TUSSEN TWEE VUREN
‘Tussen twee Vuren’ is opgedragen aan al die Papua, Molukse en Indische moeders en vaders, die land en geliefden verloren en gebukt gaan onder verdriet. Die er, ondanks alles, voor hun kinderen het beste van maakten, zoals Karel Becking en Stans Marks, mijn ouders. Het is ook een ode aan alle veteranen, met name de Indië- en Nieuw-Guinea veteranen zoals Dick van Geffen en Leo Piek, de redders van mijn moeder. Aan hen danken wij ons leven in dit paradijs. Erik Becking.
1
Bij de omslag. Het meisje is Stans Marks, zij showt haar nieuwe jurkje, gekregen van Oom Leo en Oom Dick, twee dagen na haar redding. De soldaat achter de bren is Karel Becking, vlak voordat hij, na acht jaar oorlog, door twee kogels werd getroffen. Op de achterkant hun kinderen op de laatste dag in hun geboorteland. Onderzeeër de Hr. Ms. Zeeleeuw ligt in de baai van Manokwari. Het omslagschilderij is van Coen Robert Kokkelink.
Dankwoord bij de tweede druk. Een pandemie maakte presentaties onmogelijk… de marketing verliep dramatisch... gelukkig verkocht het boek zichzelf en kreeg ik voor een tweede druk de kans om zaken toe te voegen, weg te halen of te verbeteren. Zonder hulp lukte dat niet en daarom wil ik mijn echtgenote Bellona bedanken voor haar raad, daad en geduld. Annemarie Becking, bedankt voor de schema’s en kaarten. Mia Lahaye-van der Kam bedank ik voor haar ‘woordenboek’ en Carel Banse voor de opzet en het onderhoud van mijn website www.opapoea.nl. Hartelijk dank.
2
Erik Becking
TUSSEN TWEE VUREN Avonturen van een grote Indische familie in Nederlands-Indië, Nieuw-Guinea en een barakkenkamp in Rotterdam.
Uitgeverij Opapoea Leeuwarden 2021
3
Uitgegeven door: Uitgeverij Opapoea KvK nummer: 77951999 Website: www.opapoea.nl
Eerste druk, juni 2020 Tweede druk, augustus 2021 Copyright © Erik Becking, 2021 © Auteur: Erik Becking © Omslagfoto: Coen Robert Kokkelink © Omslagontwerp: Annemarie Becking-Galetzka Druk- en bindwerk: Probook, Utrecht Website: Carel Banse ISBN 978 90 903317 1 3 NUR 402
Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevens-bestand, en/of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen, of enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van Uitgeverij Opapoea, Leeuwarden.
4
Inhoud Colofon (4) Voorwoord Coen Kokkelink (6) Inleiding (7) Familie-overzicht (8) I Tempo Doeloe (9) Becking voor de oorlog - Batavia seint Berlijn in Sindanglaya. Marks voor de oorlog(38) - Stans Marks - Tussen twee vuren. II Hel van Nippon (61) Indië stort ineen - Laurens Becking wil Jap bestrijden - Karel Becking (75) Bertus Marks (91) - Stans wordt Suharti (107) - Concentratiekamp Ambarawa - Bert Marks POW in Japan (152) - Bert terug naar Java. III Broederoorlog (161) Vrede in Ambarawa? - Bert is dood?- Leo Piek schiet te hulp (202) Deportatie Marksen - Dick van Geffen schiet te hulp - Tukitjo redt soldaat Leo Piek (232) - Stien overlijdt (251) - Weeshuis Kebon Polo - Foeriers redden kinderen - Hereniging met vader - Leo Marks ontsnapt aan TNI Karel Becking ontmoet Dolf en Rudi (317) - Karel terug op Java - Gadja Merah Fred - Corrie Mes - Drama kerstavond 1946 - Eerste Politionele Actie - De afrekening (395) - Karel delft onderspit - Terug naar Medan IV Nieuw-Guinea: Thuisland van de Indo’s (439) Karel in Manokwari - Marks door het oog van de naald - Karel ontmoet Stans - Huwelijk en Erik – Richard - Millie en Bento - Gerda - Papoea Vrijwilligers Korps - De Morgenstervlag - Jeane - Vlucht uit het paradijs. V Barakken Rotterdam (595) Adoe, wat koud! - Kamp Dorpslaan - Elfstedentocht - Ondertussen op Nieuw-Guinea – PVK – Stans elektroshocks - Charles - Een nieuw leven? Slot (660). Betekenis Maleise en Japanse woorden (661)
5
Voorwoord Coen Robert Kokkelink De oorlogsjaren in Nederlands-Indië en de jaren erna hebben diepe indruk op Erik gemaakt en hun sporen nagelaten. Op een gegeven moment heeft hij zijn familieverhaal doorgebladerd en besloten het boek ‘Tussen twee Vuren’ te schrijven. Het is zijn eerbetoon aan diegenen die hij een warm hart toedraagt en voor wie hij veel respect heeft. Hij betuigt eerbied aan hen die onder de oorlog hebben geleden en aan hen die hun leven hebben gegeven, zodat hij in vrede kan bestaan. Erik’s vader Karel Becking heeft een belangrijke rol gespeeld. Na de overstap van het KNIL naar de KL kwam Karel als Groepscommandant naar Manokwari (Voormalig Nederlands-Nieuw-Guinea) en het is in deze stad dat Erik werd geboren en zijn jeugd tussen de Papua’s heeft doorgebracht. Zijn vader leerde mijn vader Maurits Kokkelink kennen en zij werden goede vrienden. Op advies van mijn vader koos Karel voor een leven op NieuwGuinea en zei de KL vaarwel. Omdat Manokwari een belangrijk hoofdstuk is in zijn leven, heeft Erik hier in zijn boek veel aandacht aan besteed. Zelf ben ik ook geboren in Manokwari en als kind van Nieuw-Guinea beschouw ik dit eiland als ‘Mijn paradijs.’ Ik kan dan ook goed begrijpen en voelen wat Erik bedoelt en voelt als hij het in zijn boek heeft over ‘Vlucht uit het paradijs.’ Na het lezen wordt het U duidelijk waarom Erik dit boek de titel ‘Tussen twee Vuren’ heeft gegeven. Coen Robert Kokkelink.
6
Inleiding Aanvankelijk was een informatiebron voor verwanten mijn doel, maar de actualiteit noodde tot een bredere opzet, waarbij de ware, complete, complexe Nederlands-Indische geschiedenis, inclusief Nieuw-Guinea, wordt geschetst. De regering wil namelijk de geschiedenis herschrijven en ons de schuld voor het Indië-drama in de schoenen schuiven, zodat de echte verantwoordelijken, de politici, vrijuit gaan. Het was immers de Nederlandse regering die, na de Proclamatie van de Onafhankelijkheid door Sukarno op 17 augustus 1945, zich niet neerlegde bij dit feit, maar troepen stuurde om haar rijke kolonie, haar cash-cow, terug te winnen. Daarmee is zij verantwoordelijk voor de peilloze ellende van miljoenen onderdanen. Tot de actualiteit behoort ook de nog immer slepende ‘Back-pay kwestie’, waarbij vrijwel alle Indië-slachtoffers en hun kinderen, die in armoede opgroeiden, ‘ONGEKEND ONRECHT’ is aangedaan. Dit verhaal zet het onterechte beeld recht, dat Indo’s het kolonialisme zouden omarmen, terwijl zij juist begrip hebben voor de vrijheidsstrijd van het volk waarvan zij deel uitmaken. Voor hen was de Indonesische Onafhankelijkheidsoorlog niet simpel ‘Wit tegen Bruin’, maar, vanwege de verwevenheid met beide kanten, zeer verwarrend. Het was een bloedige broederstrijd waarin familieleden tegenover elkaar stonden, en ieder constant werd gekweld over de juistheid van zijn eigen keuzes. Het boek is gebaseerd op eigen herinneringen, ‘oral history’, egodocumenten en archiefonderzoek. Er komt veel ellende en lijden in voor, maar ook humor, heroïsme, liefde, incasseringsvermogen en een niet kapot te krijgen Indo-optimisme. De taal was sterk aan verandering onderhevig en om verwarring te voorkomen wordt zoveel mogelijk de laatste spelling aangehouden. Personen en plaatsen worden wél bij hun dán geldende naam genoemd. Zo zijn mijn moeder Stans en ooms Leo, Dolf en Guus dezelfde personen als Suharti, Tukitjo, Sunarto en Sjugito. En Hollandia, Kota Baru, Sukarnopura, Djajapura en Jajapura één en dezelfde stad. Ik dank U voor de interesse en wens U veel leesplezier. 7
Familie-overzicht Erik Becking
8