PSEN op4H
SLB Bariera jednopromieniowa
SLG
SLC
deTec4
PVA
Bariera świetlna
Kurtyna świetlna
Kurtyna świetlna
Bariera świetlna
Kurtyna świetlna od 8 do 64*
1
od 2 do 4*
od 8 do 144*
bd
od 5 do 16*
bd 24 mm
IR 880 nm nd
IR 880 nm 225 mm
IR 880 nm 14 lub 30 mm
IR 14 lub 30 mm*
IR 25 mm
150–1200 mm*
nd
500–800 mm*
170–1450 mm*
300–2100 mm*
100–375 mm*
6,0 m
15 lub 75 m*
12 m
7 lub 10 m*
od 8 do 30 m*
2 m
OMRON
PILZ
RIESE
SCHMERSAL
SICK
SIEMENS
G9SB
PNOZ s6.1
SAFE TR
SRB-E-201ST
UE43-2MF
SIRIUS 3SK1 Advanced basic units
tak
tak
tak
tak
tak
tak
tak
nie
tak
tak
tak
tak
tak tak tak tak nie 0,1–30 s automatyczny/ręczny 10 ms
nie nie nie nie tak bd automatyczny/ręczny nd
tak tak nie tak nie 0,05–600 s automatyczny/ręczny 30 ms
tak nie nie tak nie bd automatyczny/ręczny 10 ms
nie nie tak tak nie bd automatyczny/ręczny 10 ms
tak tak tak tak tak 0,05–300 s automatyczny/ręczny 10 ms
górnictwo oraz producenci i instalatorzy wind, podnośników, czy wytwórcy innej infrastruktury przemysłowej.
Dyrektywa maszynowa W tym miejscu, warto poświęcić kilka słów dyrektywie maszynowej. Otóż, maszyny wprowadzane do sprzedaży na rynku europejskim muszą być bezpieczne niezależnie od tego, czy są to stare czy nowe urządzenia. Podstawowe wymagania dla wytwórców maszyn i użytkowników systemów, którzy sami budują i modyfikują maszyny, zostały zdefiniowane i opisane są w odpo1-2/2018
wiednich dyrektywach europejskich, przede wszystkim w dyrektywie maszynowej 2006/42/WE oraz we wprowadzających je odpowiednich przepisach krajowych. W wypadku Polski jest to Rozporządzenie Ministra Gospodarki w sprawie zasadniczych wymagań dla maszyn, Dz.U. Nr 199 Poz. 1228 z dnia 21 października 2008 r. Rozporządzenie określa zasadnicze wymagania w zakresie bezpieczeństwa i ochrony zdrowia dotyczące projektowania i wykonywania wprowadzanych do obrotu lub oddawanych do użytku maszyn, wyposażenia wymiennego,
elementów bezpieczeństwa, osprzętu do podnoszenia, łańcuchów, lin, pasów, odłączalnych urządzeń do mechanicznego przenoszenia napędu, a także maszyn nieukończonych. Co więcej, w rozporządzeniu określono też procedury oceny zgodności, sposób oznakowania maszyn oraz wzór znaku CE. Istotne jest, aby producent maszyny lub jego upoważniony przedstawiciel przeprowadził ocenę ryzyka w celu określenia, mających zastosowanie do tej maszyny, zasadniczych wymagań w zakresie bezpieczeństwa 35
TEMAT NUMERU
ROBOTY WSPÓŁPRACUJĄCE TO LEPSZA WYDAJNOŚĆ Z ZACHOWANIEM BEZPIECZEŃSTWA KAMIL BOJANEK, ZASTĘPCA KIEROWNIKA DZIAŁU SPRZEDAŻY I MARKETINGU, PRZEMYSŁOWY INSTYTUT AUTOMATYKI I POMIARÓW PIAP Od chwili wprowadzenie w XVIII w. szeregu zmian technologicznych, gospodarczych i społecznych, znanych jako „rewolucja przemysłowa”, człowiek współpracując z maszyną, wykorzystywał ją do podnoszenia wydajności produkcji, a co za tym idzie zwiększania zysków. Czasy z powieści W. Reymonta „Ziemia Obiecana”, kiedy życie i zdrowie człowieka z powodu braku jakichkolwiek barier i zabezpieczeń mechanicznych w żaden sposób nie było chronione, są już odległą historią. Wraz z dynamicznym rozwojem świadomości społecznej, technologicznej oraz miniaturyzacji wkroczyliśmy w nowożytny etap, teraz już Przemysłu 4.0. Maszyny, narzędzia i roboty wyposażone w odpowiednią sensorykę i zabezpieczenia nie tylko współpracują z pracownikiem służąc jego bezpieczeństwu przy jednoczesnym podnoszeniu komfortu jego pracy. Ich bezpośrednim celem jest zwiększanie wydajności pracy. Przemysłowy Instytut Automatyki i Pomiarów należy do czołowych integrator najnowszych rozwiązań i technologii w zakresie bezpieczeństwa systemów produkcji w Polsce. Z sukcesami wdraża przyjazne i bezpieczne dla użytkowników roboty współpracujące (tzw. koboty). Roboty te wyposażone są m.in. w systemy wykrywające np. poziom nacisku, ograniczające użycie siły w przypadku bezpośredniej kolizji z człowiekiem, czy w systemy wizyjne kontrolu-
i ochrony zdrowia. Maszyna powinna być zaprojektowana i wykonana z uwzględnieniem wyników tej oceny. Układy sterowania należy zaprojektować i wykonać tak, aby zapewniały bezpieczeństwo oraz zapobiegały powstawaniu sytuacji zagrożenia, a de-
jące strefę pracy robota. Przez zastosowanie silników serwo w wydatny sposób ograniczono emisję hałasu, poprawiając precyzję montażu, tym samym podnosząc komfort pracy personelu. Obecnie oferowane roboty współpracujące z człowiekiem, ze względów bezpieczeństwa, dysponują niewielką siłą i małym udźwigiem. Dzięki integracji układów sensorycznych i systemów bezpieczeństwa dostosowanych do współpracy z człowiekiem oraz lekkiej konstrukcji koboty mogą „z wyczuciem” pracować w bezpośrednim kontakcie z człowiekiem. Wraz z poprawą bezpieczeństwa rozbudowany został sposób programowania robota, dzięki czemu już po kilku intensywnych godzinach szkolenia operator w bezpieczny sposób może programować robota metodą ręcznego „prowadzenia” po wyznaczonym kursie. Dodatkowym czynnikiem wpływającym na bezpieczeństwo obsługi są niewielkie wymiary robota i maksymalnie skondensowane niezbędne zabezpieczenia, tym samym wyeliminowanie szeregu dodatkowych narzędzi, co pozwala na pracę w małej przestrzeni roboczej. Bliska współpraca robot–człowiek, jest jednym z zasadniczych kierunków rozwoju współczesnych „bezpiecznych robotów”. Jedynym ograniczeniem dla zastosowania tego typu robota jest udźwig i prędkość ruchu w bezpośredniej bliskości człowieka, co ustala wcześniej wykonana analiza ryzyka.
wy czynników zewnętrznych, a błędy w układach logicznych nie doprowadzały do powstawania sytuacji niebezpiecznych. Co więcej, możliwe do przewidzenia błędy ludzkie w trakcie pracy nie mogą prowadzić do powstawania sytuacji niebezpiecznych.
CORAZ CZĘŚCIEJ ODPOWIEDNIEGO ZABEZPIECZENIA WYMAGAJĄ NIE TYLKO POJEDYNCZE MASZYNY, ALE RÓWNIEŻ GNIAZDA PRODUKCYJNE, W TYM GNIAZDA ZROBOTYZOWANE, LINIE I INSTALACJE PRZEMYSŁOWE, A NAWET CAŁE CIĄGI TECHNOLOGICZNE, NP. W PRZEMYŚLE DRZEWNYM CZY PAPIERNICZYM. fekty sprzętu komputerowego i oprogramowania układu sterowania nie prowadziły do powstawania sytuacji niebezpiecznych. Sterowanie musi być też odporne na obciążenia wynikające z zamierzonego zastosowania i wpły36
Przy projektowaniu maszyn, linii, infrastruktury i gniazd technologicznych należy zwrócić szczególną uwagę na to, aby maszyny i urządzenia nie mogły uruchomić się nieoczekiwanie, a parametry nie mogły zmieniać się
w sposób niekontrolowany, jeżeli taka zmiana może prowadzić do sytuacji niebezpiecznych. Po wydaniu polecenia zatrzymania, maszyna, urządzenie lub linia musza się zatrzymać, a żadna ruchoma część ani zamocowany element nie mogą odpaść lub zostać wyrzucone. Automatyczne lub ręczne zatrzymywanie części ruchomych nie może zostać zakłócone. Z naszego punktu widzenia, istotne jest też to, aby urządzenia ochronne zapewniały skuteczną ochronę lub wysyłały polecenie zatrzymania, a elementy układu sterowania związane z bezpieczeństwem działały w sposób spójny w całym zespole maszyn, linii technologicznych, gniazd lub maszyn nieukończonych. Tak przygotowana maszyna powinna charakteryzować się „Deklaracją zgodności”, czyli legitymować się specjalnym oświadczeniem producenta, stwierdzającym na jego wyłączną odpowiedzialność, że wyrób, proces wytwórczy lub usługa są zgodne z określoną normą lub innym dokumentem normatywnym. AUTOMATYKA
TEMAT NUMERU Układy sterowania, a bezpieczeństwo pracowników
1-2/2018
Wizyjny system bezpieczeństwa SafetyEYE Innowacyjna technologia kamer 3D • Umożliwia zaprojektowanie wirtualnych trójwymiarowych stref ochronnych (ostrzegania i detekcji)
• Pomaga zaprojektować stanowisko robocze bez konieczności stosowania fizycznych wygrodzeń
• Wykrywa i sygnalizuje obecność obiektów wkraczających do zdefiniowanych stref
• Możliwość wstępnej weryfikacji zastosowania kamery przy użyciu oprogramowania SafetyEYE Assistant
• Prosta konfiguracja dzięki Safety EYE Configurator • Maks. pole widzenia o powierzchni około 72 m2 • Przeznaczony do aplikacji wymagających zapewnienia poziomu bezpieczeństwa aż do kategorii 3 zgodnie z normą PN-EN ISO 13849-1:2008, SIL2 zgodnie z normą IEC 61508, PL d zgodnie z normą PN-EN ISO 13849-1 i aplikacji zgodnych z normą DIN EN 61496.
R E K L A M A
Przyjrzyjmy się teraz dostępnym na rynku wyrobom z dziedziny bezpieczeństwa funkcjonalnego, które realizują realizujących ściśle określone funkcje bezpieczeństwa. Elementem nadrzędnym dla systemu bezpieczeństwa są różnego rodzaju układy sterowania, spinające elementy systemu bezpieczeństwa w jedną dobrze funkcjonująca całość. Wyróżnić tu można cztery grupy systemów: – maszyny lub urządzenia z lokalnym systemem sterowania realizującym funkcje bezpieczeństwa w oparciu o przekaźniki bezpieczeństwa; – maszyna lub urządzenia z lokalnym lub globalnym systemem sterowania wykorzystującym programowalne przekaźniki bezpieczeństwa; – maszyna oraz systemy z rozproszonymi czujnikami bezpieczeństwa i elementami wykonawczymi wykorzystującymi przemysłowe systemy transmisji danych; – maszyny, urządzenia bądź linie sterowane globalnie z rozbudowanymi funkcjami bezpieczeństwa. W wielu aplikacjach, maszynach i systemach przemysłowych w zupełności wystarczą podstawowe, lokalnie zaimplementowane funkcje bezpieczeństwa odnoszące się do takich zdarzeń, jak stop awaryjny, osłony czy bariery świetlne. Do takich zastosowań wykorzystać można stosunkowo proste przekaźniki bezpieczeństwa, jak np. Siemens SIRIUS 3SK1 lub układ hybrydowy (sterowanie/przekaźnik bezpieczeństwa) SIRIUS 3RM1. Umożliwiają one szybką i prostą realizację podstawowych funkcji bezpieczeństwa, bez znajomości programowania, a modułowa budowa zapewnia łatwość zaplanowania i zaprojektowania systemu sterującego maszyny. Systemy, zarówno z lokalnym, jak i z globalnym programowalnym przekaźnikiem bezpieczeństwa, pozwalają na realizację bardziej złożonych zadań. Tego typu przekaźnik, np. SIRIUS 3SK2, umożliwia na swobodne zdefiniowanie zadań i sterujących nimi algorytmów. Przekaźniki programowalne, w tym umożliwiające swobodną konfigurację przekaźniki modułowe MSS (ang. Modular Safety System) pozwalają na znaczne uproszczenie projektowanej aplikacji oraz na obniżenie całkowitych kosztów instalacji systemu. Do typowych funkcji monitoringu należą tu: kontrola zatrzymania awaryjnego, kontrola przesunięcie/wychylenia/obrotu, kontrola mat czujnikowych, kontrola kurtyn świetlnych czy kontrola łączników lub rygli. Co ważne, bardziej zaawansowane przekaźniki bezpieczeństwa, np. Schneider Electric XPS MC32ZP oferują rozbudowaną diagnostykę, sporą liczbę wejść (zwykle od 8 do 32), parametryzację oraz niemal zawsze istnieje możliwość przyłączenia ich do nadrzędnego systemu automatyki, w tym do systemów wizualizacji. Dzięki temu możliwa jest realizacja rozbudowanych aplikacji wykorzystujących wiele funkcji bezpieczeństwa, np. muting dla kurtyn świetlnych, monitorowanie osłon, z i bez funkcji ryglowania, jak również realizacja funkcji stop awaryjny. Globalne systemy sterowania, pozwalają z jednego miejsca zarządzać całą rozbudowaną infrastrukturą linii produkcyjnych. Charakteryzują się bardzo dużą liczbą wejść i wyjść oraz w znacznie większym stopniu rozbudowanymi funkcjami bezpieczeństwa. Oczywiście tego typu kontrolery bezpieczeń-
Pilz Polska Sp. z o.o. ul. Ruchliwa 15, 02-182 Warszawa, info@pilz.pl, www.pilz.pl
37
TEMAT NUMERU PRODUCENT
ALLEN-BRADLEY
HOKUYO
IDEC
Model Podstawowe parametry techniczne Strefa bezpieczeństwa Strefa ostrzegawcza Kąt skanowania/widzenia
SafeZone MultiZone
UAM-05
SE1L
5 m 49 m 190°
5 m 20 m 270°
2 m 10 m 190°
Liczba stref bezpieczeństwa
4
2
3 (16 przełaczalnych konfiguracji)
Rozdzielczość Czas reakcji Optyka
30/40/50/70/150 mm 60Â lub 120 ms* brak danych
30/50/70 mm 60 ms laser klasy 1, 905 nm
30/50/70Â mm 30Â ms pulsacyjna dioda laserowa, 905 nm
Y 7 ) 7 7 ) ( 7 ) 7
7 7 ! ) 7 U) Z [ 7 X W ( -
stwa mogą być bez problemy konfigurowane w taki sposób, aby jednocześnie i niezaleşnie monitorowały wiele funkcji bezpieczeństwa. Przykładem tego typu systemu jest Siemens SIMATIC S7-1500. Moşe on pracować w konfiguracji centralnej lub rozproszonej, a czujniki i aktywatory podłączane są przez wyspy SIMATIC ET200 z Profibus lub Profinet. Co waşne, dane bezpieczeństwa są przesyłane przez istniejące standardowe magistrale. Ułatwia to budowę infrastruktury sieciowej i redukuje liczbę podzespołów. Stacje wejść i wyjść mogą zawierać moduły standardowe i failsafe, Do magistrali sieciowej (Profinet, Profibus, AS-I) moşna podłączyć urządzenia dowolnej firmy.
Bariery i kurtyny świetlne Obecnie jednym z częściej wykorzystywanych w maszynach oraz na liniach produkcyjnych rozwiązań bezpieczeństwa są kurtyny oraz bariery świetlne. Pozwalają one zabezpieczyć potencjalnie niebezpieczną strefę, np. zrobotyzowane gniazdo obróbcze, czy obszar roboczy prasy hydraulicznej przed wtargnięciem człowieka lub włoşeniem przez niego rąk czy palców w niebezpieczną przestrzeń obszaru roboczego obrabiarki. Podstawową róşnicą pomiędzy barierami i kurtynami świetlnymi jest to, şe bariery świetlne emitują tylko kilka, do kilkunastu promieni, zaś kurtyny od kilkanastu do kilkudziesięciu, a nawet kilkuset wiązek światła. Szczegółowe wymagania dotyczące
barier i kurtyn świetlnych określone są w normie PN-EN 61496-1:2014-02 – Elektroczułe wyposaşenie ochronne; Część 2: Wymagania szczegółowe dotyczące wyposaşenia wykorzystującego aktywne optoelektroniczne urządzenia ochronne (AOPD). Bariery świetlne stosowane są jako niewidoczne ogrodzenie strefy ryzyka i zazwyczaj wykorzystuje się je do nadzorowania niebezpiecznych stref w otoczeniu maszyn, gniazd lub linii produkcyjnych. Mogą one teş chronić wejścia do zautomatyzowanych przestrzeni magazynowych czy strefy zagroşonych wybuchem. Bardzo dobrze sprawdzają się równieş w miejscach załadunku towarów – wówczas stosuje się bariery z funkcją mutingu, która pozwala na roz-
PRODUCENT
ALLEN-BRADLEY
FURTIF
IDEM
Model Podstawowe parametry techniczne Zakres przełączania Zalecany odstęp Zasada działania Częstotliwość przełączania/czas reakcji Prędkość zblişania
SensaGuard
OPTO2S
RFID KPF
4Â mm 2Â mm magnetyczny
7Â mm 2Â mm magnetyczny
14Â mm 5Â mm RFID
60Â ms
2Â Hz
1Â Hz
brak danych
5Â mm/s
do 1000 mm/s
Y 7 ) 7 7 ) ( 7 ) 7 ( -8 7 ! ) 7 U) -
38
AUTOMATYKA
TEMAT NUMERU OMRON
PANASONIC
PILZ
REER
SICK
OS32C
SD3
PSENscan
Pharo
S3000 Professional
4 m 15 m 270° 3 (70 przełączalnych konfiguracji) 30/40/50/70/150 mm 100 ms brak danych
4 m 15 m 190°
3,0 m; 5,5 m* 20 m 275° 3 (70 przełączalnych konfiguracji) 30/40/50/70/150 mm 60 ms brak danych
4 m 20 m 190°
4,0 m; 5,5 m; 7,0 m* 49 m 190° 8 (24 przełączalnych konfiguracji) 30/40/50/70/150 mm 60 ms laser klasy 1, 905 nm
8 30/40/50/70/150 mm 80 ms laser klasy 1
różnienie towarów od osób. Bariery świetlne chroniące daną strefę mogą mieć od jednego do kilku promieni, w zależności od potrzeb określonych w ramach analizy ryzyka. Kurtyny świetlne stosowane są najczęściej do nadzorowania strefy, która bezpośrednio przylega do obszaru roboczego obrabiarki i monitorują przekroczenie strefy w niewielkim obszarze. W ten sposób wykryć można np. dłoń czy palce operatora w strefie działania narzędzi. Kurtyny świetlne można montować zarówno w pionie, jak i poziomie. Montowane pionowo wykrywają m.in. czy wspomniana przed chwilą ręka operatora została wsunięta w strefę zagrożenia. Taki układ kurtyn jest powszechnie stosowany w maszy-
30/40/50/70/150 mm 60/120 ms dioda laserowa 905 nm
nach obsługiwanych ręcznie. Montaż kurtyny w poziomie zapewnia detekcję powierzchni przed niebezpiecznym ruchem maszyny. Jak widać, bariery i kurtyny świetlne to bardzo praktyczne urządzenia zabezpieczające, które zapewniają dobry dostęp do wyposażenia maszyny. Co więcej, nadzorują one duże obszary robocze. W tym miejscu warto podkreślić, że zwykłe czujniki fotoelektryczne nie mają wymaganej odporności na zakłócenia i dlatego nie należy ich stosować w aplikacjach bezpieczeństwa. Bariery świetlne składają się z dwóch głównych elementów – nadajnika i odbiornika światła. Najczęściej wykorzystuje się równoległe wiązki promieniowania podczerwonego. Wiązki te modulowane
PILZ
SCHMERSAL
SICK
PSENmag
EX-BNS
In3000 Direct
8 mm 5 mm magnetyczny
15 mm 5 mm magnetyczny
15 mm 5,5 mm indukcyjny
2 ms
60 ms
1 ms
brak danych
brak danych
brak danych
1-2/2018
4
są określoną częstotliwością, a odbiornik czuły jest tylko na wiązki wysyłane przez nadajnik o ściśle zdefiniowanych parametrach. Dzięki temu, inne źródła światła nie zakłócają działania bariery. Dostępne na rynku bariery i kurtyny świetlne różnią się zestawem dostępnych funkcji i zastosowanymi w nich technologiami. Najważniejsze z nich to blanking, czyli funkcja umożliwiająca wyłączenie żądanych wiązek promieni. Multiscanning umożliwia wielokrotną detekcję wiązki w ściśle określonej jednostce czasu. Pozwala to wyeliminować wpływ zewnętrznych źródeł światła. Z kolei czas reakcji określa czas od chwili przerwania wiązki do momentu reakcji, np. zatrzymania maszyny – zwykle jest to około 2 ms. Funkcja muttingu pozwala na przejście zdefiniowanego obiektu o znanych wymiarach przez strefę ochronną bez uruchomienia alarmu. Wykrywane są tutaj kolejne położenia i kierunek ruchu od chwili jego pojawienia się w strefie ochronnej, aż do chwili opuszczenia tej strefy. Istotna może być też funkcja pracy cyklicznej, pozwalająca uruchamiać kurtynę tylko na określony czas skorelowany z działaniami maszyny znajdującej się w chronionym obszarze. W wypadku kurtyn czy barier wielowiązkowych, istotna może być też rozdzielczość, czyli odległość między promieniami świetlnymi, najczęściej jest to 14 mm.
39
TEMAT NUMERU
PRODUCENT
ASO
Model Podstawowe parametry techniczne wg EN 1760-2 dla zderzaka 100 mm × 200 mm Droga aktywacji/zadziałania Wybieg/długość działania Siła aktywacji
Zderzak bezpieczeństwa ABS
GAMMA SYSTEM
51Â mm 93Â mm 82Â N
20Â mm 120 mm 150 N
Y 7 ) 7 7 ) ( 7 ) 7 7 7 ! ) 7 U) -
PRODUCENT
ALLEN-BRADLEY
GAMMA SYSTEM
ASO
TAPESWITCH
Model Podstawowe parametry techniczne Minimalna masa aktywacji Stopień ochrony Masa własna Materiał powierzchni maty Czas reakcji Maksymalne obciąşenie
MGM/MGT
GSTSM
ASK-ARB
CKP
30Â N IP67 10,9Â kg/m2
300 N IP65 15Â kg/m2
120–130 N IP67 28,4 kg/m2
30Â N IP65 16Â kg/m2
Winyl
PCV
Aluminium
Koroseal/NBR
bd 3000 kg
200 ms 2000 N
bd 2000 N
30Â ms 75Â kg/cm2
Y 7 ) 7 7 ) ( 7 ( ! ) 7 U) -
BEZPIECZNY PROCES TO GWARANCJA CIĄGŠOŚCI PRODUKCJI KAROL KOWALCZYK, MARKETING AND QUALITY MANAGEMENT MARKETING MANAGER, BALLUFF Rozwój przemysłu, stosowanie zaawansowanych rozwiązań i nowych technologii, jak równieş automatyzacja procesów pozwoliły na optymalizację oraz zwiększenie elastyczności produkcji. Wspomniane zmiany mają takşe bezpośredni wpływ na zagadnienia związane z bezpieczeństwem procesu, ludzi i urządzeń. Optymalizacja bezpieczeństwa produkcji, rozwój niezbędnych narzędzi oraz stosowanie norm są zagadnieniem, któremu zakłady produkcyjne poświęcają coraz więcej uwagi. Bezpieczny proces to przede wszystkim gwarancja ciągłości produkcji, a co za tym idzie optymalizowanie kosztów i minimalizacja potencjalnych strat. Mówiąc o optymalizacji trudno nie wspomnieć o nowatorskim rozwiązaniu, które zrewolucjonizowało podejście do tematu układów bezpieczeństwa oraz ich implementacji. Mowa tutaj o zastosowaniu interfejsu IO-Link, dzięki któremu po raz pierwszy w historii integracja układu sterowania z układem bezpieczeństwa stała się moşliwa. Całość zarządzana jest z poziomu sterownika
40
z funkcją PROFISafe. Układy bezpieczeństwa oparte na interfejsie IO-Link to takşe szereg dodatkowych korzyści, do których naleşy zaliczyć m.in. ograniczenie ilości przewodów niezbędnych do podłączenia urządzeń bezpieczeństwa, ograniczenie czasu potrzebnego na instalację, zredukowanie dokumentacji elektrycznej do schematów jednokreskowych, czy wreszcie moşliwość zdalnej diagnostyki. „Safety over IO-Link� to takşe zdalna parametryzacja i moşliwość łatwego i szybkiego powielania istniejących projektów. Warto równieş podkreślić, şe układ bezpieczeństwa oparty na interfejsie IO-Link jest układem otwartym. Oznacza to, şe niezaleşnie od producenta stosowanych urządzeń bezpieczeństwa moşliwe jest ich dalsze wykorzystanie w momencie modernizacji maszyny czy zakładu przemysłowego. Rewolucja połączeń, którą obserwowaliśmy w obszarze sterowania, stała się dostępna takşe w rozwiązaniach bezpieczeństwa, wyznaczając tym samym kierunek rozwoju, od którego na szczęście nie ma juş odwrotu.
AUTOMATYKA
TEMAT NUMERU
DEDYKOWANA DIAGNOSTYKA UMOŻLIWIA SZYBKIE REAGOWANIE W RAZIE AWARII ANDRZEJ DWOJAK, PRODUCT MANAGER, TURCK Systemy bezpieczeństwa maszynowego mają za zadanie przede wszystkim chronić życie i zdrowie pracowników. Jest to najwyższy priorytet, co oczywiście jest całkowicie zrozumiałe. Z punktu widzenia produkcji istotna jest także wydajność, która najczęściej zostaje obniżona po zastosowaniu systemu bezpieczeństwa. Dlatego jednym z ważniejszych zagadnień jest optymalizacji dwóch sprzecznych czynników i dążenie do minimalizacji ich kolizji. Tutaj celowe jest wprowadzenie informacji diagnostycznych, pozwalających na szybką i właściwą reakcję w przypadku awaryjnego zatrzymania maszyny. Biorąc pod uwagę koszty przestoju, zdecydowanie opłacalna staje się inwestycja w dedykowaną diagnostykę. Najprostszymi, a zarazem łatwo dostrzegalnymi i zrozumiałymi dla operatorów rozwiązaniami
Dywaniki i maty bezpieczeństwa Maty i dywaniki bezpieczeństwa stosuje się bezpośrednio przy stanowiskach roboczych, w miejscach kontrolnych i przejściach. Ich zaletą jest łatwość instalacji oraz wyraźne oznaczenie strefy ochronej. Co więcej, urządzenia te charakteryzują się brakiem reakcji na fałszywe sygnały wywoływane np. upadkiem drobnych przedmiotów. Działanie mat bezpieczeństwa, w przeciwieństwie do zabezpieczeń optoelektronicznych, takich jak kurtyny i bariery świetlne, nie jest zakłócane przez dym lub opad drobnych ciał, np. wiórów w strefie ochrony. Mat i dywaników nie należy natomiast stosować tam, gdzie spadać mogą przedmioty większe i ostre. Zasada działania maty bezpieczeństwa jest wyjątkowo prosta. Mata składa się bowiem z dwóch warstw przewodzących oddzielonych od siebie separatorami. Wejście człowieka na matę sprawia, że pod jego ciężarem separatory zostają ściśnięte i dwie warstwy przewodzące stykają się ze sobą powodując alarm i zatrzymanie maszyny. Maty i dywaniki różnią się od siebie wielkością obszaru detekcji. Dywaniki są znacznie mniejsze, jednak bardzo często wszystkie tego typu urządzenia określane są nazwą mat bezpieczeństwa bez podziału na ich wielkość. Jak można się domyślić, każda mata charakteryzuje się pełną zdolnością detekcji na całej powierzchni. Użyte do jej produkcji tworzywo musi charak1-2/2018
są wszelkie wizualizacje świetlne w miejscu, w którym pojawiła się przyczyna zatrzymania. Czerwony i zielony kolor sygnalizacji jest zrozumiały dla każdego, szczególnie jeżeli znajduje się obok komponentu bezpieczeństwa. W tym wypadku do interpretacji danych diagnostycznych nie trzeba wiedzy specjalistycznej. Oczywiście, jeśli mamy do czynienia z rozbudowanymi aplikacjami dane należy zgromadzić w jednym miejscu i wizualizować je np. na panelu HMI. W tym celu okazuje się bardzo pomocna komunikacja sieciowa, wykorzystująca np. protokół Profinet. Dzięki niej wszystkie zdarzenia są natychmiast raportowane i wizualizowane na jednym wyświetlaczu. Usunięcie przyczyny zatrzymania można zrealizować natychmiast.
teryzować się wytrzymałą konstrukcją mechaniczną i odpornością na oleje, zwłaszcza jeśli mata chroni obszar roboczy maszyny do obróbki skrawaniem. Najważniejszym parametrami maty są: obszar detekcji oraz ciężar jaki powoduje ściśnięcie separatorów, istotna też może być minimalna powierzchnia nacisku, wywołująca zadziałanie maty. Maty wykorzystuje się jako główne urządzenie lub dodatkowy system zabezpieczający służące do natychmiastowego zatrzymania maszyny. Kasowanie może odbyć się ręcznie lub automatycznie, w zależności od rodzaju aplikacji. Jeżeli istnieje jakiekolwiek ryzyko, że operator może przedostać się z maty w strefę zagrożenia, należy zawsze stosować kasowanie ręczne. W wypadku maty wykorzystywanej jako wtórne zabezpieczenie to, jej zadaniem jest uniemożliwienie ponownego uruchomienie maszyny, gdy ktoś znajduje się w strefie ochrony zasadniczej, czyli w strefie ryzyka. Bardzo często maty współpracują z kurtynami świetlnymi, które są głównym zabezpieczeniem, a mata zabezpiecza przed ponownym uruchomieniem maszyny, jeśli operator wciąż znajduje się w strefie ryzyka.
Naciskowe zderzaki bezpieczeństwa Zderzaki naciskowe bezpieczeństwa stosowane są w celu zapewnienia ochrony pracownikom przed zderzeniem z maszynami lub częściami
znajdującymi się w ruchu. Najczęściej zabezpieczane są w ten sposób dźwigi, wózki widłowe i pojazdy sterowane automatycznie (AGV). W efekcie uderzenia następuje nacisk na zderzak, który zamyka styk czujnika. Jednostka sterująca wysyła sygnał zatrzymania maszyny, unieruchamiając wózek, windę, podnośnik czy inne urządzenie, eliminując tym samym sytuację niebezpieczną. Po zadziałaniu zderzak pozwala jeszcze na pewne dalsze ściśnięcie, nazywane drogą po zadziałaniu, która zależy od głębokości zderzaka. W ten sposób dodatkowo zapobiega się ewentualnemu twardemu zderzeniu. Jest to idealne rozwiązanie w przypadku maszyn z długim czasem zatrzymania. Zderzaki naciskowe bezpieczeństwa wypełnione są miękką pianką poliuretanową, która zapewnia dużą odległość hamowania i zatrzymywania i pokryte materiałem zabezpieczającym. We wnętrzu zderzaka jest montowany element czuły na nacisk.
Laserowe skanery bezpieczeństwa Innym, często stosowanym zabezpieczeniem są laserowe skanery bezpieczeństwa. Są to urządzenia optyczne przypominające nieco swoim działaniem kurtynę świetlną, nie wymagają jednak oddzielnej listwy z odbiornikami, gdyż ta jest zintegrowana z nadajnikiem. Wiązka laserowa wysłana z emitera poprzez system lusterek trafia na wi41
TEMAT NUMERU rujące zwierciadło, które rozprowadza ją w określonej strefie. Promienie laserowe odbite od obiektu wracają do odbiornika. Lokalizaja wykrywanego obiektu odbywa się na zasadzie pomiaru czasu powrotu promieni oraz kąta padania wiązki względem odbiornika. Do podstawowych zadań laserowych skanerów bezpieczeństwa należą kontrola wejścia w strefę niebezpieczną (zazwyczaj dotyczy to stanowisk zrobotyzowanych), kontrola przestrzeni wokół automatycznych wózków transportowych (AGV) oraz kontrola obecności przedmiotów w określonej strefie. Laserowe skanery bezpieczeństwa wykrywają obecność osoby zbliżającej się do obszaru, w którym wykonywane są niebezpieczne ruchy. W przypadku wejścia do obszaru ostrzegawczego następuje kontrolowane wyhamowanie niebezpiecznego ruchu maszyny, a w przypadku wejścia do obszaru chronionego następuje jego zatrzymanie. Co więcej, tam gdzie utrudniona jest obserwacja strefy niebezpiecznej, lasery bezpieczeństwa wykrywają ak-
tualną lokalizację danej osoby i nie dopuszczają do ponownego zainicjowania niebezpiecznego ruchu. Właśnie z tego względu najczęściej laserowe skanery bezpieczeństwa ochraniają zrobotyzowane gniazda produkcyjne. Jak wspomniano, laserowe skanery bezpieczeństwa idealnie sprawdzają się przy zabezpieczaniu pojazdów sterowanych automatycznie. Skaner montowany jest wówczas na pojeździe i wykrywa obiekty na jego drodze nawet przy wysokich prędkościach przemieszczania. Co ważne, wraz ze zmieniającą się prędkością pojazdu zmienia się strefa niebezpieczna. Wbudowane systemy sterowania pozwalają na dostosowanie „w locie” obszarów chronionych i obszarów ostrzegawczych do aktualnej prędkości, co pozwala uniknąć niepotrzebnego zatrzymania pojazdu. Typowe skanery laserowe pozwalają na obserwację obszaru w szerokim kącie widzenia dochodzącym do 190– 275 stopni. Skanery chronią strefę wokół siebie zazwyczaj o promieniu od 2 m do 6 m. W promieniu do 10–20 m
można dodatkowo zdefiniować strefę ostrzegawczą. W zależności od urządzenia możliwy jest jednoczesny monitoring od 3 do 5 zdefiniowanych, oddzielnych stref, a także możliwe jest łączenie szeregowe kilku skanerów, co pozwala objąć monitoringiem całą linię produkcyjną. Można również wybrać rozdzielczość ochronną dla rąk, nóg lub ciała. Jest to zazwyczaj wartość 30, 50 lub 70 mm. W wielu skanerach można również zdefiniować nawet do 70 wzorów stref bezpieczeństwa i automatycznie, w miarę potrzeb, je przełączać za pomocą zewnętrznego sterownika lub enkodera. Oznacza to, że skanery laserowe świetnie się nadają do aplikacji mobilnych, stąd ich tak duża popularność w pojazdach AGV.
Elektromagnetyczne czujniki bezpieczeństwa Elektromagnetyczne, bezdotykowe czujniki bezpieczeństwa służą do monitorowania położenia osłon stosowanych w maszynach i na liniach produkcyjnych w sposób zgodny z wy-
SAMODZIELNA OCENA DOJRZAŁOŚCI BEZPIECZEŃSTWA W ZAKŁADZIE GRZEGORZ BAUER, COMMERCIAL ENGINEER – SAFETY & MOTION, ROCKWELL AUTOMATION Bezpieczeństwo w zakładach od dawna postrzegane było jako uciążliwe i kosztowne zobowiązanie, które nie dodaje zbyt wielu wartości do ogólnych wyników. Wiele firm uznaje, że bezpieczeństwo zmniejsza produktywność. Jednakże bezpieczeństwo pracowników jest podstawową potrzebą i wymogiem w zakładach przemysłowych. Chroni pracowników, zapobiega niepotrzebnym przestojom i zapewnia zgodność ze standardami. Najlepsi w swojej klasie producenci zdają sobie sprawę, że połączenie zachowań pracowników, procesy i procedury oraz wdrażanie najnowszych technologii pozwali im znacznie wykroczyć poza prostą zgodność z wymaganiami, ale zapewni również poprawę produktywności, zwiększy wydajność oraz znacznie niższe wskaźniki wypadkowości. Najlepsze w swojej klasie firmy uważają bezpieczeństwo za wartość podstawową i czynnik zwiększający produktywność, a nie obciążenie dla firmy. Firma Rockwell Automation wprowadziła narzędzie Safety Maturity Index (SMI) do samodzielnej oceny dojrzałości bezpieczeństwa w zakładzie, czerpiąc ze studiów przypadku, prywatnych badań, współpracy z ekspertami oraz własnych doświadczeń jako największego na świecie dostawcy systemów bezpieczeństwa. Narzędzie ocenia jakość w trzech kluczowych obszarach bezpieczeństwa – kultura (wpływ zachowań ludzkich), zgodność (procesy i procedury służb bhp i inżynieringu) oraz kapitał (inwestycje w technologie i projekty).
42
Tylko wtedy, gdy wszystkie te przeplatające się elementy są obecne, firma może osiągnąć optymalną wydajność i rentowność. Każdy filar bezpieczeństwa jest mierzony w Safety Maturity Index przy użyciu czterech kategorii: • SMI 1: minimalne inwestycje, • SMI 2: osiągnięcie zgodności, • SMI 3: unikanie kosztów, • SMI 4: doskonałość operacyjna. Odpowiedzialni za bezpieczeństwo w zakładzie mogą przeprowadzić samodzielną ocenę składającą się z serii pytań dla każdej kategorii bezpieczeństwa. Ocena ma zastosowanie dla dowolnej branży, dowolnej wielkości zakładu i dowolnej lokalizacji na świecie. Po dokonaniu oceny, wyniki określają punktację poziomów SMI dla kultury bezpieczeństwa, zgodności i kapitału. Co ważniejsze, dostarczone zalecenia pomogą we wprowadzaniu ulepszeń w każdej z trzech kategorii i podają ścieżkę do uzyskania najlepszej wydajności. Korzyści z optymalizacji bezpieczeństwa wykraczają daleko poza ograniczenie liczby wypadków i zmniejszenie obrażeń czy wartości grzywien. Firmy, które holistycznie podchodzą do kwestii bezpieczeństwa w zakresie kultury, zgodności i kapitału, mogą podnieść produktywność, zwiększyć efektywność i zwiększyć morale pracowników, a jednocześnie chronić reputację swojej marki.
AUTOMATYKA
www.schmersal.pl
TEMAT NUMERU maganiami normy PN-EN 60947-5-3, więc równieş do monitorowania pozycji przesuwnych, uchylnych i zdejmowanych osłon ochronnych. Ich działanie polega na wykorzystaniu zjawiska magnetyzmu i indukcji magnetycznej. Co waşne, moşna je teş wykorzystać do monitorowania połoşenia, bardzo często są to wręcz te same czujniki magnetyczne czy indukcyjne, które wykorzystuje się w systemach automatyki. Charakteryzują się tylko nieco inną, bardziej odporną na czynniki zewnętrzne budową korpusu. Z tego względu oprócz kontroli zamknięcia osłon, drzwi czy innych elementów stref bezpieczeństwa, czujniki tego typu wykorzystuje się w obszarach, w których występują wysokie wymagania dotyczące higieny – na przykład w przemyśle spoşywczym, opakowaniowym lub farmaceutycznym. Wiele z nich ma dopuszczenie do uşytku w potencjalnie wybuchowych obszarach zgodnie z dyrektywą ATEX. Zazwyczaj czujniki tego typu charakteryzują się odległości przełączania wynoszącą od 2 mm do 10 mm i stopniem ochrony IP65 lub IP67. Istnieją modele zarówno z komunikacją przewodową, jak i bezprzewodową.
Tworzymy bezpieczne miejsca pracy. AZM400 nowa blokada
Elektroniczne przekaźniki bezpieczeństwa
AUTOMATYKA
1-2/2018
!"!!! # $
%!! # &
'( )* " +) ,( % -
R E K L A M A
Ostatnim elementem przemysłowego systemu bezpieczeństwa są elektroniczne przekaźniki bezpieczeństwa, które są wbudowane w elektroniczne moduły bezpieczeństwa lub stanowią oddzielne urządzenia. Jak zaznaczono na początku artykułu, moduły bezpieczeństwa stosowane są w celu spełnienia wymogów bezpieczeństwa maszynowego dotyczącego obwodów zatrzymania maszyny. Istotne są tu takie funkcje, jak nadzór nad zatrzymaniem natychmiastowym, nadzór nad stycznikami i zaworami, nadzór nad zwarciem w obwodach zatrzymania oraz nadzorowanie kasowania (ręczne lub automatyczne). Jednak moduł bezpieczeństwa nie moşe prawidłowo funkcjonować bez przekaźników bezpieczeństwa. W układzie bez przekaźnika bezpieczeństwa nie są bowiem standardowo monitorowane zwarcia w sytuacji, gdy wyłączniki awaryjne lub styczniki czy np. kurtyny świetlne działają prawidłowo. Pojedynczy defekt w układzie moşe zatem doprowadzić do sytuacji niebezpiecznej, zagraşającej şyciu lub zdrowiu pracowników. Dlatego rolą przekaźnika bezpieczeństwa jest monitorowanie wszystkich połączeń kablowych, stanu wyłączników blokujących, przycisków stopu awaryjnego, wyłączników awaryjnych oraz styczników – i to właśnie naleşy do jego głównych zadań. Warto jednak pamiętać, şe w prostych aplikacjach, gdzie nie ma uzasadnienia w stosowaniu modułów bezpieczeństwa (brak bezpośredniego niebezpieczeństwa dla ludzi lub niewielkie zagroşenie), przekaźniki przejmują takie funkcje jak awaryjny stop, kontrolę drzwi ochronnych, kontrola barier i kurtyn świetlnych, kontrolę mat naciskowych, prędkości, stanu zatrzymania, a więc wszystkich omówionych w artykule elementów.
43
Bezpieczeństwo informacji w nowoczesnych zakładach produkcyjnych - ( 8 7 X 7 7 ) - 8 T WL3 , 8 U 7 T
(T/ 7 T )
7 - 7 T
) ) 8 73 & 8 8-X
! 8 7 8 7 W 8 / )3
7 ! X - ( 1 /
X 7 ) ( W ) X 7 (/
(/ 7 ! 7 (
7 -/ 7 - 3 . U (- ( 7 7
) - 8 ) 7 ( X 7 8 ) 7 7 ) ! - (/ 7 X
) 1 ( 7 - ( - - -/ ) ( 7 -X ! 7/
5 7 7 W ( ) 8T ( 7 8 7 U ! ) 7 ) 7 73
Agnieszka Hyla
44
A
by jednak optymalizacja dzięki automatyzacji miała rację bytu, konieczne jest przekazywanie wszystkich istotnych informacji poprzez sieci komunikacyjne tak, aby w sposób ciągły docierały do konkretnych odbiorników, a takşe były przechowywane w odpowiednich serwerach, zapewniających ich bezpieczny zapis w celu umoşliwienia przeprowadzania analiz danych historycznych i symulacji predykcyjnych.
Bezpieczeństwo infrastruktury Przemysłowa infrastruktura komunikacyjna musi być zabezpieczona przed róşnymi rodzajami ingerencji. Pierwszy z nich stanowią zakłócenia. W najbardziej zaawansowanych zakładach produkcyjnych, w których automatyzacja procesu i komunikacja urządzeń stanowi kluczowy element wartości biznesowej, wykorzystuje się zazwyczaj sieci Profinet. Oferują one lepsze parametry, takie jak szybkość przekazu, rozmiar ramki czy odporność na zakłócenia właśnie względem starszego typu sieci Profibus. W większości przypadków mimo moşliwości przesyłania sygnału radiowego przez Profinet, wykorzystuje się połączenie przemysłowym kablem ethernetowym. Kabel tego typu jest specjalnie wzmocniony, P R O M O C J A
aby był odporny na potencjalne zakłócenia. Dobrym przykładem moşe być tutaj proces zgrzewania, który generuje tak silne pole elektromagnetyczne, şe drobniejsze elementy są wręcz poruszane pod wpływem obecności wytwarzanego przez maszynę pola. W związku z tym wszystkie urządzenia wykorzystywane w strefie pracy zgrzewarek muszą mieć odpowiednio wysoką klasę odporności na zakłócenia.
Eliminacja trudnych warunków Przesył danych moşe jednak być zagroşony takşe przez trudne warunki panujące w halach produkcyjnych. Tutaj bardzo wiele zaleşy od branşy. Automotive to szczególny ekosystem – jest tu tak wiele współgrających ze sobą urządzeń, a koszt nieplanowanego przestoju tak wysoki, şe czystość produkcji stanowi jeden z istotnych elementów utrzymania ruchu. Wszystko po to, by nie zaburzać pracy urządzeń i z łatwością kontrolować procesy. Nie kaşda branşa moşe się jednak pochwalić sterylnymi strefami wytwórczymi. Zupełnie inne warunki panują np. w przemyśle wydobywczym czy przetwarzania rud metali. Chemikalia, odłamki, pył, muł, ogromne kontenery i pojemniki na pozyskany materiał. Wszechobecny metaliczny zapach, kurz, oleje i smary. Wszystko AUTOMATYKA
9 3 0 $<, (
TEMAT NUMERU to ma wpływ na to, jakie sieci powinny być wykorzystywane do komunikacji maszyn, a takşe na ile będą skuteczne. Dodatkową przeszkodą moşe być wysoka wilgotność czy skrajna temperatura, zarówno wysoka jak i niska. W zakładach tego typu zazwyczaj dominują protokoły takie jak Modbus czy Profibus. To, jakiego producenta protokół jest wykorzystywany zazwyczaj zaleşy od wynegocjowanych warunków współpracy lub parametrów wyróşniających poszczególne sieci. Połączenia kablem są tutaj jednak preferowane ze względu na większą niezawodność działania w trudnych warunkach. Zapewnienie sprawnej komunikacji układu jest bowiem konieczne. Nie moşna dopuścić do sytuacji, w której informacje nie są dostarczane, zapisywane lub teş dochodzi do zatrzymań pracy wskutek uszkodzenia sieci lub układu sterowania. Koszty nieplanowanego przestoju prawie zawsze przewyşszają koszty przemyślanego utrzymania ruchu.
Ataki hakerów Zakłócenia i trudne warunki pracy to jednak nie jedyne czynniki wpływające na bezpieczeństwo przesyłu informacji w produkcji. Powaşne zagroşenie stanowią ataki hakerów i potencjalne wycieki informacji, a w tym przypadku istotnego know-how danej firmy, na zewnątrz. Wiedza i wypracowane przez lata funkcjonowania metody działania to najcenniejszy kapitał firmy. Wynika z długotrwałej współpracy wielu specjalistów róşnych dziedzin. Z wykonania setek, a nawet tysięcy iteracji danego procesu, po to by poprawić go o kilka procent. Wypracowywanie dobrych efektów po raz pierwszy jest znacznie droşsze od powielania juş istniejącego rozwiązania. Dlatego know-how zazwyczaj jest bardzo szanowane i skrzętnie chronione przed kradzieşą. Niestety, w zakładach produkcyjnych coraz częściej dochodzi do wycieków informacji na zewnątrz [1]. Przez to, şe coraz częściej do zamkniętych sieci komunikacyjnych w fir-
mach niechcący lub umyślnie podłącza się sieć internetową, złodzieje mają moşliwość dostania się do newralgicznych danych, pobrania ich i sprzedaşy konkurencji lub na czarnym rynku. Duşo gorszą ewentualnością jest zablokowanie linii produkcyjnej dla okupu. W takiej sytuacji kaşda godzina postoju to w przypadkach automotive nawet dziesiątki tysięcy euro, czasami setki w zaleşności od wytwarzanego modelu. Firmy będące w takiej sytuacji zazwyczaj jak najszybciej płacą okup, by tylko uwolnić produkcję. Niestety, przystając na warunki internetowych porywaczy często naraşają się na podobne ataki w przyszłości lub niespełnienie şądań mimo dokonania opłaty [2].
Zasady pracownicze Bezpieczeństwo informacji to jednak takşe odpowiednie zasady panujące wśród pracowników. Niestety, to ludzie najczęściej powodują, şe sieć przemysłowa jest zagroşona. Na przykład przez nieświadome poddawanie R E K L A M A
1-2/2018
45
TEMAT NUMERU jej oddziaływaniu sieci zewnętrznych. W przypadku, kiedy pracuje się w hali produkcyjnej z zamkniętą siecią komunikacyjną przenoszącą informacje zarówno po kablach jak i radiowo, łączenie się jednostek komputerowych wchodzących w jej skład z Internetem prawie zawsze jest zabronienie. Stąd pracując na komputerze przemysłowym nie moşna nań udostępnić Internetu, w sposób bezpośredni zagraşa to bowiem sieci i całej produkcji. Wiele firm ogranicza ponadto dostęp poszczególnych pracowników do wiedzy i urządzeń. Wszystko po to, by minimalizować zagroşenie wynikające z naduşywania dostępów oraz powierzania zbyt duşej ilości informacji newralgicznych duşym grupom ludzi. Stąd w halach produkcyjnych spotyka się przepustki jednodniowe, tygodniowe lub miesięczne. Jeśli pracownik posiada prywatnego laptopa lub telefon często musi na kamerki naklejać specjalne ograniczniki, których oderwanie jest wyraźnie rozpoznawalne. Cały wnoszony przez pracownika sprzęt jest często spisywany na specjalnej liście inwentaryzacyjnej – kaşde narzędzie, urządzenie, komunikator. W bardziej uwaşnych firmach w zakładzie pojawiają się co jakiś czas zespoły kontrolne, które weryfikują czy posiadany sprzęt znajduje się na odpowiedniej liście i czy został sprawdzony. Takşe dostęp do róşnych pomieszczeń jest ograniczany. Zazwyczaj pracownik pracujący np. na linii montaşu drzwi cięşarówki ma dostęp wyłącznie do tej hali oraz ewentualnie do pomieszczeń socjalnych lub tych, które musi minąć, by dostać się do swojego miejsca pracy. Ogranicza to zbędną migrację pracowników, oszczędza czas, a dodatkowo minimalizuje dostęp do szerszego know-how. Wszystko jednak zaleşy od hierarchii w firmie i poziomu odpowiedzialności pracy danego pracownika. Spawacze, których zazwyczaj w firmach produkcyjnych brakuje, mają wysoki poziom dostępu, poniewaş pracują w wielu działach. Tak samo jest w przypadku kierowników, pracowników wyşszego szczebla. Oni otrzymują wyşszy poziom przepustek, poniewaş są odpowiedzialni za przebieg większości kluczowych procesów. W taki sam sposób 46
pod tym względem traktowani są pracownicy wewnętrzni firm jak i kontraktorzy zewnętrzni, nie ma tutaj większej róşnicy. Tylko pracownicy wyşszego szczebla mają dostęp do newralgicznej wiedzy o procesach produkcyjnych, szczególnie tych, które stanowią przewagę konkurencyjną firmy na rynku. Pracownicy rozpoczynając pracę w danej firmie otrzymują wszystkie niezbędne do jej wykonywania informacje – wiedzę, know-how, dokładne opisy procesów, metod, parametrów i technologii wykorzystywanych na danym stanowisku. Moşna się z tymi informacjami zapoznać, wykorzystuje się je bowiem w codziennej pracy. W teorii nie moşna ich przekazywać osobom postronnym, jednak tylko niektóre firmy zadają sobie trud, şeby poinformować pracowników o tym, które informacje stanowią krytyczne know-how, a które moşna rozpowszechniać np. podczas konsultacji z innymi specjalistami. Moşe więc dojść do nieświadomego przekazania tajemnicy firmy, co moşe mieć powaşne konsekwencje. Ponadto nie ma de facto sprawdzonego sposobu na ograniczanie wyciekania informacji firmowych generowanego właśnie przez pracowników, zazwyczaj tych z jakiegoś powodu niezadowolonych. Warto więc dbać o morale pracowników bez względu na miejsce w firmowej hierarchii i poświęcać czas
na edukowanie oraz informowanie o zagroşeniach związanych z nieświadomym naraşeniem przemysłowej sieci na atak, a takşe ograniczać wynoszenie danych z firmy przez przemyślane udzielanie dostępów i przepustek.
Podsumowanie Zapewnianie bezpieczeństwa informacji w dzisiejszych czasach jest dla firm produkcyjnych zagadnieniem waşnym i trudnym. Śle zaplanowane i wdroşone moşe spowodować ogromne, nieplanowane koszty. Wprowadzając unowocześnienia w juş istniejących systemach warto więc wziąć pod uwagę aspekt bezpieczeństwa, by uniknąć nieodwracalnych strat, nie tylko finansowych. Agnieszka Hyla 0 $<, ( -( , % X
Śródła: [1] Zmasowany atak hakerów. Premier zwołała sztab kryzysowy, Newsweek, http://www.newsweek.pl/polska/ atak-hakerow-zaatakowane-polskiefirmy,artykuly,412431,1.html, dostęp z dnia 02.01.2018 [2] Wielki atak hakerów. Świat się zbroi, a polskie firmy liczą na szczęście, money.pl, https://www.money.pl/gospodarka/ ngospodarka/ebiznes/artykul/atakhakerow-c yberbezpieczenstwo wlamanie-do,88,0,2318424.html, dostęp z dnia 02.10.2018 AUTOMATYKA
TEMAT NUMERU
Bezpieczne monitorowanie prędkości napędów G! 8 8 ( W7 7 7 7 ! X -8 7 ) ( 7 ) U W
) 8 7 3 Y ) 7 ! ) 7
!
8 8 ( 7
7 N ( 3 . U 7) 7 - ) 7
)- ( ,%F
G! ) 8 X
8 ) 7 ! ) 7 5- 8 3
wany rozdzielacz sygnału umoşliwiają łatwą integrację z istniejącymi obwodami bezpieczeństwa. Moduł SMC1 pozwala na podłączenie inkrementalnych enkoderów lub czujników (SinCos, TTL/RS-422 oraz HTL/push-pull/czujniki indukcyjne). Zintegrowany rozdzielacz sygnału enkodera eliminuje konieczność ponoszenia kosztów związanych z dodatkowym drogim i skomplikowanym okablowaniem zewnętrznym. Ponadto zapewnia szybkie przekształcenie sygnału na przebieg prostokątny do wy-
O
becnie uşytkownicy coraz częściej poszukują pełnego systemu zapewniającego bezpieczeństwo, najlepiej pochodzącego z jednego źródła. W odpowiedzi na te potrzeby Kßbler zaproponował nowatorskie rozwiązanie nieznane dotąd w takiej formie – kooperację enkoderów i modułów bezpieczeństwa. System zapewnia proste, szybkie i tanie wdroşenie zadań bezpieczeństwa, bez względu na rodzaj aplikacji – np. monitorowanie bezpieczeństwa ruchu w jednej lub wielu osiach, monitorowanie drzwi, barier oraz wyłączników zatrzymania awaryjnego.
9 3 0 $<, ( / -!
Moduł SMC1 Moduł bazowy SMC1 to kompletne urządzenie do monitorowania prędkości. Wyposaşony jest w wymienny, operacyjny wyświetlacz diagnostyczny (OLED) zapewniający prostą parametryzację, a bezpieczne wejścia, wyjścia i zintegro1-2/2018
Enkodery Sendix SIL Kolejnym produktem z rodziny safety są enkodery Sendix SIL FS2/FS3, które stworzono z myślą o aplikacjach z SIL 2/Pl d lub SIL 3/Pl e. Enkodery zapewniają bardzo dobrą jakość sygnału, a dzięki duşym moşliwościom interpolacji równieş wysoką rozdzielczość. Inkrementalne enkodery Sendix SIL FS2/FS3 są wyposaşone w specjalną konstrukcję łoşyska typu Safety-Lock, dzięki czemu są odporne na duşe siły działające na wał enkodera. Wysoki stopień ochrony IP65, odporność na pole magnetyczne i szeroki zakres temperatury roboczej to atuty enkoderów Sendix SIL.
Ekonomiczna modernizacja
korzystania w dalszej części układu sterowania lub przemiennika częstotliwości. Firmware urządzenia zawiera funkcje związane z monitorowaniem bezpieczeństwa dla napędu zgodnie z wymaganiami normy EN 61800-5-2 (np. SS1, SS2, SOS, SLS, SDI, SSM). Funkcje diagnostyczne zintegrowane w oprogramowaniu pozwalają na osiągnięcie poziomu bezpieczeństwa SIL 3/Pl e. P R O M O C J A
Modernizacja maszyny w technologii bezpieczeństwa to waşna i potrzebna zmiana w kaşdej firmie. Istotną rolę odgrywa równieş ekonomiczny aspekt takich działań. Oferta firmy Kubler wychodzi naprzeciw tym potrzebom i zapewnia płynną modernizację oraz rozbudowę istniejącego parku maszyn. Działanie przykładowej aplikacji zaprezentowano na kanale youtube Kubler Poland� (film „Bezpieczeństwo funkcjonalne�).
KUBLER Sp. z o. o. - 3 .T! 7 CC@ gB<C:@ 3 g@ AC == =BD <( 5 E -! 3)
7773 -! 3)
47
TEMAT NUMERU
System monitorowania gazu – Dräger REGARD 7000 Dräger REGARD 7000 to mo - 7 ( -X ( X 7 W !- 7 / ) ( 7
7 X 8-
7 ) 3 . 7T T
8 () ! WL ) ) ( 7 8 ( #0' #.3
N
iezawodny i wydajny system Dräger REGARD 7000 moşe być stosowany z systemami ostrzegania przed gazami, o róşnym stopniu złoşoności i róşnej liczbie przetworników.
Kulisy bezpieczeństwa W przypadku detekcji gazów kluczową rolę odgrywa system sterujący. Realne zagroşenie czy fałszywy alarm? System sterujący bada sygnał i aktywuje alarm, co moşe skutkować zatrzymaniem produkcji czy teş zarządzeniem ewakuacji zakładu. REGARD 7000 wyznacza nowe standardy, jeśli chodzi o niezawodność i łatwość korzystania z systemów sterujących. Modułowa konstrukcja systemu REGARD 7000, dająca moşliwość rozbudowy, zwiększa bezpieczeństwo systemów detekcji gazów i pozwala dostosować urządzenie do przyszłych potrzeb.
Uniwersalność REGARD 7000 moşna dostosować do wymagań danego systemu detekcji gazów. Moşliwość programowania pozwala na optymalizację procesów dzięki tłumieniu alarmów, opóźnieniu przełączania i ustawianiu kompleksowych alarmów, w zaleşności od indywidualnych potrzeb uşytkownika. Niemal nieograniczone moşliwości rozbudowy wynikają z modułowej konstrukcji i z wygodnych opcji dokonywania aktualizacji. Analogowe i cyfrowe interfejsy pozwalają na obsługę sygnałów 4–20 mA, komunika48
P R O M O C J A
cji Modbus i HART, w celu zapewnienia maksymalnej kompatybilności z transmiterem i systemami wyşszego poziomu. Zautomatyzowane porównywanie danych zapewnia spójna konfiguracja systemu, osiągnięta dzięki zautomatyzowanemu porównywaniu metadanych.
Bezpieczeństwo REGARD 7000 gwarantuje niezawodne ostrzeganie w sytuacji zagroşenia i znacząco eliminuje liczbę fałszywych alarmów. Rozproszona architektura pozwala uniezaleşnić funkcjonowanie systemu od awarii w jednym punkcie i ułatwia budowanie niezaleşnych podsystemów. Ograniczenie podatności na zakłócenia zostało osiągnięte dzięki zoptymalizowaniu filtrów programowych oraz porównywaniu analogowych i cyfrowych wartości pomiarów i przekłada się na zapewnienie wysokiego poziomu bezpieczeństwa. Unikanie nieprawidłowej oceny sygnału, a tym samym mniejsza liczba fałszywych alarmów moşliwa jest dzięki regulacji czasu tłumienia alarmów i precyzyjnemu rozpoznawaniu sygnałów specjalnych. Bezpieczeństwo uşytkowania zapewnia moşliwość zmiany parametrów wyłącznie w określonym zakresie wartości, to z kolei pozwala uniknąć błędnych konfiguracji i regulacji.
Wygoda uşytkowania Instalacja systemu sterującego REGARD 7000 jest prosta, a jego obsługa intuiAUTOMATYKA
Fot. Dräger Safety Polska
TEMAT NUMERU cyjna. Dostępność dokumentacji jest określona przez wykorzystanie systemów wsparcia i lokalnie udostępnianej dokumentacji. Intuicyjna obsługa wynika z wygodnego w użyciu wyświetlacza i przejrzystej struktury menu. Optymalizacja symboli i sekwencji czynności przekłada się na łatwość instalacji – ochronę wrażliwych komponentów, dzięki oddzieleniu okablowania od części modułowych oraz na możliwość użycia na całym świecie – system ma lub wkrótce będzie mieć wszystkie standardowe dopuszczenia.
Scenariusze zastosowań Wyzwanie 1: Bezproblemowa produkcja
Skuteczność
Rozwiązanie: Niezawodna detekcja sygnałów
Systemem REGARD 7000 można sterować centralnie. Dostępne są dla niego usługi serwisowe oraz dokumentacja: – automatyzowane porównywanie danych – półautomatyczna konfiguracja danych wejściowych systemu sterującego REGARD 7000 dzięki cyfrowej transmisji metadanych, – automatyczna obsługa dokumentacji – automatyczne kompilowanie raportów dotyczących komponentów i konfiguracji, – zdalna konserwacja – łatwiejsza konserwacja dzięki zdalnej diagnozie z użyciem komunikacji HART, – wydajna konserwacja – przesyłanie komunikatów serwisowych w zależności od potrzeb z użyciem komunikacji HART i wiadomości zbiorczych.
Niezawodna detekcja gazów to podstawa wszędzie tam, gdzie występuje realne zagrożenie. W przypadku ewakuacji miejsca pracy są porzucane w pośpiechu i nie poświęca się uwagi procesowi produkcji. Fałszywe alarmy są niebezpieczne z dwóch powodów: po pierwsze mogą wiązać się z utratą całych serii produkcyjnych, a po drugie pracownicy mogą przez nie zbagatelizować sytuację prawdziwego zagrożenia.
W REGARD 7000 zminimalizowano wpływ możliwych zakłóceń elektrycznych na pracę urządzenia. Możliwość regulacji zakresu tolerancji oraz dodatkowe technologie zapewniają maksymalny poziom niezawodności. Skraca to czasy przestojów i daje pewność, że system detekcji gazów działa w pełni sprawnie. Zaletami są: – rozpoznawanie sygnałów specjalnych – ulepszony system analizy zapewnia niezawodną ocenę sygnałów specjalnych, – tłumienie alarmów – schematy aktywacji można swobodnie dostosować do różnych systemów, – HART Communications – porównywanie zmierzonych wartości analo-
gowych i cyfrowych pozwala rozpoznawać zmiany potencjału w długim okresie.
Wyzwanie 2: Szybka optymalizacja procesów produkcji Współcześnie dąży się do coraz większego skracania cyklów produkcyjnych, co wymaga ciągłego dostosowywania systemów produkcji. Modernizacja bądź rozbudowa parku maszynowego często wiąże się z całkowitym lub częściowym przestojem produkcji. System detekcji gazów musi umożliwiać szybkie i bezpieczne dostosowanie maszyn do wprowadzanych zmian, ponieważ produkcja może ponownie ruszyć dopiero wówczas, gdy jest on gotowy do użytku.
Rozwiązanie: Modułowa konstrukcja i możliwość rozbudowy Rozbudowa systemu poprzez dodanie REGARD 7000 jest prosta. Modułowa konstrukcja REGARD 7000 pozwala w łatwy sposób rozbudowywać systemy lub integrować ze sobą podsystemy znajdujące się w sporej odległości z wykorzystaniem zestawu bramy do przesyłu na duże odległości. Moduł mostka umożliwia komunikację z systemami REGARD. Automatyczna obsługa dokumentacji w systemie pozwala zaoszczędzić czas potrzebny na zatwierdzenie systemu po rozbudowie. Zaletami są: – moduł mostka – rozbudowa systemów REGARD poprzez dodawanie komponentów REGARD 7000; – modułowa budowa – konfiguracja scentralizowanych i rozproszonych systemów jest możliwa także w przypadku dużych odległości, – raportowanie – automatyczne kompilowanie raportów dotyczących komponentów i konfiguracji.
Wyzwanie 3: Centralne monitorowanie niezależnych systemów Monitorowanie dużych zakładów przemysłowych często wymaga zastosowania kilku niezależnych systemów detekcji gazów. Sterowanie takimi systemami i ich odpowiednia konserwacja nie są prostą sprawą. Na przykład 1-2/2018
49
TEMAT NUMERU
– raportowanie – raporty dotyczące komponentów i konfiguracji pozwalają uzyskać rozeznanie w zakresie wykorzystania komponentów.
Rozwiązanie: Wszystko widoczne na pierwszy rzut oka
System detekcji gazów „şyje� i podlega nieustannym zmianom. Stare transmitery są zastępowane nowymi i dodawane są modele pozwalające wykrywać nowe niebezpieczne substancje. Podczas konfiguracji nowych transmiterów moşe łatwo dochodzić do błędów, zazwyczaj z powodu uşycia niekompletnej lub przestarzałej dokumentacji. Stanowi to zagroşenie dla bezpieczeństwa całego systemu.
REGARD 7000 pozwala gromadzić wszystkie dane, takşe w przypadku złoşonych systemów. Dane są dostępne w jednym miejscu i w czasie rzeczywistym dla wszystkich podsystemów oraz moşna je wyświetlić na panelu. Dostęp do danych uzyskuje się przez naciśnięcie jednego przycisku, co pozwala zaoszczędzić czas wymagany na pracochłonne i potencjalnie błędne ręczne przygotowanie danych pochodzących z róşnych części systemu. Zaletami są: – łatwa obsługa – zmierzone wartości ze wszystkich monitorowanych części systemów są udostępniane razem, – moduł mostka – starsze systemy REGARD moşna takşe włączyć w nowe struktury monitorowania, 50
Wyzwanie 4:Â Instalacja nowych transmiterĂłw
Rozwiązanie: Prosta instalacja REGARD 7000 ułatwia instalację nowych transmiterów. Inteligentne rozpoznawanie błędów i pozyskiwanie danych z wielu źródeł w zasadzie wyeliminowały potencjalne błędy. Zaletami są: – systemy wspierające – konfiguracja systemu przebiega przy wsparciu transmiterów, gazów i alarmów,
– ostrzeşenia dotyczące sprzecznej konfiguracji – konfiguracja transmitera jest porównywana z ustawieniami kanału wejścia w REGARD 7000 w oparciu o zdarzenia i zgłaszane są wszelkie niezgodności, – półautomatyczna konfiguracja – kanał wejścia REGARD 7000 odczytuje konfigurację podłączonego transmitera i zgłasza propozycję konfiguracji.
Zakres zastosowania Modułowa architektura REGARD 7000 sprawia, şe system moşe być uşywany w róşnych zastosowaniach, m.in. w: – oczyszczalnia ścieków – niewielki lub średniej wielkości system o niskiej złoşoności, – przemysł farmaceutyczny – średniej wielkości system o wysokiej złoşoności, – browary – duşy system o niskiej złoşoności, – przemysł chemiczny – duşy system o wysokiej złoşoności. DRÄGER SAFETY POLSKA Sp. z o.o. - 3 7 @A CB<BB; 7 3 4CA >D >AA ;g gB 7773 3 (
AUTOMATYKA
Fot. Dräger Safety Polska
dane dotyczące zuşycia gazu lub prac konserwacyjnych trzeba kompilować ręcznie na miejscu i poświęcić sporo czasu na przygotowanie ich do analizy. Sprawowanie nadzoru nad całym systemem wymaga niemałego wysiłku.
8ĭ$7:,$
3$į67:$ 35$&Ċ
Dräger REGARD® 7000 to modułowy system o dużych możliwościach rozbudowy, przeznaczony do monitorowania i analizowania różnego rodzaju gazów i par. Przeznaczony do stosowania z systemami ostrzegania przed gazami, o różnym stopniu złożoności i różnej liczbie przetworników, Dräger REGARD® 7000 odznacza się wysoką niezawodnością i wydajnością.
Dräger Safety Polska Sp. z o.o. ul. Uniwersytecka 18 40-007 Katowice Tel. 32 388 76 64 Fax 32 601 26 24 sprzedaz.safety.pl@draeger.com
W pełni kompatybilny z poprzednimi wersjami systemów REGARD® Bezpieczne użytkowanie i zminimalizowanie fałszywych alarmów Szybsza i bezpieczniejsza konfiguracja kanałów Automatyczne dokumentowanie
TEMAT NUMERU
Moduły bezpieczeństwa inteligentne i programowalne , ( ! ) 7
! 7 ) 8 ( ( /
8 -X 7 (/
U - )U (
) 7 3 $ ( 8 ! X / 7 W 7 !
) U - -8 ) 7 8 8 / 7 X
! ) ! ( 7 8 ! -
7 ) 8 3 Andrzej Dwojak
O
d momentu wymyślenia pierwszej maszyny borykamy się z problemem zwiększonego ryzyka, jakie generują urządzenia. Z jednej strony zyskujemy wielkie korzyści wynikające z zaawansowanej technologicznie produkcji róşnych dóbr, natomiast z drugiej – niejako w ramach transakcji wiązanej – zwiększone ryzyko wynikające z bezpośredniej obsługi maszyn produkcyjnych. ŝycie i zdrowie ludzi znajdujących się w poblişu strefy zwiększonego ryzyka musi być skutecznie chronione. Zadanie to powierza się róşnym urządzeniom, których wewnętrzna budowa została skonstruowana z naciskiem na niezawodność. Nie chodzi o bezbłędność, poniewaş niepoprawne funkcjonowanie to coś, z czym naleşy się liczyć. Najwaşniejsze, aby taki stan rzeczy niezawodnie wykryć i nie dopuścić do uruchomienia systemów, które mogą spowodować trwały uszczerbek na zdrowiu, a nawet śmierć.
XS26 ( - (
7 (
52
P R O M O C J A
Wszystkie obiektowe elementy bezpieczeństwa zastosowane w maszynie czy na linii produkcyjnej muszą być podłączone do urządzeń nadrzędnych, które mają za zadanie nadzorować pracę systemów bezpieczeństwa i sterować nimi. Do tego celu w najprostszym układzie stosuje się przekaźniki bezpieczeństwa. Zazwyczaj są one dedykowane tylko dla jednego typu urządzeń obiektowych – inne rodzaje obsługują wyłączniki mechaniczne, maty bezpieczeństwa, przyciski sterowania oburącz itd. Na rynku moşna teş znaleźć wykonania uniwersalne, umoşliwiające obsługę dowolnego jednego urządzenia bezpieczeństwa. W ekstremalnych przypadkach, gdy mamy do czynienia z bardzo złoşoną aplikacją, liczba przekaźników bezpieczeństwa zamontowanych w szafach elektrycznych moşe wzrosnąć tak bardzo, şe znalezienie dla nich miejsca oraz właściwe podłączenie styków wyjściowych moşe być bardzo skomplikowane. W takich sytuacjach ryzyko krytycznego błędu wzrasta. Z zasady takie aplikacje powinny być jak najmniej skomplikowane, aby skuteczniej chronić şycie i zdrowie. Czy to zadanie moşna zrealizować w jeszcze prostszy sposób? Tak. Naleşy jednak wykluczyć model z przekaźnikiem bezpieczeństwa jako prostym urządzeniem, którego podstawowym zadaniem jest separacja obiektowego urządzenia bezpieczeństwa od układu zatrzymania elementów niebezpiecznych. Porzucenie takiego sposobu myślenia często samo w sobie jest wyzwaniem. Naleşy pamiętać, şe moduł bezpieczeństwa wyposaşony w funkcje logiczne musi spełniać restrykcyjne wymagania, w tym wymagania norm AUTOMATYKA
TEMAT NUMERU
) 8 ! ) 7
bezpieczeństwa. Przejście ze zwykłego przekaźnika na programowalny kontroler bezpieczeństwa to jednak milowy krok, dzięki któremu zyskuje się ogrom nowych moşliwości. Realizacja aplikacji staje się zdecydowanie prostsza, podobnie jak serwisowanie.
9 3 $-
XS26 – logika na usługach bezpieczeństwa Co się stanie, jeśli dołoşymy układy logiczne do przekaźnika bezpieczeństwa? Okaşe się, şe moşemy do jednego modułu podłączyć więcej obiektowych urządzeń bezpiecznych, których interakcję moşna zaprogramować. Fakt, şe układy są zgodne z najwyşszymi kategoriami bezpieczeństwa (kat. 4, PL e, SIL 3) nie zwalnia nas jednak z obowiązku posiadania specjalistycznej wiedzy. Podobnie jak w przypadku elektrycznego połączenia zwykłych przekaźników bezpieczeństwa, równieş przy tworzeniu wirtualnych połączeń w programie naleşy pamiętać o zasadach bezpieczeństwa. Najwaşniejszą róşnicą w przypadku przekaźników bezpieczeństwa z układami logicznymi jest przejście od śrubokręta i kłębka kabli do laptopa i oprogramowania. Dzięki temu zyskujemy czas i obnişamy poziom skomplikowania hardware’u. Efektem jest uzyskanie dodatkowej przestrzeni w szafie i tym samym obnişenie stopnia skomplikowania sprzętu zastosowanego w aplikacji. 1-2/2018
Tworzenie programu nie jest szczególnie trudne. W przypadku kontrolera bezpieczeństwa serii XS26 programowanie jest na tyle proste, şe nie trzeba być programistą, aby je wykonać. Istotne, by posługiwać się odpowiednimi blokami, które reprezentują urządzenia obiektowe oraz zadania, jakie mają być realizowane. Kiedyś łączono takie urządzenia kablem, natomiast w tym przypadku naleşy je połączyć wirtualnymi liniami. Bardzo przydatnym narzędziem jest symulator, za pomocą którego moşna sprawdzić, czy osiągnęliśmy oczekiwany efekt. Taka weryfikacja daje pewność, şe program jest idealnie dostosowany do wymagań. Zyskujemy teş pewne wartości dodane, z których najwaşniejszą jest
sprawniejsza diagnostyka. Dzięki wyświetlaczowi umieszczonemu na module XS26 natychmiast otrzymujemy informację o przyczynie zatrzymania maszyny przez układ bezpieczeństwa. Widzimy teş aktualny stan wyjść bezpiecznych. W przypadku uşycia dodatkowo laptopa z odpowiednim oprogramowaniem moşemy dokonać dokładniejszej diagnostyki: sprawdzić stan pojedynczego terminala zaciskowego, otrzymać kod błędu, sprawdzić błędy pojawiające się w przeszłości, pobrać indywidualną dla kaşdego programu sumę kontrolną itp. Jeşeli zaleşy nam na komunikacji sieciowej, równieş moşemy ją zapewnić – moduł umoşliwia bowiem komunikację Ethernet (Modbus TCP, EtherNet/IP, Profinet). W takiej sytuacji wizualizacja stanu urządzenia moşe zostać przekazana np. do HMI, gdzie zostanie zwizualizowana. Otrzymane dane mogą zostać wykorzystane w dowolny sposób, w zaleşności od naszych zamiarów dotyczących danej aplikacji.
Złoşone aplikacje z XS26 Elastyczność modułów serii XS26 jest bardzo duşa. Fakt, şe oferują wiele opcji, nie zmusza nas oczywiście do stosowania wszystkich. To uniwersalne narzędzie, które ma ułatwić pracę, a nie przytłoczyć. Stosujemy to, czego potrzebujemy. XS26 ma jeszcze jedną waşną zaletę. Obsługuje do 26 sygnałów wejściowych, ale w przypadku aplikacji z duşą liczbą sygnałów bezpieczeństwa moşe zostać rozbudowa-
- ! 7 $+ &?$+%
53
TEMAT NUMERU
ny o kolejne moduły I/O, dzięki czemu moşe bezproblemowo obsłuşyć ponad 100 sygnałów bezpiecznych.
Sterowanie zdecentralizowane – bezpieczeństwo o stopniu ochrony IP67 Większość urządzeń bezpieczeństwa ma stopień ochrony IP20, czyli są przeznaczone do montaşu w szafach sterowniczych. Oznacza to, şe wielu klientów musi doprowadzać wszystkie sygnały z urządzeń bezpieczeństwa do szafy sterowniczej lub rozdzielni, a następnie łączyć je z kanałami I/O odpowiednich modułów. Obecnie na rynku dostępnych jest tylko kilka rozwiązań ze stopniem ochrony IP67/IP69K, które mogą być montowane poza szafą elektryczną, np. bezpośrednio na maszynie. Gama produktów związanych z bezpieczeństwem, oferowanych przez producentów systemów sieciowych, składa się głównie z wejściowo-wyjściowych modułów bezpieczeństwa oraz standardowych kanałów I/O. Wszystkie sygnały bezpieczne muszą być więc doprowadzane do sterownika tuş obok sygnałów standardowych. Do tej pory nie było modułów I/O, które mogą jednocześnie doprowadzać do sterownika oba typy sygnałów. Dla połączeń o stopniu ochrony IP67 do montaşu na maszynie uşytkownik mógł wybierać jedynie między modułem z kanałami bezpieczeństwa i modułem z kanałami stan54
( 7 ! ) 7 |,Dg
dardowymi. Takie rozwiązanie zwykle charakteryzowało się zbyt wieloma nieuşywanymi kanałami obu typów. Alternatywą jest połączenie point-to-point lub zastosowanie osobnego sterownika bezpieczeństwa, który wymaga dodatkowego okablowania. Tę lukę wypełniają moduły hybrydowe zdalnych I/O serii TBPN i TBIP. Šączą cztery kanały bezpieczne oraz cztery standardowe kanały I/O i mają interfejs komunikacyjny Profinet/ PROFIsafe lub EtherNet IP/CIP Safety. W kompaktowej obudowie zainstalowano zarówno wejścia i wyjścia bezpieczne, jak i standardowe. Dzięki temu uzyskano najwyşszy poziom elastyczności podłączenia, który jeszcze wzrośnie w przypadku wyposaşenia dwóch standardowych kanałów w master IO-Link.
Zdalna logika i przyspieszenie czasu reakcji modułów hybrydowych Moduły TBPN/TBIP to nie tylko elastyczność bezpiecznych i standardowych kanałów I/O. Dzięki wbudowanym funkcjom logicznym moduł hybrydowy moşe pracować takşe jako zdalny, kompaktowy kontroler bezpieczeństwa. To duşa korzyść dla uşytkownika ze względu na szybszą reakcję systemu montowanego bezpośrednio na maszynie. W urządzeniu bez zdalnej logiki sygnał wyzwalający musi najpierw dotrzeć przez sieć bezpieczną do kontrolera bezpieczeństwa, często znajdującego się w duşej odległości.
Następnie jest przetwarzany, a potem wysyłany do odpowiednich elementów wykonawczych. Czas reakcji systemu w tej konfiguracji jest zatem o wiele dłuşszy niş w przypadku zastosowania lokalnego bezpośredniego rozłączenia za pomocą hybrydowego modułu marki Turck. Dzięki krótszemu czasowi reakcji moşliwe jest np. zamontowanie kurtyny bezpieczeństwa blişej niebezpiecznego elementu niş w sytuacji, gdy zostało zastosowane konwencjonalne rozwiązanie z PLC bezpieczeństwa.
Kontrolery bezpieczeństwa – IP67 czy IP20? Moşliwość stosowania kontrolerów bezpieczeństwa o dowolnym stopniu ochrony jest udogodnieniem dla uşytkownika. Firma Turck, oferująca obie wersje modułów – o stopniu ochrony IP20 i IP67 – dostarcza rozwiązania, które moşna skutecznie i niezawodnie dopasować do istniejących aplikacji. Dzięki temu, niezaleşnie od miejsca, w którym będzie pracował system bezpieczeństwa maszyny, moşna skutecznie ją zabezpieczyć i zapewnić jej bezpieczne uşytkowanie. 9 3 $-
Y X ) 8 )
) \ ! ) 7
Andrzej Dwojak -
TURCK Sp. z o.o. - 3 7 @@:/ C:<A>g ) 3 ;; CC> CA BB/ 5 ;; CC> CA B@ <( ) E - 3 ( 7773 - 3)
AUTOMATYKA
KLUCZEM
DO SUKCESU
PRENUMERUJ CZYTAJ WSPÓŁPRACUJ www.AutomatykaOnline.pl/Automatyka Wydawca: Przemysłowy Instytut Automatyki i Pomiarów PIAP Al. Jerozolimskie 202, 02-486 Warszawa, e-mail: automatyka@piap.pl
PRZEGLĄD SPRZĘTU I APARATURY
Urządzenia sygnalizacyjne maszyn przemysłowych Y( 8T U 7 -( 8 - (
(- 8T ) - 7 7 T 5 7 7 T
/ ! ) 7 ( ) ( 7 3 -
7 T 7 U 7 - 8
7/ 7 )
7 U ( 7 !- 7
8 5- 8 W / ! W ) 7 3
56
S
ygnalizatory optyczne i akustyczne naleşą do podstawowych elementów bezpieczeństwa procesów produkcyjnych. Standardy, jakie obowiązują w fabrykach, zapewniają jednoznaczną interpretację zarówno sygnałów wizualnych, jak i dźwiękowych. W efekcie określone kolory i dźwięki generowane przez urządzenia sygnalizacyjne odpowiadają sprecyzowanemu działaniu oraz zdefiniowanym poziomom zagroşenia. Najwaşniejszym zadaniem sygnalizatorów jest wizualizowanie stanu pracy maszyny. Sygnalizatory niejednokrotnie są stosowane do informowania o poruszaniu się pojazdów transportu bliskiego lub do sygnalizowania stanu pracy aparatury pomiarowej. W efekcie urządzenia sygnalizacyjne stanowią waşny element systemów informowania i ostrzegania w zakładach produkcyjnych i magazynach. Dzięki konstrukcji modułowej jeden korpus sygnalizatora moşe zawierać np. element błyskowy, źródło światła i źródło dźwięku. Ponadto specjalne sygnalizatory projektuje się z myślą o instalacjach alarmowych. W takich urządzeniach bardzo często zastosowanie znajdują systemy zasilania awaryjnego. Waşne są przy tym zabezpieczenia antysabotaşowe, dzięki którym np. następuje zadziałanie urządzenia przy otwarciu lub oderwaniu go od powierzchni montaşowej. Śródłem światła najczęściej są diody LED, a za wytworzenie dźwięku odpowiadają przetworniki piezoelektryczne.
Sygnalizatory akustyczne Sygnalizatory akustyczne stosowane w aplikacjach przemysłowych cechuje szeroka gama generowanych dźwięków ostrzegawczych. Ponadto uniwersalność aplikacyjna zapewnia moşliwość dostosowania natęşenia dźwięku do panujących warunków otoczenia. Np. jeşeli poziom hałasu na obiekcie jest znaczny, to wykorzystuje się urządzenia o natęşeniu dźwięku przekraczającym 100 dB, przy czym sekwencje dźwiękowe mogą być programowane. W wielu aplikacjach przydatna jest moşliwość kombinacji dwóch sygnałów o róşnej częstotliwości i róşnym dźwięku. W nowoczesnych urządzeniach stawia się na wysoki poziom natęşenia dźwięku przy niskim zapotrzebowaniu na energię elektryczną. Kluczową rolę odgrywa przy tym równomierny rozkład dźwięku przy szerokim kącie propagacji. W razie potrzeby moşna dobrać urządzenia z podwyşszonym stopniem ochrony IP. Oferowany przez firmę Turck sygnalizator akustyczny TL50HZRALS3C ma szarą obudowę wykonaną z tworzywa sztucznego. Urządzenie jest odporne na zakłócenia EMI i RFI, natomiast stopień ochrony wynosi IP67. Napięcie zasilania wynosi od 85 V AC do 264 V AC, a przewód zasilająco-sterujący ma długość 2 m. W wielu aplikacjach wykorzystuje się sygnalizatory głosowe. W efekcie AUTOMATYKA
9 3 . )
PRZEGLÄ„D SPRZĘTU I APARATURY do wbudowanej pamiÄ™ci urzÄ…dzenia moĹźna wgrywać komunikaty w formie plikĂłw dĹşwiÄ™kowych (np. *.wav, *.mp3 itp.). Komunikaty mogÄ… zawierać nie tylko informacje o awariach, ale rĂłwnieĹź sposĂłb postÄ™powania dla ich usuniÄ™cia, dziÄ™ki czemu szybko eliminuje siÄ™ nieprawidĹ‚oĹ›ci w pracy maszyn. Sygnalizatory akustyczne przeznaczone do stref zagroĹźonych wybuchem niejednokrotnie wykorzystujÄ… komorÄ™ ognioszczelnÄ…. IstotnÄ… rolÄ™ odgrywa membrana sygnalizacyjna umieszczona na zewnÄ…trz ogniotrwaĹ‚ej obudowy, a dodatkowÄ… ochronÄ™ membrany gwarantuje specjalna pokrywa. Dla zapewnienia trwaĹ‚oĹ›ci sygnalizatora obudowy wykonuje siÄ™ z tworzyw sztucznych. NiektĂłre sygnalizatory, ze wzglÄ™du na speĹ‚nianie wymagaĹ„ PN-EN 54-3 moĹźna stosować w profesjonalnych systemach poĹźarowych. Firma Sirena oferuje m.in. syreny przemysĹ‚owe zaprojektowane z myĹ›lÄ… o strefach zagroĹźonych wybuchem. W zaleĹźnoĹ›ci od potrzeb instalacyjnych dobiera siÄ™ rodzaj zasilania i stopieĹ„ ochrony IP. Z kolei syrena HPO z oferty firmy Signaltech opracowana w celu ostrzegania akustycznego w pomieszczeniach suchych i wilgotnych. DziÄ™ki niewielkim wymiarom urzÄ…dzenie moĹźe być stosowane w miejscach o ograniczonej przestrzeni. MateriaĹ‚em wykonania jest tutaj tworzywo sztuczne (ABS), a źrĂłdĹ‚o dĹşwiÄ™ku to tzw. kapsuĹ‚a rezonansowa generujÄ…ca dĹşwiÄ™k o natęşeniu do 92 dB. Warto rĂłwnieĹź zwrĂłcić uwagÄ™ na sygnalizatory Sonos wytwarzajÄ…ce dĹşwiÄ™k do 102 dB. UrzÄ…dzenie w zaleĹźnoĹ›ci od wersji moĹźna dobrać pod kÄ…tem sygnalizacji Ĺ›wietlnej, Ĺ›wietlno-dĹşwiÄ™kowej (32 tony) oraz dĹşwiÄ™kowej (32 tony). PrzeĹ‚Ä…cznik DIP sĹ‚uĹźy do zmiany rodzaju generowanego dĹşwiÄ™ku. Wiele aplikacji przemysĹ‚owych wykorzystuje syrenÄ™ wielotonowÄ… serii 139 firmy Werma, UrzÄ…dzenie takie generuje 32 tony przy poziomie natęşenia dĹşwiÄ™ku do 105 dB. MoĹźna wyzwalać dwa sygnaĹ‚y, a przeĹ‚Ä…cznik sĹ‚uĹźy do zmiany rodzaju i czÄ™stotliwoĹ›ci dĹşwiÄ™ku. WejĹ›cie przewodu wykorzystuje dĹ‚awik kablowy M20 Ă— 1,5 mm. Obudowa tego urzÄ…dzenia ma stopieĹ„ ochrony IP65. 1-2/2018
Lampy LED do stref zagroşonych wybuchem oferuje m.in. firma OEM Automatic. Lampa typu dSD zapewnia optymalny efekt świetlny a obudowa o kompaktowym kształcie jest wykonana z aluminium. Natomiast klosz jest wykonany z hartowanego borokrzemianowego szkła. Jeşeli jest taka potrzeba, to moşna wybrać lampę z osłoną ze stali nierdzewnej.
Sygnalizatory optyczne W nowoczesnych sygnalizatorach optycznych niejednokrotnie stosowane są soczewki Fresnela, dzięki którym odpowiednie załamanie światła zwiększa światłość lampy. Do wyboru jest przy tym wiele kolorów klosza. Niejedna aplikacja przemysłowa wykorzystuje sygnalizatory optyczne w postaci lamp sygnalizacyjnych monitorowanych. Mogą one pracować jako sygnalizatory funkcji mutingu systemów odpowiedzialnych za bezpieczeństwo maszyn.
czenie sygnałów mniejszej wagi (zielony). Sygnalizatory typu Multicolor oferuje m.in. firma Nowimex. Lampy tego typu są kompatybilne z sygnalizatorami serii 370. Jeşeli sygnalizator generuje równieş sygnał dźwiękowy, to w zaleşności od trybu pracy moşe być on ciągły lub przerywany. W aplikacjach przemysłowych niejednokrotnie zastosowanie znajdują lampy sygnalizacyjne obrotowe, których konstrukcja wykorzystuje elastyczne uchwyty obrotowe zapewniające ochronę klosza przed uszkodzeniem. Sygnalizatory optyczne WEP/WE (oferowane m.in. przez firmę Dacpol) mają konstrukcję poziomą z przezroczystymi soczewkami, gwarantując większy zakres widzialności. Urządzenie udostępnia kolory LED – czerwony, zielony, niebieski, şółty, przezroczysty, przy czym uşytkownik moşe nabyć dowolne kombinacje kolorów. Konstrukcja obudowy bazuje na jasnoszarych
 SYGNALIZATORY OPTYCZNE ZNAJDUJÄ„ ZASTOSOWANIE PRZEDE WSZYSTKIM W OBSZARACH, GDZIE PRZEBYWAJÄ„ OSOBY Z DYSFUNKCJÄ„ SĹ UCHU LUB W POMIESZCZENIACH, KTĂ“RE ZE WZGLĘDU NA PANUJÄ„CY WYSOKI POZIOM HAĹ ASU UNIEMOĹťLIWIAJÄ„ ZASTOSOWANIE SYGNALIZATORĂ“W AKUSTYCZNYCH. Systemy takie niejednokrotnie wymagajÄ… monitorowania sprawnoĹ›ci, zatem jeĹźeli dojdzie do uszkodzenia sygnalizatora to ukĹ‚ad nadzorujÄ…cy powinien zgĹ‚osić usterkÄ™. Warto rĂłwnieĹź wspomnieć o sygnalizatorach typu Multicolor. Takie urzÄ…dzenia umoĹźliwiajÄ… sygnalizowanie róşnych stanĂłw pracy maszyny wykorzystujÄ…c jeden sygnalizator. Tym sposobem lampy mogÄ… stanowić alternatywÄ™ dla kolumn sygnalizacyjnych. Jako ĹşrĂłdĹ‚o Ĺ›wiatĹ‚a zastosowano diody LED sterowane przez ukĹ‚ad rozpoznawania priorytetu. SygnaĹ‚y wyĹźszego rzÄ™du (şółty, czerwony) odpowiadajÄ… za automatyczne wyĹ‚Ä…-
i chromowanych profilach, natomiast światło jest pulsujące lub ciągłe, a generowany sygnał akustyczny osiąga 90 dB. Obudowa moşe być zamontowana pionowo lub poziomo. Soczewki z şywicy poliwęglanowej zapewniają dobre przepuszczanie światła i duşą wytrzymałość na działanie czynników mechanicznych. Firma Astat oferuje sygnalizatory Pfannenberg, Compro i Werma. Lampa błyskowa Spectra 15 J cechuje się wielowariantowym sposobem montaşu, dzięki kompaktowej budowie skrzynkowej. Urządzenie moşna nadbudować bezpośrednio, na kątowniku lub na statywie. Wprowadzenie kabla 57
PRZEGLĄD SPRZĘTU I APARATURY PRODUCENT
EATON ELECTRIC
EATON ELECTRIC
Oznaczenie producenta Typ sygnalizatora Seria Temperatura pracy Napięcie zasilania Klasa szczelności Sposób sygnalizacji Śródła światła Kolor Masa brutto (kg)
SL4-100-L-RYG-24LED kolumnowy SL4 od –30 °C do 60 °C 24 V DC, 24 V AC IP66 światło ciągłe LED czerwony/zielony/şółty 0,38
SL4-100-L-RG-24LED kolumnowy SL4 od –30 °C do 60 °C 24 V DC, 24 V AC IP66 światło ciągłe LED czerwony/zielony 0,34
! -( 8 5 7 ) ( -
odbywa się przez wpust umieszczony w podstawie lub z boku obudowy. Na uwagę zasługuje ochrona mechaniczna zespołów elektrycznych. Jest moşliwa synchroniczna sekwencja błysków kilku lamp. Sygnalizatory LKEH Patlite z oferty firmy Dacpol to urządzenia świetlno-dźwiękowe (102 dB, odległość 1 m). Średnica modułu świetlnego wynosi 100 mm. Urządzenie cechuje się wysokim poziomem odporności na wibracje i jest dobrze widoczne z duşych odległości. Napięcie zasilania wynosi 24 V AC/DC. Ponadto moşna odtwarzać komunikaty MP3 nagrane wcześniej na karcie SD.
Sygnalizacja panelowa Lampki sygnalizacyjne w wykonaniu panelowym są nieodzownym elementem systemów sterowania maszyn, urządzeń obwodów elektrycznych, ciągów technologicznych itp. Nowoczesne elementy tego typu cieszą się trwałością i odpornością na działanie skrajnych warunków środowiskowych. Montaş urządzeń obejmuje pulpity, tablice sterowniczo-sygnalizacyjne, a takşe korpusy urządzeń i maszyn. Materiałem wykonania obudów są zarówno tworzywa sztuczne, jak i metale. Do wyboru są lampki wytwarzające światło przerywane lub ciągłe najczęściej w kolorze niebieskim, białym, şółtym, zielonym i czerwonym. Pod 58
kątem aplikacji dobiera się przyłącze elektryczne – przewody, przyłącza wsuwkowe, zaciski śrubowe. Z kolei w odniesieniu do kształtów moşna wybrać lampki płaskie oraz w kształcie grzybka bezpieczeństwa i przycisku pojedynczego lub podwójnego. W zaleşności od potrzeb dobiera się lampkę jedno- lub dwubarwną o napięciu zasilania od 2,5 V do 400 V prądu przemiennego lub stałego. Lampki jednobarwne są dostępne w kolorze zielonym, czerwonym, białym, niebieskim i pomarańczowym, a sygnalizatory dwubarwne oferuje się w rozmiarach 5, 10 i 20 mm w kolorach czerwono-zielonym, czerwono-şółtym i zielono-şółtym. Nabyć moşna równieş szereg kombinacji kolorystycznych z barwą niebieską, białą i pomarańczową. Lampki tego typu mają trzy przewody/punkty łączeniowe, z czego dwa z nich odpowiadają za zmianę barwy światła, natomiast trzeci to wspólna elektroda. W wielu aplikacjach wykorzystuje się lampki świecące światłem przerywanym i trójbarwnym. Panelowe lampki sygnalizacyjne oferuje m.in. firma WObit. Lampki L2RR-L3 mają średnice 22/25 i 30 mm. W zaleşności od potrzeb instalacyjnych do wyboru są kolory: czerwony, niebieski, zielony, şółty, biały. Zasilanie wynosi 12–24 V DC/AC lub 110–220 V AC. Z kolei firma Eltron oferuje lampki EAO. W zaleşności od potrzeby dobiera się róşne formy soczewek i podświe-
tleń, a takşe odpowiednie symbole i oznaczenia. Moşna równieş uwzględnić szereg efektów świetlnych łącznie z przyciemnianiem i miganiem. Sygnalizatory dźwiękowe i świetlne zawiera równieş oferta firmy Automatech. Są to przede wszystkim elementy sygnalizacyjne TripleLED (producent: Captron Electronic), sygnalizatory świetlne i akustyczne Pfannenberg, a takşe czy ekonomiczna seria opraw sygnalizacyjnych Spectra.
Kolumny sygnalizacyjne Kolumny sygnalizacyjne (wieşe świetlne) to istotne elementy optycznych systemów bezpieczeństwa. Najczęściej znajdują one zastosowanie w aplikacjach informujących o czynnościach realizowanych przez maszyny oraz o awariach i błędach w ich pracy. W zaleşności od przyjętych sygnałów generowane światło moşe być błyskowe, wirujące, pulsujące i ciągłe. Nowoczesne kolumny sygnalizacyjne cechuje budowa modułowa oraz szybki montaş, a odpowiednie rozwiązanie dobiera się ściśle pod kątem konkretnej aplikacji. W zaleşności od potrzeb moşna tworzyć własne kombinacje uwzględniające róşną kolorystykę. Jako źródła światła najczęściej wykorzystuje się diody LED. Przydatne rozwiązanie stanowią kolumny, które bezpośrednio mogą współpracować ze sterownikami PLC. AUTOMATYKA
9 3 . )
PRZEGLĄD SPRZĘTU I APARATURY EMAS
MURRELEKTRONIK
ONPOW
ONPOW
TK-IK73L220XM01/IP65 kolumnowy IK od –5 °C do 40 °C 220 V DC, 220 V AC IP65 światło ciągłe LED czerwony/zielony/şółty 0,45
4000-75502-5310000 kolumnowy brak danych od –30 °C do 60 °C 24 V AC IP65 światło przerywane LED czerwony/şółty/zielony 0,41
HBJD-40DZ3RYG24B kolumnowy HBJD-40 od –25 °C do 55 °C 24 V DC, 24 V AC brak danych buzzer, światło ciągłe LED czerwony/zielony/şółty 0,17
HBJD-40/D/1/R/24AC/DC/B kolumnowy HBJD-40 od –25 °C do 55 °C 24 V DC, 24 V AC brak danych światło ciągłe LED czerwony 0,41
Cokół jest podstawowym element em montaşowym typowej kolumny sygnalizacyjnej. Montuje się je bezpośrednio na maszynie lub na ścianie. Do cokołów instalowane są właściwe moduły dźwiękowe i optyczne. W praktyce kolumny sygnalizacyjne dobiera się w zaleşności od rodzaju emitowanego światła, przy czym wybrać moşna równieş moduły generujące światło błyskowe i migające. Moduły dźwiękowe przybierają postać generatorów, będących źródłem sygnałów dźwiękowych, które w zaleşności od wersji urządzenia osiągają od 85 dB do 103 dB. Bardziej rozbudowane sygnalizatory pozwalają na wybór 15 tonów. Niektóre wieşe świetlne mają konstrukcję modułową z zaczepem bagnetowym przy odporności na wibracje 2g (10–150 Hz). Typowe urządzenie moşe pracować w temperaturze od –20 °C do 50 °C. Podłączenie odbywa się za pomocą śrubowej listwy zaciskowej o przekroju przewodu do 1,5 m2. Generowany sygnał ma częstotliwość 3700 Hz. W zaleşności od ustawień sygnał moşe być ciągły lub przerywany z interwałem 1 Hz. Obudowy niektórych modeli kolumn sygnalizacyjnych nie mają nierównych powierzchni i przetłoczeń oraz zagłębień miejsc łączeniowych, w których mogłyby gromadzić się zabru1-2/2018
dzenia. Zarówno korpus kolumny jak i uchwyt montaşowy zespolono w jeden element bez jakichkolwiek łączeń. Bardzo często zakończenie kolumny oraz uchwyt montaşowy jest ukształtowany pod kątem 30°. Tym sposobem zyskuje się zdecydowanie szybsze ociekanie z wszelkich płynów i środków czyszczących. Niejednokrotnie poliamidowa obudowa ma aprobaty wydane przez organizację FDA (Food & Drug Administration), jako bezpieczna dla şywności i odporna na środki dezynfekujące. Zamawiając sygnalizatory kolumnowe trzeba wybrać równieş właściwe akcesoria instalacyjne – bazy montaşowe, słupki, wsporniki, wsporniki kątowe, przedłuşki. Typowa kolumna sygnalizacyjna składa się z cokołu, modułów świetlnych oraz ewentualnych modułów dźwiękowych
lub świetlno-dźwiękowych. W praktyce kolumny składają się maksymalnie z 7 elementów. Interesujące rozwiązanie techniczne stanowią terminale z interfejsem USB, które pozwalają na bezpośrednie sterowanie pracą kolumn z komputera za pośrednictwem interfejsu USB. Zapewnia to niezaleşne wyzwalanie do czterech modułów kolumny sygnalizacyjnej. Kompletny zestaw zawiera specjalistyczne oprogramowanie i kabel przyłączeniowy USB. Zasilanie kolumny odbywa się przez port USB. Kolumny sygnalizacyjne Kompakt 37 firmy Werma są dostępne z czarną obudową i kolorowymi soczewkami lub w kolorze metalicznym i przezroczystym kloszem. Intensywny kolor światła jest zapewniony równieş przy silnym nasłonecznieniu oraz w niekorzystnych warunkach oświetleniowych. Estetyczna obudowa wykonana z tworzywa sztucznego sprawdzi się w miejscach wymagających estetyki. Opcjonalnie urządzenie moşe być wyposaşone w moduł sygnalizatora akustycznego. Podobną konstrukcję mają kolumny sygnalizacyjne KS-Ad z oferty firmy W2. Poszczególne elementy konstrukcyjne urządzenia łączy się trwałe, ale nie moşna zamieniać kolorów, bowiem komponenty są fabrycz59
PRZEGLĄD SPRZĘTU I APARATURY PRODUCENT
PFANNENBERG
W2
Oznaczenie producenta Typ sygnalizatora Seria
BR 50 - róşne moduły funkcjonalne kolumnowy BR 50 od –30 °C do 60 °C (ze źródłem światła LED), od –25 °C do 50 °C (z lampą şarową) 10 V–30 V IP54 lub IP65 opcjonalnie światło migające 1,5 Hz lampa şarowa lub LED przezroczysty, şółty, pomarańczowy, czerwony, zielony, niebieski 0,9
WS-AD/5D_CZ_K_125/RYGBW/M kolumnowy WS-Ad
Temperatura pracy Napięcie zasilania Klasa szczelności Sposób sygnalizacji Śródła światła Kolor Masa brutto (kg)
od –25 °C do 55 °C 18...32 V DC IP54 buzzer, światło ciągłe LED czerwony/şółty/zielony/niebieski/biały 0,55
! -( 8 5 7 ) ( -
nie łączone zgodnie z zamówieniem. Segmenty kolumny (kolory) zaleşą od parametrów klosza, którego średnica zewnętrzna wynosi 75 mm. Jako źródło światła wykorzystano diody LED. W zaleşności od potrzeb uwzględnia się pięć efektów świetlnych. W dolnej części kolumny moşna dodać moduł akustyczny ze źródłem dźwięku w postaci przetwornika akustycznego. Urządzenia sygnalizacyjne niejednokrotnie są integrowane z bardziej rozbudowanymi systemami diagnostyki maszyn. SmartMONITOR Werma, którego dystrybutorem jest firma Ins-Tom stanowi inteligentny system rejestracji danych maszyn. Dzięki kolumnom sygnalizacyjnym współpracującym z systemem SmartMONITOR zyskuje się rozwiązanie alternatywne w stosunku do tradycyjnych modernizacji złoşonych systemów MDE (zbierania danych dot. maszyn). Takie rozwiązanie zapewnia sprawne identyfikowanie oraz udokumentowanie usterek i czasów nieproduktywnych. Oprócz tego na uwagę zasługuje moşliwość integracji z kaşdą maszyną bez względu na okres eksploatacji, producenta i funkcjonalność.
Urządzenia do sygnalizowania poşaru Sygnalizatory akustyczne i optyczne mogą powiadamiać o wykrytym poşa60
rze osoby przebywające w obiekcie, tak aby zapewnić bezpieczną ewakuację. Sygnalizatory akustyczne są stosowane standardowo we wszystkich obiektach, które mają instalację sygnalizacji poşarowej. Jednak dla części obiektów wymienionych w rozporządzeniu MSWiA z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpoşarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz.U. 2010 nr 109 poz. 719) wymagane są dźwiękowe systemy ostrzegawcze. Sygnalizatory akustycz-
ne muszą spełniać wymagania normy PN-EN 54-3. Sygnalizatory optyczne znajdują zastosowanie przede wszystkim w obszarach, gdzie przebywają osoby z dysfunkcją słuchu lub w pomieszczeniach, które ze względu na panujący wysoki poziom hałasu uniemoşliwiają zastosowanie sygnalizatorów akustycznych. Dodatkowo muszą być zainstalowane w miejscach, gdzie ze względu na przeznaczenie pomieszczeń i sposób ich uşytkowania (personel pracujący w ochronnikach uszu) sygnalizatory akustyczne są nieskuteczne. Warunkiem podstawowym przy doborze sygnalizatorów akustycznych zgodnie z normą PN-EN 54-2 jest zapewnienie sygnału alarmowego o minimalnym poziomie natęşenia dźwięku równym 65 dB(A) oraz o maksymalnym dopuszczalnym poziomie 120 dB(A). Przy doborze sygnalizatorów akustycznych trzeba pamiętać o tym, aby poziom natęşenia dźwięku był wyşszy o co najmniej 5 dB(A) w stosunku do poziomu tła obiektu. W przypadku projektowania sygnalizatorów akustycznych, które mają obudzić osoby śpiące, np. w hotelach, poziom natęşenia dźwięku powinien wynosić min. 75 dB(A). W przypadku sygnalizatorów optycznych bardzo waşną kwestią jest AUTOMATYKA
9 3 - (
PRZEGLĄD SPRZĘTU I APARATURY WERMA
WERMA
89408068 kolumnowy 894
69032055 kolumnowy VarioSIGN
od –30 °C do 50 °C
od –30 °C do 50 °C
115...230 V AC IP65 światło ciągłe LED
24 V DC IP65 światło ciągłe LED
czerwony/şółty/zielony
czerwony/şółty/zielony
0,41
0,24
spełnienie wymagań normy PN-EN 5423. Przy doborze sygnalizatorów naleşy brać pod uwagę ich przeznaczenie ze względu na trzy kategorie, które są podawane przez producenta zgodnie z ww. normą – C (urządzenia montowane na suficie), W (urządzenia montowane na ścianie), O (klasa otwarta). W przypadku systemów sygnalizacji poşaru obecnie nie ma szczegółowych wytycznych dotyczących projektowania sygnalizatorów, zatem dobór urządzeń naleşy uzgadniać z rzeczoznawcą ds. przeciwpoşarowych, aby określić wymagane natęşenie oświetlenia generowane podczas alarmu poşarowego i zaprojektować odpowiednią liczbę urządzeń. Sygnalizatory optyczne, w odróşnieniu od sygnalizatorów akustycznych, nie powinny być stosowane samodzielnie i zawsze muszą być uzupełniane sygnalizatorami akustycznymi. Naleşy jednak pamiętać, şe w świetle wymagań normy PN-EN 54-23 i PN-EN 54-2 lokalizacja sygnalizatorów optycznych i akustycznych nie pokrywa się, gdyş mają róşne zasięgi działania. Sygnalizatory optyczne i akustyczne powinny mieć odpowiednie dokumenty atestacyjne (certyfikat zgodności i świadectwo dopuszczenia), zgodnie z obowiązującymi przepisami, by mogły być zastosowane w obiekcie. 1-2/2018
Dobór odpowiednich sygnalizatorów Przy projektowaniu instalacji z sygnalizatorami akustycznymi naleşy pamiętać o wszelkich przeszkodach, które stanowią barierę dla rozchodzenia się dźwięku (ściany, drzwi itp.), natomiast przy ich rozmieszczaniu trzeba uwzględnić wszelkie bariery dla rozchodzenia dźwięku, które podczas normalnej eksploatacji budynku nie mają znaczenia, a powstają po uruchomieniu urządzeń przeciwpoşarowych w momencie wykrycia poşaru (np. bramy i drzwi przeciwpoşarowe zamykane dla uszczelnienia danej strefy poşarowej). Standardowo wartość znamionowa natęşenia dźwięku sygnalizatora akustycznego jest podawana dla odległości 1 m i – zgodnie z regułą rozchodzenia się dźwięku w powietrzu poziom natęşenia dźwięku zmniejsza się o 6 dB wraz z podwojeniem odległości od sygnalizatora. W efekcie, np. w przypadku sygnalizatora o natęşeniu dźwięku 100 dB(A) podanego dla 1 m, w odległości 4 m poziom natęşenia dźwięku będzie wynosił 88 dB(A). Przy rozmieszczeniu sygnalizatorów naleşy uwzględnić podział na strefy alarmowe wynikające z przyjętego scenariusza rozwoju zdarzeń na wypadek poşaru zakładającego uruchomienie
sygnalizacji akustycznej w określonych obszarach. Ma to szczególne znaczenie dla sygnalizatorów konwencjonalnych sterowanych grupowo. Z kolei sygnalizatory akustyczne pętlowe (adresowalne) mogą być indywidualnie sterowane, co wpływa na ich znacznie większą elastyczność przy projektowaniu instalacji. Przy doborze sygnalizatorów naleşy uwzględnić równieş stopień ochrony IP obudowy sygnalizatora. Właściwy stopień ochrony ma szczególne znaczenie gdy sygnalizator montowany jest na zewnątrz obiektu lub pracuje w trudnych warunkach otoczenia (np. w obiektach przemysłowych).
Podsumowanie Jednym z kierunków rozwoju sygnalizatorów jest oszczędność energii. Urządzenia stają się wydajniejsze, część przestarzałych rozwiązań zostaje wycofywana z produkcji, a jako ich zamienniki pojawiają się nowe urządzenia. Nowoczesne sygnalizatory nie obejdą się bez źródeł światła w postaci diod LED. Ich zalety to przede wszystkim zmniejszony pobór prądu (mniejsze straty w postaci ciepła), odporność na wibracje oraz brak zwłoki przy włączeniu w efekcie wyeliminowania zjawiska rozgrzewania. Diody LED to równieş źródła światła typu RGB pozwalające na uzyskanie dowolnej barwy światła. Palniki ksenonowe coraz częściej są zastępowane przez diody błyskowe, które w krótkim błysku uzyskują duşą moc i generują jasny impuls światła. Niemniej waşna jest integracja oraz kompaktowe wymiary urządzeń. Klienci oczekują rozwiązań, w których kilka urządzeń łączy się jako jeden nowy produkt. Często spotyka się urządzenia o budowie modułowej (np. wieşe sygnalizacyjne z konstrukcją segmentową), co pozwala na wybranie podzespołów odpowiednich do aplikacji z moşliwością późniejszej rozbudowy systemu. W obszar automatyki wkracza równieş komunikacja bezprzewodowa oraz telefonia GSM, zatem na rynku oferowane są kolumny sygnalizacyjne wyposaşone w takie moduły sterujące. $ $R
61
PRZEGLĄD SPRZĘTU I APARATURY
Sieciowe rozruszniki silnika w systemach sterowania przenośnikami firmy Dßrr Poland Hybrydowe rozruszniki silni N (
/ 7 7 7 T N ( .G /
7 -8T 7 ) T 7/
-( X 7 8T 7 X ( 7 3 $ () 7
7 5- 8 - T
7 T 7 8 X 7 8 7 - 8
) ( 7 83
dr Guido Mertens !"#
D
ßrr Poland – spółka naleşąca do Grupy Dßrr, powstała w 1990 r. i zlokalizowana w Radomiu – od początku istnienia specjalizuje się w projektowaniu, produkcji, dostawach, montaşu, uruchamianiu i serwisie systemów transportu technologicznego linii montaşowych, lakierniczych oraz magazynowych w zakładach produkcyjnych. Projekty realizuje w oparciu o nowatorskie rozwiązania z wykorzystaniem najwyşszej jakości podzespołów mechanicznych, elektrycznych i sterowniczych.
Ciągła optymalizacja Sukces spółki Dßrr na rynku wynika przede wszystkim ze spełniania wysoko postawionych wymogów jakościowych i ciągłych innowacji wprowadzanych przez koncern. Aby zapewnić klientom rozwiązania na najwyşszym poziomie, doświadczony zespół polskich inşynierów ustawicznie optymalizuje standardy
) 8 N ) .G ) 7 8(-8T U ( ( ) 7 ( 7 ) !
) ( - ( 7
62
P R O M O C J A
NAWET CZTERY FUNKCJE W JEDNYM URZĄDZENIU Hybrydowe rozruszniki silnika Contactron łączą nawet cztery funkcje w jednym urządzeniu: rozruch bezpośredni, rozruch nawrotny, zabezpieczenie przeciąşeniowe oraz awaryjne zatrzymanie zgodnie z wymaganym poziomem zapewnienia bezpieczeństwa PL e. Urządzenia mogą sterować silnikami o mocy od 50 W do 3 kW. Poza standardowymi urządzeniami wysterowanymi sygnałami cyfrowymi dostępne są równieş wersje sieciowe, które mogą być zintegrowane w magistralach obiektowych. Podłączenie do sieci jest realizowane przez system interfejsowy (IFS). Do połączenia bramki z rozrusznikami stosuje się łączniki T-BUS, które zapewniają zarówno zasilanie 24 V, jak i komunikację z urządzeniami.
sprzętowe i programowe, dodając interesujące nowości. Po zidentyfikowaniu odpowiednich urządzeń, które mogą stanowić wartość dodaną dla odbiorcy, pracownicy firmy dokładnie je badają. W przypadku pozytywnego wyniku testów nowe rozwiązania stają się standardem Dßrr obowiązującym na całym świecie. Przykładem są hybrydowe rozruszniki silnika firmy Phoenix Contact, które oprócz niezawodnego przełączania pozwalają takşe na monitorowanie silników. Ruch jest podstawą wszystkich w pełni i częściowo zautomatyzowanych procesów produkcyjnych, w któAUTOMATYKA
PRZEGLÄ„D SPRZĘTU I APARATURY rych stosowane sÄ…Â napÄ™dy jednokierunkowe lub nawrotne, w wiÄ™kszoĹ›ci wykorzystujÄ…ce regulacjÄ™ prÄ™dkoĹ›ci obrotowej. Natomiast w przypadku mniej wymagajÄ…cych zadaĹ„ nadal znajdujÄ… zastosowanie proste rozruszniki silnikowe bez regulacji prÄ™dkoĹ›ci obrotowej – np. styczniki, rozruszniki półprzewodnikowe lub hybrydowe rozruszniki silnika. W przeszĹ‚oĹ›ci w prostych ukĹ‚adach przenoĹ›nikowych DĂźrr stosowaĹ‚ styczniki oraz kompaktowe, sterowane cyfrowo hybrydowe rozruszniki silnika firmy Phoenix Contact. Nowe warianty urzÄ…dzeĹ„ sieciowych dajÄ… jednak o wiele wiÄ™ksze moĹźliwoĹ›ci. Sieciowe rozruszniki silnika Contactron moĹźna poĹ‚Ä…czyć z systemem sterowania przez bramkÄ™ IFS w wersji Profinet, Profibus, Modbus TCP, EtherNet/IP lub CANopen. Za pomocÄ… Ĺ‚Ä…cznikĂłw T-BUS do bramki IFS moĹźna przyĹ‚Ä…czyć do 32 urzÄ…dzeĹ„ Contactron. Sterowanie sieciowymi rozrusznikami silnika odbywa siÄ™ bezpoĹ›rednio przez magistralÄ™ T-BUS, toteĹź niepotrzebne sÄ…Â dodatkowe wyjĹ›cia cyfrowe ani oprzewodowanie. Ponadto bramki majÄ… osiem dowolnie parametryzowanych wejść cyfrowych i cztery wyjĹ›cia cyfrowe 24 V DC, co pozwala na ograniczenie liczby kart wejść/wyjść.
Korzyści dla działu utrzymania ruchu
9 3
Zastosowanie sieciowych rozruszników silnika Contactron zapewnia dodatkowe korzyści. Umoşliwiają one m.in. uzyskanie informacji o awarii zasilania i braku jednej lub większej liczby faz,
, 5 7 ) - 7 7 # ( -
ostrzeşeń i komunikatów o przeciąşeniu lub niedociąşeniu, informacji o liczbie cykli łączeniowych lub wartości prądu silnika. W dobie czwartej rewolucji przemysłowej jest to niewątpliwie duşy krok w kierunku zdalnego monitorowania i sterowania silnikiem za pomocą prostego, kompaktowego i wielofunkcyjnego urządzenia. Standardowym protokołem komunikacyjnym stosowanym przez spółkę Dßrr jest Profinet oraz EtherNet/IP, a system sterowania silnikami budowany jest w sposób rozproszony. Oznacza to, şe rozruszniki silnikowe instalowane są w bezpośrednim sąsiedztwie silników, w małych szafkach sterowniczych montowanych pod przenośnikami rolkowymi. Obok złączek szynowych i wyłączników nadprądowych w szafkach Dßrr
! ( U %9, ( X ) T L ( ! 7 8
X >D 7 / ! 7 - 7
1-2/2018
znajduje się jedna bramka Profinet i cztery sieciowe rozruszniki silnika. Bramka nie tylko słuşy do zapewnienia komunikacji, ale moşe być takşe stosowana jako moduł wejść cyfrowych, który zbiera sygnały z ośmiu łączników zblişeniowych. dr Guido Mertens ( X - -
Contactron 0 '(!"/
+ (
!"# ( X ) - -
,)3 3 3
$%&'()* +&( ,+ !# - - 3 + - 7 :;<:=/ :@<>@; 7 tel. 71 39 80 410 7773) 3 (
, ( ) 7 ( 7 7 7 (
- ( 7 (
63
PRZEGLĄD SPRZĘTU I APARATURY
Produkty W2Â
poprawiają bezpieczeństwo w obszarze automatyki przemysłowej X )
/
7 ) ( W 7 ( -
7 3 % 5 ( 8U
) - ( T ) 7 L - T 8 /
U - /
) / - < ) / 7
) )- 7 ) ( W 7 X
-( 8 3
Sposób sterowania określa uşytkownik w momencie podłączenia kolumny. W ofercie dostępne są równieş wieşe TS-Ad, które mają uniwersalne sterowanie (sygnał NPN lub PNP). Nowością w ofercie są wieşe serii WS-Ad 230 V zasilane oraz sterowane bezpośrednio napięciem sieciowym.
Sygnalizacja akustyczna tonowa Sygnalizacja akustyczna jest jednym z podstawowych sposobów przekazywania informacji przez maszynę.
P
rzedstawicieli wszystkich grup urządzeń sygnalizacyjnych moşna znaleźć w bogatej ofercie, renomowanego polskiego producenta sygnalizatorów oraz osprzętu instalacyjnego, firmy W2.
Wieşe i kolumny sygnalizacyjne Stanowią najpopularniejszą grupę sygnalizatorów stosowanych w przemyśle. Szczególnie popularne są wieşe sygnalizacyjne serii WS-Ad oraz kolumny sygnalizacyjne KS-Ad. Na etapie zamówienia klient moşe określić liczbę segmentów optycznych (od 2 do 5), ułoşenie segmentów optycznych (wykonania niestandardowe, np. 5 segmentów czerwonych), moduł dźwiękowy (tak/ nie), kolor obudowy (czarny/biały), typ mocowania (prosta/kątowa), długość mocowania (125/275 mm). Dodatkowo kolumny serii KS-Ad mają róşne moşliwości sterowania (analogowe, bezpotencjałowe, cyfrowe), dodatkowe efekty świetlne (np. nieregularne światło) oraz tryb testu, w którym sprawdzana jest poprawność działania kolumn. 64
od typu oraz W zaleşności częstotliwości generowanego tonu operator moşe określić znaczenie przekazywanego sygnału. W swojej ofercie W2 posiada sprawdzone sygnalizatory akustyczne SA-A1 oraz SA-A2. Sygnalizatory te generują natęşenie dźwięku około 100 dB w odległości 1 m. Sygnalizator SA-A2 ma dodatkowo wbudowany potencjometr, który umoşliwia płynną regulację natęşenia dźwięku, mechanizm stopniowego narastania dźwięku oraz moşliwość synP R O M O C J A
chronizacji. Wartym podkreślenia jest niski pobór prądu przez sygnalizator – około 20 mA przy zasilaniu 24 V DC.
Sygnalizacja akustyczna głosowa W miejscach, gdzie generowany sygnał musi znacząco róşnić się od innych sygnałów dźwiękowych, z pomocą przychodzą sygnalizatory głosowe. W ofercie firmy W2 moşna znaleźć dwa sygnalizatory przeznaczone do zastosowań w obszarze automatyki przemysłowej. Są to sygnalizatory serii SG-Wgw oraz SG-Wgw IP65. Sygnalizatory te są w pełni programowalne. Uşytkownik za pomocą aplikacji udostępnionej na stronie producenta moşe wybrać tryb pracy sygnalizatora, a takşe stworzyć własne sekwencje alarmowe, w których definiuje wzór dźwięku alarmowego, własny komunikat słowny oraz czas trwania pauz. Dzięki temu, urządzenia te mogą być stosowane w dowolnej aplikacji, co sprawia, şe znacząco podnoszą ergonomię obsługi maszyn. Sygnalizatory serii SG-Wgw dostarczane są do klienta końcowego z sześcioma zaprogramowanymi fabrycznie sekwencjami.
Sygnalizacja optyczna oraz akustyczno-optyczna W przypadku, gdy sygnalizacja akustyczna jest niewystarczająca zastosować moşna sygnalizatory optyczne SO-Ad1, SO-Ad2 czy SO-Ad3. Sygnalizator SO-Ad1 ma 3 tryby świecenia: światło ciągłe, światło nieregularne oraz sygnał optyczny obrotowy tzw. „kogut�. Konstrukcja sygnalizatora SO-Ad2 opiera się na diodzie RGB, która umoşliwia generowanie 1 z 7 kolorów na zasaAUTOMATYKA
dzie mieszania barw. Produkt ten szczególnie sprawdza się w miejscach, gdzie z róşnych przyczyn nie moşna zainstalować klasycznej wieşy lub kolumny sygnalizacyjnej (najczęściej ograniczenia mechaniczne dostępnej powierzchni montaşu). Przeznaczeniem sygnalizatora SO-Ad3 są m.in. systemy parkowania przy rampie przeładunkowej, jak równieş sygnalizacja na wszelkiego typu bramach wjazdowych, portierniach itp. W odróşnieniu od klasycznej sygnalizacji drogowej, SO-Ad3 generuje sygnał świetlny o róşnych kolorach w obudowie pojedynczego klosza. Sygnalizator ten moşna zakupić jako osprzęt dodatkowy w ramach rozwiązania systemowego, którym jest Zewnętrzny System Parkowania ZSP-01. Uzupełnieniem oferty W2 są sygnalizatory akustyczno-optyczne, które jednocześnie generują sygnał alarmowy w postaci dźwięku i światła. Do grupy tej zaliczyć moşna ekonomiczny sygnalizator SAO-Wd2 oraz emitujący trzy sygnały optyczne wraz z przypisanymi do nich dźwiękami sygnalizator SAO-Wd3.
Sygnalizacja akustyczna oraz optyczna stanowią jeden z podstawowych sposobów przekazywania informacji o stanie procesu czy wystąpieniu zagroşenia. Segment urządzeń sygnalizacyjnych z roku na rok poszerza się o nowych producentów oraz dystrybutorów, dostarczających mniej sprawdzone rozwiązania, głównie z Azji. W celu zapewnienia wymaganego poziomu bezpieczeństwa, nie warto czynić pozornych oszczędności kupując osprzęt sygnalizacyjny mniej renomowanych producentów. Firma W2 jako krajowy lider gwarantuje 36-miesięczny okres bezawaryjnej pracy swoich produktów.
R E K L A M A
Podsumowanie
9 3 D
W2 - 3 8 g/ Ag<BB: + + 3 :D >C: C: BB <( ! - E7D3 (3)
77737D3 (3)
1-2/2018
65
PRZEGLĄD SPRZĘTU I APARATURY
Elementy bezpieczeństwa
dla aplikacji wykorzystujÄ…cych roboty - 7T U 7 8
8 ) 8 7 ( ! 7 7 8T
-8 ! ) 7 3 !
) L 7 7 (
T ! ) 7 / 8 7
7 W 7 7-/
7 X ( 7/
8 - / / ( )3
J
eśli zaangaşowanie pracownika w proces produkcyjny nie jest niezbędne lub jest niepoşądane, maszyny i urządzenia stanowiące potencjalne źródło zagroşenia dla człowieka odgradzane są od otoczenia mechanicznymi elementami zabezpieczającymi. Wejście do stref pracy robotów jest z zasady konieczne tylko w przypadku prowadzenia prac serwisowych. Dostęp odbywa się przez drzwi bezpieczeństwa, które muszą być zabezpieczone specjalnymi czujnikami,
66
wykrywającymi ich otwarcie i wysyłającymi sygnał nakazujący zatrzymanie maszyny, co umoşliwia jej bezpieczną obsługę.
Wszechstronne zabezpieczenia W zaleşności od wymagań, rodzaju zabudowy i warunków środowiskowych aplikacji stosuje się czujniki o róşnej budowie i zasadach aktywacji. W przypadku montaşu ukrytego bardzo ekonomicznym rozwiązaniem są czujniki magnetyczne PSENmag. Z kolei czujniki oparte na technologii RFID, takie jak np. PSENcode, zapewniają maksymalną swobodę montaşu i najwyşszy stopień ochrony przed nieuprawnionym manipulowaniem. Jeśli urządzenia zabezpieczające muszą zostać zainstalowane w poblişu strefy niebezpiecznego ruchu – np. ze względu na brak miejsca – trzeba wziąć pod uwagę zagroşenie związane z długim wybiegiem maszyny. W takiej sytuacji naleşy bezwzględnie
P R O M O C J A
zastosować zabezpieczenia mechaniczne lub wygrodzenia wyposaşone w rygle PSENsgate. Poza technicznymi zasadami działania czujników istotna jest równieş duşa liczba wariantów sprzętowych, gwarantujących realizację niemal wszystkich scenariuszy monitoringu. Czujniki PSENcode znajdują zastosowanie w procesie montaşu nadwozi samochodowych z wykorzystaniem robotów, gdzie za pomocą tylko jednego czujnika moşna monitorować aş do trzech pozycji. Moşliwe obszary zastosowania to aplikacje, w których wymagane są ręczne interwencje, np. w zakresie podawania i odbierania elementów blaszanych ze stanowiska pracy robota otoczonego klatką ochronną. W przypadku aplikacji z wykorzystaniem robotów, przy których konieczna jest kontrola realizowana przez człowieka czy ręczne podawanie elementów, jako dodatkową ochronę stosuje się równieş mechanizmy ochronne działające na zasadzie bezdotykowej, takie jak np. kurtyny świetlne PSENopt. Konieczne moşe okazać się takşe zapewnienie ochrony przed wtargnięciem w postaci zainstalowanych poziomo kurtyn świetlnych lub skanerów laserowych PSENscan. W niektórych przypadkach optymalnym rozwiązaniem jest uşycie mat bezpieczeństwa PSENmat – np. w sytuacji, w której moşliwość zastosowania systemów optycznych jest ograniczona ze względu na warunki środowiskowe związane z danym procesem, takie jak pył, dym, mgła czy para wodna. W przypadku współdzielenia obszaru roboczego przez człowieka i robota dąşy się do zapewnienia AUTOMATYKA
PRZEGLĄD SPRZĘTU I APARATURY
bezpieczeństwa aplikacji przy uşyciu komponentów i funkcji bezpieczeństwa wbudowanych w roboty lub umieszczonych na nich. Przykładowo funkcje zapewniające bezpieczeństwo ruchów robota łączy się z czujnikami bezdotykowymi, wbudowanymi w robota czujnikami momentów lub umieszczonymi na robocie czujnikami dotykowymi. Ruch robota w tego typu aplikacjach jest zasadniczo znacznie wolniejszy niş w przypadku w pełni zautomatyzowanych aplikacji. Tego rodzaju koncepcje bezpieczeństwa stosuje się obecnie w robotyce usługowej w odniesieniu do współpracy człowieka z robotem. Po uwzględnieniu innych wymagań bezpieczeństwa moşna je równieş zastosować przy wdraşaniu aplikacji.
9 3
Dynamiczna ochrona strefy bezpieczeństwa W przypadku współpracy między człowiekiem a robotem obsługującym większe ładunki, przedstawione wcześniej koncepcje zapewnienia bezpieczeństwa są niewystarczające – wówczas niezbędne staje się duşo większe stopniowanie obserwacji zdarzeń. Konieczne jest np. rozróşnienie, czy człowiek znajduje się w promieniu występowania niebezpiecznych ruchów (strefa ostrzegania), czy 1-2/2018
wkroczył juş do strefy o zwiększonych wymogach bezpieczeństwa (strefa bezpieczeństwa). W idealnym przypadku powinna być moşliwa dynamiczna regulacja tych stref, np. wytyczanie ich na podstawie zakresu ruchu maszyny lub robota objętych monitoringiem bezpieczeństwa. Dzięki temu moşliwe jest zorganizowanie w takim środowisku współpracy między człowiekiem a robotem, dla której statyczne mechanizmy zabezpieczające są niewystarczające. Nowe rozwiązania oparte na zastosowaniu kamer zapewniają bezpieczne monitorowanie pól i stref bezpieczeństwa w przestrzeni wielowymiarowej – w ten sposób działa np. system kamer 3D SafetyEYE do monitorowania stref niebezpiecznych. Dzięki działaniu w trzech wymiarach takie systemy czujników otwierają nowe moşliwości w zakresie projektowania aplikacji. Co więcej, na poszczególnych etapach procesu moşna dowolnie definiować ustawienia stref bezpieczeństwa. Dalszy rozwój w tym obszarze uwarunkowany jest potrzebami przyszłych aplikacji. Połączenie bezpiecznego robota z systemem kamer bezpieczeństwa 3D oraz swobodną komunikacją moşe pozwolić na scalenie i optymalizację oddzielonych od siebie etapów procesu. Bezpieczny robot zna swoje
bezpieczne połoşenie, bezpieczną prędkość i bezpieczny kierunek ruchu, a system kamer bezpieczeństwa zna połoşenie obiektów (ludzi) w zasięgu jego pracy. Zamiast bezwzględnie unieruchamiać maszyny system moşe reagować bardziej elastycznie, zapewniając uniknięcie niepotrzebnych przestojów, a tym samym wzrost wydajności procesów produkcyjnych. Dotychczas nie udało się stworzyć uniwersalnego robota ani systemu czujników, które zapewniałyby bezpieczeństwo we wszystkich moşliwych do przewidzenia aplikacjach. Wymogi w zakresie bezpieczeństwa są zawsze uzaleşnione od danej aplikacji. Do stworzenia bezpiecznego środowiska pracy robota konieczne jest całościowe uwzględnienie robota, narzędzia i obrabianego przedmiotu oraz innych maszyn stosowanych w procesie, np. urządzeń do przeładunku materiałów. W praktyce oznacza to konieczność przeprowadzenia indywidualnej oceny pod kątem bezpieczeństwa dla kaşdej aplikacji.
PILZ POLSKA Sp. z o.o. - 3 #- 7 @:/ BD<@AD 7 3 DD AAC ;@ BB/ 5 DD AAC ;@ B= <( 5 E) 3)
7773) 3 (?) < F
67
PRAWO I NORMY
OLIWIA CZARNOCKA rzecznik patentowy POLSERVICE, Kancelaria RzecznikĂłw Patentowych
Wystawy a zgłoszenia do Urzędu Patentowego F ! ) 7 /
8 7 X 7 7
-X 7 ) ( 7 /
X ) ) 7
7 T ) ( 7 W 3
,) 8 8T (- ( 7 ) U) 7 - 7 ) 7
7 7 -X 7
) ( 7 / 7) 7 7 DB@g 3 -( X 7 8T
) 7 7
7 7 7 7
8 7 3
68
O
publikowane we wrześniu 2017 r. dane statystyczne dotyczące działalności Urzędu Patentowego RP za rok 2016 pokazują zmiany w obszarze ochrony własności przemysłowej. Zauwaşalny jest wzrost udziału procentowego zgłoszeń patentowych i wzorów uşytkowych ze strony podmiotów sektora gospodarczego: w 2014 r. stanowiły one 45,14 proc. wszystkich zgłoszeń patentowych i wzorów uşytkowych, w 2015 r. – 45,37 proc., a w 2016 r. juş 52,76 proc. Rosnące zainteresowanie ochroną patentową moşe świadczyć o wyşszym poziomie opracowywanych w sektorze gospodarki rozwiązań, a zatem przykładania większej wagi do ich ochrony. Liczba przyznanych patentów i praw ochronnych udzielonych podmiotom krajowym w 2016 r. takşe wzrosła w porównaniu do roku poprzedniego (o 40 proc.), co świadczy o lepszej jakości rozwiązań i coraz wyşszym poziomie technologicznym. Zaobserwować moşna ponadto wzrost udziału procentowego przyznanych patentów i praw ochronnych na wzory uşytkowe dla podmiotów sektora gospodarki, które są bezpośrednio zainteresowane komercjalizacją zgłaszanych rozwiązań. Udzielone patenty i prawa ochronne dotyczyły rozwiązań z wielu dzie-
dzin, a wzrost liczby udzielonych praw wyłącznych obserwuje się nie tylko w dziedzinie szeroko pojętej life science, takiej jak np. analiza materiału biologicznego czy biotechnologia, ale równieş w obszarze chemii spoşywczej i chemii wysokogatunkowych związków organicznych oraz w dziedzinie elementów mechanicznych, komunikacji cyfrowej, rozwiązań dotyczących kontroli i sterowania, maszyn elektrycznych, technologii obróbki i powlekania powierzchni, a takşe telekomunikacji. Wzrost moşna zaobserwować zarówno w liczbie zgłoszeń wzorów przemysłowych dokonanych w Urzędzie Patentowym RP, jak i praw z rejestracji na wzory przemysłowe udzielonych przez ten urząd.
Ułatwienia w przepisach W 2016 r. wprowadzono korzystne zmiany w postępowaniu w sprawie zgłoszeń wzorów przemysłowych. Art. 15 ustawy Prawo własności przemysłowej umoşliwił korzystanie z pierwszeństwa z wystawienia na wystawach krajowych dla wzorów przemysłowych. Przepis ten dotyczy równieş wzorów uşytkowych. Wprowadzone zmiany uwzględniają interes środowisk zajmujących się organizacją wystaw publicznych, a takşe AUTOMATYKA
PRAWO I NORMY interesów przedsiębiorców, którzy chcą prezentować swoje rozwiązania na wystawach publicznych w Polsce, a następnie dokonać zgłoszenia do Urzędu Patentowego. Ogólna zasada przewiduje, że rozwiązanie (wzór użytkowy lub przemysłowy) nie może być nigdzie ujawnione (nawet przez twórcę rozwiązania) przed dokonaniem zgłoszenia do Urzędu Patentowego. W przeciwnym wypadku wchodzi ono do stanu
w ciągu trzech miesięcy od daty zgłoszenia. Późniejsze złożenie oświadczenia albo dowodu nie skutkuje przyznaniem pierwszeństwa. Bardzo ważne jest dostarczenie dowodu wystawienia do Urzędu Patentowego w dniu dokonywania zgłoszenia. Zgodnie z rozporządzeniem dotyczącym dokonywania i rozpatrywania zgłoszeń wzorów użytkowych dowód pierwszeństwa wynikającego z wysta-
ART. 15 USTAWY PRAWO WŁASNOŚCI PRZEMYSŁOWEJ UMOŻLIWIŁ KORZYSTANIE Z PIERWSZEŃSTWA Z WYSTAWIENIA NA WYSTAWACH KRAJOWYCH DLA WZORÓW PRZEMYSŁOWYCH. PRZEPIS TEN DOTYCZY RÓWNIEŻ WZORÓW UŻYTKOWYCH. techniki, a na rozwiązania, które znajdują się już w stanie techniki nie może być udzielone prawo wyłączne. Możliwość powołania się na wystawę (pierwszeństwo z wystawienia), na której ujawniono publiczności rozwiązanie, ułatwia zorientowanie się, czy rozwiązanie ma szanse na sukces komercyjny. Części przedsiębiorców dopiero takie rozeznanie rynku pozwala ocenić celowość dokonywania zgłoszeń do Urzędu Patentowego i ponoszenia kosztów związanych z prowadzeniem postępowania i utrzymywaniem ochrony. Warunkiem jest to, że wystawa, na którą powołuje się przedsiębiorca podczas dokonywania zgłoszenia do Urzędu Patentowego nie może odbyć się wcześniej niż sześć miesięcy przed dokonaniem zgłoszenia. Należy pamiętać, aby w podaniu o udzielenie prawa ochronnego dla wzoru użytkowego lub prawa z rejestracji dla wzoru przemysłowego wskazać informację o wystawie. Zgodnie z art. 35 ustawy Prawo własności przemysłowej, zgłaszający chcący skorzystać z uprzedniego pierwszeństwa powinien w podaniu złożyć oświadczenie oraz dołączyć dowód potwierdzający zaprezentowanie rozwiązania na określonej wystawie. Taki dowód może być również złożony 1-2/2018
wienia wynalazku lub wzoru użytkowego powinien zawierać zaświadczenia kierownika wystawy o wystawieniu wzoru użytkowego na danej wystawie. W zaświadczeniu należy podać nazwisko i imię lub nazwę wystawcy, nazwę i miejscowość oraz okres trwania wystawy, datę wystawienia wzoru użytkowego, a także stwierdzenie tożsamości wystawionego przedmiotu z załączonym opisem i rysunkiem tego przedmiotu (który powinien ujawniać istotne cechy techniczne prezentowanego rozwiązania), poświadczone przez kierownika wystawy w sposób niebudzący wątpliwości co do autentyczności treści dokumentów. Zgłoszenie powinno także zawierać dokument stwierdzający charakter wystawy. Wykaz wystaw, które będą uwzględniane jest zamieszczany w drodze obwieszczenia w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski”. Obecnie wystawami dającymi pierwszeństwo do uzyskania w Rzeczypospolitej Polskiej prawa ochronnego na wzór użytkowy albo prawa z rejestracji wzoru przemysłowego są m.in. organizowane przez Targi Kielce Targi Ochrony Środowiska i Gospodarki Odpadami EKOTECH (28.02–1.03.2018), Międzynarodowe Targi Energetyki i Elek-
trotechniki ENEX (28.02–1.03.2018), Targi Przemysłu Drzewnego i Gospodarki Zasobami Leśnymi LAS-EXPO (16–18.03.2018), Targi Obróbki Metali, Obrabiarek i Narzędzi STOM-TOOL (10–12.04.2018), Targi Obróbki Blach i Cięcia STOM-BLECH&CUTTING (10– 12.04.2018), Międzynarodowe Targi Technologii i Urządzeń dla Spawalnictwa SPAWALNICTWO (10–12.04.2018), Targi Technologii Antykorozyjnych oraz Ochrony Powierzchni EXPO-SURFACE (10–12.04.2018) i Międzynarodowe Targi Przetwórstwa Tworzyw Sztucznych i Gumy PLASTPOL (22–25.05.2018).
Niezbędna renoma Wystawa ma dawać rękojmię wiarygodności, a w szczególności mieć ustaloną renomę i długoletnią tradycję – musi być organizowana co najmniej od pięciu lat i przynajmniej raz na dwa lata, zaś liczba wystawców nie może być niższa niż 50. Wniosek o przyznanie pierwszeństwa z wystawy powinien zawierać oficjalną nazwę wystawy wraz ze wskazaniem czy ma ona charakter krajowy, regionalny czy międzynarodowy. Ponadto powinien zawierać miejsce, datę rozpoczęcia i okres trwania wystawy, a także jej zakres przedmiotowy. Jeśli w trakcie sześciu miesięcy między wystawieniem produktu a dokonaniem zgłoszenia do Urzędu Patentowego właściciel rozwiązania sprzeda go innemu podmiotowi, możliwość powołania się na pierwszeństwo z wystawy również podlega zbyciu (w postaci umowy w formie pisemnej pod rygorem nieważności). W przypadku śmierci twórcy prawo pierwszeństwa podlega dziedziczeniu. W 2016 r. do Urzędu Patentowego zgłoszono 35 wniosków o przyznanie pierwszeństwa z wystawy. Urząd nie opublikował jeszcze danych za rok 2017. Zwiększenie liczby zgłoszeń krajowych podmiotów w dziedzinie rozwiązań technicznych, jak również wzornictwa przemysłowego świadczy o wzroście poziomu innowacyjności, która przekłada się na zyski firm i budowanie pozytywnego wizerunku podmiotów. Oliwia Czarnocka 69
RYNEK
Pomiar masy w obszarach zagroĹźonych wybuchem 7 - U ) ( - WL ( 8 X ( T
( L 7) 7 7 X
- / ( W 7 - 3 V ( 7 - 7 ) 7 -8T
X 8 7
( 5 7 !- 7 / ( T ! L ) T 7 T)
) 8
-! ) X -3
Dariusz Falkiewicz
70
A
tmosfera wybuchowa powstaje w wyniku mieszania z powietrzem par łatwopalnych cieczy (paliwa, alkohole, rozcieńczalniki), niektórych gazów oraz pyłów palnych generowanych podczas składowania, transportu czy obróbki wielu materiałów.
Pojęcie bezpieczeństwa Jeşeli dana przestrzeń w wyniku występowania róşnych czynników została zakwalifikowana jako strefa zagroşona wybuchem, przedsiębiorca zobligowany jest do stosowania odpowiednich środków ochrony, w tym do stosowania bezpiecznych urządzeń odpowiednich dla danego zagroşenia. Najczęściej z tym problemem spotykają się menedşerowie przedsiębiorstw usytuowanych w sektorach gospodarki, takich jak przemysł naftowy i gazowniczy, chemiczny, farmaceutyczny i nierzadko spoşywczy. P R O M O C J A
Aspekt prawny Powyşsze zagadnienia znalazły odzwierciedlenie w prawodawstwie polskim i europejskim. Obecnie obowiązująca Dyrektywa 2014/34/UE, tzw. Dyrektywa ATEX 114 Parlamentu Europejskiego i Rady, została wprowadzona 20 kwietnia 2016 r. a do ustawodawstwa polskiego weszła zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Rozwoju (Dz.U. z 2016 r., poz. 817) Dokument ten jest zbiorem regulacji dotyczących stosowania urządzeń w atmosferze wybuchowej. Przede wszystkim wyznaczony został podział na dwie grupy. Grupa I – urządzenia i systemy ochronne przeznaczone do uşytku w zakładach górniczych, w których występuje zagroşenie metanowe lub zagroşenie wybuchem pyłu węglowego. Grupa II – urządzenia i systemy ochronne przeznaczone do uşytku w innych niş wymienione wyşej miejscach zagroşonych występowaniem atmosfer AUTOMATYKA
RYNEK tych elementów powstaje nowa linia wag przeznaczonych do pracy w przestrzeniach Ex, które spełniają najwyższe standardy bezpieczeństwa i zawierają rozwiązania konstrukcyjne uniemożliwiające zainicjowanie zapłonu mieszanin wybuchowych.
Waga 7 ( $0|
Indykator wagowy PUE HX5.EX wybuchowych. W artykule będziemy zajmować się tylko urządzeniami grupy II – pozostałe stanowią odrębny zbiór instrumentów wyspecjalizowanych do spełniania specyficznych wymogów przemysłu górniczego. W ramach każdej grupy urządzenia dzieli się dalej na kategorie. W interesującej nas grupie ll wyróżnia się następujące urządzenia: Kategoria 1: urządzenia zapewniające bardzo wysoki poziom bezpieczeństwa nawet w przypadku rzadko występujących awarii: – w przypadku defektu jednego ze środków zabezpieczających, przynajmniej drugi niezależny środek zapewni wymagany poziom bezpieczeństwa, – wymagany poziom zabezpieczenia będzie zapewniony w przypadku wystąpienia dwóch niezależnych od siebie uszkodzeń. Kategoria 2: urządzenia zapewniające wysoki poziom bezpieczeństwa, o zabezpieczeniach, które gwarantują ochronę nawet w przypadku częstych zaburzeń lub uszkodzeń urządzeń. Kategoria 3: urządzenia zapewniające normalny poziom bezpieczeństwa, o zabezpieczeniach gwarantujących ochronę podczas normalnej pracy urządzenia. Należy także wspomnieć o dyrektywie 1999/92/WE, tzw. Dyrektywie
ATEX 137, w której zdefiniowano podział stref klasyfikowanych na podstawie częstotliwości pojawiania się i czasu trwania środowisk wybuchowych. Klasyfikacja została przedstawiona w tabeli.
Wagi przemysłowe z zatwierdzeniem ATEX Praktycznie każda działalność wytwórcza w przemyśle nierozerwalnie związana jest z zagadnieniem pomiaru wielkości elektrycznych i nieelektrycznych, w tym pomiaru masy. Współcześnie z wag korzysta prawie każda branża – od spożywczej, chemicznej, farmaceutycznej, przez przemysł ciężki, do transportu drogowego czy kolejowego. Nierzadko z uwagi na konieczność instalacji tego typu urządzeń w strefach zakwalifikowanych do zagrożonych wybuchem, przedsiębiorcy stają przed zadaniem doboru sprzętu odpowiadającego wymaganiom określonym przez wymienione dyrektywy, poświadczonego certyfikacją. Wychodząc naprzeciw tym wymaganiom firma Radwag Wagi Elektroniczne opracowała nowoczesny terminal wagowy PUE HX5.EX spełniający najwyższe standardy bezpieczeństwa oraz linię współpracujących z nim platform przeznaczonych do pracy w strefach gazowych i pyłowych. Z kombinacji
ATMOSFERA WYBUCHOWA WYWOŁANA PRZEZ MIESZANINĘ POWIETRZA Z: Gazy, opary, mgły (strefa G)
STREFA ZAGROŻONA WYBUCHEM strefa 0 strefa 1
9 3 # 7
strefa 2
Palne pyły (strefa D)
strefa 20 strefa 21 strefa 22
1-2/2018
Indykator PUE HX5.EX to nowoczesne urządzenie pomiarowe służące do budowy wag tensometrycznych przeznaczonych do pracy w obszarach produkcyjnych zagrożonych wybuchem zaklasyfikowanych do stref 1, 21, 2 i 22. Przeznaczony jest do stosowania w trudnych warunkach środowiskowych oraz lokalizacjach o wysokich standardach higieny, jakie występują w przemyśle chemicznym, farmaceutycznym czy spożywczym. Wytrzymała, wykonana ze stali nierdzewnej AISI304 obudowa zapewnia wysoki stopień ochrony IP66/IP68 (do 1,5 m zanurzenia). Solidna podstawa umożliwia montaż terminala na płaskiej powierzchni lub ścianie. Duży (5˝), kolorowy wyświetlacz wysokiej rozdzielczości zapewnia łatwe i czytelne przekazywanie informacji o aktualnym stanie realizowanego procesu. Graficzny interfejs użytkownika może być konfigurowany za pomocą widżetów, co wpływa na ergonomię pracy z urządzeniem. Do budowy terminala wykorzystano wysokiej klasy komponenty elektroniczne zapewniające wysoką precyzję i doskonałą powtarzalność pomiaru. Miernik może współpracować z układem 4 belek tensometrycznych o impedancji 350 Ω lub 8 czujników 1000 Ω, co umożliwia budowę urządzeń wagowych o dowolnej konfiguracji. Wśród 35 przycisków klawiatury znajdują się programowalne klawisze funkcyjne ułatwiające CHARAKTERYSTYKA STREFY
występują ciągle, utrzymuje się przez długi czas występuje sporadycznie nie występuje podczas normalnej pracy, a jeżeli wystąpi, to utrzymuje się przez krótki czas występują ciągle, utrzymuje się przez długi czas występuje sporadycznie nie występuje podczas normalnej pracy, a jeżeli wystąpi, to utrzymuje się przez krótki czas
71
RYNEK
"|:<0|
dostosowanie jej do indywidualnych potrzeb użytkownika. Rozbudowane oprogramowanie umożliwia realizację wielu zadań związanych z pomiarem masy, takich jak: liczenie sztuk, ważenia kontrolne czy funkcje pomiarów statystycznych. Bezpieczeństwo gromadzonych danych gwarantuje zaimplementowana nieulotna pamięć Alibi.
Zasilanie Do zasilania miernika PUE HX5.EX dedykowany jest wyłącznie certyfikowany zasilacz iskrobezpieczny produkcji Radwag Wagi Elektroniczne. W zależności od konfiguracji sieci zasilającej w miejscu użytkowania terminala, użytkownik może skorzystać z wersji zasilacza przeznaczonej do pracy wewnątrz strefy zagrożonej wybuchem lub poza nią.
Komunikacja Nawet najlepsze urządzenie pomiarowe bez możliwości współpracy z innymi elementami automatyki, systemami informatycznymi i nadrzędnymi układami regulacji i sterowania nie zaspokoi wysokich wymagań współczesnego rynku. Świadomi tego inżynierowie firmy Radwag Wagi Elektroniczne wyposażyli terminal PUE HX5.EX w dwa szeregowe, iskrobezpieczne interfejsy komunikacyjne RS-232 i jeden RS-485. Do interfejsów można podłączyć urządzenia z interfejsami iskrobezpiecznymi, przystosowanymi do pracy w strefie zagrożonej wybuchem. Kiedy zachodzi konieczność integracji z urządzeniem nieiskrobezpiecznym, pracującym poza strefą Ex, użytkownik musi zadbać o odpowiednią separację. Na rynku znajduje się szeroka gama odpowiednich barier o parametrach dopasowanych do tego typu zadań. 72
Terminal ma zaimplementowany rozbudowany protokół komunikacyjny, który umożliwia współpracę z oprogramowaniem komputerowym czy sterownikami PLC. Możliwość rozszerzenia o cyfrowe wejścia/wyjścia (4 IN/4 OUT) zwiększa dostępną gamę współpracujących z terminalem urządzeń o elementy automatyki zgodne z dyrektywą ATEX. Przykładem może być solenoidowy zawór małej mocy, przyciski sterujące czy zaawansowane wyspy zaworowe. Oczywiście podobnie jak w przypadku pozostałych interfejsów, dzięki zastosowaniu odpowiedniej bariery separacyjnej, wejścia/wyjścia można podłączyć do urządzeń nieprzeznaczonych do pracy w strefach Ex.
Dodatkowy moduł interfejsów Bardziej wymagający użytkownicy mogą skorzystać z dodatkowego urządzenia, jakim jest moduł IM01. EX. Umożliwia rozszerzenie dostępnej palety interfejsów terminala wagowego PUE HX5.EX. Jest instalowany poza strefą zagrożoną wybuchem i połączony z miernikiem przez interfejs iskrobezpieczny. Umożliwia współpracę wag z akcesoriami takimi jak: skanery kodów kreskowych, drukarki, zewnętrzne wyświetlacze masy, przyciski sterujące, kolumny świetlne, buzzery, sterowniki PLC oraz inne urządzenia sterująco-sygnalizujące, a także komputery klasy PC. Moduł może być wyposażony w szeregowe interfejsy RS-232 (2 szt.), RS-485, USB i Ethernet. Automatycy docenią możliwość instalacji 12 wejść i 12 wyjść cyfrowych oraz wyjścia analogowego 4–20 mA/0–10 V. Najbardziej wymagający integratorzy znajdą zaawansowane interfejsy i protokoły takie jak Profibus, Profinet, CANopen czy DeviceNet. Szeroka gama dostępnych przewodów, wtyczek czy terminatorów uzupełnia ofertę.
na wieloletnim doświadczeniu, opracowała szeroką gamę tych urządzeń zaspokajając potrzeby nawet najbardziej wymagających użytkowników. Dobierając platformę wagową do swoich potrzeb należy zwrócić uwagę na parametry takie jak udźwig maksymalny, oczekiwana dokładność pomiaru i wymiary. Mając zdefiniowane te parametry można przejść do określenia wymaganej odporności na czynniki środowiskowe, takie jak np. wilgoć i zapylenie. Jednym z najważniejszych kryteriów będzie też rodzaj atmosfery wybuchowej, w jakiej będzie pracowało urządzenie – czy będą to gazy i ich pary, czy mieszanina powietrza z palnymi pyłami. Podstawowy podział platform wagowych wynika z liczby użytych do ich budowy czujników tensometrycznych. Platformy jednoczujnikowe przeznaczone są głównie do szybkich i dokładnych pomiarów mas nieprzekraczających 300 kg przy zachowaniu rozdzielczości do 30 000 działek. Wyposażone są w nierdzewną szalkę oraz, w zależności od ich rodzaju, konstrukcję wykonaną ze stali nierdzewnej, kwasoodpornej lub węglowej, zabezpieczonej antykorozyjnie przez malowanie proszkowe. Klasa odporności IP waha się od IP65 do IP68/69. Platformy czteroczujnikowe przeznaczone są głównie do dokładnych pomiarów mas o dużych gabarytach. Wykonane są ze stali nierdzewnej lub węglowej pokrytej warstwą lakierniczą. Mają konstrukcję dostosowaną do ważenia różnego rodzaju ładunków (wagi zagłębiane w podłożu, paletowe, najazdowe itp.). Maksymalny udźwig waha się od 60 kg dla najmniejszych urzą-
Platformy wagowe Oczywiście sam terminal nie stanowi gotowego urządzenia pomiarowego. Należy jeszcze wybrać odpowiednią do wymagań i warunków środowiskowych platformę wagową. Firma Radwag Wagi Elektroniczne, bazując
- 5 8 7
AUTOMATYKA
RYNEK Podsumowanie Nowe wagi serii HX5.EX to ciekawa propozycja dla wszystkich przedsiębiorców spotykających się na co dzień z pojęciem atmosfery wybuchowej. Szeroki wybór urządzeń, nowoczesne rozwiązania i duşa konkurencyjność stawiają firmę Radwag Wagi Elektroniczne na pozycji lidera wśród producentów tego typu aparatury pomiarowej nie tylko w Europie, ale i na całym świecie. Dobrze rozwinięta sieć sprzedaşy zapewni łatwy dostęp do oferowanych rozwiązań rozległej grupie odbiorców. Gorąco zachęcamy do zapoznania się z naszą ofertą.
9 3 # 7
C< -8 7 "|:<0|<C"Y
dzeń do 6000 kg dla cięşkich wag przemysłowych. Uşytkownicy mogą teş liczyć na wykonania indywidualne dopasowane do ich potrzeb (modyfikacje wymiarów, materiałów). Firma
Dariusz Falkiewicz
Radwag Wagi Elektroniczne posiada szerokie doświadczenie w zakresie produkcji wyrobów nietypowych a jej inşynierowie chętnie udzielają pomocy przy określeniu ich niezbędnych parametrów.
RADWAG WAGI ELEKTRONICZNE - 3 + DA/ Dg<gBB # ( 3 CA >AC AA BB 5 CA >A: BB @B <( (E 7 3)
7773 7 3)
R E K L A M A
PARTNEREM TARGĂ“W ENEX 2018
XVI TARGI ODNAWIALNYCH
28.02-1.03.2018 Kielce
www.enex.pl
PATRONAT HONOROWY 1-2/2018
RĂ“WNOLEGLE ODBĘDZIE SIĘ 73
RYNEK
Nowoczesna komunikacja Anybus Wireless Bridge II Technologie bezprzewodowe, takie jak Bluetooth i WLAN, T UW 8 7
7 X 7 ) 8 ) ( 7 3 W T 7 X ( 8 ) 7 ! 7 (/ X
7 8 8 / 7 - U) ( 8 3
B
e z p rze w o d o we urządzenia Anybus charakteryzują się wydajnością, bezpieczeństwem i niezawodnością na równi z rozwiązaniami komunikacji przewodowej. Produkty te pozwalają sprostać wymaganiom nowoczesnej fabryki i Przemysłowego Internetu Rzeczy.
Wymień kabel szeregowy lub Ethernet na połączenie bezprzewodowe Anybus Wireless Bridge jest idealny dla integratorów systemów, którzy muszą 74
P R O M O C J A
ustanowić niezawodne połączenie bezprzewodowe do uşytku przemysłowego. Rozwiązanie jest często stosowane do utworzenia połączenia między dwoma punktami sieci przemysłowej, ale moşe być równieş stosowane jako punkt dostępowy łączący nawet siedmiu uşytkowników. Firma HMS Industrial Networks, wprowadzając ulepszoną wersję popularnego mostu Anybus Wireless Bridge, stworzyła nowe moşliwości konstruowania przemysłowych rozwiązań bezprzewodowych. AWB II obsługuje do 400 m niezawodnej komunikacji bezprzeAUTOMATYKA
wodowej i moşe komunikować się zarówno przez Bluetooth, jak i WLAN. Idealnie nadaje się do zastąpienia okablowania Ethernet w trudno dostępnych lub niebezpiecznych miejscach. Korzystając z tego rozwiązania, inşynierowie automatyki mogą uzyskać nową i inteligentną infrastrukturę sieciową. Uşywany często jako kabel ethernetowy do wymiany danych (komunikacja point-to-point) AWB II moşe być równieş stosowany jako punkt dostępowy dla kilku węzłów WLAN/Bluetooth, takich jak smartfony lub tablety. W ten sposób oszczędności są osiągane dzięki zmniejszeniu okablowania Ethernet.
TM
C( % 6* ' (!) " *! D! *6;9) ! )! ! & "
Płynna komunikacja w kaşdym miejscu
:, 6
Nowy Anybus Wireless Bridge II ma nie tylko większy zasięg bezprzewodowy, ale takşe bardziej wydajną zintegrowaną antenę bezprzewodową. Moşna go łatwo skonfigurować za pomocą przycisku lub nowego zintegrowanego interfejsu internetowego. Anybus Wireless Bridge II jest zbudowany na bazie tej samej technologii bezprzewodowej, jak inne produkty wprowadzone przez firmę HMS w 2016 r. Anybus Wireless Bolt jest punktem dostępowym do montaşu na urządzeniach. To rozwiązanie takşe ułatwia płynną komunikację i umoşliwia stworzenie jeszcze bardziej innowacyjnego systemu bezprzewodowego. Šącząc urządzenia przemysłowe i sieci za pomocą łącza bezprzewodowego, Anybus Wireless Bridge II ułatwia pracę integratorom systemów i inşynierom automatyzacji, którzy muszą tworzyć połączenia np. w miejscach niebezpiecznych lub trudno dostępnych albo ruchomych instalacjach, gdzie kable nie są poşądane.
',$*! % & +, B )! !, % &
„ ! "#$ % & ' (!) " *!
! +" '%) , % & )! ! & " „ ! * "! # /* 4 5 /* 4
Wiele standardów przemysłowych
," ) " 5 /* 4 „ /+" 6 )!7 +" % !9 6 # &
)%) '# : „ / %;< ! <, =!(9" > ? ! %' ( R E K L A M A
Anybus Wireless Bridge II to sprawdzone rozwiązanie, które pozwala bezprzewodowo połączyć popularne przemysłowe standardy Ethernet, takie jak Profinet, EtherNet/IP, BACnet/IP i Modbus TCP, a ponadto zapewnia uşytkownikom niezawodne i bezobsługowe połączenie bezprzewodowe. Produkt jest dostarczany z dwoma złączami M12 do zasilania i łączności sieciowej i ma stopień ochrony IP65. Więcej informacji moşna znaleźć na stronie: https://www.elmark.com.pl/producenci/sklep/hms-bramy-anybus-wireless.
300
+",(" ', ! @ ,) 7+ % "# ! $? > <, ")> *9;? > <, 9" 6 ! ! ) 6 "6, , ) (#* %' <) ! ! <" )! =9 < >, * %'A
9 3 0 ( - (
ELMARK AUTOMATYKA Sp. z o.o. - 3 & ( 7 ;g B:<B;: 7 < 3 DD ;;> ;= >;/ DD ;;A == D: 5 DD ;;> ;= >g <( ( E ( 3 (3)
7773 ( 3 (3)
1-2/2018
HMS Industrial Networks GmbH www.anybus.com ¡ www.hms-networks.com Twój lokalny dostawca
*' "< 9 ,' %< /+A ,A,A ul. Niemcewicza 76,
Tel. +48 22 773 79 37, Mail: elmark@elmark.com.pl
RYNEK
USB typu C Kabel sygnałowy przyszłości Y T ,+ )- ( X ) 7 L/ X 7 !
T T U !U /
) 7 X -( X 7
! ) 3
& X 8 7 L -7 U
7 3 David Pike
Z
łącze USB to jedna z technologii komunikacyjnych, które odniosły największy sukces. Od wielu lat jest stosowana w niemal wszystkich rodzajach urządzeń i systemów elektronicznych. Znane formaty typu A (oryginalny, pełnowymiarowy wtyk USB) oraz typu B są powszechnie uşywane w urządzeniach konsumenckich, takich jak komputery i smartfony. Nowa wersja złącza USB stanowi znaczący krok naprzód w dziedzinie elektroniki uşytkowej. Złącze typu C ma mniejsze wymiary w porównaniu ze złączem USB typu A, przepustowość umoşliwiającą przesyłanie sygnałów wideo o rozdzielczości HD (10 Gb/s) oraz moşliwość zasilania laptopów (do 100 W). Przewiduje się, şe przewody USB-C zastąpią w przyszłości złącza starszego typu we wszystkich rodzajach urządzeń, przez co staną się przewodami uniwersalnymi. Obecnie dostępne są złącza oraz kable USB-C wiodących producentów, m.in. TE Connectivity i Molex. Firma RS oferuje własną serię produktów RS Pro.
Funkcjonalność umoşliwiająca rozwój Jedną z największych zalet złącza USB-C są jego małe wymiary, a w szczególności niewielka grubość. Złącze o grubości 2,4 mm jest tylko nieznacznie grubsze od złącza microUSB, ale znacznie cieńsze od stale uşywanego złącza USB typu A o grubości 4,5 mm. Pierwszym powszechnie stosowanym produktem, który wyposaşono w złącze USB typu C jest Apple MacBook 12� dostępny od marca 2015 r. Jego grubość maksymalna to zaledwie 13,1 mm i jest on wyposaşony tylko w jedno złącze USB, które obsługuje wszystkie funkcje z wyjąt76
P R O M O C J A
kiem gniazda słuchawkowego 3,5 mm. Jest to moşliwe dzięki uşyciu złącza USB-C. Do urządzeń wykorzystujących tę technologię naleşą tablet N1 firmy Nokia oraz laptop Chromebook Pixel firmy Google. Kolejną cenną zaletą złączy i kabli USB-C jest ich łatwość uşytkowania. Wtyczki są symetryczne i moşna je włoşyć dowolną stroną, co pozwala zaoszczędzić czas i eliminuje ryzyko uszkodzenia wtyku lub gniazda przez próbę podłączenia na siłę nieprawidłowo ustawionego złącza. Kable równieş moşna podpinać dowolnie, poniewaş na ich końcach znajdują się jednakowe wtyki. Aby to umoşliwić, w kablach USB-C znajduje się dodatkowy układ zapewniający odpowiednie przekierowanie zasilania i przesyłanych sygnałów. Jest on wyposaşony w układ scalony umoşliwiający wykrycie, czy kabel został podłączony do hosta, czy teş do urządzenia peryferyjnego. Do innych często wymienianych zalet złączy i kabli USB-C naleşy przepustowość i moşliwość zasilania urządzeń. Jednak parametry te zaleşą nie tylko od działania samych złączy typu C, ale równieş od standardów obsługiwanych przez urządzenie. Pod względem szybkości, złącza typu C umoşliwiają przesyłanie danych z szybkością 10 Gb/s, co wystarcza do przesyłania filmów w wysokiej rozdzielczości, np. sygnałów DisplayAUTOMATYKA
RYNEK Port 4K. Jest to cecha standardu USB 3.1, który zapewnia dwukrotnie większą szybkość niş USB 3.0, ale wymaga stosowania kabli i złączy typu C. Inaczej mówiąc, aby uzyskać oferowaną szybkość transmisji naleşy uşywać zarówno standardu USB 3.1 w urządzeniu, jak i złącza typu C. Oba rozwiązania mogą być takşe uşywane oddzielnie – urządzenie moşe być wyposaşone w złącza typy C do celu zasilania, ale nie obsługiwać szybkiego przesyłania danych. Urządzenie pracujące w standardzie USB 3.0 i wyposaşone w złącze typu C, podłączone za pomocą kabla typu C będzie miało przepustowość ograniczoną do 5 Gb/s, poniewaş jest to maksymalna szybkość transmisji danych w standardzie USB 3.0. Pod względem zasilania złącza i kable USB-C zostały zaprojektowane do zasilania urządzeń pobierających nawet do 100 W mocy, co wystarcza do ładowania laptopów i duşych urządzeń. Co moşe być nieco mylące, moşliwości zasilania naleşą do nieco innego standardu o nazwie USB Power Delivery (USB PD), który jest niezaleşny od standardu USB 3.1. W przypadku urządzenia USB 3.1, które nie obsługuje standardu USB PD, uşycie kabla typu C nie zapewni pełnego zasilania 100 W. Jeśli urządzenie jest zgodne ze standardem USB PD, wówczas kabel typu C umoşliwia uşycie jednego z pięciu profili zasilania: 10 W (5 V, 2 A), 18 W (12 V, 1,5 A), 36 W (12 V, 3 A), 60 W (20 V, 3 A) i 100 W (20 V, 5 A). Naleşy podkreślić, şe te poziomy zasilania są zapewnione przy równoczesnej transmisji danych. Poprzednie generacje USB oraz innych złączy zapewniały znacznie nişsze wartości, ale w przypadku stosowania kabli i złączy jedynie do zasilania (bez przesyłania danych) producenci mogli zapewnić odpowiednie zasilanie dla małych akumulatorów, np. w smartfonach.
9 3 #, ()
Kwestie do rozwaşenia W przypadku stosowania złączy USB-C naleşy uwzględnić pięć czynników. Po pierwsze, ze względu na ich bardzo małe wymiary są one nieco mniej wytrzymałe od wtyków USB typu A. Wtyki USB-C mają w środku pusty otwór, 1-2/2018
natomiast w gniazdach w tym miejscu znajduje się cienki występ. Trwają dyskusje na temat, czy występy te wytrzymają częste lub siłowe podłączanie kabla do urządzenia. Prawdopodobnie z tego powodu w zastosowaniach innych niş konsumenckie, wymagających wytrzymałości, ale niewymagających tak niewielkich wymiarów, nadal będą uşywane złącza USB-A (mogą obsługiwać standard USB 3.1). Standard USB-C został opracowany tak, aby zapewnić kompatybilność ze starszymi typami złączy oraz starymi wersjami standardu USB. Dostępna jest szeroka gama adapterów umoşliwiających dostosowanie typu wtyku oraz zespołów kablowych z wtykami USB-C na jednym końcu i starszymi wtykami USB na drugim końcu. Kolejną często omawianą kwestią jest autentyczność kabli. Od czasu wprowadzenia złączy USB-C producenci zalali rynek tanimi produktami, z których wiele nie ma certyfikatów i moşe nie spełniać wymagań technicznych, w szczególności standardu USB PD. Poniewaş w kablach typu C wbudowane są układy scalo-
ne, istnieje moşliwość wprowadzenia do sprzedaşy produktów, które nie będą działały lub mogą nawet spowodować nienaprawialne uszkodzenia urządzeń elektronicznych. W jednym z nagłośnionych ostatnio przypadków, inşynier firmy Google – Benson Leung, zajmujący się testowaniem urządzeń USB, kupił on-line tani adapter USB-A/USB-C, który spowodował uszkodzenie stanowiska testowego i „usmaşył� laptopa typu Chromebook Pixel. Po sprawdzeniu okazało się, şe w uşywanym przez niego kablu przewody były przylutowane do niewłaściwych złączy, jednego przewodu brakowało, a rezystor 56 kℌ został
zastąpiony elementem o wartości 10 kℌ podłączonym w złej konfiguracji. Moşliwe, şe producent zauwaşył pomyłkę i próbował ją naprawić, zamieniając przewody Vbus oraz masy, co skończyło się powaşnymi konsekwencjami. Aby uniknąć takich sytuacji, klienci indywidualni oraz firmy powinni kupować wyłącznie certyfikowane kable. Wprowadzono specyfikację uwierzytelniania USB-C umoşliwiającą 128-bitowe, kryptograficzne uwierzytelnianie ładowarek, urządzeń, kabli i zasilaczy USB-C. Przed rozpoczęciem przesyłania danych lub zasilania urządzenie moşe zweryfikować, czy dany produkt jest zgodny ze standardem. Protokół uwierzytelniania moşe być równieş uşywany do zabezpieczania systemów przez umoşliwienie podłączania jedynie kompatybilnych urządzeń. Firma Intel ogłosiła, şe jej protokół Thunderbolt 3 zaprojektowany pod kątem przesyłania sygnałów wideo o duşej rozdzielczości z szybkością do 40 Gb/s będzie uşywał złącza USB-C. Poprzednie wersje protokołu Thunderbolt uşywały złączy Mini DisplayPort, dlatego ten krok jest odbierany jako podkreślenie znaczenia tej technologii. Powinno to równieş zachęcić producentów urządzeń uşytkowych do montowania złączy USB-C w ich komputerach, tabletach i smartfonach. Wydaje się oczywiste, şe kable USB-C z czasem zastąpią nie tylko starsze kable USB, ale równieş kable zasilające urządzenia przenośne oraz kable HDMI i inne kable uşywane do przesyłania sygnałów wideo o duşej rozdzielczości. Kable ładowarek lub inny sprzęt korzystający z USB powinny być zgodne ze standardem USB-C, wówczas urządzenia będą wyposaşone w tylko jeden port realizujący wszystkie funkcje. A jeden kabel będzie pasował do wszystkich urządzeń. Więcej informacji moşna znaleźć na stronie: http://pl.rs-online.com/ web/generalDisplay.html?id=i/usb-c David Pike . ) X ) - 7
#, ()
77
RYNEK
Robot frezujący Siła, dynamika i wielkie moşliwości ) ! ) ( 7 ) - !U T
5 ( 7 X 7
7 7 T UL
- 3 7 U ( X 7 W /
X WL - 7 WL ( )- 7 ) 7 8T/ X 7 TX ) 8 7 8T U
7 - 7
- T 3
Robert Matejek Joanna Kulik /0 - 1 34 -
N
ie ulega wątpliwości, iş rosnący udział robotów w procesach produkcyjnych przekłada się na większe prawdopodobieństwo ich skomplikowania. Prace realizowane przez manipulatory mogą być bardzo złoşone, prowadzone w niezbyt komfortowych warunkach lub wymagać şmudnego powtarzania danego ruchu. Roboty stają się równieş siłą napędową rozwoju i stopnia zaawansowania oprzyrządowania.
Zaawansowana instalacja – proste programowanie Bardzo dobrym przykładem zrobotyzowanego stanowiska, wyposaşonego w zaawansowane narzędzia i akcesoria, jest aplikacja z sześcioosiowym robotem przemysłowym, którego elementem jest innowacyjna głowica frezująca. Dodatkowym atutem instalacji jest automatyczna wymiana narzędzi skrawających. Takie stano-
7 @3 8
7 F @:BB<>$/ D3 ! #:BB #DA>B $/
>3 - 7 ! # C O - # ! CQ/ C3 5 7 7 / :3 - ( ( U / g3 7 ! ! / ;3 ! ! ) (
78
P R O M O C J A
# ! 5 -8T # :BB 7
! ! -
wisko ma w swoim laboratorium robotowym Przemysłowy Instytut Automatyki i Pomiarów PIAP. Na instalację składają się potęşny sześcioosiowy robot przemysłowy firmy KUKA – model KR500 o imponującym udźwigu 500 kg – posadowiony na torze jezdnym, stanowiącym dodatkową oś robota. Robot jest ponadto wyposaşony w pakiet technologiczny KUKA.CNC, który umoşliwia uruchamianie programów NC bezpośrednio w układzie sterowania robotem KUKA KRC4. Z kolei przy uşyciu systemu CAD/CAM mogą być one przetwarzane, programowane off-line, bez wcześniejszego przekształcenia na programy KRL (KUKA Robot Language). Tak przygotowany program moşe juş być realizowany przez robota. Stanowisko umoşliwia obróbkę skrawaniem przedmiotów o bardzo duşych – jak dla procesu obróbki ubytkowej – wymiarach. Tor jezdny o długości ruchu roboczego 5 m oraz robot o zaAUTOMATYKA
RYNEK
( U W 7 ! #:BB #DA>B $
sięgu 2,8 m pozwalają uzyskać około 25 m3 przestrzeni roboczej. Skrawane przedmioty mogą być wykonane z materiałów o róşnej gęstości właściwej – począwszy od materiałów miękkich typu pianka czy drewno, przez metale miękkie, aluminium, miedź, aş po materiały twarde typu stal, kamień itp. Programy obróbkowe generowane są przez oprogramowanie CAM, które uwzględnia kinematykę przemysłowego robota sześcioosiowego oraz dostępne narzędzia, które powinny uwzględniać odpowiednie technologie obróbki. Dodatkowo oprogramowanie umoşliwia symulację procesu z bardzo funkcjonalną wizualizacją toru ruchu narzędzia i detekcją jego ewentualnej kolizji z przedmiotem obrabianym. Tak przygotowane programy przesyłane są do kontrolera robota.
ciągłości wykonywania programowanego procesu obróbki i zachowania istotnych parametrów technologicznych w toku obróbki skrawaniem, takich jak prędkość skrawania, posuw czy głębokość wejścia narzędzia. Nagła zmiana kierunku lub niekontrolowane przyspieszenie mogą prowadzić do uszkodzenia obrabianego detalu, narzędzia obrabiającego, a w skrajnych przypadkach nawet maszyny – w tym przypadku ramienia robota. Z tego względu istotne jest określenie, czy w czasie programowanej obróbki robot będzie zmuszony przyjmować pozycje, w których zblişał się będzie do limitów ruchu dla poszczególnych osi lub konieczne będą przejścia przez punkty osobliwe robota. W przypadku prac robota w poblişu limitów ruchu po-
9 3 ( 7 % - - ( ( 7 %
Mniejsze ryzyko dzięki symulacji Przy frezowaniu z wykorzystaniem manipulatora sześcioosiowego niezbędne jest posiadanie symulatora obróbki. To nieodzowne narzędzie umoşliwia wizualizację procesu obróbki przed uruchomieniem programu na robocie. Zastosowanie takiego oprogramowania pozwala przede wszystkim przewidzieć ewentualne kolizje narzędzia z przedmiotem obrabianym czy kolizje manipulatora z otoczeniem, a takşe umoşliwia obliczenie pozycji i orientacji poszczególnych przegubów manipulatora względem siebie. Jest to niezwykle istotne z punktu widzenia 1-2/2018
szczególnych osi manipulatora istnieje ryzyko zatrzymania procesu obróbki z powodu występujących przeciąşeń. Natomiast w chwili, gdy trajektoria narzędzia wymaga przejścia przez punkt osobliwy manipulatora moşe wystąpić nieoczekiwane przyspieszenie lub spowolnienie ruchu narzędzia obróbczego, a takşe niepoşądana zmiana kierunku ruchu ramienia robota. Moşe to być proces bardzo dynamiczny, który spowoduje uszkodzenie obrabianego przedmiotu czy narzędzia.
Wiele opcji Opisane stanowisko moşe równieş słuşyć jako platforma badawcza dla nowych technologii, przenoszenia, łączenia (spawanie, klejenie, symulacje dokowania), cięcia (laser, waterjet), obróbki ubytkowej oraz innych technologii stosowanych w szeroko pojętej robotyzacji przemysłu. Zapraszamy do współpracy. Oferujemy moşliwość wykonania w naszym laboratorium testów z wykorzystaniem robota frezującego. Robert Matejek Joanna Kulik /0 - 1 34 -
$ 5' 6!/&16 )(! 6 7 ,7 & , 68) ) $& ), 91 $),$ 3 V ( DBD/ BD<CAg 7 3 DD A;C B@ =C/ DD A;C BC CD/ 5 DD A;C BD @g <( ( E) )3)
7773) )3)
, 7 ! ( 5 -8T ( 7 %
79
RYNEK
Smarter Buildings + e-Mobility = Smarter City Automatyka inteligentnych bu 7 - T 7 ) 8T <( ! WL 7
) W 7 - 7/ 7 ++ 8 (3 9 (
7 ) WL 5 8
) ( -3 7 - 7T
U 7 7 - 8 8
7 8 7 - 8 ) ( 7 8/ ( -7 U ( % - # / ) 8T U 7 logicznego i ekonomicznego (-3 : - 4 8 ; -"
80
W
 dniach 24–25 stycznia 2018 r. na zaproszenie ABB we Frankfurcie nad Menem spotkało się blisko 100 dziennikarzy z kilku krajów europejskich. Firma stworzyła komfortowe warunki, by podczas międzynarodowej konferencji zaprezentować swoje najnowsze innowacyjne rozwiązania – cyfrowy hub mozaiq, sensor ABB-tacteo KNX oraz szybkie ładowarki baterii samochodów elektrycznych. Podczas konferencji szczegółowo przedstawiono wizję potencjału inteligentnych budynków, jednego z kluczowych obszarów działania firmy – ABB ma obroty rzędu 40 800 mln dolarów w tym segmencie na całym świecie. Przedstawiciele firmy skupili się na portfolio produktów ABB Ability, które tworzą kompleksową propozycję, ukierunkowaną na przyszłość inteligentnych budynków, których głównym celem jest zwiększenie komfortu, bezpieczeństwa i wydajności. Urządzenia inteligentnego domu powinny umoşliwiać wymianę danych w prosty i bezpieczny sposób, nie tylko między nimi, ale za pomocą wszelkiego rodzaju urządzeń, które juş
teraz zapewniają pomoc i gwarantują bezpieczeństwo domu.
Platforma mozaiq Na początku 2017 r. ABB zainwestowało wraz z firmami Bosch i Cisco w platformę mozaiq on-line (www.mozaiq.io) – rozwiązanie oparte na chmurze. Wykorzystując moşliwości Internetu Rzeczy dla konsumentów i firm, ten niemiecki start-up stworzył doskonałe internetowe narzędzie. Internetowy portal mozaiq zapewnia najwyşszy poziom koncentracji w branşy Internetu Rzeczy. Stanowi całkowicie otwarty ekosystem dla dostawców urządzeń IoT oraz firm usługowych, które chcą się ze sobą połączyć w celu tworzenia nowych produktów IoT. Przy minimalnym wysiłku i gwarantowanej bezwarunkowej interoperacyjności, mozaiq ułatwia kojarzenie dostawców urządzeń i dostawców usług oraz połączenie dowolnego urządzenia z dowolną usługą, a tym samym współdziałanie wszystkich dostawców technologii automatyki domowej. Platforma mozaiq stanowi nowe źródło przychodów przy minimalnych kosztach. AUTOMATYKA
RYNEK
Firmy mogą opracowywać, testować i szybko weryfikować rzeczywiste przypadki biznesowe przy minimalnym ryzyku – przyszłość IoT jest juş w zasięgu ręki.
Nowy sensor KNX ABB-tacteo
9 3 3 O - ( Q/ ++
Najnowsze rozwiązanie ABB, wykonane ze szkła, moşe sprostać oczekiwaniom najbardziej wymagających klientów. Ten element kontrolny moşna indywidualnie konfigurować do zarządzania inteligentnymi budynkami. Pojem-
nościowe sensory krystaliczne KNX reagują bezdotykowo i oferują praktycznie nieograniczone moşliwości funkcjonalne. Mogą sterować ogrzewaniem, şaluzjami, oświetleniem, aby stworzyć specyficzne środowisko dla codziennych i profesjonalnych potrzeb. Ze względu na wysoką jakość, zastosowane odporne materiały, czarne lub białe szkło i atrakcyjne wzornictwo, stanowią wyposaşenie luksusowych hoteli na wszystkich kontynentach, przyczyniając się do większej wygody gości oraz poprawy warunków pracy personelu. Rozwiązanie jest przeznaczone do zarządzania inteligentnymi budynkami, równieş w obiektach uşyteczności publicznej i apartamentach mieszkalnych wysokiej klasy. 1-2/2018
Szybkie ładowanie samochodów elektrycznych ABB przyczynia się do rozwoju inteligentnych miast, stawiając na e-mobilność, a w szczególności uruchamiając kolejne punkty ładowania baterii samochodów elektrycznych. Ciekawym rozwiązaniem są systemy ładowania usytuowane na parkingach sieci supermarketów. To rozwiązania przyjazne dla środowiska dzięki wykorzystaniu energii słonecznej przetwarzanej za pomocą zamontowanych na dachach marketów paneli słonecznych na energię elektryczną. Stanowiska ładowania baterii umoşliwiają stosowanie róşnych standardów (DC, CCS oraz CHAdeMO), a do obsługi dwuśladowych pojazdów elektrycznych przeznaczone są osobne punkty. Combined Charging System (CCS) to szybka metoda ładowania akumulatorów pojazdów elektrycznych dostarczających prąd stały wysokiego napięcia za pośrednictwem specjalnego złącza elektrycznego pochodzącego ze złącza SAE J1772 (IEC Type 1) lub IEC Type 2. W tym standardzie zasilane są samochody marek Volkswagen, General Motors, BMW, Daimler, Ford, FCA, Tesla i Hyundai. Nazwa standardu CHAdeMO jest akronimem od „CHArge de MOve�, co jest równowaşne z „move using charge� lub „move by charge�. Nazwa wywodzi się od japońskiego zwrotu „O cha demo ikaga desuka�, co oznacza „Co powiesz na filişankę herbaty?� – to odniesienie do czasu, jaki zajęłoby naładowanie samochodu. Klienci supermarketów ładują swoje e-samochody bezpłatnie
podczas zakupów – wystarczy zeskanowanie odpowiedniego kodu QR. ABB dba równieş o zabezpieczenie uşytkowników samochodów elektrycznych, którzy pokonują dłuşsze trasy, wprowadzając nowy wysokowydajny system ładowania Terra HP – pierwszy modułowy system ładowania na rynku, który umoşliwia ładowanie od 175 kW do 350 kW. System idealnie nadaje się do wykorzystania na przystankach postojowych na autostradzie i na stacjach benzynowych, a wyjątkowo wysoki prąd Terra HP umoşliwia szybkie ładowanie samochodów zarówno na napięcie 400 V, jak i 800 V. W przypadku operatorów pobierających opłaty Terra HP gwarantuje dodatkową korzyść dzięki połączonym usługom ABB Ability, które zapewniają rozszerzoną funkcjonalność, w tym moşliwość łatwego łączenia ładowarek z zapleczem, platformami płatniczymi lub systemami inteligentnych sieci. Co waşne, zdalna diagnostyka, naprawa i bezprzewodowa aktualizacja oprogramowania minimalizują przestoje i utrzymują niskie koszty eksploatacji. Terra HP oferuje szereg dodatkowych korzyści dla konsumentów, w tym intuicyjny, łatwy w obsłudze ekran dotykowy i wiele opcji płatności. ABB dostarczyło rozwiązania do ładowania w ramach promowania od 2010 r. zrównowaşonej mobilności i sprzedało na całym świecie ponad 6 tys. podłączonych w chmurze szybko ładujących się urządzeń DC do samochodów osobowych i pojazdów uşytkowych. : - 4 8 ; -"
$ $R
81
APLIKACJE
Stanowisko do montaşu i kontroli kokpitów samochodowych Volvo DB@; 3 ( 7 % - - ( ( 7 %
7 7 ) ) -( 7U
) 8 / 7 7 X 7 ( X- 7 8 T T () W
DD (
O ) 7Q ( 7 ( Â’ 1 3 & 7 - ) 7 8 7 8
7 ) 7 () W ( X-/
7 ( ( 7 8T
[ - ( 1 3
Kamil Bojanek , 7 ( X- ) -
D
o momentu wdroşenia rozwiązania opracowanego przez Przemysłowy Instytut Automatyki i Pomiarów PIAP czynności montaşowo-sprawdzające wykonywał personel zakładu w Gorzowie Wielkopolskim. Ze względu na złoşony proces produkcji praca człowieka została w procesie kontroli montaşu zastąpiona przez specjalnie do tego celu wykonane urządzenie. Za taką decyzją przemawiał równieş fakt, şe duşa liczba sprawdzanych punktów powodowała, iş proces był często wadliwy i wydłuşał czas produkcji, a ewentualne błędy w zakresie montaşu lub jakości wykonania generowały ogromne koszty w późniejszym procesie produkcyjnym. Z tego powodu klient zlecił PIAP opracowanie i wdroşenie urządzenia, w skład którego weszły m.in. konstrukcja wsporcza stanowiska, układ mechaniczny ramy montaşowej, system
82
wizyjny wraz z monitorem centralnym i pięcioma kamerami, układ zasilania powietrzem i sterowania, układ bezpieczeństwa, pozycjoner wraz z kompletem blokad oraz system nadzoru procesu kompletności montaşu.
Minimum automatyki, maksimum korzyści Montaşowi i kontroli podlega m.in. komplet metalowych spinek dla obu typów kokpitów (wersja angielska oraz EU – dla krajów Unii Europejskiej) i kolor ściegu nici stosowanych w procesie produkcji. Dodatkowo w jednym z modeli montowane i kontrolowane są gumowa uszczelka podszybia oraz elementy napisu poduszki bocznej pasaşera – „AIRBAG�. Zgodnie z wymaganiami zamawiającego ręczne stanowisko montaşu kokpitów samochodowych Volvo zostało wyposaşone w minimalną nieP R O M O C J A
zbędną do realizacji postawionych zadań automatykę przy zachowaniu stuprocentowego bezpieczeństwa dla uşytkownika. Ograniczona została liczba części ruchomych, aby urządzenie było jak najbardziej przyjazne operatorowi i moşliwa była jego ciągła obecność przy stanowisku na wszystkich etapach montaşu i kontroli wizyjnej.
Ergonomia i bezpieczeństwo Obrotowa rama, na której mocowany jest kokpit do montaşu i kontroli, znajduje się na ergonomicznej wysokości i umoşliwia obrót wokół osi poziomej, by zapewnić operatorowi dogodną pozycję do pracy. Przed ewentualnym upadkiem kokpitu podczas montaşu urządzenie zabezpieczają ręcznie obsługiwane zaciski, wyposaşone w funkcję pneumatycznego trzymania pozycji. AUTOMATYKA
9 3 ( 7 % - - ( ( 7 %
APLIKACJE Zastosowany system wizyjny składa się z układu sterowania, rzędu pięciu statycznych kamer oraz centralnego wyświetlacza, na którym pojawiają się obrazy z kamer i niezbędne informacje przeznaczone dla obsługi. Kamery rozmieszczone są w taki sposób, aby nie utrudniały procesu montaşu. Operator rozpoczyna proces montaşu od zeskanowania kodu kreskowego znajdującego się na kokpicie. Uzyskane na tej podstawie informacje słuşą do określenia rodzaju montowanego kokpitu (jednego z 22 modeli) oraz koniecznych do wykonania operacji montaşu i pomiarów kontrolnych na stanowisku wizyjnym. Wszystkie informacje wyświetlone są na centralnie umieszczonym monitorze połączonym z systemem sterowania i systemem informatycznym klienta. Po zamontowaniu kokpitu i potwierdzeniu jego obecności na panelu sterowania aktywowana zostaje funkcja zabezpieczająca otwarcie zacisków w niepoşądanym momencie.
Po ręcznym zamknięciu zacisków i aktywowaniu blokady operator rozpoczyna montaş ponad 20 komponentów. Podczas montaşu moşliwy jest obrót kokpitu razem z obrotową ramą, tak aby ustawić go w dogodnej pozycji. Zainstalowany na obrotowej ramie hamulec, obsługiwany za pomocą noşnego przycisku, zabezpiecza przed niepoşądanym obrotem. Po naciśnięciu hamulec zwalnia blokadę i umoşliwia swobodny obrót ramy.
tycznie wykonuje procedurę kontroli wizyjnej, a na monitorze wyświetla się informacja o następnej wymaganej pozycji do ustawienia. Po wykonaniu ostatniej serii zdjęć na monitorze pojawi się informacja „OK� lub „NOK�. Dzięki zastosowanemu rozwiązaniu przygotowanemu przez PIAP klient końcowy wyeliminował z dalszego procesu produkcji wadliwie zmontowane kokpity, poprawiając przy tym znacznie wydajność procesu.
Diagnostyka pod kontrolÄ…
Kamil Bojanek
W celu poprawnego zdiagnozowania kompletności montaşu kokpitu operator kilkukrotnie zmienia orientację ramy, by zamontowane kamery miały dostęp do wszystkich kontrolowanych elementów. Kaşdy obrót generuje wyświetlenie na monitorze centralnym informacji dla operatora o pozycji, w jakiej naleşy ustawić kokpit. Po ustawieniu przez operatora wyznaczonej pozycji stanowisko automa-
U) 7 - ) X
( -
$ 5' 6!/&16 )(! 6 7 ,7 & , 68) ) $& ), 91 $),$ 3 V ( DBD/ BD<CAg 7 3 DD A;C B@ =C/ DD A;C BC CD/
5 DD A;C BD @g <( ( E) )3)
7773) )3)
R E K L A M A
1-2/2018
83
WYDARZENIA
ASTOR wkracza w czwartÄ… dekadÄ™ F
irma ASTOR rozpoczęła funkcjonowanie w ubiegłym wieku, aktywnie działając na rynku komputerowym. Dzisiaj jest dobrze znana jako dostawca nowoczesnych technologii z zakresu systemów sterowania, robotyki i automatyki, a jej rozwiązania biznesowe i usługi umoşliwiają klientom z sektora przemysłu uzyskanie wzrostu efektywności i konkurencyjności. Z okazji 30-letniej obecności na rynku firma zorganizowała 8 grudnia 2017 r. w gmachu Opery Krakowskiej uroczystą galę. Motywem przewodnim było hasło „Chodzi o ludzi�, korespondujące z aktualnym mottem firmy „Gdzie technologia spotyka człowieka�.
W jubileuszowym spotkaniu wraz z zaproszonymi gośćmi wzięli udział pracownicy ASTOR z prezesem Stefanem ŝyczkowskim na czele. W atmosferę wspomnień wprowadził zebranych pokaz filmu, który opowiadał o początkach powstania firmy, czyli latach 80. minionego stulecia. Bohaterowie filmu przypomnieli cztery z 13 zasad, którymi w biznesie kieruje się prezes ASTOR: 1. Biznesu nie da się rozwijać w pojedynkę. 2. W firmie liczą się uczciwe zasady. 3. W firmie najwaşniejsi są ludzie, a potem‌ reklama. 4. Czasami warto się zatrzymać i cieszyć sukcesami.
1987 Załoşenie firmy
1993 Firma wygrywa przełomowy projekt FSO
1988 Pięciu wspólników, w tym bracia
w Warszawie – linia do zgrzewania nadwozia samochodu polonez zostaje wyposaşona w sterowniki GE. Powstaje pierwszy oddział firmy w Gdańsku
2002 ASTOR zostaje członkiem Business Center Club. Firma uruchamia Program Partnerski dla firm wdraşających systemy w oparciu o oferowane produkty
T W 7 8 N ( ,$ # @=A;3
9 ( - >B
/
-8T 7 !
- ( 8 / ! 8 5 8 5 ( ) - 8 3
Y 8 8 A - DB@; 3
7 ( - ) 7 8
! U - /
) U W7 U 7 8-! - - N ( 3
Jolanta GĂłrska-Szkaradek
Z HISTORII FIRMY ASTOR
Stefan, Karol i Adam ŝyczkowski, otwiera pierwszą placówkę firmy przy Placu Biskupim w Krakowie
1992 ASTOR zostaje oficjalnym przedstawicielem firmy GE Fanuc (obecnie GE Automation&Controls) i rozpoczyna sprzedaş komponentów do automatyzacji produkcji w zakładach przemysłowych. Zajmuje się równieş tłumaczeniem i dystrybucją dokumentacji technicznej z języka angielskiego i niemieckiego, dzięki czemu w Polsce poszerza się wiedza na temat sterowników
84
1994 ASTOR przenosi się do nowej siedziby przy ul. Smoleńsk w Krakowie. Ukazuje się pierwszy numer kwartalnika „Biuletyn Automatyki�
1995 Podpisany zostaje duşy kontrakt z Hutą Katowice (obecnie ArcelorMittal) przy wdroşeniu wielkiego pieca. ASTOR zostaje dystrybutorem oprogramowania Wonderware do wizualizacji danych i zarządzania produkcją w przemyśle
2003 Początek dystrybucji robotów przemysłowych Fanuc Robotics, które za kilka lat zastąpią roboty Kawasaki
2006 Uruchomienie wrocławskiego oddziału firmy zamyka proces budowy sieci lokalnych oddziałów. Na rynku funkcjonuje siedem placówek 2008 Powstają dokumenty określające sposób działania firmy: Deklaracja Polityki
AUTOMATYKA
WYDARZENIA Stefan Życzkowski, prezes firmy ASTOR, zwrócił uwagę przede wszystkim na fakt, iż był jedynie współzałożycielem firmy – jedną z pięciu osób, które dały początek firmie. – Prezesem zostałem dopiero po pięciu latach – zaznaczył Stefan Życzkowski. Kontynuując wątek wspomnień, przypomniał o obchodzonym uroczyście 25-leciu firmy i dodał, że tegoroczna uroczystość odnosi się tylko do ostatnich pięciu lat jej obecności na rynku, bardzo ważnego okresu w działalności ASTOR. – Proporcjonalnie do wzrostu obrotów firmy zwiększa się również złożoność realizowanych tematów – powiedział Stefan Życzkowski. Prezes podziękował całej załodze za wzorową pracę, a rodzinom pracowników za ich wyrozumiałość i cierpliwość.
9 3 ,$ #
Zaufanie w biznesie Kolejna część wystąpienia prezesa Stefana Życzkowskiego nosiła tytuł „Rozważania na temat istoty zaufania jako filaru rozwoju biznesu”. Prezes ASTOR zaznaczył, że w biznesie bardzo ważna jest szybkość działania i przytoczył słowa Jacka Welcha, legendarnego prezesa GE, który mówił: „Gdy nie jesteś szybki, jesteś martwy”. Odniósł się w swoich słowach także do książki Stephena Coveya „Szybkość zaufania”. – Najważniejszy rozwój oparty jest na wzajemnym zaufaniu między ludźmi – dodał Stefan Życzkowski. – Biznes to partnerstwo, a partnerstwo to zaufanie. Biznes bez partnerstwa nie może szybko się rozwijać. Stefan Życzkowski podkreślił, że ASTOR stara się promować młodych inżynierów i dlatego apelował, aby mą-
drze zaufać młodym inżynierom w ich działaniu. – Ci inżynierowie często działają innowacyjnie, wykonują coś po raz pierwszy i nie zawsze wszystko się udaje, ale bez takich prób nie byłoby rozwoju – podkreślił prezes ASTOR.
Nagrody 30-lecia Jubileusz firmy ASTOR był doskonałą okazją do podsumowań i do wyróżnienia w szczególny sposób partnerów biznesowych, którzy przez ostatnie pięć lat razem z firmą dynamicznie się rozwijali. Wśród nagrodzonych w pięciu kategoriach znaleźli się: • Partnerzy: Softechnik Biuro Inżynierskie, Przedsiębiorstwo Pomiarów i Automatyki PiA-ZAP, ContolTec, Przedsiębiorstwo Kompletacji i Montażu Systemów Automatyki CARBOAUTOMATYKA, ABIS, • Producenci maszyn i urządzeń: Zakłady Automatyki Kombud oraz Komster, • Użytkownicy końcowi: KGHM Polska Miedź, Com40 oraz ArcelorMittal Poland, • Edukacja: Uniwersytet Zielonogórski – Wydział Informatyki, Elektrotechniki
i Automatyki, Politechnika Krakowska – Wydział Mechaniczny, Akademia Techniczno-Humanistyczna w Bielsku Białej – Wydział Budowy Maszyn i Informatyki, • Dostawcy: GE Automation&Controls, Wonderware by Schneider Electric, Horner APG, Satel, Kawasaki Robotics, Korenix, Epson, Berghof Automation oraz Sanyo Denki Europe. Podczas gali uhonorowana została również firma Schneider Electric Polska, z którą ASTOR rozpoczął w 2017 r. współpracę w zakresie serwonapędów Pac Drive dla maszyn pakujących. Jubileuszowej uroczystości towarzyszyła akcja charytatywna na rzecz Fundacji Hospicjum dla Dzieci Alma Spei, zbierająca fundusze na opłacenie opieki medycznej dla nieuleczalnie chorych dzieci. Zebrana kwota została podwojona z funduszu charytatywnego ASTOR. Spotkanie uświetnił występ zespołu AudioFeels wykonującego muzykę w stylu Vocal Play wyłącznie przy użyciu głosu.
Jolanta Górska-Szkaradek $ $R
Personalnej oraz Misja, Wizja i Strategia.
2011 Zapada decyzja o przekształceniu krakowskiej 2016 Firma otrzymuje prestiżową nagrodę Best
Powołana zostaje Akademia ASTOR
siedziby przy ul. Smoleńsk 29 w inteligentny budynek – ASTOR Technology Park
doskonalenia procesów produkcji
Place to Work. Do 2016 r. zdobywa ją jeszcze trzy razy
2009 Ukazuje się pierwszy numer
2013 Uruchomienie ASTOR Innovation Room –
pisma „Biznes i Produkcja”, a w portfolio
interaktywna wystawa robotyki i technologii IT. Przechodzień, wysyłając sms, może uruchomić zrobotyzowaną linię produkcyjną
Practices Award Frost&Sullivan „Polish Industrial Automation Customer Value Leadership Award”. ASTOR zostaje również mecenasem polskiej myśli matematycznej, finansując Ławkę Banacha z figurami dwóch wybitnych polskich matematyków – Stefana Banacha i Ottona Nikodyma. Ławka usytuowana jest na krakowskich Plantach, a odsłonięto ją w setną rocznicę najsłynniejszej matematycznej dyskusji, jaka odbyła się w tym miejscu
2014 Utworzenie działu koordynacji innowacji, który wspiera firmy produkcyjne w realizacji dużych projektów robotyzacji i R&D
2017 Powstaje autorska koncepcja Inżyniera 4.0, będąca odpowiedzią na wyzwania czwartej rewolucji przemysłowej
będąca odpowiedzią na potrzeby klientów w obszarze poszerzania wiedzy techniczno-produktowej, zarządzania projektami oraz
produktów pojawia się marka własna Astraada. ASTOR otrzymuje tytuł Tego, który zmienia polski przemysł A.D. 2008 przyznany przez PTWP, wydawcę miesięcznika „Nowy Przemysł”
1-2/2018
2012 Firma zdobywa nagrodę w konkursie Great
85
BIBLIOTEKA PROJEKTOWANIE NIELINIOWYCH UKĹ ADĂ“W STEROWANIA -DFHN .DE]LĆVNL 3U]HP\VÄ„DZ 0RVLRÄ„HN :\GDZQLFWZR 1DXNRZH 3:1 URN Z\GDQLD REMĂ›WRÄ?É VWURQ RSUDZD PLĂ›NND
Ksiąşka traktuje o skutecznych metodach projektowania nieliniowych układów sterowania, które mogą być stosowane m.in. w automatyce przemysłowej, robotyce, sterowaniu ruchem. Początkowy dział zawiera skondensowany materiał z zakresu stabilności układów nieliniowych. Wybrane metody sterowania nieliniowego są omówione w wyczerpujący, monograficzny sposób, a część rozdziałów zawiera wyniki całkowicie oryginalne i nigdy niepublikowane. Szczególny nacisk połoşono na aspekty praktycznego zastosowania proponowanych metod sterowania nieliniowego. Adresatami ksiąşki są studenci kierunku automatyka i robotyka oraz kierunków pokrewnych jak mechatronika, a takşe inşynierowie i projektanci układów sterowania, którzy coraz częściej dostrzegają szansę uzyskania przewagi konkurencyjnej swoich firm i zespołów, dzięki zastosowaniu metod sterowania nieliniowego.
MODELE DYNAMIKI UKĹ ADĂ“W FIZYCZNYCH DLA INĹťYNIERĂ“W. ZASADY I PRZYKĹ ADY KONSTRUKCJI MODELI DYNAMICZNYCH OBIEKTĂ“W AUTOMATYKI $QQD &]HPSOLN :\GDZQLFWZR 1DXNRZH 3:1 URN Z\GDQLD REMĂ›WRÄ?É VWURQ RSUDZD PLĂ›NND
Przedmiotem ksiąşki są zagadnienia związane z modelowaniem matematycznym róşnych obiektów fizycznych i badaniem ich dynamiki przy uşyciu programów symulacyjnych, przede wszystkim z punktu widzenia potrzeb inşyniera automatyka. Autorka opisała podstawowe zasady analizowania i konstruowania modeli, zwracając uwagę na fizyczną interpretację stosowanych pojęć. Przeprowadziła krótką powtórkę z fizyki pod kątem zastosowania w modelowaniu dynamiki obiektów. Ksiąşka jest skierowana do studentów kierunku automatyka i robotyka oraz informatyka stosowana, a takşe do inşynierów i specjalistów zajmujących się automatyką. Wartością dodaną jest płyta CD.
PROGRAMOWANIE SYSTEMĂ“W STEROWANIA. NARZĘDZIA I METODY 'DULXV] %LVPRU :\GDZQLFWZR :17 URN Z\GDQLD REMĂ›WRÄ?É VWURQ RSUDZD PLĂ›NND
W ksiąşce omówiono jedno z podstawowych zagadnień automatyki i inşynierii sterowania – programowanie mikrokomputerowych systemów identyfikacji, nadzoru i sterowania obiektami przemysłowymi. Zebrano wiedzę z zakresu teorii systemów, sterowania i przetwarzania sygnałów oraz programowania systemów symulacji i układów implementujących opracowane algorytmy. Szczegółowo omówiono podstawy języka C w kontekście oprogramowania urządzeń fizycznych, podstawy i zaawansowane techniki programowania obiektowego w języku C++, podstawy programowania w środowisku MATLAB/Simulink, zjawiska zachodzące w dyskretnym układzie regulacji, modelowanie obiektów dyskretnych, regulację PID, regulację predykcyjną oraz identyfikację parametryczną. Całość uzupełniają liczne przykłady i ćwiczenia programistyczne. Za walory dydaktyczne podręcznika autor został uhonorowany Nagrodą Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyşszego. 2SUDFRZDQLH ȅ GU LQğ 0DĂJRU]DWD .DOLF]\ĄVND 1-2/2018
87
Centrum Targowo-Konferencyjne
20 - 21 lutego 2018 SZLIFOWANIE
LUTOWANIE I ZGRZEWANIE
Zaprezentuj się w dedykowanej strefie tematycznej
CIĘCIE POMIARY AUTOMATYKA
UTRZYMANIE RUCHU PRZETWÓRSTWO
WYKRAWANIE
TWORZYW
KOMPOZYTY
PNEUMATYKA
BHP
HYDRAULIKA
Targi Technologii Przemysłowych 0HQHGĔHU 3URMHNWX Wioletta Błońska-Dudek | +48 510 031 732 ul. Braci Mieroszewskich 124 | 41-219 Sosnowiec | tel. +48 32 788 75 06; +48 32 788 75 19 | industrymeeting@exposilesia.pl
www.industrymeeting.pl R E K L A M A
® Sp. z o. o.
®
FACH
PAK
!" ............... 91
"" " " # $ .............................................................................. 95 !" .......................................................................................... 95
!%& .................................................................................................................................... 97 Mechatronika .......................................................................................................................................... 97 !" ............................................................................................................................................ 99
" ! ' " " # $ $ ........................................................................
%"&
$ '( " ................................................................................................................................. 111
' ( ! ) * + , '- / 0 ( /0 ! 2 3 4 !
90
AUTOMATYKA
Polskie inicjatywy
Koncepcja budowania )*+ ! " " " * + / 0 5 6 / !"
! " # $ # ! % & # & '
! ( # ' $ ! ) ' * $ ' + ,!- * ' & + + + !
+
rzedsięwzięcie określane jako Platforma Przemysłu Przyszłości wchodzi w pakiet działań wyszczególnionych w Strategii na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju, mających doprowadzić do dynamizacji rozwoju Polski. Strategia wskazuje reindustralizację jako jeden z filarów nowego modelu gospodarczego dla Polski, a celem działań w tym obszarze jest wzrost zdolności polskiego przemysłu do sprostania globalnej konkurencji.
.
Jednym z kluczowych komponentów budujących przewagę konkurencyjną w przemyśle przyszłości będzie umiejętność efektywnego funkcjonowania w ekosystemach biznesowych
wzorowanych na ekosystemach naturalnych. W ekosystemie podmioty rynkowe, podobnie jak organizmy, tworzą zbiorowość, w której wzajemne powiązania skutkują silniejszym oddziaływaniem na otoczenie niş indywidualnych podmiotów. Podmioty, w zaleşności od sytuacji, współpracują lub konkurują ze sobą, wykorzystując zasoby, ale takşe je budując. Cechą charakterystyczną ekosystemów jest umiejętność wspólnego adaptowania podmiotów tworzących zbiorowość do nieustannych zmian warunków. Obowiązująca w ekosystemach naturalnych reguła mówiąca, şe zdolność wygrywania i przetrwania zaleşy od umiejętności transformacji i adaptacji dotyczy w równym stopniu ekosystemów biznesowych.
J / /
L / / /
2GG]LDĂĄ\ZXMÄ…F\FK Z]DMHPQLH QD VLHELH L QD ÄžURGRZLVNR
6LOQLHMV]H SRZLÄ…]DQLD Z HNRV\VWHPLH QLÄŞ PLÄŠG]\ VNĂĄDGRZ\PL D RWRF]HQLHP
:VSyĂĄSUDFXMÄ…F\FK OXE NRQNXUXMÄ…F\FK Z ]DOHÄŞQRÄžFL RG V\WXDFML
;!,", ,EF ,"( ! '#
$GDSWXMÄ…F\FK VLÄŠ ZVSyOQLH GR QLHXVWDQQ\FK ]PLDQ ZDUXQNyZ
:\NRU]\VWXMÄ…F\FK L EXGXMÄ…F\FK ]DVRE\
" !
;!,", ,EF +,6'!, # "% <, % &
!
, )1 $
1-2/2018
91
/ 5J/ J
JO 5J/ J ;
; ;
; ;
;
#$ %& '( )*&'
! "# $%&' (" ) &)* / '/ $% /* 15
‡
; ;
‡ + , / 0 / ! ‡ 1 2 3 ‡ 4 2
- )2
Z powyşszego względu przemysł przyszłości będzie zorientowany zarówno na organizację produkcji, jak i organizację interakcji. Liniowe łańcuchy budowania wartości, w których podmioty w przypisanej kolejności tworzą sekwencyjnie wartość dodaną, będą zastępowane rozwiązaniami sieciowymi. Istotą tej zmiany jest nawiązywanie i rozwijanie relacji ponad granicami organizacyjnymi przedsiębiorstw i budowanie sieci, które są dynamicznymi zbiorami kompetencji i relacji jednostek wytwórczych, dostawców materiałów i usług, dystrybutorów, dostawców infrastruktury oraz prosumentów. Istotę sieci stanowią silne, ale jednocześnie otwarte i elastyczne powiązania. Realizacja zadań wytwórczych w sieci związana jest z bieşącym dostosowywaniem konfiguracji węzłów sieci i nawiązywaniem róşnorodnych form współpracy w celu uzyskania optymalnego wykorzystania kluczowych umiejętności uczestników. Efektem działania sieci jest maksymalizacja wartości tworzonej przez uczestniczące w niej podmioty, przy czym wielkość efektu sieciowego jest silnie zaleşna od stopnia rozbudowania sieci i w większości przypadków rośnie w miarę wzrostu liczby jej uczestników. Dlatego jednym z kluczowych wyzwań dla osiągnięcia efektu sieciowego jest zapewnienie instrumentów stymulujących wyjście podmiotów rynkowych z destrukcyjnej w warunkach polskich konkurencji , a wejście w logikę sieci. Innymi słowy, chodzi o tworzenie mechanizmów szeroko rozbudowanych interakcji i oparcie na nich działalności biznesowej, która zaowocuje optymalizacją zasobów, zdolnością do podejmowania bardziej skomplikowanych projektów, a ostatecznie wyraźnie większą rentownością. Trudno ukryć, şe przedsięwzięcie ma charakter rewolucji mentalnościowej ze względu na dominującą w polskim przemyśle kulturę zaufania transakcyjnego, tj. zaufania ograniczonego jedynie do płynności wymiany handlowej.
+
Ĺšrodkiem wspomagajÄ…cym powstawanie i efektywne funkcjonowanie ekosystemĂłw sÄ…Â platformy. PojÄ™cie „platformaâ€? ma szeroki zakres znaczeniowy, wystÄ™puje w róşnych kontekstach i dotyczy róşnych funkcji. W odniesieniu do omawianej tematyki brane sÄ…Â pod uwagÄ™ dwie funkcje. − „Platformaâ€? jako przedsiÄ™wziÄ™cie Ĺ‚Ä…czÄ…ce interesariuszy, powiÄ…zane z okreĹ›lonÄ… przestrzeniÄ… fizycznÄ… lub wirtualnÄ… 92
przeznaczonÄ… do budowania relacji, wymiany informacji, publicznej dyskusji, kreowania opinii, rekomendacji, tworzenia bazy wiedzy. PrzykĹ‚adem moĹźe być serwis spoĹ‚ecznoĹ›ciowy Facebook. W odniesieniu do obszaru przemysĹ‚owego takÄ… funkcjÄ™ peĹ‚niÄ… funkcjonujÄ…ce juĹź w części krajĂłw europejskich przedsiÄ™wziÄ™cia, ktĂłrych pierwowzorem jest niemiecka Platforma PrzemysĹ‚u 4.0, skupiajÄ…ce interesariuszy zorientowanych na tematykÄ™ transformacji przemysĹ‚owej. Interesariusze w grupach roboczych wypracowujÄ… koncepcje i zalecenia dotyczÄ…ce istotnych uwarunkowaĹ„ transformacji, np. standaryzacji, rozwoju kompetencji, regulacji prawnych. Te platformy udostÄ™pniajÄ… rĂłwnieĹź zasoby zgromadzonej wiedzy na temat rozwiÄ…zaĹ„ PrzemysĹ‚u 4.0, ktĂłre inspirujÄ… szeroki krÄ…g odbiorcĂłw do wchodzenia na ścieĹźkÄ™ transformacji. − „Platformaâ€? jako system operacyjny, ktĂłry integruje technologie cyfrowe, aplikacje i serwisy w świecie biznesu. Te platformy otwierajÄ… dostÄ™p do danych pochodzÄ…cych np. z maszyn czy produktĂłw, umoĹźliwiajÄ… przetwarzanie danych w dedykowanych aplikacjach, jak rĂłwnieĹź stanowiÄ… infrastrukturÄ™ dla twĂłrcĂłw aplikacji. W tej funkcji platforma buduje wartość nie tylko przez Ĺ‚Ä…czenie uĹźytkownikĂłw rozwiÄ…zaĹ„ z dostawcami, ale rĂłwnieĹź przez umoĹźliwienie interakcji wewnÄ…trz spoĹ‚ecznoĹ›ci, zarĂłwno dostawcĂłw, jak i odbiorcĂłw. PrzykĹ‚adowo instalowane na platformie aplikacje inĹźynierskie pozwalajÄ… maĹ‚ym firmom realizować wspĂłlnie kompleksowe projekty i uzyskiwać wiÄ™kszÄ… wartość dodanÄ… przez zwiÄ™kszenie innowacyjnoĹ›ci oraz zaawansowania produktĂłw. Platformy sÄ…Â wiÄ™c Ĺ›rodkiem do wzmacniania i efektywnego wykorzystywania potencjaĹ‚u ekosystemĂłw, prowadzÄ…c do efektĂłw, ktĂłre sÄ…Â nieosiÄ…galne w indywidualnych dziaĹ‚aniach. RozwiÄ…zania platformowe zdobywajÄ… rynek, szczegĂłlnie w zastosowaniach konsumenckich. DominujÄ…cÄ… rolÄ™ odgrywajÄ… w tym obszarze rozwiÄ…zania tworzone w Stanach Zjednoczonych i Azji, natomiast Europa stawia sobie aktualnie za cel odegranie wiodÄ…cej roli w przemysĹ‚owym wykorzystaniu platform cyfrowych. To jedno z kluczowych przedsiÄ™wzięć w ramach programu Komisji Europejskiej Digitising European Industry, skupiajÄ…cego inicjatywy krajĂłw europejskich dotyczÄ…ce cyfrowej transformacji przemysĹ‚u. AUTOMATYKA
Polskie inicjatywy Polski projekt Platforma Przemysłu Przyszłości zakłada wykorzystywanie obydwu funkcji platform do kształtowania efektywnie działających ekosystemów biznesowych i osiągnięcia dzięki temu przewagi konkurencyjnej krajowego sektora przemysłowego. Podsumowując, z jednej strony platforma jest przedsięwzięciem skupiającym interesariuszy transformacji w celu wypracowywania stosownych rozwiązań i ich promowania oraz koordynowania działań na rzecz wspomagania transformacji, natomiast z drugiej strony jest inicjatorem i – jeśli to konieczne – równieş operatorem cyfrowej platformy przemysłowej, dzięki której rośnie wartość dodana krajowego przemysłu.
3 + + + Projekt Platforma Przemysłu Przyszłości stanowi przedsięwzięcie administracji publicznej przy wsparciu podmiotów sektora przemysłowego, biznesu i nauki. Funkcjonować będzie w formule fundacji Skarbu Państwa, z sukcesywnym zwiększaniem udziału finansowego sektora prywatnego. Interwencja państwa w pierwszej fazie jest typowa dla tego typu przedsięwzięć równieş w innych krajach. Budowanie świadomości rynku odnośnie konieczności wychodzenia z obecnej strefy komfortu, która w nieodległej perspektywie moşe przestać istnieć, przygotowanie otoczenia formalno-prawnego dla nowych modeli biznesowych, budowanie instrumentów wsparcia czy środków obnişających ryzyko wejścia na ścieşkę transformacji nie jest moşliwe do samodzielnej realizacji, nawet przez największe firmy, stąd konieczność inicjowania i rozpoczynania procesu zmian w oparciu o środki publiczne. Praktyka liderów transformacji potwierdza równieş stosunkowo szybkie angaşowanie się w proces środków prywatnych, co jest podyktowane wymiernymi rezultatami. Realizacja projektu Fundacja Platforma Przemysłu Przyszłości podzielona jest na etapy. W 2017 r. rozpoczął się proces legislacyjny, który ma doprowadzić do formalnego powołania fundacji. Równolegle uruchomione zostały działania przygoto-
: / J /: : P / J /D Q :
R )+# 6 ! ! R ! ! >, ! R " <,' 6, ! R <,,"6% >
wawcze, obejmujące pakiet przedsięwzięć, które mają zapewnić rozpoczęcie statutowej aktywności platformy niezwłocznie po jej powołaniu i uzyskaniu osobowości prawnej. Działania przygotowawcze, bazujące na rekomendacjach wypracowanych przez Grupy Robocze Zespołu ds. Transformacji Przemysłowej przy Ministerstwie Rozwoju, obejmują m.in. przygotowanie kadr dla platformy oraz specjalizowanych narzędzi. Przedsięwzięcie realizowane jest w tzw. Inkubatorach Liderów Przemysłu 4.0, które zostały uruchomione w październiku 2017 r. na trzech uczelniach: Politechnice Śląskiej, Politechnice Poznańskiej i Politechnice Warszawskiej z udziałem Ministerstwa Rozwoju. Šącznie w programie bierze udział 35 uczestników zrekrutowanych spośród młodych pracowników nauki, doktorantów i studentów kierunków inşynierskich i zarządzania, przy czym znaczna część spośród nich ma juş doświadczenie przemysłowe. Program obejmuje część teoretyczną, warsztaty praktyczne w przemyśle oraz wizyty studialne w zagranicznych ośrodkach wspomagania cyfrowej transformacji przemysłu. W trakcie programu uczestnicy przygotowują rozwiązania dotyczące sposobu prezentacji koncepcji Przemysłu 4.0 dla przedsiębiorców, koncepcje narzędzi oceny przygotowania do cyfryzacji, jak równieş koncepcje narzędzi wspomagania transformacji, np. demonstratorów. Rozwiązania weryfikowane są w bezpośrednich kontaktach z przemysłem podczas odbywanych praktyk. Pierwszy etap inkubatorów zakończył się w styczniu 2018 r. Efekty zostaną przedstawione i omówione w lutym na wspólnej konferencji podsumowującej. W drugim semestrze zakłada się systematyczną intensyfikację aktywności rynkowej uczestników inkubatorów, ale równieş rozszerzenie zakresu o działalność demonstracyjną i koncepcyjną w oparciu o dostępną aktualnie infrastrukturę. Nabyte w ten sposób doświadczenia i wiedza o rynku będą stanowiły wskazówki dla docelowych rozwiązań platformy. Równolegle z powyşszymi działaniami przygotowywane jest powołanie pilotowych Centrów Kompetencji, które mają stać się zarówno partnerem platformy w realizacji określonych
DJ Q : D : / J : / U K )! / #!
!
$5 (
> ' / & /
/:
>$ (" %&?(& B) E! & F ' 1 )&' (" F ) %& J < $ / & =
/ %
)+# 6 ! ! ; P& ) %) Q )/ 1 S 1$ / )("&
L < K& 15 $ /) '&
P 15 P& ) %)
: / J /: : P / J /D Q :
R 6 ', ) ", ! R ", !> ! <,'+ >! R 6," 6 ! R ) , ! R 6,) 7+ 6, )+ " ! =! ), (,
=,"' > ? " )= " ! 6 %? 9<! "9 <, % ! ? ! ? ! (", !
JE ! 6 '! ! ? ", +, ! +, " ;? 9<! "9 <, % !
;
; ;
;
;
:,6'!, % "% <, V JW9$% <, ! % ", ! B? W6,) % ", ! B
. )0 3 + + +
1-2/2018
93
: / J /: : P / J /D Q : /:
R )+# 6 ! ! R ! ! >, ! R " <,' 6, ! R <,,"6% >
DJ Q : D : / J : / U K )! / #!
!
' $ (&F )* / '/
*,+ " %
% /* 1 (5*
+*!< >
X JL
%'! ! =,"' >! ! (", ! ? ", !> ! ", ! B? +*!< >
R <,,"6% > R )+# 6 ! !
; P& ) %) Q )/ 1 S 1$ / )("&
L < K& 15 $ /) '&
P 15 P& ) %)
: / J /: : P / J /D Q :
;
R ! )+!", ! R )+,' ( ! R )+# 9 ) ! !
$5 (
> ' / & /
;
;
;
;
:,6'!, % "% <, V JW9$% <, ! % ", ! B? W6,) % ", ! B
0 3 + + +
aktywnoĹ›ci na rynku, jak np. warsztatĂłw demonstracyjnych i szkoleĹ„, ale rĂłwnieĹź stanowić kluczowy komponent tzw. Digital Innovation Hubs skupiajÄ…cych w danym regionie instytucje wspomagajÄ…ce transformacjÄ™. Przygotowanie odpowiednich instrumentĂłw wsparcia we współpracy z dysponentami tych narzÄ™dzi to rĂłwnieĹź element dziaĹ‚aĹ„ przygotowawczych w prowadzonym projekcie. Harmonizacja prac przygotowawczych z procesem legislacyjnym stwarza warunki do uruchomienia funkcjonowania platformy w drugim półroczu 2018 r., zgodnie ze schematem przedstawionym na rys. 3. Planowane w tej fazie rozwiÄ…zania organizacyjne dla realizacji statutowych zadaĹ„ platformy to: − utworzenie i uruchomienie dziaĹ‚alnoĹ›ci zespoĹ‚u „apostoĹ‚Ăłwâ€? rekrutujÄ…cych siÄ™ z uczestnikĂłw inkubatorĂłw zatrudnionych przez platformÄ™ do bezpoĹ›rednich kontaktĂłw z rynkiem, analizy i uĹ›wiadamiania potrzeb, rekomendowania dziaĹ‚aĹ„ i pilotowania przedsiÄ™biorcy w kolejnych krokach transformacji; − prowadzenie i rozwijanie przez fundacjÄ™ wortalu platformy z funkcjami: informacyjnÄ…, oceny przygotowania przedsiÄ™biorcy do transformacji, rekomendacji Ĺ›cieĹźki transformacji z wykorzystaniem wirtualnych asystentĂłw, Ĺ‚Ä…czenia dostawcĂłw i uĹźytkownikĂłw rozwiÄ…zaĹ„, szkoleĹ„ on-line, dostÄ™pu do narzÄ™dzi wspomagania transformacji (SaaS); − utworzenie zespoĹ‚u eksperckiego w platformie do obsĹ‚ugi wortalu, analiz rynku i przygotowywania rekomendacji, koordynacji współdziaĹ‚ania z Centrami Kompetencji i dysponentami instrumentĂłw wsparcia oraz udziaĹ‚u w projektach miÄ™dzynarodowych; − uruchomienie przedsiÄ™wzięć promocji i wsparcia technicznego transformacji, w tym opracowanie i utworzenie demonstratora Fabryki PrzyszĹ‚oĹ›ci do prezentacji w wersji stacjonarnej + wersja on-line + wersja mobilna; − inicjowanie i pomoc w utworzeniu CentrĂłw Kompetencji PrzemysĹ‚u 4.0 oraz koordynacja dziaĹ‚aĹ„; − porozumienie z dysponentami instrumentĂłw wsparcia w sprawie uruchomienia odpowiednich produktĂłw dla przedsiÄ™biorstw podejmujÄ…cych inicjatywy w zakresie transformacji; 94
− uruchomienie funkcjonowania Grup Roboczych dla kluczowych zagadnieĹ„ przemysĹ‚u przyszĹ‚oĹ›ci. W drugim półroczu 2018 r., w fazie, ktĂłrÄ… moĹźna okreĹ›lić jako ksztaĹ‚towanie funkcjonalnoĹ›ci platformy, gĹ‚Ăłwnymi Ĺ›rodkami bezpoĹ›redniego oddziaĹ‚ywania na rynek jest aktywność „apostoĹ‚Ăłwâ€? oraz funkcjonowanie wortalu. W rezultacie tego intensywnego oddziaĹ‚ywania nastÄ…pi pobudzenie indywidualnego zapotrzebowania przedsiÄ™biorstw na wprowadzanie rekomendowanych zmian. Pomoc w realizacji Ĺ›wiadczyć bÄ™dÄ… Centra Kompetencji, a wypracowane centralnie instrumenty wsparcia oferowane bÄ™dÄ… przez regionalne instytucje. Rozwinie siÄ™ popyt rynku na rozwiÄ…zania przemysĹ‚u przyszĹ‚oĹ›ci, stymulujÄ…c rozwĂłj bazy dostawcĂłw rozwiÄ…zaĹ„. W efekcie oczekiwane jest przekroczenie „masy krytycznejâ€? dla efektywnego wdraĹźania modeli platformowych funkcjonujÄ…cych w ekosystemach biznesowych. Platforma PrzemysĹ‚u PrzyszĹ‚oĹ›ci bÄ™dzie mogĹ‚a w takiej sytuacji wkroczyć w kolejnÄ… fazÄ™ funkcjonalnoĹ›ci. Kluczowa zmiana dotyczyć bÄ™dzie przeobraĹźenia wortalu w platformÄ™ cyfrowÄ… przyciÄ…gajÄ…cÄ… deweloperĂłw aplikacji inĹźynierskich, otwierajÄ…cÄ… drogÄ™ do budowania efektywnych powiÄ…zaĹ„ sieciowych i umoĹźliwiajÄ…cÄ… maksymalizacjÄ™ wartoĹ›ci tworzonej przez uczestniczÄ…ce w sieci podmioty. Przedstawiony scenariusz realizacji projektu, ktĂłry moĹźna skrĂłtowo opisać nastÄ™pujÄ…cymi sekwencjami: pobudzenie potrzeby zmian – stworzenie mechanizmĂłw wspomagania zmian – ukierunkowanie zachodzÄ…cych zmian na osiÄ…gniÄ™cie zaĹ‚oĹźonych efektĂłw, stworzony zostaĹ‚ na podstawie analiz: zachowaĹ„ rynku, doĹ›wiadczeĹ„ liderĂłw transformacji cyfrowej oraz trendĂłw w ksztaĹ‚towaniu przewagi konkurencyjnej w przemyĹ›le. Wykorzystane zostaĹ‚y wnioski i rekomendacje Grup Roboczych ZespoĹ‚u ds. Transformacji PrzemysĹ‚u, natomiast opracowanie koncepcji wykonane zostaĹ‚o przez zespół projektowy powoĹ‚any w Ministerstwie Rozwoju.
Andrzej Soldaty Lider Projektu: Platforma Przemysłu Przyszłości AUTOMATYKA
Zaawansowane technologie
Kluczowe technologie +
#! 2 . / 0 ( /0
$ $ $ ' $ $ '! ( 45 ' $
$ ! Big Data (duşe zbiory danych) – zdolność do zbierania, przechowywania i analizowania ogromnej ilości danych, których analiza moşe być wykorzystana do identyfikowania nieefektywności i wąskich gardeł produkcyjnych, optymalizacji jakości produkcji, oszczędności energii i poprawy serwisu oraz diagnostyki urządzeń. W kontekście Przemysłu 4.0 gromadzenie i kompleksowa ocena danych z wielu róşnych źródeł – urządzeń i systemów produkcyjnych, a takşe systemów zarządzania przedsiębiorstwem i klientami – stanie się standardem mającym na celu wspieranie procesu decyzyjnego w czasie rzeczywistym. Autonomous Robots (roboty autonomiczne) – najnowsze pokolenie robotów, równieş pojazdy autonomiczne. Roboty od dawna są stosowane do realizowania skomplikowanych zadań, ale wciąş są rozwijane, aby jeszcze bardziej zwiększyć uşyteczność. Stają się bardziej autonomiczne, elastyczne i chętne do współpracy. W końcu będą ze sobą współdziałać, bezpiecznie pracować ramię w ramię z ludźmi i uczyć się od nich. Takie roboty będą kosztować mniej i mieć większy zakres moşliwości niş te uşywane obecnie w produkcji. Simulation (symulacje) – w fazie projektowania stosowane są trójwymiarowe symulacje produktów, materiałów i procesów produkcyjnych. Symulacje mogą wykorzystywać dane w czasie rzeczywistym do odzwierciedlania świata fizycznego w modelu wirtualnym, który moşe obejmować maszyny, produkty i ludzi. Dzięki temu operatorzy mogą przetestować i zoptymalizować ustawienia maszyny dla następnego produktu w świecie wirtualnym przed fizycznym przełączeniem, tym samym skracając czas ustawiania maszyny i poprawiając jakość. System Integration (integracja systemów) – pionowa i pozioma integracja i wymiana danych firm, dostawców surowców i sprzętu oraz klientów. Większość dzisiejszych systemów IT nie jest w pełni zintegrowana. Uczestnicy procesów rzadko są ze sobą ściśle powiązani. Dotyczy to równieş działów produkcji i serwisu czy hali produkcyjnej, których funkcje i działania nie są zintegrowane. Jednak w przypadku 1-2/2018
Przemysłu 4.0 firmy, działy, funkcje i moşliwości staną się bardziej spójne, poniewaş platformy informatyczne, uniwersalne sieci integracji danych ewoluują i umoşliwiają zarządzanie złoşonym zadaniem wymiany danych o produktach i produkcji między wieloma partnerami. Industrial IoT (przemysłowy Internet Rzeczy) – dzięki połączeniu urządzeń wbudowanych, fabryk, urzędów i firm, Industrial Internet of Things (IIoT) zyskuje na znaczeniu jako sposób udostępniania danych w czasie rzeczywistym. Obecnie tylko niektóre z czujników i maszyn producenta są połączone w sieć i korzystają z technologii wbudowanej. Zazwyczaj są one zorganizowane w pionową piramidę automatyzacji, w której czujniki i urządzenia obiektowe z ograniczoną inteligencją i sterownikami automatyki zasilają nadrzędny system sterowania procesem produkcyjnym. Dzięki IIoT jednak więcej urządzeń zostanie wzbogaconych o komputery wbudowane i połączone za pomocą standardowych technologii. Dzięki temu urządzenia obiektowe mogą komunikować się i współdziałać zarówno ze sobą, jak i ze scentralizowanymi kontrolerami. Takie rozwiązanie decentralizuje równieş analitykę i podejmowanie decyzji, umoşliwiając reagowanie w czasie rzeczywistym. Cybersecurity (cyberbezpieczeństwo) – ekspansja komunikacji przemysłowej powoduje, şe bezpieczeństwo staje się krytycznym aspektem. Wiele firm nadal polega na systemach zarządzania i produkcji, które nie są połączone ani zamknięte. Dzięki zwiększonej łączności i wykorzystaniu standardowych protokołów komunikacyjnych, które są dostarczane w ramach Przemysłu 4.0, dramatycznie wzrasta potrzeba ochrony krytycznych systemów przemysłowych i linii produkcyjnych przed cyberatakami. W rezultacie niezbędna jest bezpieczna, niezawodna komunikacja, a takşe zaawansowane zarządzanie toşsamością i dostępem do maszyn i uşytkowników. Cloud (chmura obliczeniowa) – duşe zbiory danych są obecnie udostępniane w chmurze. Firmy stosują juş oprogramowanie w chmurze dla niektórych aplikacji firmowych i analitycznych, ale w przypadku Przemysłu 4.0 więcej przed95
7 '& + ,!-
siębiorstw związanych z produkcją będzie wymagać szerszego udostępniania danych na stronach internetowych i w Intranecie firmy. W tym samym czasie poprawi się wydajność technologii chmury, osiągając czas reakcji zaledwie kilka milisekund. W rezultacie dane maszynowe i funkcjonalności będą coraz częściej wdraşane w chmurze, umoşliwiając świadczenie większej liczby usług opartych na danych dla systemów produkcyjnych. Nawet systemy monitorujące i kontrolujące procesy mogą bazować na chmurze. Tutaj bezpieczeństwo odgrywa istotną rolę. Additive Manufacturing (wytwarzanie przyrostowe) – addytywne metody wytwarzania (drukowanie 3D) są coraz częściej stosowane – głównie do prototypowania i wytwarzania pojedynczych komponentów. W przypadku Przemysłu 4.0 te dodatkowe metody produkcji będą szeroko stosowane do produkcji małych partii produktów dostosowanych do indywidualnych potrzeb, oferujących złoşone, lekkie konstrukcje. Wysokowydajne, zdecentralizowane systemy produkcji dodatkowo zmniejszą zapasy surowców i obnişą koszty transportu dzięki produkcji na miejscu. Augmented Reality (rozszerzona rzeczywistość) – systemy oparte na rozszerzonej rzeczywistości udostępniają róşne usługi, takie jak wybór części w magazynie i wysyłanie instrukcji naprawczych na urządzenia mobilne. Systemy te są obecnie w powijakach, ale w przyszłości firmy będą korzystać z rozszerzonej rzeczywistości w szerszym zakresie, aby dostarczać pracownikom informacji w czasie rzeczywistym w celu usprawnienia procesu decyzyjnego i pracy, głównie 96
realizacji zadaĹ„ przez personel produkcyjny i pracownikĂłw serwisowych. W wyniku badaĹ„ prowadzonych przez róşne oĹ›rodki, wymieniane sÄ… róşne liczby kluczowych technologii wpĹ‚ywajÄ…cych na rozwĂłj firm, jak i caĹ‚ych branĹź. PodsumowujÄ…c róşne zestawienia naleĹźy wymienić jeszcze sztucznÄ… inteligencjÄ™, blockchain („łaĹ„cuch blokĂłwâ€?), drony oraz wirtualnÄ… rzeczywistość (VR). Zdaniem autorĂłw raportu technologie te do 2020 r. doprowadzÄ… do przewartoĹ›ciowania dotychczasowych modeli biznesowych, co dla firm stwarza zarĂłwno szanse, jak i zagroĹźenia. W kolejnych edycjach omĂłwimy dokĹ‚adnie wymienione technologie, wskazujÄ…c jednoczeĹ›nie uczelnie/wydziaĹ‚y, instytuty oraz zakĹ‚ady produkcyjne, ktĂłre majÄ… referencje w rozpatrywanych obszarach technologicznych. Bibliografia • Gerbert P., Lorenz M., RĂźĂ&#x;mann M., Waldner M., Justus J., Engel P., Harnisch M., Industry 4.0: The Future of Productivity and Growth in Manufacturing Industries, www.bcg.com, 09.04.2015. • McIlvride B., Nine Pillars of Technology Called Industry 4.0, https://skkynet.com/nine-pillars-of-technology-called-industry-4-0/, 01.12.2015. • Pieriegud J., Skokowy postÄ™p, „Logistyka produkcjiâ€?, Nr 3/2016, 26-27. • Tech breakthroughs megatrend: how to prepare for its impact, www.pwc.com, 2016.
Małgorzata Kaliczyńska Przemysłowy Instytut Automatyki i Pomiarów PIAP AUTOMATYKA
8 $
M Mechatronika (ang. mechatronics, niem. Mechatronik) – dziedzina nauk technicznych zajmujÄ…ca siÄ™ problematykÄ… synergicznego poĹ‚Ä…czenia mechaniki, elektronicznego sterowania i systemowego myĹ›lenia przy projektowaniu i wytwarzaniu produktĂłw. Jest to definicja MiÄ™dzynarodowej Federacji Teorii Maszyn i MechanizmĂłw – IFToMM (ang. International Federation for the Promotion of Mechanism and Machine Science), podobnie definiuje produkt mechatroniczny Komisja Doradcza Unii Europejskiej ds. Badawczo-Rozwojowych – IRDAC (ang. European Commission’s Industrial Research and Development Advisory Committe). Samo sĹ‚owo mechatronika jest zbitkÄ… dwĂłch sĹ‚Ăłw: mechanika i elektronika. Oznacza to w praktyce, Ĺźe nadal, jak w konwencjonalnym produkcie mechanicznym lub elektromechanicznym, gĹ‚Ăłwnymi wielkoĹ›ciami wyjĹ›ciowymi produktu mechatronicznego, sterowanymi lub regulowanymi, sÄ…Â wielkoĹ›ci mechaniczne lub elektryczne, zwiÄ…zane z ogĂłlnie rozumianym ruchem, siĹ‚Ä… lub momentem. Oznacza to takĹźe, Ĺźe gĹ‚Ăłwna róşnica miÄ™dzy produktem konwencjonalnym i mechatronicznym polega na zmianie wielkoĹ›ci wejĹ›ciowych lub nastawczych, sterujÄ…cych lub zadajÄ…cych: w przypadku produktu konwencjonalnego sÄ…Â to wielkoĹ›ci mechaniczne lub elektromechaniczne, w przypadku produktu mechatronicznego wielkoĹ›ci takie, jak napiÄ™cie i natęşenie prÄ…du elektrycznego oraz inne wielkoĹ›ci elektryczne zwiÄ…zane z wymienionymi. Po raz pierwszy terminem mechatroniczny nazwano urzÄ…dzenie wykonawcze Ĺ‚Ä…czÄ…ce silnik elektryczny i jego sterownik elektroniczny, opracowane w 1971 r. w japoĹ„skiej firmie Yaskawa Electric Corporation – nazwÄ™ tę chroniono znakiem handlowym aş do 1982 r. Tak wiÄ™c od samego poczÄ…tku stosowania tego sĹ‚owa Ĺ‚Ä…czono je z wprowadzeniem sterowania elektronicznego do produktu elektromechanicznego. W Polsce pojÄ™cie mechatroniki upowszechniĹ‚ w latach 80. zeszĹ‚ego stulecia profesor WĹ‚adysĹ‚aw TryliĹ„ski z WydziaĹ‚u Mechaniki Precyzyjnej Politechniki Warszawskiej. WydziaĹ‚ ten – jako pierwszy w polskich uczelniach technicznych i jako jeden z pierwszych w Europie – przyjÄ…Ĺ‚ w 1996 r. nazwÄ™ WydziaĹ‚u Mechatroniki. Definicyjnymi cechami produktu mechatronicznego sÄ…: − zmniejszenie liczby i zakresu dziaĹ‚ania zespoĹ‚Ăłw mechanicznych produktu – rozwiÄ…zania mechaniczne sÄ…Â kosztowne, zawodne, wymagajÄ… ciÄ…gĹ‚ego nadzoru, konserwacji i obsĹ‚ugi, zarĂłwno w trakcie uruchomienia, jak i podczas normalnej eksploatacji produktu; − wprowadzenie do produktu procesorowego ukĹ‚adu automatycznego sterowania i regulacji parametrĂłw rozwiÄ…zujÄ…cych problemy prowadzenia, koordynacji, nadzoru i diagnostyki procesĂłw realizowanych przez produkt oraz komunikacji sieciowej, w tym internetowej produktu. Ingerencja operatora-czĹ‚owieka w dziaĹ‚anie produktu jest bowiem kosztowna, jej efektywność podlega silnym okresowym wahaniom zwiÄ…zanym z fizjologicznÄ… gotowoĹ›ciÄ… 1-2/2018
czĹ‚owieka do wykonywania pracy, prowadzi do obciÄ…ĹźeĹ„ fizycznych i psychicznych, ktĂłrych skutkiem sÄ…Â wypadki i awarie; − wykorzystanie w moĹźliwie najwiÄ™kszym zakresie niematerialnych sposobĂłw ksztaĹ‚towania wĹ‚aĹ›ciwoĹ›ci produktu. Pozostawienie w produkcie konwencjonalnym materialnych zespoĹ‚Ăłw ksztaĹ‚tujÄ…cych jego wĹ‚aĹ›ciwoĹ›ci ogranicza ich zmiany, wymianÄ™ na inne oraz diagnostykÄ™ i optymalizacjÄ™ dziaĹ‚ania w konkretnych warunkach Ĺ›rodowiskowych i uĹźytkowych. Programowanie, bÄ™dÄ…ce wĹ‚aĹ›nie niematerialnym skĹ‚adnikiem produktu mechatronicznego, w poĹ‚Ä…czeniu z konsekwentnym zastosowaniem procesorowego lub komputerowego przetwarzania, przesyĹ‚ania i udostÄ™pniania informacji procesowych, zapewnia dziaĹ‚anie produktu bez potrzeby ingerencji w jego dziaĹ‚ania sensoryczne i aktuacyjne, − dÄ…Ĺźenie do wykorzystania w produkcie elementĂłw i zespoĹ‚Ăłw o róşnych zasadach dziaĹ‚ania, pochodzÄ…cych z róşnych dziedzin techniki. PodejĹ›cie systemowe, dziÄ™ki niekonwencjonalnemu ujÄ™ciu problemĂłw doboru i integracji elementĂłw i zespoĹ‚Ăłw produktu, pozwala na uzyskanie nowych, bÄ…dĹş bardziej korzystnych charakterystyk i wĹ‚aĹ›ciwoĹ›ci, niĹźby miaĹ‚o to miejsce w przypadku ograniczenia siÄ™ do rozwiÄ…zaĹ„ jednorodnych technicznie.
Rys. 1. 4 #
Charakteryzująca mechatronikę interdyscyplinarność (rys. 1) zmusza do innego podejścia przy projektowaniu produktów niş miało to miejsce w przypadku produktów konwencjonalnych. Tylko pozornie moşe się wydawać, şe rozwiązanie mechatroniczne jest wyłącznie następstwem dokonującego się postępu technicznego. Duşe, drogie, bardziej zawodne i nie poddające się woli uşytkownika zespoły mechaniczne są – dzięki postępowi technicznemu – zastępowane małymi, tańszymi, niezawodnymi i programowanymi przez uşytkownika zespołami elektrycznymi, elektronicznymi i komputerowymi. W istocie rzeczy projektowanie mechatroniczne polega jednak, juş od fazy wstępnej, na uwzględnieniu przede wszystkim celów funkcjonalnych i uşytkowych przyjmowanego rozwiązania, dobierając najbardziej sprzyjające tym celom 97
koncepcje, potem dopiero elementy i zespoĹ‚y, nawet jeĹ›li pochodzÄ… one z róşnych dziedzin techniki i wykorzystujÄ… róşne zasady dziaĹ‚ania, odmienne od tradycyjnej koncepcji. Jest to podejĹ›cie systemowe, synergizujÄ…ce wĹ‚aĹ›ciwoĹ›ci projektowanego produktu. We współczesnym rozumieniu istoty produktu mechatronicznego mogÄ… nim być dowolne urzÄ…dzenia, maszyny i systemy, przetwarzajÄ…ce informacjÄ™ lub energiÄ™ na inne ich postacie i uĹźytecznÄ… pracÄ™ – zarĂłwno powszechnego uĹźytku, jak i technologicznego wyposaĹźenia wszystkich gaĹ‚Ä™zi współczesnego przemysĹ‚u – od elektromaszynowego, przez spoĹźywczy do inĹźynierii biomedycznej, nawet architektury i budownictwa. To co łączy te tak róşne uĹźytkowo produkty, to poĹ‚Ä…czenie zespoĹ‚Ăłw elektrycznych, elektronicznych i procesorowych z zespoĹ‚ami elektromechanicznymi w nowy, powiÄ…zany sprzÄ™towo i informatycznie system. Ten zintegrowany systemowo produkt (rys. 2): − odbiera za pomocÄ… sensorĂłw informacje ze środowiska roboczego, otoczenia oraz sygnaĹ‚y wytwarzane przez wĹ‚asne zespoĹ‚y, − przetwarza, interpretuje i przechowuje we wĹ‚asnym procesorze dostarczone informacje, udostÄ™pnia je innym uĹźytkownikom, wizualnie, przewodowo lub bezprzewodowo, w sieciach komunikacyjnych, lokalnych lub rozlegĹ‚ych, takĹźe internetowych, chroniÄ…c je przed niepoşądanym dostÄ™pem, − reaguje, odpowiednio do stanu Ĺ›rodowiska i wĹ‚asnych zachowaĹ„, przez aktuatory dziaĹ‚ajÄ…c – w sposĂłb zgodny z celem uĹźytkowania produktu – na środowisko i uĹźytkownika produktu.
- )0 $ 8 ! 9:
Zadaniem sensorów jest zapewnienie wiernego przetworzenia informacji środowiskowej w ujednolicone sygnały elektryczne, akceptowane przez własną lokalną sieć oraz przez procesor produktu. Procesorowe przetwarzanie i interpretowanie pobranych przez sensory informacji procesowych, bez względu na strukturę i realizowane zadania procesora produktu, charakteryzują się trzema głównymi cechami: 98
− dziaĹ‚aniem w czasie rzeczywistym, a wiÄ™c z moĹźliwie najmniejszymi opóźnieniami miÄ™dzy zaistnieniem nowej sytuacji procesowej i reakcjÄ… na tę sytuacjÄ™, − realizacjÄ… programowÄ… przetwarzania zapewniajÄ…cÄ… wspomnianÄ… juĹź niematerialnÄ… zdolność ksztaĹ‚towania wĹ‚aĹ›ciwoĹ›ci i zachowaĹ„ produktu mechatronicznego, − osiÄ…gniÄ™ciem takiego stopnia inteligencji maszynowej, ktĂłry pozwala na przejÄ™cie od uĹźytkownika produktu, przez system procesorowy produktu, przynajmniej części odpowiedzialnoĹ›ci za realizacjÄ™ przewidzianych zadaĹ„. Wyróşnia siÄ™ trzy poziomy zadaĹ„ przewidzianych dla procesorowego systemu produktu: − sterowanie i regulacja wielkoĹ›ci procesowych – jest to najniĹźsza lub dolna warstwa dziaĹ‚ania, − kontrola wartoĹ›ci granicznych, meldowania sytuacji awaryjnych, zapewnienie dziaĹ‚ania rĂłwnolegĹ‚ego lub zatrzymanie pracy systemu w przypadku pojawienia siÄ™ wybranych uszkodzeĹ„, − nadzĂłr i diagnoza uszkodzeĹ„, koordynacja systemĂłw czÄ…stkowych w systemach zĹ‚oĹźonych, zarzÄ…dzanie systemami zĹ‚oĹźonymi – jest to najwyĹźszy lub gĂłrny poziom dziaĹ‚ania. ZbliĹźenie aktuatorĂłw do wielkoĹ›ci procesowych, podobnie jak w przypadku sensorĂłw, skutkuje koniecznoĹ›ciÄ… wyboru róşnych zasad dziaĹ‚ania urzÄ…dzeĹ„ wykonawczych oraz róşnych sposobĂłw ich dziaĹ‚ania w czasie. DziaĹ‚ania te wymagajÄ… w zdecydowanej wiÄ™kszoĹ›ci produktĂłw aktuacyjnych realizacji dodatkowych funkcji: − wzmocnienia energetycznego sygnaĹ‚Ăłw, a wiÄ™c podania energii pomocniczej, najczęściej w postaci elektrycznej, takĹźe pneumatycznej lub hydraulicznej, − przetworzenia elektrycznych sygnaĹ‚Ăłw cyfrowych procesora na akceptowanÄ… przez aktuatory postać (analogowÄ…, cyfrowÄ…, binarnÄ…) i wielkość fizycznÄ… sygnaĹ‚u (prÄ…d, ciĹ›nienie, przepĹ‚yw itd.), − dobrej jakoĹ›ci przetworzenia sygnaĹ‚Ăłw wejĹ›ciowych aktuatora na sygnaĹ‚y procesowe – moĹźe to wymagać potraktowania urzÄ…dzenia wykonawczego jako czÄ…stkowego systemu (lub podsystemu) mechatronicznego, z wĹ‚asnymi sensorami, procesorem, aktuatorami i interfejsem sieciowym (rys. 3). OsiÄ…gniÄ™cie i realizacja opisanych şądaĹ„ w stosunku do produktu mechatronicznego, zwĹ‚aszcza w obszarze przetwarzania, interpretowania i udostÄ™pniania informacji, staĹ‚y siÄ™ moĹźliwe w minionym dziesiÄ™cioleciu dziÄ™ki: − postÄ™pom w technologiach wytwarzania elektroniki cyfrowej, w tym opanowania litografii 10 nanometrowej i zapowiedziom wdroĹźenia litografii 7 nm (na poczÄ…tku 2018 r.), z perspektywÄ… litografii 5 nm. Ten absolutnie niewyobraĹźalny postÄ™p, w stosunku do lat 90. XX stulecia, obniĹźyĹ‚ ze współczynnikiem 105 (czyli 100 tys. razy!) koszty przetwarzania, udostÄ™pniania i przechowywania informacji, − powszechnemu, na caĹ‚ym Ĺ›wiecie, dostÄ™powi do przewoAUTOMATYKA
8 $ dowych i bezprzewodowych sieci telekomunikacyjnych, do towarzyszÄ…cych im aplikacjom, w tym Internetu, tym samym praktycznie nieograniczonym moĹźliwoĹ›ciom pobierania, gromadzenia i przesyĹ‚ania informacji, − odnawialnym ĹşrĂłdĹ‚om energii, chroniÄ…cym przyrodÄ™ i dajÄ…cym siÄ™ integrować nawet z mobilnymi w skali ludzkiej urzÄ…dzeniami i maszynami, − globalnej mobilnoĹ›ci, zarĂłwno urzÄ…dzeĹ„, maszyn, jak i posĹ‚ugujÄ…cych siÄ™ nimi ludzi, − wreszcie, co moĹźe najtrudniejsze, stopniowe, ale coraz lepsze poznawanie przez czĹ‚owieka inteligencji wĹ‚asnego rozumu i moĹźliwoĹ›ci jego wykorzystania do sterowania produktami, urzÄ…dzeniami i systemami – takĹźe przenoszenia tych doĹ›wiadczeĹ„ na obszar inteligencji maszynowej.
. )/ $ $ /0; 3
Bibliografia • Olszewski M., Barczyk J., Bartyś M., Kościelny W.J., Mednis W., Sierota A., Szaciłło-Kossowski J., Podstawy mechatroniki, (red. Olszewski M.), Wydawnictwo REA, Warszawa 2006. • Olszewski M., Kościelny W.J., Mednis W., Szaciłło-Kosowski J., Wasiewicz P., Urządzenia i systemy mechatroniczne. Część 1, (red. Olszewski M.), Wydawnictwo REA, Warszawa 2009. • Olszewski M., Barczyk j., Bartyś M., Mednis W., Chojecki R., Urządzenia i systemy mechatroniczne. Część 2, (red. Olszewski M.), Wydawnictwo REA, Warszawa 2009. • Wiak S., Smółka K., Firych-Nowacka A., Kołaciński Z., Kubiak A., Lisik Z., Gołębiewski J., Szermer M., Sękalski P., Napieralski A., Gmyrek Z., Witczak P., Mechatronika. Tom 1, (red. Wiak S.), Wydawnictwo EXIT, Politechnika Šódzka, Šódź 2009. • Ostalczyk P., Jezierski E., Gmyrek Z., Szczerbanowski R.,Tosik G., Lisik Z., Gołębiewski J., Pacholski K., Gniotek K., Frydrych I., Korycki R., Sobiczewska G., Dems M., Wiak S., Rosiak W., Drzymała P., Welfle H., Lasota R., Glaba M.J., Mechatronika. Tom 2, (red. Wiak S.), Wydawnictwo EXIT, Politechnika Šódzka, Šódź 2010. • Olszewski M., Mechatronizacja produktu i produkcji – przemysł 4.0. „Pomiary Automatyka Robotyka�, R. 30, Nr 3, 2016, 6–28. 1-2/2018
P ) (ang. Industry 4.0, niem. Industrie 4.0) – jest nazwÄ… współczeĹ›nie promowanego etapu rozwiÄ…zaĹ„ technicznych produktĂłw oraz form i metod organizacji produkcji przemysĹ‚owej, wykorzystujÄ…cych mechatronizacjÄ™, informatyzacjÄ™ i internetyzacjÄ™ tych rozwiÄ…zaĹ„. PodstawÄ… transformacji prowadzÄ…cej do PrzemysĹ‚u 4.0 jest mechatronizacja zarĂłwno produktĂłw, jak i urzÄ…dzeĹ„, maszyn i systemĂłw sĹ‚uşących ich wytwarzaniu. MoĹźna wiÄ™c ten etap rozwoju przemysĹ‚u nazwać takĹźe etapem mechatronizacji produktu i produkcji, podobnie jak poprzednie moĹźna byĹ‚o nazywać etapami mechanizacji (PrzemysĹ‚ 1.0), automatyzacji (PrzemysĹ‚ 2.0) oraz robotyzacji i cyfryzacji produkcji (PrzemysĹ‚ 3.0). Mechatronizacja produktĂłw i produkcji jest w PrzemyĹ›le 4.0 bezwzglÄ™dnie potrzebna, bo tylko ona, w odróşnieniu od produktĂłw i środkĂłw ich produkcji w poprzedzajÄ…cych PrzemysĹ‚Â 4.0 etapach PrzemysĹ‚u 1.0, 2.0 i 3.0, zakĹ‚ada poĹ‚Ä…czenie dziaĹ‚aĹ„ sensorycznych, procesorycznych i aktuacyjnych, zdolnych do wspomagania czynnoĹ›ci sensualnych, intelektualnych i energetyczno-ruchowych czĹ‚owieka, wykorzystywanych w procesach opracowania produktĂłw, ich wytworzenia i uĹźytkowania. Nazwa PrzemysĹ‚Â 4.0 jest nastÄ™pstwem upowszechniajÄ…cego siÄ™ w publicystyce popularno-naukowej, ale takĹźe w środowiskach przemysĹ‚owych i naukowych, numerowania dominujÄ…cych rozwiÄ…zaĹ„ produktĂłw, takĹźe technologii i organizacji wytwarzania zwiÄ…zanych z kolejnymi przemianami i okresami rozwoju produkcji przemysĹ‚owej. Cyfryzacja Ĺźycia codziennego, telekomunikacji i powszechnie dostÄ™pnych produktĂłw jest tu zrozumiaĹ‚ym i przyjÄ™tym powszechnie wzorem. W ostatnich kilku latach znaczenie wykraczajÄ…ce ponad przeciÄ™tne rozumienie istoty tej zmiany zdobyĹ‚a wĹ‚aĹ›nie rewolucja lub raczej ewolucja przemysĹ‚owa 4.0 odniesiona do wczeĹ›niejszych etapĂłw rozwoju produkcji nazwanych, jak wspomniano etapami 1.0, 2.0 i 3.0. Podaje siÄ™ nastÄ™pujÄ…ce zaĹ‚oĹźenia transformacji miÄ™dzy dominujÄ…cymi na obecnym etapie rozwoju produkcji przemysĹ‚owej technologiami 2.0 i 3.0 a zmechatronizowanymi, zinformatyzowanymi i zinternetyzowanymi technologiami PrzemysĹ‚u 4,0: − przyjÄ™cie, Ĺźe wĹ‚aĹ›ciwoĹ›ci produktĂłw – urzÄ…dzeĹ„, maszyn i systemĂłw, stanowiÄ…ce o powodzeniu transformacji 4.0, odpowiadajÄ… ujÄ™ciu ich istoty jako systemĂłw cyberfizycznych CPS (ang. Cyber-Physical Systems), tzn. otwartych systemĂłw socjotechnicznych, zdolnych do akceptacji szeregu nowych funkcji i dziaĹ‚aĹ„ narzuconych przez produkcjÄ™, logistykÄ™ i zarzÄ…dzanie. Produkty CPS powinny dysponować sensorami zbierajÄ…cymi fizyczne dane procesowe, procesorami przetwarzajÄ…cymi te dane, aktuatorami oddziaĹ‚ywujÄ…cymi na realnie istniejÄ…ce procesy, powinny takĹźe umoĹźliwiać Ĺ‚Ä…czenie sieciowe z innymi produktami, korzystać z ich danych, informacji i usĹ‚ug, wreszcie dysponować interfejsami typu czĹ‚owiek-maszyna, maszyna-maszyna i maszyna-czĹ‚owiek; 99
−
− Rys. 1. + ,!- '
4
− korzystanie w okresie transformacji 4.0 z dotychczas stosowanych technologii i struktur organizacyjnych PrzemysĹ‚Ăłw 2.0 i 3.0. Zmechatronizowane, zautomatyzowane i zrobotyzowane produkty i produkcje stanowić majÄ… podstawÄ™ do ewolucyjnego formowania nowych form organizacyjnych zarĂłwno w przemyĹ›le, jak i w komplementarnym Ĺ‚aĹ„cuchu dziaĹ‚aĹ„ towarzyszÄ…cych projektowaniu produktĂłw oraz Ĺ›wiadczonych usĹ‚ug, w tym internetowo, w trakcie ich uĹźytkowania IoS (ang. Internet of Services). Przewiduje siÄ™, Ĺźe w przemyĹ›le 4.0 pionowa piramida zarzÄ…dzania i sterowania liniowÄ… strukturÄ… produkcji, w tym takĹźe strukturÄ… elastycznÄ…, dopuszczajÄ…cÄ… Ĺ›rednioseryjność wytwarzania, zastÄ…piona zostanie docelowo strukturÄ… rozproszonÄ…, poziomÄ…, rĂłwnowartoĹ›ciowych w sensie zarzÄ…dzania i sterowania moduĹ‚Ăłw-maszyn i urzÄ…dzeĹ„ produkcyjnych, uĹźywanych zgodnie z zapisem technologii w obiekcie-produkcie, komunikujÄ…cym siÄ™ z moduĹ‚ami za poĹ›rednictwem sieci komunikacyjnych lub IoT (ang. Internet of Things), strukturÄ… dopuszczajÄ…cÄ… wszelkie wymiary seryjnoĹ›ci wytwarzania, w tym takĹźe wytwarzanie jednostkowe; − traktowanie mechatronicznych produktĂłw CPS w łaĹ„cuchu PLM (ang. Product Life-cycle Management), rozpoczynajÄ…c od podania koncepcji i dokumentacji wirtualnej oraz drukowania modeli, ich badaĹ„ symulacyjnych, laboratoryjnych i przemysĹ‚owych, decyzji o podjÄ™ciu produkcji, wirtualnej dokumentacji produkcyjnej, wytworzenia produktu w wirtualnym Ĺ›rodowisku produkcyjnym, sprawdzenia jego poprawnoĹ›ci, przejĹ›cia z wirtualnego Ĺ›rodowiska produkcyjnego do środowiska realnego, opracowania wspomaganej programowo i dokumentowanej komputerowo dokumentacji produkcyjnej i montaĹźowej, logistyki magazynowej, transportowej i sprzedaĹźnej, kontroli poprawnoĹ›ci eksploatacji, przestrzegania terminĂłw przeglÄ…dĂłw, napraw i remontĂłw, wskazywa100
−
−
−
−
nia miejsca i wykonawcy tych czynności, wreszcie sterowanego recyklingu. Takşe prowadzenia w całym tym łańcuchu rachunku wartości dodanych, towarzyszących produktowi od jego koncepcji, powstania aş do skorzystania z jego odpadów (ang. Value Chain); załoşenie, şe inaczej niş było to realizowane w poprzednich etapach rozwoju przemysłu, to właśnie zinformatyzowany i zinternetyzowany produkt, a więc produkt cyberfizyczny, będzie decydował o sposobie i kolejności korzystania z urządzeń, maszyn i systemów produkcyjnych, nie tylko u jednego, ale w miarę potrzeby, u wielu innych producentów. To z kolei oznacza w strukturze rozproszonej, modularnej, wytwarzanie nie tylko wewnątrz obszaru produkcyjnego obsługiwanego przez mobilną robotykę, ale takşe wytwarzanie dołączone zewnętrznie, u innych producentów, przez zaawansowane logistycznie systemy transportu krajowego i globalnego; opracowanie jednolitych, obowiązujących, np. w całym obszarze Unii Europejskiej, norm prawnych umoşliwiających sieciową wymianę danych produkcyjnych i usługowych dotyczących całego łańcucha działań związanych z wytworzeniem i eksploatacją juş wytworzonych produktów, towarzyszących temu łańcuchowi działań wartości dodanych lub wytworzonych: patentowych, wzorów uşytkowych, umów licencyjnych, takşe zakresu odpowiedzialności prawnej w procesach wymiany i dostępności tych danych, korzystając z ich duşych zbiorów (ang. Big Data) oraz analityki danych (ang. Data Mining); opracowanie norm, otwartych aplikacji i dostępnych standardów umoşliwiających sieciowe połączenie zarówno producentów przemysłowych, średnich i małych przedsiębiorstw producenckich i usługowych, jak i uşytkowników wytworzonych produktów, korzystając m.in. z chmur obliczeniowych (ang. Cloud Computing); zapewnienie bezawaryjnego i bezpiecznego przebiegu produkcji (ang. Safety), ochrony przesyłanych sieciowo, w tym internetowo, informacji (ang. Privacy) oraz bezpieczeństwa korzystania z technologii informatycznych i sieciowych (ang. Security); analizę skutków społecznych uruchomienia Przemysłu 4.0 dla człowieka i pracobiorcy jako czynnika decydującego w planowanych i uruchamianych przedsięwzięciach i scenariuszach organizacji pracy i organizacji nowych miejsc pracy. Na przykład implikacji Przemysłu 4.0 na stan zatrudnienia, kształtowany przez zaawansowaną robotyzację wytwarzania lub przez wykorzystanie zasobów mocy produkcyjnych u jednego przedsiębiorcy względem innego przedsiębiorcy – w odniesieniu do regionu, kraju czy teş państwa; uruchomienie pilotaşowych instalacji przemysłowych demonstrujących i sprawdzających poprawność załoşeń transformacji 4.0. Niezbędne będzie tu wspomaganie finansowe państwa, np. przez stosowne fundacje wspierające Platformy Przemysłu 4.0, dla wymiany informacji oraz rzeczywistej aktywacji związków finansowo-prawnych między uniwersytetami technicznymi, szkołami zawodowymi, producentami przemysłowymi AUTOMATYKA
8 $ oraz maĹ‚ymi i średnimi przedsiÄ™biorstwami. TakĹźe prowadzenie szeroko zakrojonych, w caĹ‚ym horyzoncie czasowym faz transformacji, tzn. do lat 30. i 40. naszego wieku, badaĹ„ zarĂłwno teoretycznych, jak i eksperymentalnych, w obszarach czĹ‚owiek, technika i organizacja, m.in. w zakresie nowych metod i modeli biznesowych, tworzenia Ĺ‚aĹ„cuchĂłw wartoĹ›ci dodanych uwzglÄ™dniajÄ…cych mechatronizacjÄ™, automatyzacjÄ™ i robotyzacjÄ™ wytwarzania oraz eksploatacjÄ™ produktu w sensie PLM, modularyzacji zĹ‚oĹźonych systemĂłw produkcyjnych, tworzenia i dostÄ™pu do sieci sensorycznych – takĹźe w sensie PLM, rozwoju inteligencji maszynowej i komunikacji miÄ™dzy czĹ‚owiekiem a maszynÄ… oraz miÄ™dzy maszynami, w tym badaĹ„ nad syntaksÄ… i semantykÄ… jÄ™zykĂłw porozumiewania siÄ™ maszyn i ludzi, dalszego rozwoju mikroi nanoelektroniki, przede wszystkim nanoprocesoryki; − sformuĹ‚owanie nowych treĹ›ci i form ksztaĹ‚cenia zawodowego i nowych specjalizacji, z jednoczesnym naciskiem na zwiÄ™kszenie znaczenia i liczby inĹźynierĂłw mechatronikĂłw i zwiÄ…zanych z mechatronikÄ… zawodĂłw inĹźynierskich: produkcji, automatyki, robotyki, aktuatoryki, sensoryki, informatyki przemysĹ‚owej, takĹźe wĹ‚aĹ›nie inĹźyniera PrzemysĹ‚u 4.0, być moĹźe teĹź np. IT-matyka, cyberbionika i cyberfizyka; − odpowiedzialne gospodarowanie zasobami naturalnymi, w tym osobowymi, finansowymi, mineralnymi i materiaĹ‚owymi, takĹźe odzyskiwanymi w recyklingu, ogĂłlnie intensywnej ochrony naturalnego Ĺ›rodowiska czĹ‚owieka. Do celĂłw i zwiÄ…zanych z nimi korzyĹ›ci z transformacji 4.0 zalicza siÄ™: − moĹźliwość speĹ‚niania ĹźyczeĹ„ klienta-uĹźytkownika produktu, a wiÄ™c produkowania jednostkowego i maĹ‚oseryjnego, bez uszczerbku dla ich rentownoĹ›ci. Jest to powiÄ…zane z dynamicznie ksztaĹ‚towanymi modyfikacjami caĹ‚ego procesu przygotowania, wyprodukowania i prze-
2
2
kazania/sprzedaĹźy gotowego produktu z wykorzystaniem Internetu IoT oraz informacji przechowywanych i dostarczanych np. przez Ĺ›rodowiska Big Data, Social Media i Cloud Computing; − zdecydowanÄ… poprawÄ™ efektywnoĹ›ci produkcji, a przez to takĹźe jej konkurencyjnoĹ›ci, dziÄ™ki moĹźliwoĹ›ci korzystania z zasobĂłw materiaĹ‚owych, maszynowych, energetycznych, pracowniczych itp., aktualnie niewykorzystywanych u innych, objÄ™tych sieciowo, współpracujÄ…cych producentĂłw. TakĹźe te decyzje bÄ™dÄ… podejmowane ze wspomaganiem internetowym; − zmianÄ™ socjalnych warunkĂłw pracy przez peĹ‚nÄ… automatyzacjÄ™ i robotyzacjÄ™ pracy fizycznej z jednej strony, z drugiej zaĹ› konieczność ksztaĹ‚towania i wspierania drĂłg kariery kadry technicznej i inĹźynierskiej, ktĂłrej wiedza i doĹ›wiadczenie bÄ™dÄ… miaĹ‚y w przemyĹ›le 4.0 absolutnie decydujÄ…ce znaczenie dla rynkowego powodzenia danego przedsiÄ™biorstwa. BÄ™dzie to skutkowaĹ‚o innym rozĹ‚oĹźeniem Ĺ›wiadczonej pracy w czasie i w miejscu, niĹź ma to miejsce obecnie, zwiÄ™kszajÄ…c kontakt pracownika z rodzinÄ… i zwiÄ™kszajÄ…c jego czas wolny. TakĹźe zwiÄ™kszeniem liczby miejsc pracy powiÄ…zanych z usĹ‚ugami dotyczÄ…cymi eksploatacji wprowadzonego na rynek produktu, wykonywanymi komplementarnie w ramach PLM. TakĹźe i tu wydĹ‚uĹźenie tworzonego Ĺ‚aĹ„cucha wartoĹ›ci dodanych nie jest bez znaczenia i dla producenta, i dla uĹźytkownika i dla Ĺ›wiadczÄ…cych w oparciu o Internet te usĹ‚ugi w formie IoS. Koncepcja PrzemysĹ‚u 4.0 obejmuje informatyczne i internetowe zarzÄ…dzanie i prowadzenie trzech faz „şyciaâ€? kaĹźdego produktu w sensie PLM: − fazy pierwszej: powstania koncepcji produktu, opracowania jego projektu z uĹźyciem symulacji, modelowania, wykonania wirtualnego i realnego, np. przez drukowanie, modelu oraz badaĹ„ symulacyjnych i realnych na kaĹźdym z kolejnych krokĂłw przygotowania modelu. W koĹ„co-
2 #
2 <
2
2 # )
2
- )2 + + ,!- * #
$ 83 :
1-2/2018
101
wym etapie tej fazy wirtualnego zestawienia moduĹ‚Ăłw produkcyjnych i montaĹźowych Ĺ‚Ä…cznie z towarzyszÄ…cymi jeszcze ciÄ…gle wirtualnie urzÄ…dzeniami i maszynami procesu, np. wirtualnymi robotami mobilnymi, Ĺ‚Ä…cznie z wirtualnym wykonaniem produktu i jego badaniami i po pomyĹ›lnym zakoĹ„czeniu tego etapu przejĹ›cie do przygotowania realnego zestawienia moduĹ‚Ăłw produkcyjnych i wykonania realnego prototypu produktu; − fazy drugiej: zautomatyzowanego i zrobotyzowanego wykonywania i kompletacji elementĂłw i zespoĹ‚Ăłw skĹ‚adajÄ…cych siÄ™ na produkt, Ĺ‚Ä…cznie z jego montaĹźem, ciÄ…gle prowadzonÄ… kontrolÄ… jakoĹ›ci, w tym logistycznej komunikacji z innymi wytwĂłrcami podzespoĹ‚Ăłw lub etapĂłw produkcyjnych w przypadku braku stosownych urzÄ…dzeĹ„ i maszyn u gĹ‚Ăłwnego producenta lub przeciÄ…Ĺźeniu jego systemu produkcyjnego; − fazy trzeciej: prowadzenia oferty rynkowej produktu i zwiÄ…zanej z niÄ… logistyki, takĹźe jego serwisu, remontĂłw i napraw, aş po wykorzystanie odpadĂłw powstaĹ‚ych po zakoĹ„czonej eksploatacji. Najpilniej w obecnym czasie pracuje siÄ™ nad róşnymi wariantami i realizacjami drugiej fazy wytwarzania produktu, szczegĂłlnie nad jego zmechatronizowanym montaĹźem, traktujÄ…c go jako poligon doĹ›wiadczalny dla transformacji 4.0 takĹźe w pozostaĹ‚ych fazach „şyciaâ€? produktu. Wynika to z trzech przyczyn: − montaĹź jest tÄ…Â częściÄ… procesu produkcyjnego, ktĂłra pochĹ‚ania nawet do kilkudziesiÄ™ciu procent czasu i kosztu wytworzenia produktu, − wytwĂłr montaĹźu to, z reguĹ‚y spektakularny w procesie produkcyjnym produkt koĹ„cowy wyposaĹźony w IoT, Ĺ‚Ä…czony wg zaĹ‚oĹźeĹ„ PrzemysĹ‚u 4.0 z częściÄ… usĹ‚ugowÄ… IoS Ĺ‚aĹ„cucha PLM, − wytworzone w montaĹźu produkty otaczajÄ… nas w domu i na ulicy, w pracy i w czasie wolnym, sÄ…Â częściÄ… kultury naszego dnia powszedniego, niekiedy obsesyjnie (jak wszelkie smartfony) uĹźywane i uwielbiane. Zadania mechatronicznego produktu w montaĹźu wg wymagaĹ„ PrzemysĹ‚u 4.0 to:
. )2 $ + + ,!- 83 :
102
− przechowywanie i aktywacja wĹ‚asnych procedur wytworzenia i procedur wybierania kolejnych do zrealizowania zadaĹ„ wytwĂłrczych w moduĹ‚ach-stacjach montaĹźowych, obrĂłbczych i pomocniczych, w tym adresĂłw tych wybranych moduĹ‚Ăłw dla aktywacji transportu produktu w rozproszonej strukturze procesu technologicznego montaĹźu, − jak wyĹźej, ale w zakresie procedur sterowania wykonaniem produktu, wybieranie kolejnych faz procesu wpisane jest tu nie do procesora produktu, ale do procesora palety, na ktĂłrej umieszczany jest, na poczÄ…tku tej drogi, np. w module-stacji stanowiÄ…cej bramÄ™ wejĹ›ciowÄ… procesu, element noĹ›ny przyszĹ‚ego produktu. To paleta docierajÄ…c do konkretnego moduĹ‚u, kontaktuje siÄ™ z jego procesorem i aktywuje kolejnÄ… fazÄ™ wykonywania dziaĹ‚aĹ„ technologicznych. To drugie podejĹ›cie zmniejsza obciÄ…Ĺźenie procesora produktu, umoĹźliwiajÄ…c wpisanie do niego innych, pozaprodukcyjnych dziaĹ‚aĹ„, wykorzystywanych w logistyce lub marketingu, np. do bezkasowej sprzedaĹźy takich produktĂłw lub kontroli recyklingu. Na system produkcyjny montaĹźu PrzemysĹ‚u 4.0, w dzisiejszym wyobraĹźeniu jego postaci i wĹ‚aĹ›ciwoĹ›ci, skĹ‚adajÄ… siÄ™: − moduĹ‚y montaĹźowe, zautomatyzowanego i zrobotyzowanego dziaĹ‚ania. ModuĹ‚y sÄ…Â autonomicznymi jednostkami produkcyjnymi i mogÄ… być sytuowane w stosunku do siebie caĹ‚kowicie dowolnie, nawet nie tworzÄ…c linii produkcyjnej lub tworzÄ…c jej wybrane i uzupeĹ‚niajÄ…ce siÄ™ odcinki. UrzÄ…dzenia transportu wewnÄ…trzmoduĹ‚owego nie sÄ…Â Ĺ‚Ä…czone z analogicznymi urzÄ…dzeniami innych moduĹ‚Ăłw – zapewniony jest jedynie kontakt tych urzÄ…dzeĹ„ w bezpoĹ›redniej stycznoĹ›ci sÄ…siadujÄ…cych moduĹ‚Ăłw, zapewniajÄ…cy przejĹ›cie palety z produktem lub samego produktu. To bezpoĹ›rednie przejĹ›cie jest konieczne tylko wtedy, gdy sÄ…siadujÄ…ce ze sobÄ… moduĹ‚y wykonujÄ… dwa kolejne ciÄ…gi operacji technologicznych. InformacjÄ™ z şądaniem wykonania tych czynnoĹ›ci nosi obiekt lub paleta z obiektem montaĹźu; − moduĹ‚y obrĂłbcze, takĹźe o zautomatyzowanym i zrobotyzowanym dziaĹ‚aniu. MogÄ… być samodzielne lub poĹ‚Ä…czone robotycznie, tworzÄ…c mini ciÄ…g operacji technologicznych, mogÄ… teĹź funkcjonować jako moduĹ‚y pomocnicze bÄ™dÄ…c bramkÄ… wejĹ›ciowÄ… do konwencjonalnych maszyn technologicznych, np. obrabiarek NC; − moduĹ‚y zautomatyzowanej kontroli jakoĹ›ci wykonania wybranych operacji technologicznych, rozproszone jak moduĹ‚y montaĹźowe lub obrĂłbcze, Ĺ‚Ä…czone z nimi na identycznych zasadach lub osadzone jako autonomiczne jednostki w przestrzeni roboczej dziaĹ‚u produkcji 4.0; − roboty mobilne transportujÄ…ce montowane obiekty do wybranych moduĹ‚Ăłw montaĹźowych, obrĂłbczych lub moduĹ‚Ăłw kontroli jakoĹ›ci, zgodnie z instrukcjami zapisanymi w procesorach palet lub obiektĂłw. Mechanizmy kinematyczne, umieszczone na platformach jezdnych robotĂłw, sÄ…Â w stanie dostarczyć obiekt lub paletÄ™ do urzÄ…dzenia transportu wewnÄ…trzmoduĹ‚owego. SterowAUTOMATYKA
8 $
niki procesorowe robotĂłw mogÄ… korzystać z torĂłw podĹ‚ogowych, tworzÄ…cych sieć poĹ‚Ä…czeĹ„ kierujÄ…cych platformÄ™ do wybranego moduĹ‚u lub realizować autonomicznie trajektoriÄ™ po jej docelowym zaadresowaniu, zapewniajÄ…c bezkolizyjny ruch z innymi robotycznymi platformami lub moduĹ‚ami; − moduĹ‚y logistyczne wejĹ›cia/wyjĹ›cia obiektu lub wykonanego produktu do lub z obszaru systemu produkcyjnego; obiektu-półproduktu, jeĹ›li system produkcyjny nie jest w stanie zapewnić wykonania wszystkich operacji technologicznych i jest konieczna aplikacja tych niewykonanych operacji w innym dziale tego samego lub u innego producenta, dysponujÄ…cego şądanymi maszynami lub moduĹ‚ami technologicznymi. TakĹźe identyfikacji, kontroli jakoĹ›ci i przechowywania gotowych do wykorzystania elementĂłw i podzespoĹ‚Ăłw; − moduĹ‚y buforowe, stanowiÄ…ce rezerwÄ™ w przypadku awarii i konieczność zapewnienia sprawnego funkcjonowania systemu przez szybkie zestawienie, z wykorzystaniem ich konstrukcji noĹ›nej, aktualnie brakujÄ…cego lub uszkodzonego moduĹ‚u. PrzemysĹ‚Â 4.0 jest historycznie pierwszÄ… propozycjÄ… prowadzenia produkcji przemysĹ‚owej wymyĹ›lonÄ… w zasadzie sztucznie, w kompromisowo tworzonej unii gospodarki i nauki, podanÄ… w formie Platform postÄ™powania (ang. Industry 4.0 Platform) z zadaniami i horyzontami czasowymi kolejnych, ewolucyjnych krokĂłw przemian, odnoszÄ…cÄ… siÄ™ do czĹ‚owieka, do techniki i do organizacji przedsiÄ™biorstw przemysĹ‚owych, a wiÄ™c trzech czynnikĂłw, ktĂłrych te przemiany dotykajÄ… i od ktĂłrych zaleĹźy teĹź ich pomyĹ›lna realizacja. PlatformÄ… PrzemysĹ‚u 4.0 nazywa siÄ™ zbiĂłr koncepcji, standardĂłw i norm okreĹ›lajÄ…cych rozwiÄ…zania techniczne i organizacyjne towarzyszÄ…ce transformacji zmechanizowanej, zautomatyzowanej i zrobotyzowanej produkcji w nowe, dodatkowo zinformatyzowane i zinternetyzowane, formy zorganizowania i zarzÄ…dzania zarĂłwno produkcjÄ…, jak i komplementarnie traktowanym Ĺ‚aĹ„cuchem usĹ‚ug projektowych i eksploatacyjnych dla wytwarzanych produktĂłw. UwaĹźa siÄ™ takĹźe, Ĺźe dziaĹ‚ania Platformy PrzemysĹ‚u 4.0 powinny umoĹźliwiać jak najszerszÄ… i najmniej kosztownÄ… wymianÄ™ informacji na temat zrealizowanych pomyĹ›lnie aplikacji, projektowanych produktĂłw, w tym urzÄ…dzeĹ„, maszyn i systemĂłw produkcji i ich oprogramowania wedĹ‚ug zasad PrzemysĹ‚u 4.0, takĹźe dostÄ™pu do szkoleĹ„, studiĂłw i kursĂłw podnoszÄ…cych kompetencje zasobĂłw kadrowych. PrzykĹ‚adowo typowym, dla krajĂłw o rozwiniÄ™tej gospodarce i przemyĹ›le, jest przebieg prac nad tworzeniem Platformy 4.0 rozpoczÄ™ty w Niemczech na przeĹ‚omie pierwszego i drugiego dziesiÄ™ciolecia obecnego wieku. Na koĹ„cowy efekt tych prac, nazwany NiemieckÄ… PlatformÄ… PrzemysĹ‚u 4.0, zĹ‚oĹźyĹ‚y siÄ™ dziaĹ‚ania trzech grup zainteresowania: − Komitetu Doradczego trzech niemieckich organizacji technicznych, Federalnego ZwiÄ…zku Informatyzacji, 1-2/2018
)1 $ ' $ ,!- 8. "1 =->?:
Telekomunikacji i Nowych MediĂłw (BITKOM), ZwiÄ…zku Niemieckich ProducentĂłw Maszyn i UrzÄ…dzeĹ„ (VDMA) oraz Naczelnego ZwiÄ…zku PrzemysĹ‚Ăłw Elektrotechniki i Elektroniki (ZVEI), − grupy najwiÄ™kszych niemieckich koncernĂłw i przedsiÄ™biorstw przemysĹ‚owych (m.in. Siemens, ABB, Deutsche Telekom, MAN, Bosch Rexroth, Festo, BMW, Daimler i Volkswagen). W propagowaniu idei Platformy wzięły udziaĹ‚ takĹźe liczne niemieckie fundacje, stowarzyszenia i organizacje techniczne, m.in. instytuty Towarzystwa Fraunhofera (Fraunhofer Gesellschaft), Stowarzyszenie Niemieckich InĹźynierĂłw (VDI) oraz Stowarzyszenie Niemieckiej Elektrotechniki, Elektroniki i Informatyki (VDE), − Niemieckiej Akademii Nauk Technicznych, takĹźe profesorĂłw uniwersyteckich kierunkĂłw studiĂłw technicznych i uniwersyteckich, m.in. inĹźynierii produkcji, zarzÄ…dzania, automatyzacji, informatyzacji oraz prawa i socjologii pracy. W 2015 r., z inicjatywy wymienionych koncernĂłw i stowarzyszeĹ„, kierowanie wsparciem finansowym i rozwojowym Platformy 4.0 przejęły dwa federalne ministerstwa niemieckiego rzÄ…du: Gospodarki i Energii (BMWE) oraz KsztaĹ‚cenia i BadaĹ„ Naukowych (BMBF). Celem byĹ‚o przyĹ›pieszenie wdroĹźenia koncepcji Platformy 4.0 w dialogu ze zwiÄ…zkami zawodowymi, stowarzyszeniami gospodarczymi, przedsiÄ™biorstwami, naukÄ… i politykÄ…. Podobne dziaĹ‚ania jak w Niemczech, choć na zdecydowanie mniejszÄ… skalÄ™, podejmowane sÄ…Â w innych krajach Europy, a takĹźe w Japonii, Korei PoĹ‚udniowej, Chinach, przede wszystkim w Stanach Zjednoczonych. W tych ostatnich, w 2014 r., dziaĹ‚anie nazwane Konsorcjum PrzemysĹ‚owego Internetu (ang. Industrial Internet Consortium) utworzyĹ‚y takie koncerny jak AT&T, Cisco, General Electric, IBM oraz Intel. Mimo 103
şe Konsorcjum jest przedsięwzięciem non profit, uczestniczy w nim juş kilkaset firm, instytucji i stowarzyszeń. W Polsce, w 2016 r., Ministerstwo Rozwoju powołało przez Departament Innowacji Zespół ds. Transformacji Przemysłowej, grupujący ekspertów zarówno z przemysłu, instytutów badawczo-rozwojowych i uczelni technicznych, podzielony na kilka grup roboczych pracujących nad najbardziej istotnymi zagadnieniami transformacji 4.0 w polskim przemyśle, m.in. Grupę roboczą ds. cyfrowego wspomagania przemysłu oraz Grupę roboczą ds. kształcenia, kompetencji i zasobów kadrowych dla Przemysłu 4.0. Wykonana identyfikacja tych zagadnień ma słuşyć, sygnalizowanemu w 2017 r., ustanowieniu fundacji wspierającej Polską Platformę Przemysłu Przyszłości oraz opracowania stosownej ustawy rządowej porządkującej prowadzenie w polskim przemyśle transformacji 4.0.
Diagnostyka potrzeb przedsiębiorców – modele biznesowe Portal dostawców technologii – integracja i budowanie reputacji
Promocja standardów – referencyjne modele architektury
PPP 4.0
Upowszechnianie wiedzy i szkolenia (np. e-learning)
Monitorowanie i koordynacja działań badawczych
Promocja najlepszych praktyk (use cases)
0 )@ # + + + ,!- 82 ) =->?:
Perspektywę osiągnięcia wszystkich załoşeń europejskich platform Przemysłu 4.0 ocenia się na lata 30. obecnego wieku. Tak długi okres powodowany jest kompleksowym charakterem powiązanych ze sobą wymagań, których jednoznaczne i równoległe w czasie spełnienie jest warunkiem transformacji zautomatyzowanej i zrobotyzowanej konwencjonalnie produkcji w produkcję równieş zautomatyzowaną i zrobotyzowaną, ale jeszcze dodatkowo zinformatyzowaną i zinternetyzowaną. Perspektywa wspomnianych lat ewolucji transformacyjnej odnosi się do najsilniej w Europie rozwiniętej gospodarki niemieckiej i to nawet w przypadku jej przemysłu, wiodącego w skali globalnego rynku jako dostawca urządzeń, maszyn i systemów mechatronicznych, ogólnie najnowszych rozwiązań technicznych dla przemysłów innych krajów. 104
Bibliografia • Abele E.,, Reinhart G., Zukunft der Produktion. Carl Hanser Verlag, Mßnchen 2011. • Autorenteam des wissenschaftlichen Beirates von BITKOM e.V., VDMA e.V., ZVEI e.V., Forschung und Innovation, (in der) Plattform Industrie 4.0. Bundesverband Informationswirtschaft, Telekommunikation und neue Medien e.V., Verband Deutscher Maschinen- und Anlagenbau e.V., Zentralverband Elektrotechnik- und Elektronikindustrie e.V., Hannower 2014; Berlin, Frankfurt 2015. • Autorenteam des wissenschaftlichen Beirates von BITKOM e.V., VDMA e.V., ZVEI e.V., Referenzarchitektur, Standardisierung, Normung, (in der) Plattform Industrie 4.0. Bundesverband Informationswirtschaft, Telekommunikation und neue Medien e.V., Verband Deutscher Maschinen- und Anlagenbau e.V., Zentralverband Elektrotechnik- und Elektronikindustrie e.V., Hannower 2014; Berlin, Frankfurt 2015. • Autorenteam des wissenschaftlichen Beirates von BITKOM e.V., VDMA e.V., ZVEI e.V., Umsetzungsstrategie Industrie 4.0, (in der) Plattform Industrie 4.0. Bundesverband Informationswirtschaft, Telekommunikation und neue Medien e.V., Verband Deutscher Maschinen- und Anlagenbau e.V., Zentralverband Elektrotechnik- und Elektronikindustrie e.V., Hannower 2014; Berlin, Frankfurt 2015. • Bauernhansl Th., ten Hompel M., Vogel-Henser B., Industrie 4.0 in Produkten, Automatisierung und Logistik. Springer Fachmedien, Wiesbaden 2014. • Bundesministerium fßr Bildung und Forschung, Zukunftsbild „Industrie 4.0„. Berlin 2013. • Dmowski J., Jędrzejewski M., Libucha J., Owerczuk M., Suffczyńska-Hatabuz N., Pławik K., Iwasieczko M., Kowalska I., Przemysł 4.0. Szansa czy zagroşenie dla rozwoju innowacyjnej gospodarki? The Boston Consulting Group BCG, Warszawa 2016. • Gracel J., Industry 4.0 – kluczowe pytania i odpowiedzi. „Biuletyn Automatyki Astor�, 6(2016), 90, 36–39. • Kaliczyńska M., Dąbek P., Value of the Internet of Things for the Industry – An Overview. [in:] Mechatronics: Ideas for Industrial Applications, 2015, 51–63. • Ministerstwo Rozwoju, Polska Platforma Przemysłu 4.0. Prezentacja medialna. Warszawa 2017. • Olszewski M., Mechatronizacja produktu i produkcji – Przemysł 4.0. „Pomiary Automatyka Robotyka�, 3(20), 2016, 13–28; „Napędy i Sterowanie�, 6(19), 2017, 74–90. • Olszewski M., Wojtowicz J., Wrona S., Dąbrowska-ŝółtak K., Mechatronika w architekturze – architektronika. „Pomiary Automatyka Robotyka�, 3(21), 2017, 11–25. • Stoll W., Auf dem Weg zum Lernunternehmen. (im) Ein Essay zum 60. Geburtstag von Kurt Stoll, Denken in Systemen. Festo Verlag, Esslingen 1991. • Trojniar W., Przemysł 4.0: Wybieram OPC UA dla mojego Internetu Rzeczy. „Biuletyn Automatyki Astor�, 2(2017), 91, 25–26.
Mariusz Olszewski
AUTOMATYKA
/ -
" %( ) " %( ! #! 2 A ! +( + : + )
8 ! ( inear ! ( , Linearantrieb: * $ ' $ $ $ 9F-G ' !
W
ykorzystanie zaobserwowanych w przyrodzie zjawisk przemieszczania ciał materialnych pod wpływem wiatru, rozgrzanego powietrza lub przepływającej wody sprawiło, şe napędy hydrauliczne i pneumatyczne naleşą do najstarszych technik w dziejach ludzkości. Warunki sprzyjające wykorzystaniu na skalę przemysłową tych technik w postaci siłownikowej powstały na przełomie XVIII i XIX wieku. W 1795 r. Joseph Bramah przeniósł pomysł cylindra tłokowego z silników parowych Thomasa Newcomena (1712 r.) i Jamesa Watta (1782 r.) na samodzielny element napędowy o ruchu posuwisto-zwrotnym w prasie hydraulicznej, podobnie uczynił George Medhurst (1810 r.) wykorzystując jednak w cylindrze siłownika gorącą parę wodną. Francuski inşynier Sommelier, zainspirowany trudnościami z przesyłaniem pary wodnej, wprowadził w 1861 r. spręşone powietrze jako nośnik pomocniczej energii zasilającej siłowniki. Silnik spalinowy wytwarzany seryjnie od 1876 r. i szybko postępująca po 1891 r. rozbudowa elektrycznych sieci energetycznych, początkowo nie zmniejszyły zainteresowania mechanizacyjnymi zastosowaniami hydrauliki i pneumatyki. Zdobyte wcześniej doświadczenia zaczęto bowiem wykorzystywać do budowy urządzeń i maszyn mających słuşyć zwiększającemu się, szczególnie po zakończeniu kryzysu lat 1929–1933, zapotrzebowaniu na środki usprawniające działanie nowych produktów elektromaszynowych i spalinowych oraz ich produkcji seryjnej. Niewątpliwy wpływ na to zapotrzebowanie miały takşe obie wojny światowe i produkcja zbrojeniowa. Niepowtarzalnie intensywnym okresem rozwoju pneumatyki i hydrauliki były lata 50. i 60. ubiegłego wieku, ze znaczącym wpływem na ten stan opracowanego w firmie MOOG w 1948 r. serwozaworu elektrohydraulicznego. Serwozawór ten umoşliwił szybko postępującą w latach 50. XX wieku budowę serwomechanizmów elektrohydraulicznych i w następstwie ich dostępności produkcję maszyn i obrabiarek sterowanych numerycznie. W latach 80. i 90. zeszłego stulecia płynowe urządzenia pozyskiwania i przetwarzania informacji, zarówno o działa-
1-2/2018
, )0 $ $ $ $
$
$ ' $ 8>E=>:
- )( ' $ '# # < $ ' 8CD :
105
. )( ' $ $
' $ /0; 83 :
)+ ' H 80 ;0 "0/ >EI,:
106
niu ciÄ…gĹ‚ym, jak i dyskretnym, zostaĹ‚y w wiÄ™kszoĹ›ci rozwiÄ…zaĹ„ wyparte przez urzÄ…dzenia elektroniczne i procesorowe. Polem zastosowaĹ„ pneumatyki i hydrauliki pozostajÄ… nadal napÄ™dy siĹ‚ownikowe automatyzowanych i robotyzowanych procesĂłw produkcyjnych, jednak wzglÄ™dny obszar ich zastosowaĹ„ w kolejnych latach ulega stopniowemu zmniejszaniu na rzecz napÄ™du elektrycznego, nawet po przeksztaĹ‚ceniu konstrukcji siĹ‚ownikĂłw pĹ‚ynowych w aktuatory pneumotroniczne i hydrotroniczne. Pierwsze, majÄ…ce praktyczne znaczenie zastosowania elektrycznych napÄ™dĂłw siĹ‚ownikowych odnosi siÄ™ do przeĹ‚omu lat 40. i 50. XX wieku. Inaczej niĹź to miaĹ‚o miejsce w przypadku sterowanych pozycyjnie pĹ‚ynowych napÄ™dĂłw siĹ‚ownikowych, juĹź od poczÄ…tku ich stosowania byĹ‚y to serwonapÄ™dy przekĹ‚adniowe, liniowe, z wirujÄ…cymi silnikami krokowymi, umoĹźliwiajÄ…cymi budowÄ™ serwomechanizmowych osi ruchu maszyn i obrabiarek sterowanych numerycznie. Pierwsze takie maszyny, jeszcze konwencjonalnie budowane, ale juĹź z doczepionymi serwonapÄ™dami elektrycznymi, pojawiĹ‚y siÄ™ w USA w 1954 r. Kolejnym waĹźnym krokiem w rozszerzeniu aplikacji siĹ‚ownikowych napÄ™du elektrycznego byĹ‚o wprowadzenie elektrycznego serwonapÄ™du liniowego, przekĹ‚adniowego ze śrubÄ… kulkowÄ…, naĹ›ladujÄ…cego dziaĹ‚anie elektrohydraulicznych serwonapÄ™dĂłw siĹ‚ownikowych liniowych ruchu czĹ‚onĂłw o ruchu kÄ…towym w mechanizmach kinematycznych robotĂłw. W latach 60–70 XX wieku byĹ‚a to obowiÄ…zujÄ…ca zasada budowy robotĂłw z napÄ™dem pĹ‚ynowym. W wykonaniu szwedzkiej firmy ASEA z 1974 r. zastÄ…piono siĹ‚owniki pĹ‚ynowe siĹ‚ownikami elektrycznymi o podwĂłjnej przemianie ruchu obrotowego: silnik wirnikowy prÄ…du staĹ‚ego, przekĹ‚adnia redukcyjna elastyczna, przekĹ‚adnia ruchu obrotowego na liniowy przez przekĹ‚adniÄ™ Ĺ›rubowÄ…, kulkowÄ…, wreszcie dĹşwignia korbowa poĹ‚Ä…czona z nakrÄ™tkÄ… Ĺ›ruby ponownie odtwarzajÄ…ca ruch obrotowy, ale juĹź tylko kÄ…towy, czĹ‚onu napÄ™dzanego. Zasada ta byĹ‚a naĹ›ladowana powszechnie w latach 80. i 90. XX wieku, przez licznych producentĂłw robotĂłw z napÄ™dem elektrycznym, licencyjnie i niestety nielicencyjnie teĹź. Na przeĹ‚omie lat 80. i 90. ubiegĹ‚ego wieku trzy czynniki wpĹ‚ynęły przyspieszajÄ…co na rozwĂłj nowych rozwiÄ…zaĹ„ i aplikacji elektrycznych napÄ™dĂłw i serwonapÄ™dĂłw siĹ‚ownikowych: − wprowadzenie nowych materiaĹ‚Ăłw magnetycznych, przede wszystkim neodymowych, charakteryzujÄ…cych siÄ™ duşą siĹ‚Ä… przyciÄ…gania, kilkakrotnie, nawet dziesiÄ™ciokrotnie wiÄ™kszÄ… niĹź np. magnesĂłw ferrytowych, tym samym pozwalajÄ…cych zwiÄ™kszyć wydajność energetycznÄ… silnikĂłw przy ich zmniejszonej masie i objÄ™toĹ›ci. SzczegĂłlnie korzystnymi parametrami cechujÄ… siÄ™ magnesy neodymowe wiÄ…zane, stosowane w budowie silnikĂłw wirujÄ…cych i co szczegĂłlnie interesujÄ…ce, silnikĂłw liniowych; − konieczność oszczÄ™dzania energii i to zarĂłwno ze wzglÄ™du na rosnÄ…ce jej koszty uzyskania i uĹźytkowania, jak i upowszechniajÄ…cÄ… siÄ™ szybko Ĺ›wiadomość negatywnego wpĹ‚ywu na środowisko pozyskiwania energii ze źrĂłdeĹ‚ i materiaĹ‚Ăłw konwencjonalnych. W przypadku siĹ‚ownikĂłw pĹ‚ynowych szczegĂłlnie niekorzystne jest dwukrotne AUTOMATYKA
/ - przetwarzanie energii pomocniczej zasilajÄ…cej elementy sterujÄ…ce siĹ‚ownikami (energia elektryczna → energia pĹ‚ynu jako medium zasilajÄ…cego → energia ruchu), pogarszajÄ…ce drastycznie sprawność energetycznÄ… tych urzÄ…dzeĹ„; − bezdyskusyjnie Ĺ‚atwiejsze bezpoĹ›rednie doprowadzanie energii elektrycznej do urzÄ…dzeĹ„ wykonawczych urzÄ…dzeĹ„ i maszyn produkcyjnych niĹź ma to miejsce w przypadku doprowadzania energii ciĹ›nienia i przepĹ‚ywu pĹ‚ynĂłw (spręşonego powietrza – w przypadku siĹ‚ownikĂłw pneumatycznych, pompowanej cieczy – w przypadku siĹ‚ownikĂłw hydraulicznych). Współczesne rozwiÄ…zania elektrycznych napÄ™dĂłw i serwonapÄ™dĂłw siĹ‚ownikowych dzielÄ… siÄ™ na dwie podstawowe grupy: − siĹ‚ownikĂłw liniowych i obrotowych, bezprzekĹ‚adniowych, − siĹ‚ownikĂłw liniowych i kÄ…towych, przekĹ‚adniowych − z przekĹ‚adniÄ… Ĺ›rubowÄ…, kulkowÄ…, − z przekĹ‚adniÄ… paskowÄ… zÄ™batÄ…. Obie grupy oferowane sÄ…Â o ksztaĹ‚tach, wymiarach i osiÄ…gach uĹźytkowych zasadniczo zbieĹźnych z siĹ‚ownikami pĹ‚ynowymi, szczegĂłlnie pneumatycznymi i pneumotronicznymi, ze wzglÄ™du na wieloletnie doĹ›wiadczenia stosowania tych wĹ‚aĹ›nie rozwiÄ…zaĹ„ w mechanizacji, automatyzacji i robotyzacji procesĂłw produkcyjnych i stosowne do wspomnianych lat przyzwyczajenia uĹźytkownikĂłw. W odniesieniu do rozwiÄ…zaĹ„ przekĹ‚adniowych podobne jest nawet usytuowanie i rozwiÄ…zanie elementu ruchomego siĹ‚ownika jako suwadĹ‚a przemieszczajÄ…cego siÄ™ po prowadzeniach umieszczonych na powierzchni korpusu siĹ‚ownika. W grupie siĹ‚ownikĂłw bezprzekĹ‚adniowych podstawowym elementem jest trĂłjfazowy indukcyjny siĹ‚ownik liniowy, nazywany w elektrotechnice silnikiem liniowym. Silnik ten jest odpowiednikiem indukcyjnego silnika klatkowego. Ruch biegnika, po podĹ‚Ä…czeniu uzwojeĹ„ wzbudnika do sieci trĂłjfazowej prÄ…du przemiennego, powoduje wzajemne oddziaĹ‚ywanie indukowanych pĂłl magnetycznych. Kierunek ruchu biegnika zaleĹźy od kolejnoĹ›ci podĹ‚Ä…czenia faz: do przodu (wysuniÄ™cie biegnika) np. dla 1-3-2 i do tyĹ‚u (wsuniÄ™cie biegnika) dla 1-2-3. Zachowanie siĹ‚ownika jest podobne do zachowania asynchronicznego silnika indukcyjnego – wystÄ™puje tu takĹźe zjawisko poĹ›lizgu biegnika wzglÄ™dem szybkoĹ›ci przesuwania siÄ™ pola magnetycznego. SiĹ‚a realizowana przez biegnik jest proporcjonalna do kwadratu napiÄ™cia zasilajÄ…cego uzwojenia oraz prÄ™dkoĹ›ci ruchu – maksymalna siĹ‚a pojawia siÄ™ po zatrzymaniu biegnika (co jest zasadniczo korzystne w przypadku siĹ‚ownika), zerowa – dla prÄ™dkoĹ›ci synchronicznej (maksymalnej). Nastawianie lub regulacja prÄ™dkoĹ›ci sÄ…Â tu realizowane przez zmianÄ™ wartoĹ›ci napiÄ™cia lub/i przez zmianÄ™ jego czÄ™stotliwoĹ›ci – stosuje siÄ™ falowniki napiÄ™ciowe lub wektorowe. SzczegĂłlnie te ostatnie charakteryzujÄ… siÄ™ korzystnymi dla siĹ‚ownikĂłw wĹ‚aĹ›ciwoĹ›ciami: potrafiÄ… sterować ich pracÄ… przy rozpÄ™dzaniu, hamowaniu i zmianach obciÄ…Ĺźenia biegnika. ĹšwietnÄ… moĹźliwoĹ›ciÄ… realizowanÄ… w trĂłjfazowym indukcyjnym siĹ‚owniku liniowym jest poĹ‚Ä…czenie w omawianym roz1-2/2018
. $ J '
+
+
0 $ 0 )+ ' H $ $ $ $ $ $
' ' $ $ ' $ 8/01/ >E?,:
: LLLLLLLLLL : LLLLLLLL :
6 )5 $ ' ' H : : $ $ : '
+ #
" %
0 '
3 )@ ' $ ' $ 8K 2 =->?:
4 )1 ; 8K 2 =->?:
107
:
, 1 ' $ 83 =->?:
:
:
8 )+ ' ' 83 =->?:H : 1+ A $ $ : 22A 05 : $ / J =, M 7 22A 05 1
108
wiązaniu zachowań liniowych z zachowaniami obrotowymi biegnika, w tym z programowaną siłą i momentem obrotowym biegnika oraz synchronizowanym ruchem przemieszczeń liniowych i obrotowych. Szwajcarska firma LinMot w zaprezentowanej w 2017 r. linii siłowników o czterech rozmiarach korpusu/cylindra-wzbudnika, zapewnia realizację sił od 225 N do 892 N, z maksymalnym wysunięciem biegnika 2240 mm, prędkościach ruchu do 11,1 m/s i przyspieszeniach do 413 m/s2 oraz powtarzalności pozycjonowania ¹0,01 mm w przypadku korzystania z siłownika w układzie serwomechanizmu. Istotną cechą produktu jest takşe moşliwość wykorzystania konwencjonalnego sterowania dwupozycyjnego, a takşe moşliwości pozycjonowania w pełnym zakresie ruchu i to zarówno z własnymi sterownikami połoşeniowymi, jak i z dostępem do szerokiego zbioru sterowników innych firm. Analogiczne rozwiązania siłownikowe elektryczne, zarówno bezprzekładniowe, jak i przekładniowe, są prezentowane obecnie takşe przez firmy specjalizujące się dotychczas, jak np. Festo i to w skali globalnej, produkcją i akwizycją doskonałych i sprawdzonych w niezliczonych, wieloletnich aplikacjach rozwiązań pneumatycznych. Takşe i w tych firmach świadomość konieczności ewolucyjnego przejścia przynajmniej w tej części aplikacyjnej, która dopuszcza bez zastrzeşeń rozwiązania elektryczne, staje się pewnikiem wpływającym obecnie na rozwijane w tych firmach programy produkcyjne siłowników. Doskonałym przykładem rozwiązania przekładniowego, liniowego jest siłownik elektryczny produkowany w firmie Festo (EPCO). Charakteryzuje się niskim kosztem, uşytecznie jest tak prosty jak siłownik pneumatyczny, w pełni konkurencyjny do konwencjonalnych, elektrycznych układów pozycjonowania osi ruchu maszyn produkcyjnych. Tłoczysko siłownika jest zabezpieczone przed obrotem, prowadzone na łoşyskach ślizgowych, z przewidzianą moşliwością wydłuşenia i gwintem wewnętrznym. Wykonywany jest w trzech rozmiarach, ze zintegrowanym silnikiem korzystającym z zasilacza 24 V DC (CACN). Amortyzatory w połoşeniach krańcowych zmniejszają hałas i energię uderzeń podczas hamowania. Siłownik charakteryzuje się konstrukcją CleanLook oraz gwarantowanym zakresem ruchu rzędu AUTOMATYKA
/ - 10 000 km. Jest mocowany za pomocą śrub lub powierzchniowych rowków montaşowych. Dodatkowe akcesoria umoşliwiają warianty mocowania przejęte z rozwiązań pneumatycznych, w tym kołnierzowe i wahliwe. Opcyjnie, w stosunku do wariantu napędowego pracującego w układzie otwartym, siłownik moşe być wyposaşony w hamulec i enkoder pozwalający na pozycjonowanie w układzie zamkniętym, regulacyjnym (CMMO ST). Linia tych siłowników, we wspomnianych trzech rozmiarach korpusu, zapewnia siłownikom EPCO moşliwość realizacji sił od 125 N do 650 N, z maksymalnym wysunięciem tłoczyska 400 mm, prędkościach ruchu do 460 mm/s, przy obciąşeniu poziomym/pionowym 120/60 kg oraz powtarzalność pozycjonowania ¹0,02 mm. W grupie elektrycznych siłowników przekładniowych, produkowanych przykładowo w firmie Festo, są to dwa wspomniane juş, podstawowe rozwiązania: z paskiem zębatym i śruba kulkową. Oba rozwiązania traktowane są równowaşnie i zasadniczo wymiennie. Główną istotą programu produkcyjnego siłowników elektrycznych jest stworzenie na ich bazie mechatronicznego systemu manipulacyjnego o charakterze modułowym, od rozwiązań typu Pick&Place, przez portale liniowe, napędy wysięgnikowe, systemy portalowe oraz mechanizmy typu tripod. Wybór rozwiązań szczegółowych wspierany jest tu oprogramowaniem PositioningDrives pozwalającym na uniknięcie błędów w projektowaniu i zwiększenie wydajności energetycznej przez właściwy dobór podzespołów. Zapewniony jest tu wybór zarówno zasad działania siłowników, w tym napędów z paskiem zębatym, ze śrubą kulkową lub nawet napędów bezpośrednich, bezprzekładniowych, jak i silników, w tym prądu przemiennego, prądu stałego, silników krokowych, takşe prowadnic tocznych lub ślizgowych ruchomych suwadeł lub sprzęgów projektowanych, złoşonych mechanizmów. Po wprowadzeniu wybranych przez przyszłego uşytkownika parametrów napędu siłownikowego lub bardziej złoşonego mechanizmu napędowego, w tym takich jak pozycja działania, obciąşenia, zakresy ruchu, powtarzalność itp. program PositioningDrives proponuje róşne zestawienia dobrane spośród pełnego asortymentu silników, przekładni, sterowników i ich oprogramowania. Z listy pozwalającej porów-
nać osiÄ…gi proponowanych przez oprogramowanie rozwiÄ…zaĹ„, moĹźna wybrać ten najbardziej zbliĹźony do idealnego wyobraĹźenia uĹźytkownika na temat aktualnie tworzonego przez niego projektu. Oferta sterownikĂłw pozycyjnych (pozycjonerĂłw) obejmuje w programie produkcyjnym Festo wszystkie, wymienione juĹź, rodzaje silnikĂłw. Idealne energetycznie i regulacyjnie dopasowanie sterownika i silnika jest m.in. realizowane przez zintegrowany serwer WWW z obsĹ‚ugÄ… HTML dla wybrania konfiguracji i prowadzenia diagnostyki. Dla porĂłwnania z podanymi poprzednio parametrami przykĹ‚adowego systemu bezprzekĹ‚adniowego (LinMot), system Festo zapewnia w napÄ™dach przekĹ‚adniowych: − paskowych – realizacjÄ™ siĹ‚ od 1500 N do 2500 N, z maksymalnym skokiem 5000 mm i prÄ™dkoĹ›ciach ruchu od 2 m/s do 5 m/s, − Ĺ›rubowych – realizacjÄ™ siĹ‚ od 1300 N do 3000 N, z maksymalnym skokiem 8500 mm i prÄ™dkoĹ›ciach ruchu od 1,5 m/s do 5 m/s. Powtarzalność pozycjonowania w przypadku korzystania z siĹ‚ownikĂłw w ukĹ‚adzie regulacji poĹ‚oĹźenia (serwomechanizmu) przyjmuje wartoĹ›ci od ¹0,08 mm do ¹0,02 mm. PrzykĹ‚ady pokazujÄ…ce zdecydowanie lepsze efekty i techniczne, i energetyczne rozwiÄ…zaĹ„ elektrycznych w stosunku do pneumatycznych, sÄ…Â podawane juĹź od kilkunastu lat, poczÄ…tkowo z pewnym niedowierzaniem, obecnie z peĹ‚nym przekonaniem o sĹ‚usznoĹ›ci wyboru rozwiÄ…zaĹ„ elektrycznych. Bardzo dobre ujÄ™cie tego porĂłwnania podaje w swoim katalogu takĹźe firma LinMot. Oto zaĹ‚oĹźenia przykĹ‚adu: cykliczne przemieszczenia masy 15 kg na odlegĹ‚ość 400 mm, w trakcie jednego przemieszczenia trwajÄ…cego 500 ms, z przyspieszeniem 10 m/s2, z prÄ™dkoĹ›ciÄ… 1 m/s, w trakcie 8000 godz. wykonywanego ruchu wysunięć i powrotĂłw. Roczny koszt zuĹźywanej energii w trakcie 8000 godz. wykonywanych przez siĹ‚owniki ruchĂłw wysunięć i powrotĂłw masy 15 kg wynosi: − w wersji elektrycznej 96 EUR, − w wersji pneumatycznej 3750 EUR.
" %(
+ " " %(
# >--
' I-
#
'#
$ ' ' #
' $
# &
# E= (
# ' ! >I- --- J 9
- >= 1")< (
'# ! - -=I 1")<J 9
:"; , + $ '
1-2/2018
109
,, 1 ' $ 83 =->?:
,- 2 ' 83 =->?:
. =, $ + H ?I,- 1") 1 H >F,- 1")
0
. >= $ + H 9N,- 1") 1 H >I,- 1") . I $ + H >,N- 1") 1 H >,N- 1")
IE-- 1") A ' & =9-- 1") A ' &
05/)5LI ' LLL>= ' LL=, $
0
,. ( & #$ ' '
8K 2 =->?:
110
Koszt inwestycyjny siłownika elektrycznego ze wszystkimi niezbędnymi komponentami wynosi ok. 260% kosztu inwestycyjnego siłownika pneumatycznego, takşe ze wszystkimi niezbędnymi komponentami jego uşytkowania. Koszt ten amortyzuje się jednak juş po 5 miesiącach uşytkowania siłownika. Nie bez znaczenia ekologicznego jest takşe fakt emisji dwutlenku węgla. W przypadku ok. 24 000 kWh energii potrzebnej dodatkowo na utrzymanie działania siłownika pneumatycznego w stosunku do siłownika elektrycznego, jest to dodatkowe wyemitowanie ok. 12 000 kg CO2 po przyjęciu, np. dla Niemiec, równowartości emisji dwutlenku węgla na poziomie ok. 500 g CO2/kWh! Bibliografia • Mierzejewski J., Serwomechanizmy obrabiarek sterowanych numerycznie. WNT, Warszawa 1977. • Olszewski M., Barczyk J., Bartyś M., Mednis W., Chojecki R., Urządzenia i systemy mechatroniczne. Część 2, (red. Olszewski M.), Wydawnictwo REA, Warszawa 2009. • Olszewski M., Basics of Servopneumatics. VDI Verlag, Dusseldorf 2007. • Olszewski M., Kościelny W.J., Mednis W., Szaciłło-Kosowski J., Wasiewicz P., Urządzenia i systemy mechatroniczne. Część 1, (red. Olszewski M.), Wydawnictwo REA, Warszawa 2009. • Olszewski M., Mechatronizacja produktu i produkcji – przemysł 4.0. „Pomiary Automatyka Robotyka�, 3(20): 6–28, 2016. • Ostalczyk P., Jezierski E., Gmyrek Z., Szczerbanowski R., Tosik G., Lisik Z., Gołębiewski J., Pacholski K., Gniotek K., Frydrych I., Korycki R., Sobiczewska G., Dems M., Wiak S., Rosiak W., Drzymała P., Welfle H., Lasota R., Glaba M.J., Mechatronika. Tom 2, (red. Wiak S.), Wydawnictwo EXIT, Politechnika Šódzka, Šódź 2010. • Piątek Z., Rynek kilku prędkości. Badanie krajowej branşy dystrybucji elementów wykonawczych. „apa -Technika i Rynek Systemów Automatyki�, 3(125): 154–166, 2017. • Porro A., Siłowniki z elektrycznym silnikiem liniowym a siłowniki pneumatyczne. Korzyści wynikające z oszczędności kosztów energii i precyzji działania. „apa -Technika i Rynek Systemów Automatyki�, 3(125): 168–169, 2017. • Pippenger J.J., Fluid Power – the Hidden Giant. Amalgam Publishing Company, Jenks 1992. • Przepiórkowski J., Silniki elektryczne w praktyce elektronika. Wydawnictwo BTC, Warszawa 2017. • Wiak S., Smółka K., Firych-Nowacka A., Kołaciński Z., Kubiak A., Lisik Z., Gołębiewski J., Szermer M., Sękalski P., Napieralski A., Gmyrek Z., Witczak P., Mechatronika. Tom 1, (red. Wiak S.), Wydawnictwo EXIT, Politechnika Šódzka, Šódź 2009.
Mariusz Olszewski Politechnika Warszawska
AUTOMATYKA
-
"( ) <! + D2CE*8 , : ( - $ ,+ # ,E / + , %FFF>G""% , ! 0 : = D 8 ! - D , /02HG: ,G""H, !, , ( 0C)IE')/: , ,G"" , !, $ J! +,G"%K !: , # 2* : 6 K:K, ! ( 8 ; L ( 2 - N - , D2CE*8 , , ! * 2 , ( , $ ! @ D2CE*8 $ - O / C ! ? : $ ! C ( -
6 : ( , - , , ! ? , 6 $ ! ) , ( > $ : $ -: - : ! , , ,HG, R, $ ,GK : 6 , , 0 /: , *8/S! R - $ - , : 6 , - 0 ! E ( 6 : 6 , - 6 : ; T > $ 0 ,J *8! J = 6 , ; B J = - $ , / C B
Polski system dla internetu rzeczy # O >>!->!=->N !
= $" ; + ) ; + = ("
+ !":,; , !" , - $ , (6 , - ( : ( = > ( : , $ ! ? - - , ( : ( : $ , ! / , - , !" 6 > - $: 6 , - : - $ , ! @ , , $ > , $ = : $ 6 A , > $ 6 : $ 6 ! ; , !" , : , ! ? , - : - $ , = B C , (6 ! +, 6 , : 6 - $ ( - : (
1-2/2018
! @ $ -3 , : : H': : O : : : Q : ! J : 6 , , ( : , , : , - $ ( ( , ! 5 , -, 6 , ! ? 6 ( 6 /E! ; , !" , - , : , 6 : ( ! + , O = : ( - ,; $ !"! ; ( ,!- =-!>>!=->? !
" ( " O ,!- * * ) >9!>>!=->? !
111
%& $ ( " : 8 ,= - $ , / E $
( : ( - , ( // E , 6- ! E %!,C , $ LX YN! $ X L[NY - $ , - O - , : , O , - O X Y! J - ( $ , - , $ - $ , 6- : , : , 6 O , ! E G!,* $ - $ $ 6 // E! ' O - , O , = 6 O ! + - $ : ( - // E! E H!,8 // E $ $ $ 6 $ ! @
- , : , ( - - $ - 6 ! E !,5 /E, *E, $ - ( , 6 O // E! + - $ 6 $ - - ( : , // E $ - , ( ! + $ ( - - - // E! E &!, // E! ' -, ( , /E: , ( // E L N! W 6 O -6 - , - $ , 6 ! 5 $ , $ , - - , 6 , 6 CT/' ? !
?(! + " 5 3 Q 44 5 + =->N -=!->!=->N !
> * " !" ? # (+ < ( " ' # ( ; # - $ : ! + ( #U, ,J / C ,G"%V, !, , - ( , / E 6 - , L ! / EN: L/ E: 'WE%: 0/G: C 0HN , ( - ( LX YN! * , , O , , / C ! ' $ - O - $ , 6 ( $ -! * 6
/ C -, -6
, - $ , ( , ( ! 8 , X Y - - $ ! ? $ (
112
$ , , $ ! / E 6 $
, : 6 , , 6 O , , 6 ! X\ Y = ( , : - , - , ( / E , = ! * , , / C - $ - , , 6 ! , ( , : $ , : 6 , L $ - N - , - 6 - $! ( $6 B ? -, B 5 !
2 $ 4 ) =->N ==!->!=->N !
AUTOMATYKA
-
> : + "; " ? $ ! @ C ; 6 O = , - / C L/ EN: , O
! ' , ( O = 6 : : $ ! C - - : - / C : - ! ! , , $ ( : :
( $ : $ - O: ! , ! ( ( L ! ( -, : , , N - - , , , , , (6 $ ! ) 6 $ - - - , ! ' - O - , -
$ ! , ! , - ] , ! J - - 6 6 - , : , , O! J - - ( 6 6
! 2 L ! N , , ! +( $ - : , $ - ! ? : 6 , O = $ - ,/ E! 0 - 6 O - O , - - O / E: 6 $ , : , O ! * " 4 4 5 2 + 0 0 R =9!->!=->N !
A" "& (" + @ + ( 6 /'J ,G"G" !, - , - O / E $ - %", ! , ! \6 / E - : , - 6 ! E - - , O , -: ( 6 : - $ , $ , : , 6 - , - , ( ! +,G"%V !, : = : 6 , - - - , , - : - 6 ( / E! 0 / E , 6,K", ! : $ , , ( / E ! C : : , ( $ - $ ( ! \6 / E $ -
1-2/2018
, , ! + $ 6 ( / E
- $ !
- ,H", ! ( ! J , $ : , -, 6 ,
( 2 > , : , , ! $: 6 , - / E: ! 0 , , 6 - ( ( / E ,G"%V, !, * : 6 ,= - $: 6, 6 , -, , $ O , !
* " ( 5 7 ( S 4 5 7 =->N =,!->!=->N !
113
> ) " ( ' ) @ \ - # G"%I, !, , ( , ( ( @,^ %K"" ( , %&_! ' / C : $ !"! H&:&, !, $ , $ 8 ` ! ? L&: , !N , - O! 8 $ , $ ,/ : , ( $ - : , Ed,LIH:I, !N! L H:K, !N : 6 , - O 8 ` $ 6 ! GK:I, !, $ $ 6 , ( ! GH: , !, $ , $ : H":G, !, , , ( , ! C 6 -: , - ,6 O , - , ( LGH:%, !N $ O ,
L%V:F, !N! %V: , !, 6 ! H":V, !,
: 6 , - - , $ ( , ( , ( ! %%:V, !, ( 6 ( ,6 O ! %%: , !, $ , $ 8 J ! 6 : 6 ,8 J 6 - , ( 6 , ! HF:%, !, : ! C -, : 6 , ( , O , L H:H, !N: $ O O ( , L I: , !N ( , LHG:I, !N!
".1H >- NT + I ,T U0 C V =->? ! 9-!->!=->N !
" ! # $ ) $ , ! C , ( / E! ' ,/ - $ - ! ! !, +,G"&" !, $ $ 6 ,I", ! , ,G""K !,E , ( - ! 8 - , $ , / E: - ( 6 ! + = # , - , ! + 6 -, 6 > : : : , ! C 6 ( : ( - $ - , : 6 , ! E - , 6 - 6 ! / C 6 - - ( ! ' $ ( , : , , , 6 , , ( ! 5 - , , : , 6
, - $ - - ! - , : $ ( ! 8 $: 6 , ,G"G" !, - O / E , - I&, ( : , G", ! ? 6 - : $ ( , $ ! E , 6 ! ' - 6 - $ - ! + ( , /'E #D: $ - ( ( ! + ,G"GI !, - V", ( ! ' - ! ! : , 6 , (6 6 ! +" ( " 7
$ 9>!->!=->N !
'- : ) O
114
AUTOMATYKA
WSPÓŁPRACA AUTOMATYKAONLINE TEL. 504 126 618, WWW.AUTOMATYKAONLINE.PL ................................................................................................ 4
AUTOMATYKA-POMIARY-STEROWANIE SA TEL. 85 748 34 00, 85 748 34 03, WWW.APS.PL ................................................................................................... 19
AXON MEDIA GROUP TEL. 533 344 700, WWW.AXONMEDIA.PL ................................................................................................................ 20
DEUTSCHE MESSE AG. HANNOVER TEL. +49 511 89-0, WWW.MESSE.DE ............................................................................................................................... 11
DRAEGER SAFETY POLSKA SP. Z O.O. TEL. 32 388 76 64, WWW.DRAEGER.COM ............................................................................................... 48–50, 51
PPUH ELDAR TEL. 77 442 04 04, WWW.17DAR.BIZ ................................................................................................................................ 17
ELMARK AUTOMATYKA SP. Z O.O. TEL. 22 541 84 65, WWW.ELMARK.COM.PL ......................................................................................................74–75
ELOKON TEL. 22 812 71 38, WWW.ELOKON.PL ....................................................................................................................II OKŁ.
EMT SYSTEMS CENTRUM SZKOLEŃ INŻYNIERSKICH TEL. 32 411 10 00, WWW.EMT-SYSTEMS.PL ................................................................................................... 44–46
CENTRUM TARGOWO-KONFERENCYJNE EXPO SILESIA TEL. 32 78 87 596, WWW.EXPOSILESIA.PL/TOOLEX/PL ................................................................................ 88
FATEK POLSKA SP. Z O.O. TEL. +48 533 329 921, WWW.FATEKPOLSKA.PL .....................................................................................................15
HARTING POLSKA SP. Z O.O. TEL. 71 352 81 71, WWW.HARTING.PL .................................................................................................................... 21, 23
ICE - AGENZIA PER LA PROMOZIONE ALL’ESTERO E L’INTERNAZIONALIZZAZIONE DELLE IMPRESE ITALIANE TEL. +39 0659921, WWW.ICE.GOV.IT ................................................................................................................. IV OKŁ.
KUBLER SP. Z O.O TEL. 61 849 99 02, WWW.KUBLER.PL ........................................................................................................................... 47
116
AUTOMATYKA
WSPÓŁPRACA MM CONFERENCES SA TEL. 22 379 29 00, MMCPOLSKA.PL ..................................................................................................................... 22, 24
MOVIDA SP. Z O.O. SP.K. TEL. 22 626 02 62, WWW.MOVIDA.COM.PL .............................................................................................................. 18
MVM SP. Z O.O. TEL. 22 87 40 230 .........................................................................................................................................................................31
PHOENIX CONTACT TEL. 71 39 80 410, WWW.PHOENIXCONTACT.PL ........................................................................ 19, 33, 62–63
PRZEMYSŁOWY INSTYTUT AUTOMATYKI I POMIARÓW PIAP TEL. 22 874 00 00, WWW.PIAP.PL ...........................................................................................................31, 78–79, 115
PRZEMYSŁOWY INSTYTUT AUTOMATYKI I POMIARÓW PIAP, PIAP DESIGN TEL. 22 874 01 94, WWW.DESIGN.PIAP.PL .................................................................................................................. 86
PILZ POLSKA SP. Z O.O. TEL. 22 884 71 00, WWW.PILZ.PL .................................................................................................................... 37, 66–67
PTAK WARSAW EXPO PTAK WARSAW EXPO TEL. +48 518 739 124, WWW.WARSAWEXPO.EU .................................................................................................. 88
RADWAG WAGI ELEKTRONICZNE TEL. 48 384 88 00, WWW.RADWAG.PL ........................................................................................... 70–73, III OKŁ.
RS COMPONENTS TEL. 22 223 11 11, PL.RS-ONLINE.COM ........................................................................................................... 9, 76–77
SCHMERSAL-POLSKA SP. J. E. NOWICKA, M. NOWICKI TEL. 22 816 85 78, WWW.SCHMERSAL.PL ................................................................................................................ 43
TARGI KIELCE SA TEL. 41 365 12 22, WWW.TARGIKIELCE.PL ................................................................................................................. 73
TURCK SP. Z O.O. TEL. 77 443 48 00, WWW.TURCK.PL .....................................................................................................I OKŁ., 52–54
W2 TEL. 52 345 45 00, WWW.W2.COM.PL .................................................................................................................64–65
1-2/2018
117
LUDZIE
STANOWISKO: ) T FIRMA: '- ,)3 3 3
O
d ponad 20 lat pracuje w branży aparatury kontrolno-pomiarowej. Od 10 lat kieruje polskim oddziałem firmy Guenther, zatrudniającym około 40 osób i należącym do liderów w branży pomiarów temperatury w Polsce. W tym roku Guenther obchodzi nie tylko 10-lecie istnienia w Polsce, ale również 50-lecie powstania firmy, odkąd w małym przydomowym garażu, w okolicach Norymbergii, Paul Günther rozpoczął produkcję pierwszych czujników temperatury. Obecnie firma należy do wiodących dostawców dla największych producentów pieców przemysłowych na świecie. Krystian Korgiel kierował firmą od początku jej obecności w Polsce,
118
zaczynając od biura handlowego, zlokalizowanego we Wrocławiu, z zaledwie kilkuosobowym personelem. W 2010 r. rozpoczął poszukiwania lokalizacji pod zakład produkcyjny, a już w 2011 r. na dobre ruszyła produkcja w Polsce, zgodnie z założeniami skierowana początkowo na rodzimy rynek. Osiągnął dużą autonomiczność zakładu, który dodaje do oferty Grupy Guenther wiele nowych rozwiązań. Jest pomysłodawcą w zakresie rozwiązań technicznych innowacyjnego produktu, jakim jest seria EKatech oraz twórcą nazwy serii, która odniosła sukces sprzedażowy i uzyskuje dobre opinie u polskich odbiorców. Firma zdobyła szereg uprawnień i nagród na różnych konferencjach branżowych i impre-
zach targowych, stając się w niektórych sektorach przemysłu, takich jak odlewnictwo aluminium, lotnictwo czy hartownie, wyznacznikiem jakości produktów oraz dobrych standardów w zakresie dokumentacji technicznej i obsługi. Wierzy, że produkty które powstają w polskim zakładzie będą nie tylko stosowane na szeroką skalę na polskim rynku, ale w przyszłości także w przemyśle w całej Europie, a może nawet na świecie. Ukończył technikum elektroniczne we Wrocławiu. Zdając sobie sprawę ze swoich predyspozycji i intuicji w zakresie technik sprzedażowych i zarządzania zespołem, edukację kontynuował nie na uczelni technicznej, jak jego koledzy, lecz na Akademii Ekonomicznej – kierunek Zarządzanie Przedsiębiorstwem. Studia ukończył w 2000 r. Wtedy też rozpoczął pracę w dużej firmie niemieckiej, producenta aparatury kontrolno-pomiarowej, gdzie w 2004 r. objął stanowisko dyrektora handlowego. Pozwoliło mu to zdobyć doświadczenie nie tylko w zakresie obsługi klienta, ale także zarządzania personelem. Te doświadczenia oraz pasja sprzedażowa zaowocowały trafionymi decyzjami strategicznymi w ostatniej dekadzie kierowania firmą. Dewizy, którymi kieruje się w pracy to wiara w pracowników firmy i umożliwienie im rozwoju osobistego oraz nakierowanie na klienta i dopasowanie oferowanych rozwiązań do jego potrzeb. Stawia na rzetelne i kompetentne doradztwo techniczne wraz z serwisem u klienta oraz dobry przepływ informacji, który ma gwarantować wysoki poziom komunikacji z klientem. Lubi nieformalne wypady wakacyjne z rodziną, podczas których koncentruje się na zwiedzaniu i poznawaniu lokalnej kultury. Jego hobby to bilard, golf i literatura beletrystyczna, dotycząca liderów intelektualnych i biznesowych – czerpie z niej pomysły na innowacyjne rozwiązania, służące rozwojowi firmy. AUTOMATYKA
9 3 '-
Krystian Korgiel
0CSBCJBSLJ TLSBXBKˀDF J EP PCSØCLJ QMBTUZD[OFK NFUBMV SPCPUZ QS[FNZT’PXF BVUPNBUZ[BDKB DZGSZ[BDKB UFDIOPMPHJF QPNPDOJD[F UFDIOPMPHJF QSPSP[XPKPXF
9 - 13/10/2018
bimu.it
UCIMU-SISTEMI PER PRODURRE
.FUBM DVUUJOH BOE NFUBM GPSNJOH NBDIJOFT SPCPUT BVUPNBUJPO EJHJUBM NBOVGBDUVSJOH BVYJMJBSZ UFDIOPMPHJFT FOBCMJOH UFDIOPMPHJFT