E-bulletin July 26 - Wel

BWYDO AR Y FRON – Y DECHRAU GORAU MEWN

Croeso

Dod i adnabod ein haelodau

Rydym yn dod i adnabod ein haelodau a hoffem helpu ein haelodau i ddod i adnabod ein gilydd.

Os hoffech ymddangos mewn rhifyn yn y dyfodol, cwblhewch y ffurflen hon..

2 Dod i adnabod ein haelodau

Penawdau

5 Gweminar - Cynlluniau Croesawu Bwydo ar y Fron: Hanesion Go Iawn, Effaith Go Iawn

Public Health Network Cymru

Ymarfer

6 Pan Fod Cymorth Fwyaf Pwysig: Gwrando ar Straeon Menywod am Fwydo ar y Fron yng Nghwm Taf Morganwg

Claire Turbutt, Prif Ymarferydd Iechyd y Cyhoedd

Tag(s)

8 O Ddewis i Barhau: Beth sy’n Llywio Penderfyniadau ynghylch Bwydo Babanod yn y DU?

Nessie Felicia Frennesson, Cynorthwyydd Ymchwil Iechyd y Cyhoedd, Is-adran Gwella Iechyd, Iechyd Cyhoeddus Cymru

Alaw Thomas-Davies, Uwch Ymarferwr Iechyd Cyhoeddus, Isadran Gwella Iechyd, Iechyd Cyhoeddus Cymru

Rachel Bath, Ymgynghorydd Iechyd Cyhoeddus, Is-adran Gwella Iechyd, Iechyd a Llesiant, Iechyd Cyhoeddus Cymru

Rochelle Embling, Uwch Swyddog Ymchwil a Gwerthuso, Isadran Gwella Iechyd, Iechyd Cyhoeddus Cymru

Ymchwil

10 Archwilio rhwystrau a heriau i fwydo ar y fron yng Nghaerdydd a Bro Morgannwg

Rhianon Urquhart, Prif Ymarferydd Iechyd Cyhoeddus, Tîm Iechyd Cyhoeddus Lleol Caerdydd a’r Fro, Bwrdd Iechyd Prifysgol Caerdydd a’r Fro

Trwy glep a si

15 Cryfhau’r Achos dros Gartrefi Iach yng Nghymru - Iechyd Cyhoeddus Cymru

Menna Thomas, Swyddog Polisi Iechyd y Cyhoedd, Iechyd Cyhoeddus Cymru

17

Gwella eich llesiant drwy gysylltu â byd natur

Cymru Iach ar Waith, Iechyd Cyhoeddus Cymru

Rhifyn Nesaf:

Adfyd ac Iechyd: Sut mae Cymru’n Cefnogi Heneiddio’n Iach

Penawdau

- Cynlluniau Croesawu Bwydo ar y Fron: Hanesion Go Iawn, Effaith Go Iawn

Public Health Network Cymru

Mae bwydo ar y fron yn cynnig manteision iechyd a llesiant sylweddol i fabanod a mamau, ac mae Llywodraeth Cymru yn cydnabod mai dyma’r gweithgaredd mwyaf hygyrch a chost-effeithiol sydd ar gael i iechyd y cyhoedd.

Cyflwynwyd y sesiwn ysbrydoledig ac ymarferol hon mewn partneriaeth â’r Rhwydwaith Bwydo ar y Fron ac archwiliodd pam y dylid cydnabod a blaenoriaethu bwydo ar y fron fel mater iechyd cyhoeddus hanfodol yng Nghymru – a sut y gall awdurdodau lleol a chymunedau chwarae rhan bwerus wrth wireddu hyn.

Pan Fod Cymorth Fwyaf Pwysig: Gwrando ar Straeon Menywod am Fwydo ar y Fron yng Nghwm Taf Morganwg

Claire Turbutt, Prif Ymarferydd Iechyd y Cyhoedd

Cwm Taf Morgannwg

University Health Board

Mae profiadau menywod o fwydo ar y fron yng Nghwm Taf Morgannwg yn dangos y gall cefnogaeth amserol, ddibynadwy wneud y gwahaniaeth rhwng parhau a rhoi’r gorau iddi. Drwy wrando ar 17 o straeon, fe wnaethon ni nodi bwlch ymarferol: roedd cefnogaeth yn aml ar goll ar yr union foment yr oedd ei hangen fwyaf ar fenywod. Helpodd y fewnwelediad hwnnw i sicrhau cyllid i ymestyn y Llinell Gymorth Bwydo ar y Fron Genedlaethol ochr yn ochr â hyfforddiant a goruchwyliaeth cymorth gan gymheiriaid, gyda chymorth 24 awr yn y Gymraeg wedi’i gynnwys.

Yng Nghwm Taf Morgannwg, fe wnaethon ni ddefnyddio dull ymholi gwerthfawrogol i ddeall profiadau menywod a oedd wedi ceisio bwydo ar y fron ar ôl rhoi genedigaeth.

Daeth cydlynwyr bwydo babanod ynghyd a rhannu 17 o straeon, gan helpu i greu darlun cliriach o beth a gefnogodd fwydo ar y fron a beth a’i gwnaeth yn anoddach. Yn aml, disgrifiodd cyngor ac anogaeth ddibynadwy gan fenywod a oedd yn bwydo ar y fron yn llwyddiannus, yn enwedig gan eiriolwyr bwydo ar y fron ar-lein. Yn aml, disgrifiodd menywod nad oedden nhw’n cyflawni eu nodau bwydo ar y fron ddiffyg cefnogaeth gan gyfoedion pan fyddai anawsterau’n codi. I rai, roedd hyn yn gysylltiedig ag unigedd yn ystod cyfyngiadau Covid; i eraill, roedd yn adlewyrchu fod o gwmpas ffrindiau ac aelodau o’r teulu nad oedden nhw wedi bwydo ar y fron. Roedd y neges allweddol yn glir: roedd angen cefnogaeth o ansawdd da ar fenywod ar adeg yr anawsterau, gan gynnwys yng nghanol y nos a thu allan i oriau gwaith arferol. Yn Rhondda Cynon Taf, roedd

cwymp y rhwydwaith cymorth gan gymheiriaid yn ystod Covid yn golygu nad oedd grwpiau cymorth corfforol a llai o bobl ar gael i helpu menywod a oedd wedi rhoi genedigaeth yn ddiweddar i gyflawni eu huchelgeisiau bwydo ar y fron.

Arweiniodd y canfyddiadau hyn ni i weithio gyda Bwrdd

Iechyd Prifysgol Aneurin

Bevan ac Iechyd Cyhoeddus

Cymru i sicrhau cyllid i gynnal prosiect gyda’r Llinell Gymorth Bwydo ar y Fron

Genedlaethol gan gynnwys

Hyfforddi cefnogwyr cyfoedion o’r gymuned darged;

Hyrwyddo’r Llinell Gymorth Bwydo ar y Fron Genedlaethol a chynyddu’r gallu i siarad

Cymraeg;

Hyfforddiant First

Milk Matters i gynyddu gwybodaeth am fwydo ar y fron ymhlith staff nad ydyn nhw’n staff iechyd.

Cryfhaodd y ffaith bod cyngor ar gael dros nos, ac yn y Gymraeg, y gefnogaeth sydd ar gael i fenywod pan fyddan nhw fwyaf tebygol o fod angen sicrwydd ar unwaith. Adroddodd menywod a fynychodd hyfforddiant cymorth cyfoedion hefyd am niferoedd uwch o gaffis a bwytai sy’n croesawu mamau sy’n bwydo ar y fron. Mae hyn yn cyfrannu at uchelgeisiau iechyd cyhoeddus y strategaeth ranbarthol drwy helpu i greu amgylcheddau sy’n fwy cyfeillgar i fwydo ar y fron a chefnogi newid graddol yn niwylliant bwydo ar y fron lleol.

Cryfder y dull hwn oedd ei fod wedi dechrau gyda straeon menywod a oedd â phrofiad uniongyrchol o geisio bwydo ar y fron yn CTM. Mae cyfraddau bwydo ar y fron yn arbennig o isel yn CTM, ac mae gwaith iechyd cyhoeddus blaenorol wedi nodi agweddau negyddol tuag at fwydo ar y fron, yn enwedig mewn ardaloedd cyhoeddus. Roedd y straeon yn cysylltu’r rhwystrau diwylliannol ehangach hynny â bylchau ymarferol mewn cefnogaeth. Felly, mae adeiladu rhwydweithiau cyfoedion cefnogol yn gam cyntaf pwysig mewn dull lefel y boblogaeth o gynyddu cyfraddau bwydo ar y fron, gan helpu menywod i deimlo’n fwy hyderus, yn llai ynysig ac yn fwy abl i fwydo ar y fron yn gyhoeddus.

Os ydym am i fwy o fenywod deimlo fel eu bod yn gallu bwydo ar y fron cyhyd ag y maen nhw’n dewis, ni all cefnogaeth fod ar gael gyda gwasanaethau iechyd yn

unig. Mae gan deuluoedd, cymunedau, caffis, bwytai ac ardaloedd cyhoeddus rôl i’w chwarae wrth wneud bwydo ar y fron yn weladwy, yn cael ei groesawu a’i gefnogi ar draws Cwm Taf Morgannwg.

Am ragor o wybodaeth cysylltwch â Claire.Turbutt@ wales.nhs.uk

Tag(s)

O Ddewis i Barhau: Beth sy’n Llywio Penderfyniadau ynghylch Bwydo Babanod yn y DU?

Nessie Felicia Frennesson, Cynorthwyydd Ymchwil Iechyd y Cyhoedd, Is-adran Gwella Iechyd, Iechyd Cyhoeddus Cymru

Alaw Thomas-Davies, Uwch Ymarferwr Iechyd Cyhoeddus, Is-adran Gwella Iechyd, Iechyd Cyhoeddus Cymru

Rachel Bath, Ymgynghorydd Iechyd Cyhoeddus, Is-adran Gwella Iechyd, Iechyd a Llesiant, Iechyd Cyhoeddus Cymru

Rochelle Embling, Uwch Swyddog Ymchwil a Gwerthuso, Is-adran Gwella Iechyd, Iechyd Cyhoeddus Cymru

Mae bwydo ar y fron yn cynnig manteision iechyd pwysig i famau a babanod (1).

Mae Sefydliad Iechyd y Byd a Chronfa Plant y Cenhedloedd Unedig yn argymell bwydo ar y fron yn unig am y chwe mis cyntaf, wedi’i ddilyn gan fwydydd cyflenwol ynghyd â bwydo ar y fron yn barhaus hyd at ddwy oed neu du hwnt (2).

Er gwaethaf hyn, mae cyfraddau bwydo ar y fron yn y Deyrnas Unedig yn parhau i fod yn isel (1). Mae dros 80% o famau yn dechrau bwydo ar y fron ar enedigaeth, ond llai nag 1% o fabanod sy’n dal i fwydo ar y fron erbyn iddynt gyrraedd 12 mis oed (1).

Sut allwn ni gefnogi

bwydo ar y fron yn y DU?

Er mwyn gwella cyfraddau bwydo ar y fron, mae’n bwysig deall y ffactorau sy’n dylanwadu ar benderfyniadau bwydo babanod. Yn ddiweddar, adolygodd Iechyd Cyhoeddus Cymru ymchwil ansoddol yn archwilio agweddau, credoau a phrofiadau mamau yn y DU o fwydo babanod. Roedd yr adolygiad yn cynnwys 26 o astudiaethau a dangosodd y canfyddiadau fod penderfyniadau bwydo babanod yn cael eu dylanwadu gan ystod eang o ffactorau cymdeithasol, ymarferol ac emosiynol.

Ni wneir unrhyw benderfyniad ar chwarae bach

Disgrifiodd llawer o famau fwydo ar y fron fel rhywbeth yr oeddent am ei wneud ond adroddasant hefyd eu bod yn teimlo’n amharod ar gyfer yr heriau yr oeddent yn eu hwynebu. Roedd anawsterau wrth ddod o hyd i’r safle cywir, pryderon ynghylch cyflenwad llaeth, poen, a disgwyliadau afrealistig ynghylch bwydo ar y fron yn rhwystrau cyffredin.

Ar y dechrau roeddwn i’n disgwyl iddo fod yn hawdd, oherwydd pan fyddwch chi’n mynd i’r dosbarthiadau cyn geni ac yn gwylio’r fideos rydych yn meddwl ‘o ie mae’n dod yn naturiol’, mae’n edrych mor hawdd, ond yna pan mae eich baban yn cyrraedd, nid fel ‘na mae

hi, mae’n rhaid i chi weithio arno”(3)

Ar yr un pryd, roedd cael mynediad at wybodaeth ymarferol a chefnogaeth gymdeithasol yn helpu mamau i deimlo’n fwy hyderus. Dylanwadodd partneriaid, aelodau o’r teulu, cyfoedion, gweithwyr gofal iechyd proffesiynol, a grwpiau cymorth bwydo ar y fron i gyd ar brofiadau’r mamau. Roedd cefnogaeth gadarnhaol yn helpu mamau i deimlo’n dawel eu meddwl ac yn hyderus, tra bod beirniadaeth, cyngor gwrthgyferbyniol, neu ddiffyg cefnogaeth yn aml yn rhwystro bwydo ar y fron.

“Pan oeddwn i yn yr ysbyty… roeddwn i’n mynd i roi’r gorau iddi, oni bai amdano ef [partner], dwi’n meddwl y byddwn i wedi rhoi’r ffidl yn y to, ond roedd e’n galonogol iawn, fe’m cadwodd fi i fynd” (4)

“Ches i ddim llawer o anogaeth gan fy nheulu... dywedon nhw efallai na fyddai fy llaeth yn ddigon da i’r plentyn ac efallai nad oedd yn rhoi’r pethau sydd eu hangen ar y baban i ddatblygu’n iawn” (5)

Adeiladu systemau ac amgylcheddau sy’n gyfeillgar i fwydo ar y fron

Siaradodd mamau hefyd am anawsterau wrth ddod o hyd i leoedd i fwydo ar y fron, teimlo’n bryderus ynghylch bwydo yn gyhoeddus, a chael trafferth cydbwyso bwydo ar y fron â chyfrifoldebau eraill.

“Doeddwn i ddim yn meddwl y gallwn i wneud oherwydd

doeddwn i ddim eisiau mynd allan a bwydo ar y fron o flaen pawb, dydw i ddim yn teimlo’n gyfforddus am hynny” (6)

Disgrifiodd llawer o famau deimladau o euogrwydd, pwysau, cywilydd, neu ofn cael eu barnu wrth fwydo ar y fron. Dylanwadodd disgwyliadau cymdeithasol a diwylliannol hefyd ar benderfyniadau ynghylch bwydo ar y fron.

Dwi’n meddwl bod llawer o bobl yn gweld bronnau fel rhywbeth rhywiol yn hytrach na rhywbeth naturiol” (6)

Mae’r canfyddiadau hyn yn tynnu sylw at y ffaith nad penderfyniad personol yn unig yw bwydo ar y fron, ond ei fod yn hytrach yn cael ei ddylanwadu gan gefnogaeth, cyfleoedd ac amgylcheddau. Mae gan deuluoedd, cymunedau, gwasanaethau gofal iechyd, cyflogwyr a llunwyr polisi ran i’w chwarae wrth greu amgylcheddau lle mae bwydo ar y fron yn cael ei gefnogi a’i dderbyn. Gall mynediad at gyngor, cefnogaeth ymarferol, rhwydweithiau cyfoedion, a mannau sy’n gyfeillgar i fwydo ar y fron helpu i wella cyfraddau bwydo ar y fron a rhoi’r dechrau gorau mewn bywyd i fabanod.

1. Victora CG, Bahl R, Barros AJD, et al. Breastfeeding in the 21st century: Epidemiology, mechanisms, and lifelong effect. The Lancet, 2016.

2. WHO. Infant and Young Child Feeding. 2023. https:// www.who.int/news-room/

fact-sheets/detail/infant-andyoung-child-feeding

3. Fox R, McMullen S, Newburn M. UK women’s experiences of breastfeeding and additional breastfeeding support: a qualitative study of Baby Café services. BMC Pregnancy Childbirth. 2015.

4. L H, Magill-Cuerden J. Young mothers’ decisions to initiate and continue breastfeeding in the UK: tensions inherent in the paradox between being but not being able to be seen to be a good mother. EvidencedBased Midwifery. 2014.

5. Choudhry K, Wallace LM. ‘Breast is not always best’: South Asian women’s experiences of infant feeding in the UK within an acculturation framework. Matern Child Nutr. 2012.

6.Jamie K, McGeagh L, Bows H, O’Neill R. ‘I just don’t think it’s that natural’: adolescent mothers’ constructions of breastfeeding as deviant. Sociol Health Illn. 2020.

Archwilio rhwystrau a heriau i fwydo ar y fron yng Nghaerdydd a Bro Morgannwg

Rhianon Urquhart, Prif Ymarferydd Iechyd Cyhoeddus, Tîm Iechyd Cyhoeddus Lleol Caerdydd a’r Fro, Bwrdd Iechyd Prifysgol Caerdydd a’r Fro

Cefndir

Canolbwyntiodd Adroddiad

Cyfarwyddwr Iechyd Cyhoeddus Caerdydd a’r Fro ar gyfer 2024 – `Blaenoriaethu’r

Blynyddoedd Cynnar – Buddsoddi ar gyfer y Dyfodol’ – ar iechyd a lles plant yn y blynyddoedd cynnar, gan bwysleisio pwysigrwydd datblygiad yn ystod plentyndod cynnar a’r manteision hirdymor o fuddsoddi yn y cyfnod hwn.

Mae tystiolaeth yn dangos y manteision i rieni a babanod o fwydo ar y fron, a bod y manteision hyn yn parhau i oedolaeth; comisiynwyd ymchwil gennym i wella ein dealltwriaeth o’r rhwystrau i fwydo ar y fron, gan ddysgu o brofiadau bywyd mamau ledled Caerdydd a’r Fro, er mwyn llywio ein harferion yn y dyfodol.

Yr Ymchwil

Mae bwydo ar y fron yn darparu maeth cyflawn i fabi ac amddiffyniad cynnar rhag dolur rhydd a heintiau anadlol. Mae’n lleihau’r risg o gael eu derbyn i’r ysbyty ac yn amddiffyn rhag heintiau clust ganol mewn plant dan ddwy flwydd oed. Mae hefyd yn hyrwyddo datblygiad iach yr ymennydd ac yn lleihau’r risg o ordewdra, clefydau cronig ac aliniad annormal o’r dannedd yn ystod oedolaeth. I famau, mae bwydo ar y fron yn lleihau’r risg o ganser y fron, canser yr ofari, clefyd cardiofasgwlaidd a diabetes math 2.

Fel rhan o’n dull gweithredu, comisiynwyd ymchwil gennym i’n helpu i wella ein dealltwriaeth o’r heriau a’r rhwystrau sy’n ymwneud â bwydo ar y fron, er mwyn llywio ein gwaith yn y dyfodol.

Roedd dau nod allweddol i’r ymchwil:

Archwilio sut roedd menywod yn ardal Caerdydd a’r Fro yn ystyried y rhwystrau a’r heriau hysbys o ran bwydo ar y fron

Archwilio argymhellion posibl ar gyfer arferion yn y dyfodol o ran hyrwyddo ac arfer bwydo ar y fron, o safbwyntiau menywod sydd wedi cael plant

Cynhyrchwyd gwybodaethgraffig gennym yn manylu ar yr ymchwil a’i chanlyniadau

Archwilio'r rhwystrau a'r heriau i

fwydo

ar y fron yn

ardal

Caerdydd a Bro Morganwg

Mae'r Ganolfan Ymchwil Iechyd, Gweithgaredd a Llesiant (CAWR) ym Mhrifysgol Metropolitan Caerdydd wedi cynnal dau brosiect, a gomisiynwyd gan Fwrdd Iechyd Prifysgol Caerdydd a ' r Fro (BIPCA), sy ' n canolbwyntio ar ddeall mwy am rwystrau a heriau i fwydo ar y fron

N O D A U

Archwilio sut mae menywod yn ardal

Caerdydd a ' r Fro yn gweld y rhwystrau a ' r heriau hysbys i fwydo ar y fron; a

Archwilio argymhellion posibl ar gyfer arfer yn y dyfodol o ran hyrwyddo ac arfer bwydo ar y fron o safbwyntiau menywod sydd wedi cael plant (a allai fod wedi bwydo eu plentyn/plant ar y fron neu beidio).

R H W Y S T R A U

Cefnogaeth annigonol

Heriau wrth sefydlu neu gynnal bwydo ar y fron

Gofal ar y cyd am y babi

Diffyg gwybodaeth/disgwyliadau

Heriol yn emosiynol

A R G Y M H E L L I O N

Negeseuon hyrwyddo iechyd sy ' n ymwneud â bwydo ar y fron i'w lledaenu i famau mewn ffordd sy ' n caniatáu iddynt wneud dewisiadau gwybodus heb deimlo eu bod yn cael eu 'barnu'.

Cymorth emosiynol ychwanegol, a chyngor i'r rhai sy ' n profi anhawster, cymhlethdodau clinigol neu a oedd angen ymyrraeth i'w galluogi i allu bwydo ar y fron neu wneud y penderfyniad gorau iddyn nhw a ' u babi.

Gwella'r eglurder a ' r negeseuon ynghylch pwrpas ac argaeledd grwpiau cymorth.

Byddai cyfeirio gwell a chynnar at yr amrywiol wasanaethau a chymorth sydd ar gael ynghyd ag adnoddau neu rwydweithiau cymeradwy yn fuddiol wrth gynyddu ymgysylltiad â chymorth.

Cyfweliad o ymatebion i'r arolwg electronig

Gwybodaeth am fuddion Bondio Iechyd/imiwnedd Maeth

Profiad blaenorol Cyfleustra Cymorth allanol Agweddau

Cost H W Y L U S W Y R

Gallai rhagor o gefnogaeth i famau sy ' n ceisio parhau i fwydo ar y fron, wedi'i thargedu at y cyfnod 6 mis oed, fod o fudd wrth gefnogi menywod ymhellach yn eu dewisiadau bwydo ac ymestyn eu taith fwydo.

Byddai cael gwell dealltwriaeth o ' r safleoedd/sefydliadau/llwyfannau ar-lein penodol y mae menywod yn eu defnyddio o gymorth i ddeall ansawdd y wybodaeth y gallent fod yn ei chael, a pha gamau gweithredu a allai fod yn angenrheidiol neu beidio

Cynnwys addysgol wedi'i ffocysu y gellid ei greu a'i ledaenu, yn enwedig ar-lein neu drwy gyfryngau cymdeithasol sy ' n ymddangos fel y mecanwaith dewisol ar gyfer ceisio gwybodaeth Darparu sianeli gwybodaeth cydnabyddedig ac uchel eu parch lle mae 'gwirio ffeithiau' a 'gwybodaeth anghywir' yn destun pryder arbennig

Pa wahaniaeth mae’r prosiect wedi’i wneud

Galluogodd yr ymchwil ni i nodi rhai heriau allweddol ar gyfer bwydo ar y fron ond yn bwysig, mae’n cael ei ddefnyddio i wella’r gwasanaethau a gynigir i famau a babanod. Roedd yn bwysig i ni ddeall profiadau bywyd yr ymatebwyr, ac roedd yn galonogol bod yr ymateb yn gadarnhaol ar y cyfan o ran y gwasanaethau a’r gefnogaeth a gawsant gan y Bwrdd Iechyd.

Beth yw eich negeseuon allweddol neu’ch dysgu i eraill?

Mae ein hargymhellion allweddol o hyn wedi’u hamlinellu isod, ond maent yn atgyfnerthu pwysigrwydd buddsoddi yn y blynyddoedd cynnar i roi’r dechrau gorau mewn bywyd i’n plant: Darparu gwybodaeth i’r rhai sy’n feichiog yn gynharach ar fwydo ar y fron, ei fanteision a’r gefnogaeth sydd ar gael gan ddefnyddio sianeli cyfryngau cymdeithasol lle mae gwybodaeth yn aml yn cael ei cheisio Cynyddu cyfleoedd i ddarparu

cefnogaeth ragweithiol i famau sy’n bwydo ar y fron gan gynnwys y rhai a allai gael trafferth gyda bwydo ar y fron oherwydd amgylchiadau fel anghenion meddygol ychwanegol

Ymchwil bellach gyda mwy o famau yn enwedig y rhai sy’n llai tebygol o fwydo ar y fron i gynnwys dylanwadau cymdeithasol a theuluol a rhwydweithiau cymorth.

Prif ddolenni:

https://bipcaf.gig.cymru/ patient-advice/tim-iechydcyhoeddus-lleol-caerdyddar-fro/prif-gyhoeddiadau/ director-public-health-report2024-cym-pdf/

https://bipcaf.gig.cymru/ patient-advice/tim-iechydcyhoeddus-lleol-caerdyddar-fro/prif-gyhoeddiadau/ public-cy-archwiliorrhwystrau-ar-heriau-i-fwydoar-y-fron-yn-ardal-caerdydda-bro-morgannwg-adroddiadterfynol-cy-medi-2004-pdf/

Trwy glep a si

Cryfhau’r Achos dros Gartrefi Iach yng Nghymru - Iechyd

Cyhoeddus Cymru

Menna Thomas, Swyddog Polisi Iechyd y Cyhoedd, Iechyd Cyhoeddus Cymru

Jo Rees, Swyddog Polisi, Iechyd Cyhoeddus Cymru

Rydym yn tynnu sylw at weithgarwch sy’n ymwneud ag anghydraddoldebau iechyd sy’n gysylltiedig â Blaenoriaeth Strategol 1 (SP1): Dylanwadu ar Benderfynyddion Ehangach Iechyd, gyda ffocws ar eiriolaeth dros bolisïau tai ac iechyd. Mae ein gwaith yn ennill momentwm drwy gryfhau partneriaethau, chwyddo lleisiau, a llunio’r drafodaeth genedlaethol ar gartrefi iach.

Dod â phobl ynghyd i ysgogi newid

Rydym wedi sefydlu Grŵp Rhanddeiliaid Tai mewnol yn Iechyd Cyhoeddus Cymru sy’n cyfarfod bob deufis. Mae hyn wedi gwella cydlynu a chysylltu arbenigedd ar draws y sefydliad. Yn allanol, rydym wedi meithrin rhwydwaith cryf y gellir ymddiried ynddo, sy’n gosod Iechyd Cyhoeddus Cymru fel cynullydd

allweddol a sbardun ar gyfer gweithredu ar y cyd.

Mae ein hymgysylltiad wedi bod yn helaeth ac yn ystyrlon. Drwy gyfweliadau â 63 o randdeiliaid a chymryd rhan mewn saith fforwm rhanddeiliaid, rydym wedi gosod y sylfeini ar gyfer cydweithredu parhaus. Yn hollbwysig, rydym hefyd wedi rhoi profiad bywyd wrth wraidd y broses drwy siarad â 15 unigolyn y mae tai afiach wedi effeithio arnynt, er mwyn sicrhau bod lleisiau go iawn yn llywio polisi. Daeth digwyddiad amlsector diweddar â 50 o bartneriaid ynghyd - o Lywodraeth Cymru, awdurdodau lleol, pobl â phrofiad bywyd, darparwyr tai a grwpiau cymunedol - gan gryfhau ymhellach ein hymrwymiad ar y cyd i gartrefi iachach.

Troi tystiolaeth yn ddylanwad Rydym wedi parhau i gryfhau

ein sylfaen dystiolaeth a’i rhannu’n eang. Mae cyhoeddiadau fel “ Llunio dyfodol cartrefi yng Nghymru sy’n iach i blant a theuluoedd fyw ynddynt” a “ Lle i ffynnu: Creu cartrefi iachach i blant a theuluoedd mewn tlodi ledled Cymru wedi ennyn diddordeb sylweddol ar draws gwahanol sectorau.

Mae ein mewnwelediadau wedi cyrraedd cynulleidfaoedd amrywiol, o fforymau academaidd a phrifysgolion i grwpiau diwydiant fel y Ffederasiwn Adeiladwyr Tai. Rydym hefyd wedi cyfrannu tystiolaeth i ymgynghoriadau ac ymchwiliadau allweddol, gan sicrhau bod iechyd yn parhau i fod yn ganolog i drafodaethau ar bolisi tai.

Cael effaith lle mae ei angen fwyaf Mae’r gwaith hwn eisoes yn cael effaith go iawn. Yn

fewnol, rydym wedi gwella cydlynu ac wedi cryfhau perthnasoedd â byrddau iechyd lleol a phartneriaid. Yn allanol, rydym yn helpu i droi syniadau yn gamau gweithredu drwy gysylltu sefydliadau er mwyn sbarduno arloesedd. Er enghraifft, gwnaeth cefnogi cysylltu Bwrdd Iechyd Prifysgol Aneurin Bevan ag Asiantaeth Ynni Severn Wye ddatblygiad cynllun peilot ‘Cynhesrwydd ar Bresgripsiwn’. Yn y cyfamser, gwnaeth cysylltu Trivallis ag Uned Gymorth Asesu’r Effaith ar Iechyd Cymru (UGAEIC) roi modd i gynnal Asesiad o’r Effaith ar Iechyd ar gynllun tai cymdeithasol.

Rydym hefyd yn llunio naratifau gwleidyddol a pholisi. Drwy gyflwyno tystiolaeth i grwpiau

trawsbleidiol yn y Senedd ac yn Senedd y DU, a chyfrannu at gyhoeddiadau dylanwadol, rydym yn codi proffil tai fel ffactor hollbwysig sy’n pennu iechyd.

Beth nesaf?

Wrth edrych i’r dyfodol, byddwn yn parhau i droi tystiolaeth yn gamau gweithredu, gan gynnwys cynnal digwyddiad mawr i randdeiliaid yn 2026. Byddwn yn meithrin perthnasoedd â Llywodraeth newydd Cymru i sicrhau bod iechyd yn rhan annatod o bolisi tai yn y dyfodol, yn enwedig wrth fynd i’r afael â thlodi plant. Yn y tymor hwy, byddwn yn diweddaru ein hadroddiad blaenllaw, Gwneud Gwahaniaeth, i adlewyrchu’r dystiolaeth ddiweddaraf ac i gryfhau’r achos dros fuddsoddi mewn cartrefi iach.

Gyda’n gilydd, rydym yn helpu i greu dyfodol lle mae gan bawb yng Nghymru le diogel, cynnes ac iach i fyw ynddo.

I gael rhagor o wybodaeth, anfonwch neges i: Joe.Rees@ wales.nhs.uk neu Menna. Thomas4@wales.nhs.uk

Cymru Iach ar Waith, Iechyd Cyhoeddus Cymru

Mae’r Calendr Llesiant a Natur yn y Gweithle wedi cael ei gyd-ddylunio gan RSPB Cymru a Cymru Iach ar Waith yn dilyn gweithdai gyda chyflogwyr. Mae ei weithgareddau syml wedi’u cynllunio i gefnogi a gwella eich llesiant, wrth eich helpu i gysylltu â byd natur.

Byddai Cymru Iach ar Waith wrth eu bodd yn gweld sut rydych chi a’ch timau yn defnyddio’r calendr llesiant.

Cysylltwch â ni i rannu pa weithgareddau rydych chi wedi bod yn eu mwynhau, ac i rannu unrhyw adborth sydd gennych am y calendr.

Adfyd ac Iechyd yn Hwyrach mewn

Bywyd: Mewnwelediadau o Ymchwil yng Nghymru

Tynnodd y weminar hon sylw at effeithiau adfyd yn hwyrach mewn bywyd ar iechyd a llesiant pobl hŷn, ac yn cyflwyno canfyddiadau allweddol o astudiaethau diweddar a gynhaliwyd gan Iechyd Cyhoeddus Cymru.

Cynlluniau Croesawu Bwydo ar y Fron: Hanesion Go Iawn, Effaith Go Iawn

Roedd y sesiwn hon yn gyfle i gael mewnwelediadau ymarferol, cael eich ysbrydoli gan straeon go iawn, a chysylltu ag eraill sydd wedi ymrwymo i gefnogi cymunedau sy’n gyfeillgar i fwydo ar y fron.

Adeiladu Sylfeini Cryf yn ystod Plentyndod Cynnar

Archwiliodd y weminar hon pam mae blynyddoedd cynharaf bywyd yn hanfodol ar gyfer iechyd, llesiant a chyfleoedd gydol oes.

Rhifyn Nesaf: Adfyd ac Iechyd: Sut mae Cymru’n Cefnogi Heneiddio’n Iach

Mae Cymru wedi ymrwymo i greu cymdeithas sy’n oed-gyfeillgar lle mae pobl o bob oed yn cael eu gwerthfawrogi ac yn cael eu cefnogi i fyw a heneiddio’n dda. Mae atal anawsterau yn ddiweddarach mewn bywyd a all effeithio’n negyddol ar iechyd a llesiant yn rhan ganolog o’r uchelgais hon. Mae ymchwil ddiweddar gan Iechyd Cyhoeddus Cymru wedi tynnu sylw at effaith profiadau fel cam-drin, tlodi, unigrwydd, ynysu cymdeithasol, a byw mewn cartrefi oer ar iechyd a llesiant pobl hŷn yng Nghymru.

Yn dilyn ein gweminar ddiweddar, Adfyd ac Iechyd yn Hwyrach mewn Bywyd: Mewnwelediadau o Ymchwil yng Nghymru, rydym yn gwahodd cydweithwyr o bob sector i gyfrannu at e-fwletin â thema sydd ar ddod. Rydym yn croesawu cyflwyniadau sy’n arddangos dulliau ymarferol, prosiectau, adnoddau neu dystiolaeth sy’n helpu i atal neu leihau anawsterau yn hwyrach mewn bywyd ac sy’n cefnogi heneiddio’n iach. Gall hyn gynnwys enghreifftiau o waith sy’n mynd i’r afael ag ynysu cymdeithasol ac unigrwydd, ansicrwydd ariannol, cymunedau sy’n oed-

gyfeillgar, tai a chynhesrwydd, diogelu, cysylltiad cymdeithasol, neu fentrau ehangach sy’n gwella iechyd a llesiant pobl hŷn ar lefel genedlaethol, ranbarthol neu leol.

This may include examples of work addressing social isolation and loneliness, financial insecurity, age-friendly communities, housing and warmth, safeguarding, social connection, or wider initiatives that improve health and wellbeing for older people at a national, regional, or local level.

Bydd ein ffurflen cyflwyno erthygl yn rhoi rhagor o wybodaeth i chi am nifer y geiriau, cynllun eich erthygl ac arweiniad o ran delweddau.

Anfonwch erthyglau i publichealth.network@ wales.nhs.uk erbyn 20 Awst 2026.