wetenschappen en techniek
JOUW LESMETHODE VOOR WETENSCHAPPEN EN TECHNIEK
Welkom
Welkom in de wondere wereld van wetenschappen en techniek, van aardrijkskunde en van geschiedenis.
Met de komst van een kennisrijk curriculum werden er inhoudelijk doelen opgesteld voor wetenschappen en techniek, aardrijkskunde en geschiedenis.
Via deze drie disciplines vormen leerlingen een totaalbeeld van de wereld, vroeger en nu. De lesmethode Ontdek brengt die wereld binnen in je klaslokaal.
Afgestemd op de nieuwe minimumdoelen werken we bewust disciplinair, zonder de verbanden tussen de disciplines te verwaarlozen.
Ontdek wetenschappen en techniek is het eerste deel van een driedelige lesmethode. Ontdek aardrijkskunde en Ontdek geschiedenis volgen in een latere fase.
Met Ontdek bieden we een optimale didactische ondersteuning waarin interactie, haalbaarheid en transparantie voorop staan.
De presentatiemodus speelt hierin de hoofdrol en ondersteunt jou als leerkracht doorheen het volledige lesverloop.
Taal is het middel om onze kennis door te geven en te verrijken. Kennis geeft op zijn beurt woorden om deel te nemen aan een talige maatschappij. Taal vormt zo een essentieel onderdeel van Ontdek .
Ontdek, jouw duurzame lesmethode voor wetenschappen en techniek, aardrijkskunde en geschiedenis.
EERSTE LEERJAAR TWEEDE LEERJAAR DERDE LEERJAAR VIERDE LEERJAAR
BIOTOOP HET MENSELIJK
LICHAAM ORGANISMEN
NATUURKUNDIGE VERSCHIJNSELEN
HET MENSELIJK LICHAAM
ORGANISMEN BIOTOOP NATUURKUNDIGE VERSCHIJNSELEN
HET MENSELIJK LICHAAM
NATUURKUNDIGE
VERSCHIJNSELEN BIOTOOP ORGANISMEN
HET MENSELIJK LICHAAM
ORGANISMEN
BIOTOOP NATUURKUNDIGE VERSCHIJNSELEN
HET MENSELIJK LICHAAM: de fysieke functies van de lichaamsdelen en weefsels, energiebronnen en voedingsstoffen, de onderzoekende houding ...
ORGANISMEN: de classificatie van fauna en flora, de ontwikkeling, bouw en voortplanting van organismen, de onderzoekende houding ...
BIOTOPEN: de relatie tussen organismen en hun omgeving: het bos en de heide, de kust, de stad, het agrarisch landschap, de onderzoekende houding ...
NATUURKUNDIGE VERSCHIJNSELEN: materie, natuurkundige verschijnselen, technologie (technische systemen beschrijven, hanteren ...), de onderzoekende houding en ontwerpend leren ...
hoe de kennis jaar na jaar uitbreidt.
Geen losse feiten of thema’s, we bundelen de minimumdoelen in kennisclusters en creëren kenniskapstokken.
Het menselijk lichaam
Dit ken je al
Het gebit De zintuigen
Wat leer je in dit hoofdstuk?
Dit ga je nog leren. LES 1 LES 2 LES 3 LES 4
Beweging en voeding Sterke botten Spieren en pezen werken samen Over botten en gewrichten
De spijsvertering
De ademhaling De bloedsomloop Het spijsverteringsstelsel De voortplanting
Het menselijk lichaam
• We werken naar verticale samenhang. Elke kenniscluster komt in elk leerjaar aan bod. We herhalen en breiden de kennis van de cluster telkens uit. Daarbij activeren we relevante voorkennis.
• We visualiseren de leerlijn voor leerlingen in het bronnenboek en voor leerkrachten in de handleiding. Zo is meteen duidelijk waar ze zich in de leerlijn van een cluster bevinden.
Ontdek 3 wetenschappen en techniek Werkboek
Ontdek3/4wetenschappenentechniekBronnenboek-Vademecum
• Vanaf het derde leerjaar wordt de opgedane kennis in het vademecum, achteraan in het bronnenboek, verzameld. Hier kunnen jij en je leerlingen steeds op terugvallen bij het herhalen, om zo het minimumdoel voor het einde van het vierde leerjaar volledig te bereiken.
hoe lezen
een plaats heeft in elk vak.
Lezen is een zaak van elk vak, ook van wetenschappen en techniek, aardrijkskunde en geschiedenis.
• Lezen om te leren. Je werkt met authentieke en talige bronnen om de kennis binnen een les op te bouwen. De bijbehorende oefeningen in het leerlingenboek bieden voldoende schrijf- en spreekkansen.
Ontdek 3/4 wetenschappen en techniek Bronnenboek
• We bieden in elk hoofdstuk extra tekstmateriaal in het bronnenboek aan. Zo kun je het bronnenboek ook gebruiken buiten de wetenschapslessen.
• De vermelde lees- en weetjesboeken in het bronnenboek en de digitale boekenlijst op het digitaal platform voor de leerkracht bieden inspiratie voor een goedgevulde klasbibliotheek.
Ontdek 2 wetenschappen en techniek Leerwerkboek
• Bij elk hoofdstuk is er een Ik lees en doe-les. De klemtoon ligt in deze les op begrijpend lezen, leesbegrip en leesmotivatie. De leerlingen verwerken de tekst met een talige opdracht, afgestemd op de minimumdoelen taal of volgens de principes van close reading.
Ontdek 1 wetenschappen en techniek Leerwerkboek
Ik lees en doe Hoe de beer aan zijn kort staartje komt
AlsEenVossenstaartOpEenLandkaart_fragment_1125_D.indd 1
13/11/2025 11:48 16
Ik lees en doe
Hoe de beer aan zijn kort staartje komt
Ik leer dat ik niet altijd moet geloven wat anderen zeggen; wat een fabel is.
Ik leer lees
een verhaal over het kort staartje van de beer.
Ik doe
1 Fantaseer!
VOOR HET LEZEN
Waarom heeft de beer een korte staart?
• Waarom heeft de vos een lange staart?
2 De meester/de juf leest voor TIJDENS HET LUISTEREN Omcirkel moeilijke woorden.
NA HET LUISTEREN
a Beantwoord in duo.
• Waar heeft Vos zijn vis gehaald? Wat wil Beer graag? Wat moet Beer doen? Wat gebeurt er met Beer op het einde?
b Herschrijf het verhaal in vijf stappen.
Stap 1:
Stap 2:
• Stap 3:
• Stap 4:
Vos eet vis.
Beer wil ook vis.
Beer doet wat Vos zegt: hij vist met zijn staart. De staart van Beer vriest vast in het ijs.
Stap 5:
De staart van Beer breekt af. gejat, nuttigt, kwijlend, verzwaart, balen, snik …
HOE DE BEER AAN ZIJN KORT STAARTJE KOMT
naar een fabel uit Zweden
Op de markt heeft Vos wat forellen gejat, die nuttigt hij op de graskant van een pad. Een hongerige beer kijkt hem kwijlend aan en vraagt ‘Waar komt dat maaltje vandaan?’
‘Ha, ha,’ smakt Vos, ‘jou wil ik wel verklappen, waar de vissen vanzelf toehappen.’ ‘Alsjeblief, ik smeek je, vertel het gauw. Mijn maag knort in deze winterkou.’ Vos lacht, ‘Oké! Kom maar mee!
Maar let op! Je mag het niemand vertellen. Dus na jouw visvangst, geen toeters en bellen!’ ‘Dat beloof ik op mijn berenhart,’ bromt Beer. Dus Vos vergezelt hem op weg naar het meer.
AlsEenVossenstaartOpEenLandkaart_fragment_1125_D.indd 2 13/11/2025 11:48
Ontdek 3/4 wetenschappen en techniek Bronnenboek
Ik lees en doe
Ik lees p. 12-13
VOOR 1 Lees de opdracht bij Ik doe
2 Begrijp je een woord niet? Vraag uitleg aan je leerkracht.
TIJDENS 3 Zoek de betekenis van de omcirkelde woorden op.
4 Herlees de opdracht.
5 Bedenk hoe het verhaal verdergaat.
– Wie zijn de personages? Verdeel de rollen.
– Wat gaat er mis? Bedenk wat er met elk personage gebeurt.
– Wat moet je zeker vermelden en doen wanneer je de hulpdiensten belt?
– Herlees ‘DIT MOET JE DOEN
– Hoe loopt het verhaal af?
6 Schrijf je dialoog volledig uit.
NA 7 Oefen je dialoog een paar keer.
Ik doe
8 Veel speelplezier!
Ontdek 3 wetenschappen en techniek Werkboek
hoe je de leerling kan ondersteunen bij het leren.
ondersteunt het leerproces van de leerlingen tijdens én na de les.
TIJDENS DE LES
Vaste structuurelementen brengen rust en helderheid tijdens het leren in de klas.
• Helder geformuleerde leerdoelen
• Activeren van relevante voorkennis
• Lesvragen maken de samenhang tussen kennis duidelijk
• Controle van begrip
les 4 de organen
ik weet het al.
het skelet beschermt delen van mijn lichaam. de ribben houden mijn hart en mijn longen veilig.
Ontdek 1 wetenschappen en techniek Leerwerkboek activeren van voorkennis
wat doen het hart, de longen en de maag?
1 omcirkel de organen.
het hart rood de longen blauw de maag groen
2 vul aan. kies uit: de longen, pompen, verteren, het hart, de maag, ademen taak taak taak
klaar
- duid de maag, de longen en het hart aan op de tekening. - vertel wat de taak is van de maag, de longen en het hart.
lesvragen om samenhang tussen kennis duidelijk te maken
controle van begrip
helder geformuleerde leerdoelen
Over botten en gewrichten
Ik leer: de begrippen: het skelet, de gewrichten, de beweging; de functie van het skelet en gewrichten; enkele botten en gewrichten herkennen en aanduiden.
Weet je nog?
We leerden in de vorige jaren al heel wat lichaamsdelen. Denk maar aan de zintuigen, je hart, je longen en ook delen van het skelet
Toon aan je schoudermaatje waar de volgende delen van het skelet liggen.
de armen,
de benen,
de ribben,
de schedel.
Duid ze aan op je eigen lichaam.
Ontdek 3 wetenschappen en techniek Werkboek activeren van voorkennis
▶ Als je geboren wordt, heb je ongeveer 270 tot 300 botten. Maar tegen de tijd dat je volwassen bent, blijven er gemiddeld 206 over. Dat komt omdat sommige van je botten nog aan elkaar moeten groeien. Er staat ‘gemiddeld 206’, want sommige mensen hebben meer of minder botten. Je kunt bijvoorbeeld meer botten hebben omdat je extra ribben hebt. Of juist minder botten omdat bepaalde ruggenwervels aan elkaar zijn gegroeid.
Uit: M. Masters en A. Van Ombergen, 321 superslimme dingen die je moet weten over wetenschap, Lannoo, 2024.
LES 3
Weefsels, organen en het spijsverteringsstelsel
Ik leer:
• de verschillende organen van het spijsverteringsstelsel herkennen op een schema. de delen van het spijsverteringsstelsel aanduiden op mijn eigen lichaam en op een schema.
2 Plaats de woorden op de juiste plaats in het schema. Kies uit: het orgaan, de cellen, het stelsel, het organisme, het weefsel.
Enkele botten, zoals de schedel en je ribben, beschermen de organen zoals het hart, de hersenen, de longen en de maag.
Het hart pompt zuurstof en bloed rond in het lichaam. De longen laten je dan weer ademen. Tenslotte verteert de maag je voedsel. Dankzij de spijsvertering kan het lichaam belangrijke bouw- en brandstoffen uit voeding opnemen. Weet je nog?
Hoe is het spijverteringsstelsel opgebouwd?
Ben je mee?
Schrijf drie zinnen over wat je hebt geleerd uit de les.
het orgaan: p. x-x 10
1 Verklaar de begrippen. de cel:
het weefsel:
controle van begrip
Overleg met je schoudermaatje.
7 Het menselijk lichaam
Ontdek 4 wetenschappen en techniek Werkboek
Weetje
Uit: Professor Astrokat - Reis door je lijf Dr. Dominic Walliman & Ben Newman (2018).
klaar?
NA DE LES
Op het einde van een hoofdstuk vindt de leerling een overzichtelijke en visuele synthese in Klaar en Ik vat samen.
• De lesvragen zijn de kapstokken en ordenen de te kennen leerstof.
Dankzij verscheidene studietips ondersteunt de synthese de leerling bij het leren. Leren leren is zo een geïntegreerd verhaal.
les 1 de delen van het lichaam
1 de ogen
2 de oren
3 de neus
4 de mond
5 de huid
□ duid de delen van je lichaam aan.
□ benoem de delen van je lichaam.
tip: dek de woorden naast de foto af. oefen!
les 2 een mond vol tanden het lichaam
als kind bestaat je gebit uit 20 melktanden
Leren leren
Ontdek 1 wetenschappen en techniek Leerwerkboek
Ik vat samen
Over botten en gewrichten
Uit welke botten bestaat mijn skelet?
Je lichaam bestaat uit heel veel botten. Alle botten in je lichaam vormen het skelet
De botten van je armen, de botten van je benen, de ribben en de schedel zijn allemaal botten.
daarna heb je blijvend gebit. dat bestaat uit 32 tanden
Een gewricht is de plek waar twee botten in het lichaam samenkomen. De schouder, de elleboog, de pols, de knie en de enkel zijn gewrichten.
het bot de gewrichten
1 de schedel
2 de schouder
3 de ribben
4 de elleboog
5 de knie
6 de enkel
☐ Ik kan uitleggen wat een skelet en een gewricht is.
☐ Ik kan de schedel en de ribben aanduiden op de tekening.
☐ Ik kan de vijf gewrichten aanduiden op de tekening.
☐ Ik kan de vetgedrukte woorden zonder fouten schrijven.
Ontdek 3 wetenschappen en techniek Werkboek
De Test jezelf biedt een multi-inzetbare oefentoets in het werkboek.
• Elke oefentoets bevat een begrippennetwerk waarin we de kennis samenvatten. Dit begrippennetwerk komt terug op de woordenposter.
Het menselijk lichaam
Dit ken je al
het lichaam de lichaamsdelen bestaat uit het skelet de organen de zintuigen
les 1 de delen van het lichaam
1 de ogen
2 de oren
3 de neus
4 de mond
5 de huid
16 klaar?
□ duid de delen van je lichaam aan.
□ benoem de delen van je lichaam.
tip: dek de woorden naast de foto af. oefen!
les 2 een mond vol tanden het lichaam
als kind bestaat je gebit uit 20 melktanden
Ontdek 3 wetenschappen en techniek Werkboek
Wat leer je in dit hoofdstuk?
Ontdek 3 wetenschappen en techniek Posters
hoe jij ondersteuning krijgt.
De presentatiemodus begeleidt digitaal en interactief de kennisoverdracht. Hij bevat het didactische verloop van de volledige les. We ondersteunen je bij het vertalen van de minimumdoelen in effectieve didactiek, zonder in te boeten aan autonomie.
Tweede leerjaar
De prikkel om de les mee te starten
De lesvraag die de leerstof samenbrengt
De oefening met de verbetermodus
Leren leren
Derde leerjaar
De onderzoeksvraag
De oefening met de verbetermodus
Het activeren van voorkennis
Waarneming
Lange botten VORIGE
Leren leren
Daarnaast biedt de handleiding van :
• een duidelijke leerlijn in kennis en woordenschat,
• een materialenoverzicht per les,
• een lesfiche per les waar de essentie voor jou in één oogopslag zichtbaar is,
• achtergrondinformatie,
• kant-en-klare oefentoetsen en evaluatiemateriaal,
• het leerlingenboek met oplossingen.
L1 DE DELEN VAN MIJN LICHAAM
Wat is de voorkennis van deze cluster?
De kleuters leerden enkele lichaamsdelen en hun functie: spieren, botten, longen, hart, maag, ogen, oren, neus, mond, huid. Ze kunnen deze lichaamsdelen op het eigen lichaam aanduiden en benoemen.
De kleuters weten dat mensen eten en drinken om te groeien en te bewegen. Ze kunnen aangeven dat je moet eten wanneer je honger hebt en drinken wanneer je dorst hebt.
Wat leren de leerlingen dit jaar binnen deze cluster?
Allereerst leren: de leerlingen leren de lichaamsdelen benoemen en aanduiden op hun eigen lichaam, alsook op een tekening.
Vervolgens leren de leerlingen het verschil tussen een melkgebit en een blijvend gebit, alsook de functies van de tanden.
Nadien is de binnenzijde van ons lichaam aan de beurt: de leerlingen leren botten en spieren aanduiden op een tekening. Ze leren de functie van de spieren en de botten.
Botten zoals de schedel en de ribben beschermen onze organen: de leerlingen oefenen om de organen te benoemen, aan te duiden op een tekening en hun functie.
Tot slot bespreken de leerlingen het belang van voldoende bewegen en van gezonde voeding voor ons lichaam.
Wat komt er de volgende jaren aan bod binnen deze cluster?
In het tweede leerjaar zullen de leerlingen de functie van de zintuigen herhalen en via proeven onderzoeken. Ze nemen onze voeding onder de loep.
In het derde leerjaar gaan de leerlingen dieper in op de fysieke functies van de mens. Ze leren dat de wisselwerking tussen botten, gewrichten, spieren en pezen. Ze oefenen verder in het benoemen van de lichaamsdelen en ze aan te duiden op hun eigen lichaam.
In het vierde leerjaar zullen de leerlingen het spijsverteringstelsel, de organen en de functie van het stelsel bestuderen.
In het vijfde leerjaar is het ademhalingstelsel, de bloedsomloop, de werking en de functie van deze stelsels aan de beurt. De leerlingen leren hoe infecties ons lichaam aanvallen en hoe ze zich daartegen kunnen beschermen.
In het zesde leerjaar bestuderen de leerlingen het voortplantingstelsel, zijn werking en zijn functie. Ook anticonceptie en onvruchtbaarheid komen aan bod.
Welke begrippen kennen de leerlingen reeds?
• de spieren, de botten, de longen, het hart, de maag, de ogen, de oren, de neus, de mond, de huid;
• bewegen, steunen, ademen, de hartslag, de honger, de dorst; zien, horen, ruiken, proeven, voelen.
Welke begrippen leren de leerlingen?
• de schedel, de hersenen
• beschermen
• de melktanden, de tanden snijden, malen
Waar komt dit concept nog voor?
Cluster WETENSCHAPorganismen + TECHNIEK –technische systemen: mensen, dieren, planten, voorwerpen. Alle organismen bestaan uit verschillende delen. Deze delen werken samen om iets te ‘kunnen’.
Ontdek 1 wetenschappen en techniek Handleiding
Leerpoort
Een digitaal platform voor de leerkracht waar alles op één plaats te vinden is: onder meer de presentatiemodus, een boekenlijst en servicedocumenten.
Ik ontdek Les 1 Les 2 Les 3 Les 4 Les 5 Klaar?
Ik lees en doe
De lichaamsdelen
Essentie
We onderzoeken de buitenkant van ons lichaam. We leren de verschillende lichaamsdelen benoemen en aanduiden op ons eigen lichaam, alsook op een tekening.
Achtergrondinfo: nr. XX
Lesverloop
• Ik weet het al: Een lichaam bestaat uit vele delen.
• Lesdoel: Ik kan enkele lichaamsdelen op een tekening en op mijn lichaam aanduiden.
De leerlingen sommen de lichaamsdelen op die ze kennen.
De leerlingen noteren de lichaamsdelen die ze kennen uit de kleuterklas bij de tekening op p. XX in het werkboek.
• De leerlingen duiden lichaamsdelen aan op hun eigen lichaam, alsook op de tekening. Je kan dit meermaals oefenen.
• De leerlingen tekenen het oog, de mond en de neus werkboek.
• De leerlingen maken rijmpjes met de lichaamsdelen.
Ben je mee? We bekijken opnieuw de zoekplaat. Laat de leerlingen een woord zoeken op de kijkplaat met de letter h, b, l, m …
• Klaar? Duid de delen van het lichaam bij jezelf aan.
Ontdek 1 wetenschappen en techniek Handleiding
Nodige materialen
□ Presentatiemodus
Uitgavenoverzicht
Ontdek biedt een duurzame leermiddelenmix aan waarin essentie, haalbaarheid en didactische ondersteuning centraal staat.
Ontdek 1 wetenschappen en techniek Leerwerkboek
ca. 96 blz
ca. € 9,50
Ontdek 2 wetenschappen en techniek Leerwerkboek
ca. 96 blz
ca. € 9,50
Ontdek 3 wetenschappen en techniek Werkboek
ca. 128 blz
ca. € 10,00
Ontdek 4 wetenschappen en techniek Werkboek
ca. 128 blz
ca. € 10,00
Ontdek 3/4 wetenschappen en techniek Bronnenboek
ca. 168 blz
ca. € 15,00
Ontdek 1 wetenschappen en techniek
Handleiding (incl. posters)
ca. 128 blz
ca. € 125,00
Ontdek 2 wetenschappen en techniek
Handleiding (incl. posters)
ca. 128 blz
ca. € 125,00
Ontdek 3 wetenschappen en techniek
Handleiding (incl. posters)
ca. 156 blz
ca. € 125,00
Ontdek 4 wetenschappen en techniek
Handleiding (incl. posters)
ca. 156 blz
ca. € 125,00
SEPTEMBER 2027
Ontdek 5 wetenschappen en techniek Werkboek
Ontdek 6 wetenschappen en techniek Werkboek
Ontdek 5/6 wetenschappen en techniek Bronnenboek
Ontdek 1 aardrijkskunde Leerwerkboek
Ontdek 2 aardrijkskunde Leerwerkboek
Ontdek 3 aardrijkskunde Werkboek
Ontdek 4 aardrijkskunde Werkboek
Ontdek 3/4 aardrijkskunde Bronnenboek
Ontdek 1 geschiedenis Leerwerkboek
Ontdek 2 geschiedenis Leerwerkboek
Ontdek 3 geschiedenis Werkboek
Ontdek 4 geschiedenis Werkboek
Ontdek 3/4 geschiedenis Bronnenboek
SEPTEMBER 2028
Ontdek 5 aardrijkskunde Werkboek
Ontdek 6 aardrijkskunde Werkboek
Ontdek 5/6 aardrijkskunde Bronnenboek
Ontdek 5 geschiedenis Werkboek
Ontdek 6 geschiedenis Werkboek
Ontdek 5/6 geschiedenis Bronnenboek
We volgen nauwgezet de leerplannen op waardoor er mogelijk nog veranderingen zijn. Je vindt al onze uitgaven op pelckmans.be/onderwijsniveaus/lager-onderwijs.html
Kom langs op de infosessies!
Benieuwd naar ?
Tijdens onze infosessies maken auteurs en uitgever je wegwijs in deze nieuwe methode wetenschappen en techniek, aardrijkskunde en geschiedenis. Schrijf je in voor een infosessie bij jou in de buurt en ontvang een gratis kennismakingspakket. Elke aanwezige ontvangt ook een leuke goodiebag.
24/02 – Hasselt
25/02 – Grobbendonk
26/02 – Gent
03/03 – Leuven
04/03 – Kortrijk
05/03 – Mechelen
Passen de infosessies niet in jouw agenda? Contacteer jouw vertegenwoordiger basisonderwijs die je vindt op pelckmans.be/regioverantwoordelijken en vraag zo jouw kennismakingspakket aan.
Inschrijven doe je op basisonderwijs.pelckmans.be
Aarzel niet om contact op te nemen met een van onze regioverantwoordelijken. pelckmans.be/regioverantwoordelijken ISBN
Pelckmans Uitgevers nv Brasschaatsteenweg 308 – 2920 Kalmthout T 03 660 27 00 – T klantendienst 03 660 27 20 pelckmans.be – uitgeverij@pelckmans.be Met voorbehoud van tussentijdse prijswijzigingen, inclusief btw, exclusief verzendkosten pelckmans_educatief pelckmansbasis pelckmans.be/nieuwsbrief