Mikołaj Kopernik (1473-1543) Wybitny uczony, ekonomista, lekarz, humanista, astronom, twórca teorii heliocentrycznej, którą opisał w księdze wydanej pt. „O obrotach sfer niebieskich”. Żył 70 lat, z czego ponad 40 spędził na Warmii, stanowiącej wówczas część Prus Królewskich wchodzących w skład Korony Polskiej. Mikołaj Kopernik urodził się w Toruniu w 1473 r. Po śmierci ojca jego rodziną zaopiekował się wuj Łukasz Watzenrode, biskup warmiński. Dzięki jego pomocy Mikołaj studiował w Krakowie (sztuki wyzwolone) oraz we Włoszech: w Bolonii (prawo) i Padwie (medycynę), odbył praktykę w kancelarii papieskiej w Rzymie i zdobył tytuł doktora prawa kanonicznego w Ferrarze. Także dzięki staraniom wuja uzyskał funkcję kanonika warmińskiego. Po osiedleniu się na Warmii w 1503 r., przez kilka lat zamieszkiwał w zamku w Lidzbarku Warmińskim, gdzie pełnił funkcje osobistego sekretarza i lekarza biskupa. Wykonując te obowiązki, uczestniczył w zjazdach stanów pruskich i innych wydarzeniach politycznych. Równolegle prowadził badania astronomiczne, opracowując zarys teorii heliocentrycznej, który przedstawił w „Komentarzyku”. Choć wuj upatrywał w nim swojego następcę, Kopernik opuścił jego dwór w 1510 r. i przeprowadził się do Fromborka, gdzie objął ważne urzędy w kapitule warmińskiej. Pracę administracyjną łączył z pasją astronomiczną. Prowadzone obserwacje posłużyły mu m.in. do prac nad reformą kalendarza juliańskiego, do których zaprosili go uczestnicy soboru laterańskiego w 1513 r. W latach 1516-1519 i 1520-1521 Kopernik mieszkał w zamku w Olsztynie, pełniąc urząd administratora dóbr ziemskich kapituły warmińskiej. Do jego obowiązków należało m.in. zasiedlanie wsi nowymi osadnikami. Na zlecenie kolejnego biskupa warmińskiego Fabiana Luzjańskiego w 1517 r. opracował rozprawę o reformie pieniądza, której ostateczną wersję dwa lata później zatytułował „Zasady bicia monety”. Zanim przyszedł czas powrotu do Fromborka, Kopernik przygotował Olsztyn do obrony przed Krzyżakami, z którymi wojna rozgorzała na przełomie 1519 i 1520 r. W następnych latach pełnił kolejne ważne urzędy z ramienia biskupstwa i kapituły, a równolegle dopracowywał swoją teorię naukową, opisując wyniki badań w księdze „O obrotach”. Po wielu perturbacjach została ona opublikowana drukiem w 1543 r. – roku śmierci astronoma.
Mikołaj Kopernik, będąc najsłynniejszym mieszkańcem Warmii, został upamiętniony w regionie na różne sposoby. Przez miejscowości związane z jego życiem i działalnością poprowadzono turystyczny Szlak Kopernikowski. Właśnie tym szlakiem wędrują bohaterowie komiksu. Ale oprócz podróżowania w przestrzeni, w wyobraźni podróżują także w czasie, aby dowiedzieć się, czym Kopernik zajmował się w poszczególnych miejscach kilka wieków temu. A Was zapraszają, abyście towarzyszyli im w tych Wędrówkach z Mikołajem Kopernikiem.
Oficyna Wydawnicza
PRUTHENIA ISBN 978-83-963971-0-2
Wędrówki
z Mikołajem Kopernikiem
Komiksowy przewodnik historyczno-kulturowy
Jarosław Korzeniewski Joanna Korzeniewska
Szlak Kopernikowski
Szanowni Państwo, Mikołaj Kopernik jest najsłynniejszym mieszkańcem naszego regionu, dlatego pamięć o nim zachowujemy i rozwijamy na różne sposoby. Szczególnie widoczne jest to w roku 2023 – Roku Mikołaja Kopernika, upamiętniającym 550. rocznicę urodzin i 480. rocznicę śmierci tego wybitnego uczonego. Komiksowy przewodnik historyczno-kulturowy Wędrówki z Mikołajem Kopernikiem to kolejny sposób przybliżania i promowania – w atrakcyjnej formie – Jego postaci i dokonań, a także zaproszenie do odwiedzenia turystycznego Szlaku Kopernikowskiego. Jestem przekonany, że dzięki takiej właśnie formie wiedza o życiu wielkiego astronoma na Warmii, o historii i dziedzictwie kulturowym naszego regionu, dotrze do szerokiego grona odbiorców w każdym wieku. Zapraszam do czytania i oglądania.
Braniewo
Tolkmicko
Frombork
WOJEWÓDZTWO WARMIŃSKO-MAZURSKIE
Pieniężno Orneta
Elbląg
Lidzbark Warmiński Dobre Miasto
WARMIA
Marcin Kuchciński Marszałek Województwa Warmińsko-Mazurskiego
Olsztyn Olsztynek Nowe Miasto Lubawskie
Lubawa
Kurzętnik
Scenariusz: Joanna Korzeniewska Rysunki: Jarosław Korzeniewski
Wydawca: Towarzystwo Naukowe Pruthenia www.pruthenia.pl
Druk: Janter ISBN 978-83-963971-0-2 Wydanie 1, Olsztyn 2023 Nakład: 250 egz.
Zadanie publiczne współfinansowane ze środków Samorządu Warmińsko-Mazurskiego na podstawie umowy nr KE.165.2023/EK.
Te mury obronne pamiętają czasy średniowiecza.
Lubawa. Czasy współczesne.
Ale chyba słabo broniły miasta, bo są raczej niskie.
zbudowano je jako dużo wyższe,ale przez 500 lat doświadczyły wielu burz dziejowych.
Kościół św. Anny też powstał w tych samych czasach, co mury.
Tato, obiecałeś, że pójdziemy do zamku.
Oczywiście pójdziemy. Ale z dawnego zamku zachowała się tylko część murów obwodowych i piwnice...
...no i ostrołukowy portal, przez który wchodzili na dziedziniec zamku znamienici goście.
...Ciekawe, jak to kiedyś wyglądało... Zamkowe budynki odtworzono, ale w nowoczesnej formie. Obecnie działa w nich Centrum aktywności Społecznej.
1
Lubawa. Lato 1539 r.
I gościnne są jej mury! Tiedemann Giese, biskup chełmiński, a mój przyjaciel, oczekuje nas. Zaiste, mistrzu Mikołaju, potężna to budowla. Pozwól, że ci Kopernik we przedstawię mojego własnej towarzysza: Jerzy osobie! Retyk z dalekiej Wittenbergi.
Przyjaciele moich przyjaciół są także moimi przyjaciółmi.
Wasza ekscelencja jest bardzo łaskawy.
Witaj zacny przyjacielu!
Mój towarzysz jest nader skromny, choć pomimo młodego wieku ma już wielkie osiągnięcia w dziedzinie matematyki.
Dosyć tego przekomarzania się, przyjaciele. Rozlokujcie się, a potem zapraszam do refektarza. Wieczerza czeka. Będzie czas na uczone rozmowy.
Gdzież mi do twoich odkryć, drogi nauczycielu... Świat nie jest jeszcze na nie gotowy...
Przybyłem na Warmię na polecenie Marcina Lutra i Filipa Melanchtona, aby odkryć błędy teorii mistrza Mikołaja. Ale gdym ją poznał, stałem się jej gorącym orędownikiem.
Ja jestem nim od dawna. Kiedy wreszcie wydasz swoje dzieło, Mikołaju?
2
Świat ogarnia fala renesansu myśli i dociekań rodem z antyku. Nauka kwitnie, a ludzie pragną odkrywać prawdę – także o kosmosie...
Mistrzu, możesz liczyć na moją gorliwą pomoc – zarówno w pracach nad ukończeniem dzieła, jak i w znalezieniu właściwej drukarni.
Zatem postanowione!
Opublikuj dzieło objaśniające swoją teorię, nie zwlekając. Wszak pracowałeś nad nim od kiedy przybyłeś na Warmię, czyli przez 30 lat z okładem. księga wymaga jeszcze uzupełnienia. trzeba też znaleźć wydawcę, który podoła zadaniu. A dalekie podróże w moim wieku...
Przyjacielu, jak rzekłeś, lat ci nie ubywa, więc nie ma co odkładać ważnych spraw na później.
hmmm... Jednak nie jestem pewien... Nazwałeś swoje dzieło „De revolutionibus”, czyli „O obrotach”. Zaiste zawarta w nim teoria obróci na nice pojmowanie działania kosmosu.
3
To zegar słoneczny, Dorotko. Co prawda nic się w nim obraca, ale dzięki temu, że Ziemia obraca się wokół własnej osi, Słońce pozornie wędruje po niebie, a cień wskazówki po tarczy.
Olsztyn. Czasy współczesne.
Ale przecież tu się nic nie obraca...
Kopernik dowiódł, że Ziemia i inne planety krążą wokół Słońca.To właśnie teoria heliocentryczna.
A teraz pójdziemy do konkatedry św.Jakuba. Ta budowla to Stary która Również Ratusz. powstał, zanim pamięta czasy Kopernik zamieszkał w Olsztynie, Kopernika. choć potem został przebudowany. W czasie wojen i pożarów jej wyposażenie ulegało zniszczeniu. Większość obecnego pochodzi z XIX w.
Ale, co ciekawe, zachowały się elementy ołtarza, który w 1489 r. ufundował biskup warmiński Łukasz Watzenrode...
...a który był wujem Mikołaja Kopernika.
Co za ciekawa rodzina...
4
Jako kanonik kilka lat dbał o dobra ziemskie w okolicach Olsztyna. mieszkał w zamku, do którego idziemy.
dzięki wujowi Mikołaj studiował w Krakowie i we Włoszech, i został kanonikiem na Warmii. Jak to, Mikokto? łaj...
Kopernik!
Pstr yk!
Ps
tr yk !
yk! r t Ps
A to kto?
Dzisiaj w zamku ma siedzibę Muzeum Warmii i Mazur... chcę zobaczyć widok z wieży!
A ja chcę zejść do lochów...
A to jest to słynne dzieło Kopernika „O obrotach”?
Nie, to jest jego traktat monetarny. Bo jako człowiek renesansu, parał się wieloma dziedzinami nauki, także ekonomią.
Ale najważniejsze i najbardziej znane są osiągnięcia Kopernika jako astronoma.
Ta tablica astronomiczna to jedyny przyrząd wykonany przez niego, który zachował się do naszych czasów.
Dzięki obserwacjom, które prowadził z jej użyciem, przyczynił się do przyjęcia kalendarza gregoriańskiego, obowiązującego do dziś. 5
Olsztyn. Wiosna 1517 r.
Zatem równonoc przypada 10 dni później niż w kalendarzu juliańskim, który obowiązuje od czasów Juliusza Cezara, czyli już od 1562 lat.
Ale dosyć tych rozważań o stuleciach, kiedy jutro od rana Inna praca czeka...
Jeszcze tylko jeden pomiar uczynię. A ostatnio promień słoneczny tędy wędrował...
Przeto należy dodać te brakujące 10 dni w kalendarzu i liczyć kolejne lata w nowy sposób, aby błąd Cezara znowu nie narastał...
Hieronimie!
Z pierwszym pianiem koguta szykuj konie. Jedziemy do Ługwałdu. Tak, wasza miłość?
Z mocy urzędu nadanego mi przez kapitułę warmińską oddaję ci pasterzu Stenzel w dzierżawę 3 łany gruntów. Na zagospodarowanie darowuję ci wołu, krowę i prosiaka, a także 2 korce żyta na zasiew. Obiecuję też dodać konia. Zwalniam cię od najbliższego czynszu. Pierwszy zapłacisz zatem w Roku Pańskim 1519. Nazajutrz.
6
Olsztyn. 14 stycznia 1521 r.
Jaśnie Panie Administratorze, jak donoszą zwiadowcy, wielki mistrz Albrecht, który na czele wojsk zakonnych od roku łupi Warmię, zmierza pod Olsztyn.
Za szybko, za szybko się ruszył...
Jaśnie Panie, Krzyżacy otaczają miasto i zamek.
Wszyscy zbrojni na mury!
16 stycznia
na początku roku zamówiłem w Elblągu 20 hakownic dla wzmocnienia naszej obrony. Nie zdążą dotrzeć na czas.
wielki mistrz Albrecht, śle ci panie, pismo z wezwaniem do poddania się, coby bez potrzeby chrześcijańskiej krwi nie przelewać.
Kilka dni później. Panie, Krzyżacy odstępują!
Przekaż swemu panu, co nasz chrześcijański kraj pustoszy, by odstąpił, A przelewu krwi uniknie.
26 stycznia 1521 r. Podstępnie zaatakowali, psubraty!
Bogu niech będą dzięki... O ile czegoś NIe knują...
7
brzdęK!
Lidzbark Warmiński. Czasy współczesne.
Ps
Ps
dę z r b Tutaj mieszkał wcześniej, A co Kopernik po powrocie ze studiów we robił w Lidzbarku Włoszech. W latach Warmińskim? 1503-1510 był tu sekretarzem i lekarzem swojego wuja biskupa warmii Łukasza Watzenrodego.
Zdobywają tylko uznanie widzów. Dzięki takim pokazom starają się unaocznić nam dziasiaj, jak walczono przed wiekami.
A co ci rycerze tutaj zdobywają?
Fajne!
b
d rz
K!
brzd
Olsztyn został obroniony, a Kopernikowi przypisano zasługi w tym względzie.
! yk r t
tr yk !
ę K!
Jak się zakończył atak krzyżacki?
To jako lekarz też pracował?
Jak to, nie słyszałaś? Przecież to był „człowiek renesansu”..
Oddychajcie głęboko! A my możemy zdobyć tu trochę zdrowia. Ta budowla to tężnie solankowe. Wytwarzają wokół siebie mikroklimat korzystny dla zdrowia.
Od razu czuję się lepiej!
! ęK Kubusiu, oddychanie polega na tym, że powietrze również wypuszczamy.
Ps
tr yk !
Pstry k!
8
To dawny pałacyk letni biskupów nazywany Oranżerią Krasickiego.
W tym gotyckim kościele św. Apostołów Piotra i Pawła Kopernik bywał niejednokrotnie, gdy rezydował w zamku.
Teraz jest nazywany Oranżerią Kultury i odbywają się w nim różne wystawy, koncerty i spotkania z twórcami.
A czy mieszkały w nim jakieś księżniczki?
Raczej nie. W otoczeniu biskupa byli sami mężczyźni.
A mieszkał wraz z nim w tym pięknym zamku. Obecnie działa tu Muzeum Warmińskie. Bo wiele razy poddawano go renowacji, aby przywrócić mu pierwotny kształt i dawną świetność.
To będę tu pierwszą księżniczką.
Wygląda jak nowy!
Phi!
podobnie jak na Wawelu dziedziniec otaczają efektowne krużganki, dlatego lidzbarski zamek nazywano Wawelem Północy.
A tutaj, w Wielkim Refektarzu, biskup sprawował rządy i sądy. Przyjmował też dostojnych gości.
Spójrzcie na to pięknie zdobione sklepienie gwiaździste...
9
Ale będzie jeszcze czas, by rozprawiać o historii. A teraz zajmijmy się rozważaniami o przyszłości, bo goście już przybyli.
Lidzbark Warmiński. Jesień 1503 r.
Mikołaju, mój drogi bratanku. Tu urzędowali moi czcigodni poprzednicy. Jeden z nich został nawet papieżem, choć on – de facto – do Lidzbarka dotrzeć nie zdążył.
Dostojni panowie! Zebraliśmy się tu ustalonym zwyczajem, aby radzić nad sprawami naszej wspólnej ziemi, Świętej Warmii...
Cóż, wciąż spoglądasz w gwiazdy, Mikołaju...
Bo w gwiazdach widzę swoją przyszłość, czcigodny wuju. A raczej w ich badaniu i opisywaniu.
Ale też we Włoszech z astronomią się zapoznałem i jej sekrety zgłębiać pragnę.
10
W niczym to nie przeszkadza, abyś – gdy już inne obowiązki wypełnisz – także gwiazdami się zajmował. Pogodzić wszystkie sprawy czasem trudno, czcigodny wuju, bo obowiązków moc mi przypadła w udziale.
„Komu wiele dano, od tego wiele wymagać się będzie”, jak mówi Pismo*. Sprawiasz się doskonale jako lekarz, w czym ci dopomogły studia we włoskiej Padwie.
* Przekład za Biblią Tysiąclecia.
Jako rzekłem, zgłębiaj... Ale też prawo kanoniczne poznawałeś w Bolonii i doktorat uzyskałeś, jak i ja uczyniłem wcześniej. Więc gdy ja już swój ziemski żywot zakończę, winieneś mnie zastąpić na biskupim tronie.
jestem ci wdzięczny za takie dobrodziejstwa, przewielebny wuju.
Mikołaj rzucił się w wir obowiązków, nie zaniedbywał jednak swojej pasji...
Podaj mi to lekarstwo, Mikołaju...
1504 r.
Zanotuj to, Mikołaju...
Pakuj się, Mikołaju! Jutro wyjeżdżamy do Malborka na zjazd stanów Prus Królewskich.
1506 r.
Uporządkuj te księgi, Mikołaju!
1505 r.
1507 r.
* „Komentarzyk o hipotezach ruchów niebieskich”.
1508 r.
Cóż Mi zalecisz na migrenę, Mikołaju?
Czcigodny wuju, udaję się na stałe do Fromborka. Przyjmij ten tom listów, który przetłumaczyłem, jako wyraz mojej wdzięczności.
...aż wreszcie podjął życiową decyzję.
Musisz doskonalić talenty dyplomatyczne. Udasz się z poselstwem, Mikołaju...
...a to greckie słowo po łacinie będzie brzmiało...
1509 r.
Tobie, Przewielebny Panie, poświęcam ten skromny podarek, nie mogący się równać z Twoimi dobrodziejstwami: wszak każdy tego rodzaju trud lub owoc moich maluczkich zdolności słusznie uchodzić winien za Twoją własność...*
* dedykacja w „Teofilakta scholastyka Symokatty listy obyczajowe, sielskie i miłosne w przekładzie łacińskim”.
11
Braniewo. Czasy współczesne.
Dzisiaj wysłałby wujowi prezentację w PowerPoincie MMS-em albo przez WhatsAppa...
O tempora, o mores!* * łAC. „O czasy, o obyczaje!”
Tutaj wisi obraz „Tron Łaski”, do którego w 1626 r. strzelali szwedzcy żołnierze. Według przekazów, z dziur po kulach wypłynęła krew...
Każde czasy mają swoje opowieści. Ma je też to najstarsze miasto na Warmii.
Kościół Św. Krzyża to jedyna świątynia na Warmii wzniesiona na planie krzyża greckiego.
A to też kościół?
Kościół św. Antoniego to z kolei przykład budowli zachowującej proporcje klasycyzmu XIX w.
12
To jest Collegium Hosianum – pierwsza szkoła na ziemiach polskich założona przez jezuitów w XVI w. Dziś też działa tu szkoła, ale jest też muzeum.
A to... Oczywiście kościół, jeden z największych na Warmii. Jego patronką jest św. Katarzyna. Powstał w średniowieczu.
A kim była ta pani?
A wygląda jak nowy. To błogosławiona Regina Protmann – patronka miasta i założycielka zakonu katarzynek.
Bo dopiero w latach 80. XX w. został odbudowany po zniszczeniach wojennych.
W każdym mieście, które odwiedzaliśmy, był zamek. Czy w Braniewie też jest?
wyposażenie, ma skromne, bo oryginalne się nie zachowało.
Zamek był, ale nie dotrwał do naszych czasów. Zachowała się tylko jego wieża bramna.
!
tup! Dziś na jej szczycie jest taras widokowy.
tup ! p ! tu
Wchodzimy!
tup
tup
!
!
tup
Tam w oddali to Zalew Wiślany? Ale widok!
Zdaje się, że na drodze od strony Fromborka widać jakieś postacie...
Tak, można nim dopłynąć do Fromborka.
13
Braniewo. 6 stycznia 1520 r.
Zdaje się, że jakoweś postacie widać na trakcie z Fromborka.
Chyba nas już dojrzeli, wiarołomni szubrawcy.
Tyś lepszy wzrok zachował. Mój w podeszłych latach już szwankuje.
Palec Boży go obronił przed wpadnięciem w krzyżackie ręce.
Ani chybi, to poselstwo biskupie. Śpiesz zawiadomić wielkiego mistrza.
Podstępem Albrecht ze swoim wojskiem zajął Braniewo w dzień Nowego Roku, kiedy mieszakńcy byli w kościele.
Posłowie jego wielebności biskupa Fabiana Luzjańskiego do wielkiego mistrza Albrechta: Jan Sculteti i Mikołaj Kopernik.
Oby i nas obronił, bo przed nami ciężka przeprawa...
Witam was, czcigodni posłowie, w imieniu wielkiego mistrza na braniewskim zamku.
14
My również witamy was na zamku wielebnego biskupa warmińskiego, na który przybyliście w tak bardzo niezapowiedzianą gościnę.
A przecież miał tu świętować nasz wielebny pan, biskup Fabian. Ale utknął w błotach po drodze i musiał zawrócić do Elbląga.
Posilcie się i wypocznijcie przez noc, a jutro wielki mistrz udzieli wam audiencji.
Nazajutrz.
Jaśnie oświecony książę, przynosimy ci posłanie pokoju od jego ojcowskiej łaskawości biskupa Fabiana luzjańskiego.
Witajcie zacni kanonicy. Co was sprowadza przed nasze oblicze?
Nasz pan przypomina o umowie, że Zakon miał bronić biskupa i kapituły przed mordem, rabunkiem i pożogą, nie zaś ich miasta najeżdżać.
Ufając waszym przyrzeczeniom, miasta warmińskie nie uszykowały się do obrony. Dlatego bramy Braniewa zastałeś otwarte...
A pan nasz uprosił króla Zygmunta, aby wojska na Warmię nie wprowadzał, bo jest od najazdu bezpieczna.
Słusznie prawicie, czcigodni posłowie, że obiecałem ochronę biskupim włościom. I właśnie taką ochroną otoczyłem Braniewo, aby szkód jakowychś od kogokowiek nie doznało.
Przekażemy twoje słowa, panie, jego wielebności. Zechciej jednak nam i służbie naszej glejty wystawić, abyśmy bezpiecznie do biskupa dotrzeć mogli.
W swej ojcowskiej mądrości biskup zachęca, abyś, wasza łaskawość, udał się do króla i omówił pokojowe zażegnanie sporu.
Nasz przewielebny pan jest gotów stosowny glejt ci wystawić, a własną osobę, kraj swój i lud dać pod zastaw na czas twojej wizyty u króla.
Rozpatrzcie się w mieście, jaki ład i porządek w nim dzisiaj panuje. A wszak całe biskupstwo warmińskie Zakon od papieża otrzymał, tylko siłą zostało mu ono odebrane.
Oczywiście to uczynię. zechciejcie ustalić ich koncept z moim skrybą, aby mi go przedłożył.
15
Frombork. Czasy współczesne.
Na razie masz glejty na zwiedzanie archikatedry i Muzeum Mikołaja Kopernika.
A co to takiego glejt?
To dokument, który uprawnia na przykład posła do bezpiecznego opuszczenia terenu zajętego przez wroga.
To ja chcę glejt, żeby bezpiecznie opuścić szkołę, kiedy szykuje się klasówka!
E tam, to są zwykłe bilety...
Archikatedra Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny i św. Andrzeja jej ma długość wysokość to 90 m. 16,5 m. Więcej niż . sześć pięter. Jest największą świątynią Warmii.
pod jej posadzką niegdyś grzebano zmarłych kanoników warmińskich.
gdy zagrają organy, cała ta przestrzeń wprost drży od dźwięków.
16
Dlatego właśnie tutaj znajduje się grób Mikołaja Kopernika.
Wyobraźcie sobie, jakie wrażenie robiło to wnętrze na ludziach z czasów Kopernika, którzy nigdy w życiu nie widzieli większej budowli.
To prawie tyle co boisko piłkarskie.
To jest baszta nazwana Wieżą Kopernika.
Czy on w niej mieszkał?
A pod tym drzewem pewnie siadał, żeby rozmyślać?
Na co dzień mieszkał w domu poza murami twierdzy. W wieży mógł się schronić, gdy było zagrożone miasto.
Co to za urządzenia?
Być może. Szacuje się, że ten dąb ma od 500 do 600 lat. Na cześć astronoma nazwano go Mikołajem.
Muzeum Mikołaja Kopernika działa tu już od ponad 75 lat.
Kto chce wejść na Wieżę Radziejowskiego?
To najsłynniejszy obraz ukazujący Kopernika. Namalował go Jan Matejko.
To astrolabium, kwadrant i triquetrum, a raczej ich repliki..
Ja!
Ja!
Znowu?
Nie jest jednak wolny od błędów. Badacze są zgodni, że astronom nie prowadził obserwacji z tego miejsca na wieży.
Kopernik używał tych przyrządów do obserwacji astronomicznych, a najpierw sam je skonstruował.
Ale najdalsze widoki będziemy mieli na dole wieży...
Jak to? Tam mieści się planetarium. Cuda, po prostu cuda...
Stąd to dopiero mamy dalekie widoki!
Wewnątrz wieży wisi wahadło Focaulta, którego działanie udowadnia, że Ziemia obraca się wokół własnej osi.
można zobaczyć nawet drugi brzeg Zalewu Wiślanego!
17
Zaiste cuda, bracie mój Andrzeju. I ja ich dowieść pragnę na gruncie naukowym. To Słońce jest centrum Wszechświata, a Ziemia i inne planety wokół niego krążą.
Frombork. Lato 1512 r. Cuda, po prostu cuda...
Bo obowiązków moc nałożyła na mnie nasza kapituła. Ale teraz z twoich barków ciężary zdjęła, abyś dokończył traktat o reformie kalendarza. Od dawna już nad tym zagadnieniem pracujesz i końca badań nie widać.
Pomogą mi w tym obserwacje, pozwalające wyznaczyć równonoc, którem poczynił w Olsztynie...
...lecz wiele kolejnych poczynić jeszcze muszę. A przy okazji zgromadzę dowody na to, że heliocentryzm prawdziwie oddaje działanie całego Wszechświata.
Widzę, bracie, żeś gotów wywołać prawdziwą rewolucję w świecie nauki.
Tylko czy ten świat jest na to gotowy? Jesień 1530 r.
18
Zatem wszystko należycie dowiedzione. Dzieło gotowe...
Ale czy świat jest na to gotowy?
Jednak jeszcze nie!
trz
ask
!
To wy, niewdzięczne zwierzaki, wylegujecie się na moim „Wielkim Kalendarzu Rzymskim”.
Jesień 1535 r.
Maj 1539 r.
Zacny panie, gdzie mieszka kanonik Mikołaj Kopernik?
Mój panie, przybył do ciebie gość: Jerzy Retyk z Wittenbergi.
Wskażę wam drogę, panie. Wiele wieści krąży o twoich badaniach, mistrzu. pragnę poznać je bliżej.
Czcigodny panie, racz przyjąć te trzy uczone księgi o astronomii, którą tak poważasz i z takim powodzeniem uprawiasz. zacny to dar i zacny gość, który taki dar przynosi.
To zaszczyt słyszeć pochwały, choć z tak młodych ust płyną. Później.
Zaiste znajduję w tobie umysł nieprzeciętny i nad wiek wyrobiony.
Ależ to z waszych ust, mistrzu, płynie mądrość, która zmienia kształt całej nauki.
I byłbym zaszczycony, gdyby dane mi było dzieło twoje, drogi nauczycielu, przestudiować.
Daleką drogę przebył do Fromborka. proś go zatem do środka bez zwłoki.
Mimo iż niewiele lat liczę, wielce jestem rozmiłowany w mamatyce i astronomii. I na tylem je poznał, że powierzono mi wykłady na uniwersytecie.
Porozmawiajmy zatem, jak miłośnikom tych nauk przystoi.
Czytaj zatem, choć świat nie jest jeszcze na nie gotów...
19
Elbląg. Czasy współczesne.
I co się stało potem?
Przedstawia Piekarczyka, który – według legendy – uratował miasto od zajęcia przez Krzyżaków.
Retyk, zafascynowany odkryciami Kopernika, niebawem pojechał z nim do Lubawy, do Biskupa Giesego. O tym, co się tam działo, rozmawialiśmy, gdy byliśmy w tym, mieście.
A kogo przedstawia ta figura?
Brama Targowa, przy której stoi figura, była ważnym elementem fortyfikacji miejskich.
Ps
Które niegdyś otaczały cały ówczesny Elbląg.
! yk tr
Działo się to w trakcie tej samej wojny, podczas której Kopernik został wysłany z misją do baniewa, a potem bronił Olsztyna.
Ps
! yk r t
Łączyła, ale już nie łączy?
Unikatem na skalę światową jest Ścieżka Kościelna, która pierwotnie łączyła trzy kościoły.
20
Były to kościoły: Św. Ducha, św. Mikołaja i Najświętszej Maryi Panny.
Niestety z powodu zniszczeń wojennych zachowała się tylko w części.
W wyniku działań II wojny światowej wyposażenie katedry w większości uległo zniszczeniu. Dlatego praktycznie całe obecne zostało przeniesione z innych kościołów znajdujących się w okolicy.
Katedrę św. Mikołaja, podobnie jak większość kościołów, które oglądaliśmy, wzniesiono w okresie średniowiecza w stylu gotyckim. A czy w Elblągu jest zamek?
Jej wieża to najwyższa wieża kościelna w Polsce po tej stronie Wisły. Ma aż 97 m. Czy ktoś ma Hmmm... ochotę na nią wejść? Może jednak innym razem. Oczywiście zamek był – potężny i bardzo okazały.
Ale został rozebrany przez mieszczan, wypędzili którzy krzyżacką z niego podczas załogę Wojny 13-letniej.
Jedna ze stałych wystaw muzeum jest poświęcona średniowiecznej osadzie handlowej wikingów Truso.
Obecnie w miejscu dawnego kompleksu zamkowego stoją budynki, w których działa Muzeum Archeologiczno-Historyczne. Jeszcze dawniej, bo ponad 2000 lat temu, Którzy zaczęli osiedlać się kilkaset lat na tych terenach później powędrowali Goci. na południe i przyczynili się do upadku starożytnego Rzymu.
A o Koperniku dowiemy się tutaj czegoś?
związane z nim Wystawy również goszczą w tym muzeum.
Rozwinęła się ona 1200 lat temu i funkcjonowała przez dwa wieki.
Na przykład na tej, możemy się dowiedzieć, co jadano w jego czasach.
21
Elbląg. Styczeń 1504 r.
A teraz zostanie odczytany list Najjaśniejszego Pana, króla Korony Polskiej i władcy licznych innych ziem, Aleksandra z rodu Jagiellonów.
Odczytajcie zatem list bez zwłoki, wysłuchamy go.
Słusznie jego Królewski Majestat od nas hołdu i przysięgi wierności oczekuje. I uczynimy zadość temu oczekiwaniu... Nasz Królewski Majestat wzywa Was, Wasza Wielebność, tudzież przedstawicieli wszystkich stanów Prus Królewskich, na sejm do Piotrkowa, aby należny nam hołd złożyć, jako swemu suwerenowi przez samego Boga Wszechmogącego namaszczonemu.
Pisz, Mikołaju, list, z którym posłów do króla rychło wyślemy.
Jednak do Piotrkowa się nie udamy... Jak to?
Czemuż?
Dlaczego?
22
To do nas Jego Królewską Wysokość Aleksandra zaprosimy. Aby cały lud poddany hołd mu złożył. I aby król sam swoje włości poznał i pokochać raczył. Wszak nie bez powodu nasze Prusy nazywamy Królewskimi.
Widzisz, Mikołaju, tak politykę uprawiać należy. Teraz król lepiej poddanych zapamięta.
Elbląg. 18 maja 1504 r.
Twoja mądrość, czcigodny wuju, słusznie stawia cię pośród wielkich osobistości tego świata. Nie na komplementy z twojej strony liczę, drogi bratanku, ale na to, że naukę z mego postępowania będziesz wynosił.
Ha, ha, ha! Dobrze wybrałem! Dowcip z intelektem w tobie w dobrej komitywie się spotykają. To dobrze nam wróży.
Znowu mądrze prawisz, Wasza Wielebność.
A tymczasem dopilnuj przygotowań do uroczystości, które na pojutrze planujemy.
20 maja 1504 r. Najjaśniejszy Panie, racz przyjąć pokorny hołd swoich poddanych – mieszczan Elbląga i mieszkańców wszystkich ziem temu miastu przynależnych...
Tak nam dopomóż Bóg w Trójcy Jedyny i Święty Krzyż!
W wierności Koronie Polskiej i Twojemu Majestatowi obiecujemy wytrwać w każdej, nawet najsroższej potrzebie... Tak uczynię, Wasza Wielebność.
Mikołaju, gdy uroczystości dobiegną końca, śpiesz do kościoła św. Mikołaja, aby powagą swego urzędu poświadczyć wyrok w sprawie stwierdzenia nieważności małżeństwa.
Tak Jak gwiazdy i planety, ludzie się schodzą i rozbiegają...
I rozmijają się w czasie...
23
Elbląg. Czasy współczesne.
W czasie naszej wycieczki czasem czuję, jakbyśmy się przenosili w czasie...
Na pewno powiedziałby ci, żebyś się więcej uczył – tak jak on! A on uczył się przez całe życie.
Ciekawe, co by mi powiedział Kopernik, gdybyśmy go dzisiaj spotkali?
Taaak... Bardzo śmieszne...
Czy to już koniec szlaku?
Są również liczne wsie, w których Kopernik osiedlał osadników.
Ależ nie – są miasta na Warmii, a i też na Mazurach, których jeszcze nie odwiedziliśmy.
Szlak Kopernikowski biegnie też w sąsiednich województwach: pomorskim i kujawsko-pomorskim. To Kopernik też tam bywał?
Bywał tam wiele razy: w Gdańsku, Malborku,Sztumie, Grudziądzu, Toruniu. W tym ostatnim mieście urodził się i spędził dzieciństwo. Jego wędrówki sięgały także do Królewca, Wilna, Poznania i Krakowa.
W Krakowie też studiował. Potem studiował we Włoszech – w Bolonii, Padwie, Rzymie, Ferrarze. Musiał tam jechać przez pół Europy.
To mamy jeszcze sporo miejsc do odwiedzenia i pozwiedzania...
A ty o czym tak rozmyślasz, Kubusiu?
Myślę, że jeśli będę miał brata, to damy mu na imię Mikołaj!
24
?
Szlak Kopernikowski
Szanowni Państwo, Mikołaj Kopernik jest najsłynniejszym mieszkańcem naszego regionu, dlatego pamięć o nim zachowujemy i rozwijamy na różne sposoby. Szczególnie widoczne jest to w roku 2023 – Roku Mikołaja Kopernika, upamiętniającym 550. rocznicę urodzin i 480. rocznicę śmierci tego wybitnego uczonego. Komiksowy przewodnik historyczno-kulturowy Wędrówki z Mikołajem Kopernikiem to kolejny sposób przybliżania i promowania – w atrakcyjnej formie – Jego postaci i dokonań, a także zaproszenie do odwiedzenia turystycznego Szlaku Kopernikowskiego. Jestem przekonany, że dzięki takiej właśnie formie wiedza o życiu wielkiego astronoma na Warmii, o historii i dziedzictwie kulturowym naszego regionu, dotrze do szerokiego grona odbiorców w każdym wieku. Zapraszam do czytania i oglądania.
Braniewo
Tolkmicko
Frombork
WOJEWÓDZTWO WARMIŃSKO-MAZURSKIE
Pieniężno Orneta
Elbląg
Lidzbark Warmiński Dobre Miasto
WARMIA
Marcin Kuchciński Marszałek Województwa Warmińsko-Mazurskiego
Olsztyn Olsztynek Nowe Miasto Lubawskie
Lubawa
Kurzętnik
Scenariusz: Joanna Korzeniewska Rysunki: Jarosław Korzeniewski
Wydawca: Towarzystwo Naukowe Pruthenia www.pruthenia.pl
Druk: Janter ISBN 978-83-963971-0-2 Wydanie 1, Olsztyn 2023 Nakład: 250 egz.
Zadanie publiczne współfinansowane ze środków Samorządu Warmińsko-Mazurskiego na podstawie umowy nr KE.165.2023/EK.
Mikołaj Kopernik (1473-1543) Wybitny uczony, ekonomista, lekarz, humanista, astronom, twórca teorii heliocentrycznej, którą opisał w księdze wydanej pt. „O obrotach sfer niebieskich”. Żył 70 lat, z czego ponad 40 spędził na Warmii, stanowiącej wówczas część Prus Królewskich wchodzących w skład Korony Polskiej. Mikołaj Kopernik urodził się w Toruniu w 1473 r. Po śmierci ojca jego rodziną zaopiekował się wuj Łukasz Watzenrode, biskup warmiński. Dzięki jego pomocy Mikołaj studiował w Krakowie (sztuki wyzwolone) oraz we Włoszech: w Bolonii (prawo) i Padwie (medycynę), odbył praktykę w kancelarii papieskiej w Rzymie i zdobył tytuł doktora prawa kanonicznego w Ferrarze. Także dzięki staraniom wuja uzyskał funkcję kanonika warmińskiego. Po osiedleniu się na Warmii w 1503 r., przez kilka lat zamieszkiwał w zamku w Lidzbarku Warmińskim, gdzie pełnił funkcje osobistego sekretarza i lekarza biskupa. Wykonując te obowiązki, uczestniczył w zjazdach stanów pruskich i innych wydarzeniach politycznych. Równolegle prowadził badania astronomiczne, opracowując zarys teorii heliocentrycznej, który przedstawił w „Komentarzyku”. Choć wuj upatrywał w nim swojego następcę, Kopernik opuścił jego dwór w 1510 r. i przeprowadził się do Fromborka, gdzie objął ważne urzędy w kapitule warmińskiej. Pracę administracyjną łączył z pasją astronomiczną. Prowadzone obserwacje posłużyły mu m.in. do prac nad reformą kalendarza juliańskiego, do których zaprosili go uczestnicy soboru laterańskiego w 1513 r. W latach 1516-1519 i 1520-1521 Kopernik mieszkał w zamku w Olsztynie, pełniąc urząd administratora dóbr ziemskich kapituły warmińskiej. Do jego obowiązków należało m.in. zasiedlanie wsi nowymi osadnikami. Na zlecenie kolejnego biskupa warmińskiego Fabiana Luzjańskiego w 1517 r. opracował rozprawę o reformie pieniądza, której ostateczną wersję dwa lata później zatytułował „Zasady bicia monety”. Zanim przyszedł czas powrotu do Fromborka, Kopernik przygotował Olsztyn do obrony przed Krzyżakami, z którymi wojna rozgorzała na przełomie 1519 i 1520 r. W następnych latach pełnił kolejne ważne urzędy z ramienia biskupstwa i kapituły, a równolegle dopracowywał swoją teorię naukową, opisując wyniki badań w księdze „O obrotach”. Po wielu perturbacjach została ona opublikowana drukiem w 1543 r. – roku śmierci astronoma.
Mikołaj Kopernik, będąc najsłynniejszym mieszkańcem Warmii, został upamiętniony w regionie na różne sposoby. Przez miejscowości związane z jego życiem i działalnością poprowadzono turystyczny Szlak Kopernikowski. Właśnie tym szlakiem wędrują bohaterowie komiksu. Ale oprócz podróżowania w przestrzeni, w wyobraźni podróżują także w czasie, aby dowiedzieć się, czym Kopernik zajmował się w poszczególnych miejscach kilka wieków temu. A Was zapraszają, abyście towarzyszyli im w tych Wędrówkach z Mikołajem Kopernikiem.
Oficyna Wydawnicza
PRUTHENIA ISBN 978-83-963971-0-2
Wędrówki
z Mikołajem Kopernikiem
Komiksowy przewodnik historyczno-kulturowy
Jarosław Korzeniewski Joanna Korzeniewska