OpNieuw is het tijdschrift voor de wijk Nieuwmarkt Lastage, door en voor buurtbewoners. OpNieuw wordt gratis huis aan huis verspreid in het gebied dat begrensd wordt door Geldersekade, Uilenburg, Zwanenburgwal, Staalkade, en ‘s Gravelandsveer, Kloveniersburgwal en Nieuwmarkt en op het Oosterdokseiland.
Deze uitgave wordt mede mogelijk gemaakt door Stadsdeel Centrum en de Koninklijke Nederlandse Akademie voor Wetenschappen.
VOORPLAAT
Heleen van Deur
ACHTERPLAAT
Nanny Kok
AAN DIT NUMMER WERKTEN MEE:
Suze Commandeur, Peter Commandeur, Dunya, Els Corporaal, Sati Dielemans, Cliff van Dijk, Jan van Eijck, Koos, Pip Farquharson, Roos Hendriks, Nanny Kok, Greet van der Krieke, Merel Ligtelijn, Marco Bonarius, Myra de Rooy, Edwin Schölvinck, Alf van der Vliet, Fien Volders, Koen Vollaers, Herman Vuijsje.
BEZORGERS
Maud van der Baan, Marie-Laurence van Asperen de Boer-Eichholtz, Beiki Bakker, Mieke van Beeren, Mariken de Goede, Johanneke Guldemond, Kim van Haaster, Lea Israels, George Janszen, Nico de Jong, Robbert Jonkheer, Machiel Limburg, Marte Meijer, Evelien van Os, Hedwig Paesbrugge, Gertrud Pijnenburg, Hanneke Prins, Hans Puts, Dymph Rutten, Elena Simons, Ria van Teeffelen, Cees Tijsen, Alf van der Vliet, Barbara Wichers Hoeth.
Slecht bereik, traag wifi, verbinding valt regelmatig weg? jnc-ict is gespecialiseerd in het installeren, verbeteren en uitbreiden van wifi voor particulieren en bedrijven.
jnc-ict
Jonathan Cohen www.jnc-itc.nl
Jonas Daniel Meijerplein 36 020-672 4732 / 06-2506 45567 info@jnc-itc.nl
Vitamin Advice Shop
Bij ons vind je het beste en grootste assortiment voedingssupplementen en natuurlijke cosmetica.
Kom langs en laat je adviseren!
Nieuwe Nieuwstraat 47, 020 427 47 47 info@vitaminadviceshop.nl
www.vitaminadviceshop.nl
Het nooit vertelde verhaal
Tjibbe van der Ploeg
(1948-2021)
Donatie
Wij hebben 75 euro ontvangen van de Open Ateliers Nieuwmarkt. Waarvoor onze hartelijke dank!
14 Uitwisseling — Fien Volders
19 Aprilfeesten
20 Emma Kinderziekenhuis — Oproep
20 Stadsdeelverkiezingen
20 Centrum Begroot
21 Recht en techniek — Peter Commandeur
24 Dunya
Heleen van Deur
Interview
‘Opeens moest ik mee’
Herman Vuijsje
25 David verslaat Goliath — Jan van Eijck 27 Groenmarkt
Traditioneel Chinees Geneeswijze: Tuina massage, kruidenbehandelingen, acupunctuur, en nog veel meer!
Vragen en reserveren:
Adres:
Website:
020-7723536 / 06-42850388
Dr. Zhi Xiong Li & Dr. Sau Ying Liu
Sint Antoniesbreestraat 74 1011 HB, Amsterdam www.mercytcm.nl
BEHANDELINGEN KOMEN EVENTUEEL IN AANMERKING VOOR TERUGBETALING DOOR DE ZORGVERZEKERING
De hele buurt weet inmiddels wel dat je lekker kunt eten bij Captein & Co en dat het er gezellig is. Wil je eens geen buurtgenoten zien, bezoek dan ook eens ons filiaal in Zuid-India!
Uw voeten zijn in goede handen bij medisch pedicure Helma Corine
Studio Floor de Haan, Koningsstraat 2 Ook voetreflexmassage en fytotherapie Voor een afspraak: tel. 06-57749399
TUSSEN HEMEL EN AARDE
In 2022 wil AVWS-artworks in NDSM-fuse de kunstinstallatie TUSSEN HEMEL EN AARDE opbouwen
In verband hiermee zijn wij op zoek naar een ervaren freelance PR medewerker
Heb je interesse? Neem dan contact op met Alida Verheij 123alida.v@gmail.com of bel 06-521 068 98
06 54 22 65 49
Op weg naar de Nieuwmarkt werp ik, zoals waarschijnlijk veel buurtbewoners, altijd even een blik op de etalage van Verglheden: het kleine antiquariaat in de Koningsstraat, met die prachtige weemoedige naam.
November vorig jaar zag ik vanaf de overkant dat de etalage van Verglheden na lange tijd weer nieuw was ingericht. De boeken van W.F. Hermans hadden er inderdaad wel erg lang gelegen, schoot door mijn hoofd. Groot was de schok toen ik zag dat de etalage dit keer het verdrietige en onverwachte nieuws bracht van het overlijden van eigenaar Tjibbe van der Ploeg. Tjibbe is op 14 november 2021 na enkele maanden ziekte overleden.
Zelfs voor een buurtbewoner die af en toe een boek kocht bij Tjibbe, voelt zijn overlijden als een groot gemis. Een vertrouwd gezicht om Tjibbe in sportieve wandelkleding, vaak op gezonde sandalen, aan de overkant van de Krom Boomssloot naar de winkel te zien snellen. Of hem ergens anders in de Nieuwmarktbuurt toevallig tegen te komen. De mooie etalages, waar ik altijd naar uit keek. Over de wisselingen van de seizoenen, over vogels, over God, oorlog, vakantie, of over het uitvliegen van zijn dochter. De zoektochten samen langs de schappen als ik iets specifieks zocht, zoals een Braziliaanse auteur voor een vriend die naar dat land ging emigreren. Mooie gesprekjes bij zijn tafeltje achterin de winkel, over boeken en muziek, met deze immer rustige, aardige en zachtmoedige man.
In 1984 kwam Tjibbe, toen pedagogisch medewerker aan de UvA, met zijn gezin in het pand aan de Koningsstraat 35 wonen. De benedenruimte aan de voorkant fungeerde als een halletje, er stond ook een boekenkast. Daar stond een deel van de boekenverzameling van Tjibbe. Hij verzamelde met name kinderboeken, maar was ook erg geïnteresseerd in de Eerste Wereldoorlog, filosofie en pedagogiek. Af en toe stonden er mensen naar die boeken te kijken, ze belden aan: “Is dit een boekwinkel, verkoopt u boeken?”. Hiermee ontstond het idee een eigen boekwinkel te beginnen. Wel vond Tjibbe het in het begin heel moeilijk als mensen daadwerkelijk een boek kochten. Wéér een goed boek dat hij nu moest gaan missen. Allengs werd het makkelijker om de eigen boeken te verkopen. Maar nu moest zijn vrouw Lineke háár boeken met hand en tand verdedigen!
Op zijn vijftigste verjaardag, in 1998, heeft Tjibbe de winkel officieel geopend. Hij was minder gaan werken
bij de universiteit, had inmiddels een avondopleiding tot boekhandelaar voltooid en hij wilde veel tijd doorbrengen met zijn kinderen. De winkel kreeg het gele bord met – na lang broeden - de prachtige naam, Verglheden. Die paste goed bij Tjibbe: het verglijden van de tijd. De dingen die er zijn en die weer voorbijgaan. Oude boeken, die in het heden van belang zijn. Recente boeken, die soms over het verleden gaan. Uit de mode geraakte boeken, die later weer in de mode komen.
De etalages van de winkel stelde Tjibbe vanaf het begin met veel zorg en creativiteit samen. Mooie selecties boeken rond een bepaald onderwerp, die duidelijk zijn smaak weerspiegelden. Hij vond het erg leuk om elke keer een nieuw thema te verzinnen. Vaak met een knipoog. En vaak zonder bestsellers. Tjibbe sprak via zijn etalages. Zoals die keer dat hij voor een supervisie-opleiding een essay moest schrijven. Zijn docente woonde in de buurt. Zij stelde hem voor om zijn opdracht af te ronden met een etalage. De opdracht werd met glans voltooid. Regelmatig lagen er kaartjes van buurtbewoners in de bus: “Wat heeft u weer een prachtige etalage!”.
Nadat Tjibbe zich aan had gesloten bij Boekwinkeltjes. nl, werden meer en meer boeken online besteld. Maar Tjibbe vond het het allerleukste om mensen in de winkel te hebben en met ze in gesprek te zijn. Verhalen te horen en te vertellen. Over boeken en naar aanleiding van boeken. Mensen uit het hele land kwamen daarom hun boeken toch vaak persoonlijk afhalen in Amsterdam. Ook hield Tjibbe van het snuffelen naar boeken op rommelmarkten en in kringloopwinkels. Wel alleen goede boeken, in goede staat. Ze moesten er goed uit zien. Tot het einde toe, ook nog tijdens zijn ziekte, ging Tjibbe voor zijn grote passie dagelijks naar het Waterlooplein of naar zijn winkel, Verglheden.
Ik zal Tjibbe missen. Vooral ook omdat hij met zijn mooie antiquariaat zo duidelijk deel uitmaakt van de Nieuwmarktbuurt. Een plek en leefomgeving waar men elkaar kent en de intimiteit en het persoonlijke van een dorp kan combineren met het leven in een stad. Ik wens zijn familie en vrienden veel sterkte.
Marko Bonarius
Heleen van Deur
TEKST: SATI DIELEMANS / FOTO’S: ALF VAN DER VLIET
Heleen van Deur ontvangt me in een prachtige hoge ruimte, een achterkamer met een hoog plafond en rustig licht. Via een raam kijk je uit op de lichthof en, door de voorkamer heen, naar een Amsterdamse gracht. De ruimte straalt rust uit, maar is toch verbonden met de omgeving. Er staat een grote tafel en langs de wanden, in kasten en op de schoorsteen, staan haar werken uitgestald. Werken met een zachte, geheimzinnige uitstraling. Zacht omdat ze veel werkt met papier, textiel, draad en losse vormen. Geheimzinnig omdat je niet meteen weet waar je naar kijkt. Het werk nodigt uit om dichterbij te komen, om je
Vanwaar die titel: Geheimen?
“In een gesprek met Willy bleek dat dit een onderwerp was dat ons beiden bezighield. Het idee dat geheimen een goede functie kunnen hebben. Dat je niet alles hoeft prijs te geven aan de openbaarheid”, zegt ze. “Geen geheimen in de zin van iets onderdrukken dat pijn doet. Wel in de zin van ruimte bieden aan geheime verlangens, dagdromen, ideale beelden van de wereld of jezelf. We hebben als mens soms behoefte om onze geheimen te bewaren, om het leven af te sluiten met onze geheimen intact. Eerder al maakte ik enkele ‘gesloten boeken’ die dat verbeeldden. Die spraken mensen erg aan. Het raakt blijkbaar aan een gevoel dat mensen herkennen.”
Je hebt ook een serie gemaakt met als titel: Briefgeheimen. Hoe is die tot stand gekomen?
Heleen: “In 2012 heb ik Stadsdorp Nieuwmarkt opgericht met een aantal mensen. Via het Stadsdorp leerde ik Til kennen, een oudere dame uit de Nieuwmarktbuurt. Zij is 90 jaar geworden en toen ze overleed, liet ze een hutkoffer achter met dagboeken en andere papieren. Haar buddy Jim, die alle praktische dingen voor haar regelde en die ik kende omdat ik ook wel dingen voor haar deed, vroeg of ik de koffer wilde hebben, anders zou
erin te verdiepen. We praten onder andere over haar tentoonstelling Uit het stof gehaald die nu te zien is in de vitrines in de Sint Antoniesbreestraat en waarvoor een catalogus gemaakt is door Victor Levie en Rogier Fokke die te koop is bij Pantheon boekhandel. Ons gesprek begint met haar mededeling dat ze eindelijk, na twee jaar uitstel door corona, in het eerste weekend van april kan gaan exposeren in De Hallen samen met Willy Felice Smits, met de tentoonstelling Geheimen. “Daar ben ik zo blij om, die expositie was al zo lang gepland, nu komt het er eindelijk van.”
hij hem wegdoen. Ik heb die koffer toen meegenomen en die heeft hier een paar jaar op mijn kamer gestaan, zonder dat ik echt wist wat ik ermee kon of moest doen. Toen ik me er uiteindelijk in ging verdiepen, kwam ik erachter dat Til veel geheimen had bewaard in dagboeken en brieven. Daar heb ik kunstwerken van gemaakt waarmee ik die behoefte om dingen geheim te houden recht wilde doen. Dus heb ik stukken gemaakt die haar geheimen bewaren, door de teksten onleesbaar te presenteren in allerlei verschillende vormen. Daarmee is de nalatenschap van Til tegelijk zichtbaar gemaakt en verborgen gebleven.”
Je hebt lang als orthopedagoog en organisatiepsycholoog gewerkt, las ik op je website. Wat was het moment dat je dacht ‘ik wil alleen nog kunst maken’?
Heleen: “Ik heb altijd een verlangen gehad naar het maken van kunst. Ik heb in Nijmegen gestudeerd en in Amsterdam. Ik ben in 1981 naar Amsterdam gekomen en vanaf die tijd bezocht ik vaak het Stedelijk Museum. Bij het zien van kunst had ik altijd het gevoel dat er luikjes opengingen in mijn hoofd, dat ik een andere wereld ontdekte. En ik kreeg altijd het gevoel dat ik zelf iets wilde maken als ik daar rondliep. Toen vroeg ik eens aan een vriendin of zij dat ook had en het antwoord was nee. Dat
ben ik verder gaan onderzoeken bij andere vrienden en veel bleken dat nooit te ervaren. Dus toen wist ik dat dat iets van mij was. Dat gevoel bleef terugkomen. Ook in cursussen die ik gedaan heb, textiele vormgeving bijvoorbeeld, voelde ik die opwinding altijd. Maar ik hield ook van mijn werk met cliënten en ook van het systematische deel van mijn brein dat voor dat werk nodig was, bijvoorbeeld bij het professionaliseren van de jeugdzorg waar ik veel in heb gedaan. Bij het maken van kunst is een ander deel van de hersenen betrokken en die twee tegelijk gebruiken, vond ik lastig. In 2010 reisde ik naar Japan en daar heb ik veel inspiratie opge daan. Er kwam wat meer ruimte in het werk. En toen heb ik een serie beelden gemaakt.”
Op haar kast staat nog
met een Amerikaanse kunstenaar heb ik toen mijn eerste tentoonstelling gehouden. Ik weet het nog precies, op 17 december 2010 met de 3-d kalligrafie beelden. Er was die dag namelijk heel veel sneeuw en daarom waren er maar heel weinig bezoekers. Maar het was toch heel leuk en ik wilde steeds meer maken, terwijl ik er geen tijd genoeg voor had. Het niet kunnen tegemoetkomen aan het innerlijke verlangen om kunst te maken, daar werd ik chagrijnig van. Toen heb ik de knoop doorgehakt en me vanaf mijn 60e alleen nog op de kunst gericht.”
Waarmee begint het werken aan een kunstwerk voor jou?
Met de techniek, met een idee of nog iets heel anders?
Heleen: “Ik hou van de technische
kant. Vaak begint het met het materiaal, meer dan met het idee, maar niet altijd. Laat ik het zo zeggen, ik hou niet zo erg van heel conceptuele kunst, waarbij het idee belangrijker is dan het kunstwerk zelf. Dat maakt het werk minder belangrijk en dat spreekt mij niet aan.”
Ik vertel dat ik het werk met de scharen zag in haar tentoonstelling Uit het stof gehaald, in de vitrines van de Sint Antoniesbreestraat: een collectie scharen omwikkeld met zachte blauwe
vakmensen die veel handwerk doen, waarbij het vasthouden van de schaar natuurlijk pijnlijk wordt na een tijd. Het omwikkelen van die scharen met stof maakt ze zachter, alsof de kunstenaar in retrospectief hun werk wilde
Heleen reageert daarop: “Die wederkerigheid van kunst, het gesprek met de kijker, dat vind ik heel mooi. Ik stop er iets in, maar de kijker haalt eruit wat voor hem of haar relevant is. Het verrast me ook vaak wat mensen er in ontdekken en zien.”
“De tentoonstel-
randvoorwaarden, zoals de maat van de vitrines en een thema, omdat de opdrachtgever, Rogier Fokke graag
Victor Levie en Rogier Fokke heeft het verhaal eromheen aan betekenis
Ons huis op de Kloveniersburgwal was de aanleiding voor deze werken. Toen mijn man hier kwam wonen in 1982 zat hier stoffenhandel Elgeo
tentoonstelling te zien). Anna Wijmer woonde hier, samen met haar broer Pieter en haar zoon Jan Six. Zij had fengeschiedenis in mijn eigen huis kwam ik op het thema. Ik had mijn voet gebroken en ben toen veel gaan lezen. Toen kwam ik erachter dat het verhaal over de textielindustrie in de Nieuwmarktbuurt veel gelaagder was
Einde 16 eeuw, begin 17 eeuw had je in Amsterdam Sefardische Joden uit Portugal en Spanje en ook veel Askenazische Joden uit Oost Europa. Door de opkomst van de VOC en de katoen en zijde die zij meenamen en de kennis en handelscontacten van met name de Sefardische Joden, kwam er een bloeiende economie op gang. Maar toen het economisch slechter ging, werden de Joden uitgesloten van de gildes en mochten ze nog maar een paar beroepen uitvoeren. Veel Joden gingen toen noodgedwongen werken in de tweedehandskleding op markten en in de straathandel.
Ik kwam allemaal namen tegen van ambachten (tornster, blauwverver, knopenmaker en nog veel meer). Vooral de Joden werkten in die ambachten. Je had voor elk onderdeel van het productieproces een vak. Industrialisatie heeft dit allemaal overgenomen, maar vroeger waren dat allemaal verschillende beroepen. Die heb ik merendeels gevonden op de website www.beroepenvantoen.nl. Ik heb uit de ongeveer 60 ambachten die ik heb gevonden er 32 geselecteerd waarvan ik werken heb gemaakt. Ik heb gewerkt met tweedehandsmateriaal als eerbetoon aan die Joodse geschiedenis en ook omdat ik al heel lang mooie stoffen bewaarde die ik hiervoor kon gebruiken. Het werk over het ambacht blauwverven verwijst naar de recepten die in boekjes werden opgeschreven en zo geheim waren dat ze achter slot en
grendel werden opgeborgen. Ik heb er een papieren boekje van gemaakt met een slotje erbij om dat te symboliseren. Er zit zo veel liefde en verhaal in al die ambachten. Ik wil dat mensen dat weten. Waar komen al die dingen vandaan? Dat is een geschiedenis van heel veel mensenwerk, waar ook schoonheid in zit en verstilling.”
Ik vind dit werk heel ontroerend, maar er zit ook veel denkwerk en vakmanschap in. Kun je zelf nog ontroerd zijn door de dingen die je gemaakt hebt?
Heleen: “Ja, vooral bij de werken in de Sint Antoniesbreestraat, omdat ik bij het maken daarvan ook veel dacht aan die arme meisjes, en jongens ook natuurlijk, die zo hun best deden om met bijna niks iets moois te maken.”
Wanneer is een werk voor jou zelf goed genoeg?
“Als ik zelf vind dat het af is. Als dat niet zo is werk ik eraan door. En ergens is het nooit goed genoeg, omdat het nooit het ideaal bereikt dat je in je hoofd hebt. En soms weet je ook nog niet wat dat ideaal is. Ik wil iets maken waar ik zelf op val. Al weet ik niet altijd, of nog niet, wat dat dan is.”
Als voorbeeld vertelt ze over het werk Manuscript 1, dat bij haar op de schoorsteen staat. Het lijken twee bladzijden van een opengeslagen boek, met losse draden die eroverheen hangen. Maar het is geen boek om te lezen, want het bestaat uit repen stof die door elkaar geweven
Open Ateliers Nieuwmarkt
In 2019 waren er geen open ateliers omdat er geen bestuur was. Nu zit ik in het bestuur van de Open Ateliers Nieuwmarkt. In 2020 kon het niet doorgaan vanwege corona. In 2021 wel, net tussen de lockdowns door. En nu in 2023 weer. Ook voor de open ateliers kun je je opgeven voor een nieuwsbrief via www.ateliersnieuwmarkt.nl
De tentoonstelling Uit het stof gehaald is te zien in de Sint Antoniesbreestraat. Meer informatie over deze tentoonstelling is te vinden op: www.kunstencultuuramsterdamcentrum. nl en de catalogus is te koop bij
zijn, waardoor het onleesbare tekst is geworden.
Heleen: “Dit werk is geïnspireerd door mijn vriendin Margot. Zij heeft zeven jaar geleefd met ongeneeslijke kanker en ze was begonnen aan een boek met interviews van twaalf mensen die ook ongeneeslijk ziek waren. Met het interview dat ik met haar heb gehouden, werden het in totaal 13 interviews. Vanwege een terugval in haar ziekte was Margot bang dat het boek er niet zou komen. Toen heb ik besloten het boek te schrijven op basis van haar aantekeningen. Ik heb er thema’s uit gezocht en het boek geschreven. Margot heeft alles nog kunnen lezen en corrigeren. Het moest af want ik wilde dat het uitkwam tijdens haar leven. Toen het klaar was vond ik het moeilijk om weer kunst te maken. En toen heb ik van de drukproeven van het boek (Evenwichtskunstenaars) dit werk gemaakt. In het boek zijn de verhalen
Pantheon boekhandel.
De duo-expositie van Heleen van Deur en Willy Felice Smits is te zien op 1, 2 en 3 april in De Hallen, Hannie Dankbaarpassage 47, 1053 RT Amsterdam, www.dehallen-amsterdam.nl
Andere werken van Heleen van Deur zijn te zien via www.heleenvandeur.nl
Evenwichtskunstenaars
Over leven met ongeneeslijke kanker
Margot Scholte, Heleen van Deur ISBN: 978 90 469 06958
met elkaar verweven en vervlochten door de thema’s. Dat zijn technieken die ik in het kunstwerk ook heb gebruikt. Hier ben ik tevreden over, over dit ingetogen werk. Dat technieken van het boek en het kunstwerk overeenkomen, dat bevalt me. Het ziet er ook mooi uit voor mij. Gecompliceerd en toch eenvoudig. Het verhaal is niet belangrijker dan het werk, het valt ermee samen.”
Kun je nog even kort iets meer vertellen over Stadsdorp Nieuwmarkt?
“Ik ontmoette Jacques Allegro van Stadsdorp Zuid en ik was enthousiast over zijn verhaal, dat ging over ouder worden en zelf de regie in de hand nemen en houden, door een netwerk van mensen dat elkaar helpt, op basis van vertrouwen, zonder dat er geld in omgaat en zonder dat je altijd je kinderen om hulp hoeft te vragen. Dat sprak mij aan. Ook omdat ik bij mijn eigen ouders gezien heb, dat je inert kunt worden als in een verzorgingshuis alles voor je gedaan wordt en je niets meer zelf hoeft te doen. Het idee dat je zelf kiest wie je om hulp vraagt en dat je zelf ook hulp kunt aanbieden, spreekt me veel meer aan. En dat blijkt voor veel mensen zo te zijn, want er wordt veel meer hulp aangeboden, dan gevraagd. De activiteiten die Stadsdorp organiseert zijn erop gericht om mensen te leren kennen, de hulp is vrijwillig en gebaseerd op wederkerigheid, zonder dat het een directe ruil hoeft te zijn en alles is kosteloos. Ik zit nu niet meer in de organisatie, maar ik vind het nog steeds fijn dat het er is. Er is een website: www.stadsdorpnieuwmarkt.nl en je kunt je opgeven voor een nieuwsbrief om op de hoogte te blijven van de activiteiten. ”
Het nooit vertelde verhaal
De koffer van Willy Breurken, NSB’er
DOOR MEREL LIGTELIJN
Ooit moest de zolder van Nieuwe Hoogstraat 3 zijn geheim prijsgeven. Toen Peter Dorren daar in de zomer van 1994 een houten schot wegsloeg om in zijn huis meer bergruimte te creëren stortte er een object naar beneden, verstopt onder de nok van het dak: een koffer vol persoonlijke herinneringen aan het persoonlijke en NSB-verleden van fotografenechtpaar Willem Steinmetz en Willy Breurken. Peter, die daar na mij was komen wonen, meende dat ík als journalist allicht wel iets met die relikwieën kon? Goede voornemens te over, maar de boel belandde in mijn kelder. Tijdgebrek, terughoudendheid inzake de materie. 26 jaar lang keek ik er amper naar om.
De inhoud van de koffer vormt mede aanleiding om onderbelichte of nooit vertelde verhalen over WOII onder de aandacht te brengen waarop wij reeds stuitten of nog zullen stuiten op onze zoektocht naar de levenswandel van het echtpaar.
In 2020, tijdens de lockdown, dook ik er eindelijk in. Een aangrijpende verzameling. Brieven uit opvangkampen, een kinderschoentje, een brilletje, een versleten portefeuille, en onder andere Musserts Voor Volk en Vaderland uit 1937 en andere ‘vakliteratuur’, insignes van de Schützpolizei Berlin en Oberschütze, en correspondentie met de beruchte Waffen SS’er en amateurbokser Jan Olij. Toen mij najaar 2020 de tweede ronde ter ore kwam van de Open Oproep 75 jaar Vrijheid van het Mondriaan Fonds, heb ik een aanvraag ingediend. Nu deze is gehonoreerd, zet ik het onderzoek voort dat moet uitmonden in in ieder
geval een podcastreeks, samen met Raoul Bakker, een boek en een lezing en/of mini-expositie in werkplek Stadszwanen begin mei dit jaar.
Willy en Willem, wie waren zij?
De Amsterdamse Willy Breurken (1915-2002), geboren op de Reguliersdwarsstraat 11 (?), was leerling-fotografe bij Willem Steinmetz (1877-1946), fotograaf en vakhandelaar op de Oude Hoogstraat 6 (nu De Grote Tas). Ze trok bij hem in. In 1937 verhuisden ze naar Haarlem-Noord, trouwden en openden op Rijksstraatweg 276 een tweede foto- en filmzaak: Steinmetz had al op nummer 14 sinds ’31 een winkel, later overgenomen door Fokkelman, familie. De twee kregen een zoontje, Kleine Wim, blind of slechtziend geboren, die jong overleed (1941). Het verdroogde leren schoentje met glanzend knoopsluitinkje, in de koffer, moet van het kereltje zijn geweest.
Willy en Willem zouden hebben behoord, aldus een achterklein-
zoon, tot de vele zogeheten ‘lichte gevallen’ in de kleine middenstand die sterk overtuigd waren van het nationaalsocialistisch gedachtegoed. Blijkens tribunaalverhoren voor het arrondissement Haarlem kort na de oorlog stonden de twee, maar vooral Willy, in Haarlem-Noord te boek als fervente NSB’ers. Ze droegen speldjes, bezochten politieke vergaderingen, hingen affiches aan de ramen. Willy dweepte met Mussert en Hitler. Droeg een hakenkruis, colporteerde met Volk en Vaderland, was lid van de vrouwenorganisatie NSB, van het Economisch Front, en zong luidkeels
Steinmetz en Breurken
Hou Zee-liederen op straat en thuis. Vóór en in de oorlog werkten zij veel voor de Duitsers en nationaalsocialistische organisaties. Steinmetz ontwikkelde onder andere oorlogsfilms. Pure propaganda dus. Hij zou daarvan nog wat hebben achtergehouden - waar is dat alles gebleven? Pas in 1942 werden beiden lid van de NSB: ‘angst voor het communisme’ zou hun drijfveer zijn geweest.
Vlucht naar Duitsland
Maandagavond 4 september 1944 meldde de Nederlandse minister-president Gerbrandy vanuit Londen op radio Oranje dat geallieerde troepen de Nederlandse grens waren overgestoken. Hierop ontrolde zich een stroom van emoties en geruchten over het land, paniek veroorzakend onder Duitsers en nationaalsocialisten. In Haarlem dromden de mensen samen op straat om de bevrijders te verwelkomen, NSB-burgemeester Plekker maakte dat ie weg kwam. Willy en Willem pakten hun koffers en vluchtten op ‘Dolle Dinsdag’ 5 september met tienduizenden andere Duitsgezinden en collaborateurs halsoverkop naar Duitsland, alle inboedel achterlatend, later geconfisqueerd door derden. Bij de NSB lag al sinds een jaar een geheim evacuatieplan klaar. Het reguliere treinverkeer werd stilgelegd om de voor de vlucht gevorderde treinen te kunnen laten rijden. Of Willy en Willem wisten waar ze naartoe gingen, of ze er een stem in hadden, het is onbekend. De twee belandden in Verden a/d Aller, Noordoost-Duitsland, aan de Lüneburger Heide. Auke Damhof, een Nederlander uit het Duitse Kleve, was NSB-contactpersoon in het gebied. Hij klaagde bij het hoofdkwartier van de SS en SD over de mentaliteit van de vluchtelingen: ‘roddelaars, laag-opgeleiden die voor eigen gewin NSB’er waren’, zonder nationaalsocialistische idealen. Aangezien zich
in Willy’s verstopte koffer vele nazi-insignes bevonden, doemt de vraag op of Willem Steinmetz zich in die periode bij de SS had aangemeld. Lijkt niet aannemelijk. Hij was al eind 60, te oud. Sommigen kregen bij wijze van ere-onderscheiding een SS-rang, maar dan moest je belangrijk zijn. Hoe Willy aan de insignes kwam is onduidelijk, wellicht waren het giften. Tijdens de tribunaalverhoren heeft Steinmetz SS-betrokkenheid altijd ontkend; hij beweerde echter ook geen kinderen te hebben, terwijl zijn dochter, van zijn eerste vrouw Johanna Zweegman, de volwassenheid toch al had bereikt.
Wat Willy Breurken en Willem Steinmetz in Verden ondernamen en waar en hoe zij woonden, in kampen of bij particulieren, dat moet onderzocht. Sommige vluchtelingen gingen werken in de oorlogsindustrie, anderen op het land. Of ‘hingen maar wat rond’, tot ergernis van Duitsers die vonden dat hun Nederlandse volksgenoten door te vluchten hun land en politieke overtuiging hadden verloochend. Maar de Lüneburgischer Anzeiger verwelkomde de ‘verjaagde’ Nederlandse gasten en verwees naar het gedeelde Groot-Germaanse erfgoed met Rembrandt en Rubens als cultuurdragers. “Tussen Nederland en de Nederfranken en Nedersaksen in Oost-Hannover bestaat bloedverwantschap, bovendien spreken wij allemaal ‘dezelfde taal’, het plattdütsch.”
Terug naar Nederland
Vanaf begin 1945, toen delen van Nederland waren bevrijd, stuurden de Duitsers de eerste Nederlanders per trein terug, naar Groningen en Drenthe. Willem Steinmetz vertrok in februari, en werd op 25 april gearresteerd in Ter Apel. Als staatsgevangene werd hij ondergebracht in
Westerbork, dat bevrijd was sinds 12 april: er zaten toen nog slechts 900 Joden, de rest was ‘doorgetrechterd’ zoals Jacques Presser schreef, naar de gaskamers en vuurpeletons in Polen. Ook Willy belandde daar op 27 april, opgepakt in Emmer-Compascuum. Hoe de situatie in het kamp was op dat moment dient nader te worden bekeken, maar Steinmetz werd eind april overgeplaatst naar het opvangkamp voor politieke delinquenten Koudenhorn te Haarlem, waar hij 9 maanden later stierf. De twee zouden elkaar niet meer zien. Willy belandde uiteindelijk via de opvang Duinrust te Overveen in kamp Duin en Bos, Bakkum. November 1947 werd ze formeel weliswaar buiten vervolging gesteld, ze zou haar straf afdoende hebben uitgezeten, toch kwam ze niet op vrije voeten. Vrienden en familie spreken, blijkens brieven in de koffer, hun verbazing uit dat Willy langer dan anderen in hechtenis bleef.
NSB’er in rode buurt
In 1949 komt Willy vrij uit Bakkum, en gaat werken als huishoudster bij weduwnaar Hermanus van den Bergh (1900-1969) en diens zonen, op de Nieuwe Hoogstraat 3-II, later mijn woning. In 1952 trouwen ze en krijgen samen een zoon. De koffer, de tastbare herinnering aan haar vorige leven, verstopt zij op zolder. Volgens een nazaat, al hebben we lang niet iedereen kunnen opsporen, zou Hermanus - een marktkoopman, fietsenmaker en winkelier in de Nieuwe Hoogstraat- nooit van haar NSB-verleden hebben geweten, en kwam dit de rest van de familie pas ter ore toen een van haar stiefzonen, de
enige die ooit bij toeval iets over Willy’s verleden had opgevangen, erover begon op haar begrafenis in 2002. Hoeveel geheimen kan een mensenhart dragen? Of wist haar Hermanus, communist in hart en nieren, er wel degelijk van en zweeg hij uit liefde voor haar, of voor de lieve vrede?
De Nieuwe Hoogstraat behoorde tot het hart van de Jodenbuurt. Voor de oorlog vond je er veel textielwinkels en handelaren in stoffen, vodden, maar ook in hout, diamanten, ijzer, metalen. Na de oorlog bleef de textielhandel weliswaar bepalend voor de buurt, maar was amper tot niet meer in joodse handen. Had Willy vóór de oorlog kennissen, vrienden, familie in die buurt? Dronk ze met Willem wel eens wat bij hotel Hiegentlich, Nieuwe Hoogstraat 9-11? 1? Hermann Hiegentlich en zijn echtgenote werden vermoord in Auschwitz. Kende zij het jonge stel Liesje Isaacs en Heijman Meijer, toen leeftijdgenoten op Nieuwe Hoogstraat 19-I, wat is er met hen gebeurd? Het Nieuw Israelitisch weekblad, maart 1949: ‘Alles wat er aan woonhuizen was in die buurt had geleden, was afgebroken. Keek je in een huis, dat niet geheel onbewoonbaar was, dan zag je vreemde gezichten, mensen die je daar nooit had aangetroffen. Wat er nog aan leven was, had geen band meer met het heden.’ De naoorlogse sociale cohesie in de Nieuwe Hoogstraat en omgeving, een buurt met uiteenlopende politieke signaturen maar vooral rood, moet hecht zijn geweest, ondanks of misschien juist door de in alle opzichten ontwrichtende oorlog. Manoeuvreerde Willy daar, altijd onberispelijk
Nieuwe Hoogstraat 3, juni 1959 (Beeldbank Stadsarchief Amsterdam)
Huwelijk met Hermanus Uit het archief van R. van den Bergh
gekleed en niet op haar mondje gevallen, moeiteloos tussendoor? Deed het haar iets?
Zelf kwam ik begin jaren 80 in het voormalige jodenkwartier wonen, in het huis van een diamantair aan de Zwanenburgwal. Lichtjaren terug, ik studeerde nog aan de UvA, in het Maupoleum. De laatste beeldbepalende neringen waren er nog, houthandels op de Zwanenburgwal, stoffen-/tapijtzaken in de Nieuwe Hoogstraat. Misschien heb ik in die jaren wel achter Willy gestaan bij de buurtbakker, of Jacob Hooij, het had zomaar net gekund. In de jaren 50, 60 en 70 zijn veel panden in de buurt gesloopt. In 1975 volgde verdere radicale sloop ten behoeve van het metrotracé van de Oostlijn, weliswaar na groot protest afgeblazen maar het betekende een mokerslag voor de reeds zo gekwelde buurt. Fysiek maar ook mentaal en sociaal-economisch sloeg het neerhalen van de historische panden een wond in de eeuwenlange, rijke (joodse) geschiedenis. Ook de zaak van een werkgever van Hermanus van den Bergh aan de Sint Antoniesbreestraat, een ‘jodenman in textiel’ aldus familie, ‘waar Willy regelmatig een koffietje kwam halen’, ging tegen de vlakte. In de vervallen Nieuwe Hoogstraat kwamen steeds meer panden leeg te staan of werden bewoond door tijdelijke huurders, zoals ik, met het oog op toekomstige renovatie. Willy heeft dit alles zien gebeuren.
In 1984 pas vertrok zij uit de buurt, en vestigde zich in Purmerend. Zij was volledig compos mentis. Wat bezielde haar de koffer achter te laten?
Willy Breurken verstopte in 1949 een koffer met aandenkens aan haar NSB-verleden in de zolderberging op Nieuwe Hoogstraat 3. De koffer is in 1994 gevonden. Ik doe onderzoek naar deze vrouw, en haar omgeving. Een rijkgeschakeerde ‘petite histoire’, exemplarisch voor vele duizenden anderen. Heeft u Willy uit de Nieuwe Hoogstraat of haar familie nog gekend? Of haar echtgenoten, resp. Willem Steinmetz en Hermanus van den Bergh? Haar (onder)buren, zoals de familie Dijkhuis, een vrouw met Duits accent wier man in tapijten handelde? Heeft u informatie over het echtpaar, hun buren, nazaten? Elk detail is welkom. E-mail: mml@xs4all.nl
06 24 72 55 49
hethondenhoofd@gmail com @het hondenhoofd
Uitwisseling
Met een aantal jaargenoten van de lerarenopleiding uit het zuiden kom ik begin jaren ’60 in Amsterdam aan om een vervolgopleiding te gaan doen aan de Rijksakademie van Beeldende Kunsten. Het is niet voor het eerst dat zuiderlingen deze eer te beurt valt – al in 1920 volgt Charles Eyck (1897-1983) uit Meerssen er de opleiding monumentale kunsten.
Tijdens de oorlogsjaren kwamen sommige Limburgers ook naar Amsterdam, maar zij vertrekken al weer snel vanwege de onveilige situatie. Ook tijdens de oorlogsjaren vinden kunstenaars uit het noorden, onder wie de architect/beeldhouwer Pieter Anton van Leeuwen (1916-1996) en de schilder Aad de Haas (1920-1972), beiden verzetsmensen, in Zuid-Limburg een veilige toevlucht. Van Leeuwen gaat naar Amsterdam terug, waar hij vele progressieve, sociale bouwprojecten verwezenlijkt. De Haas blijft in Limburg wonen. In 1947 maakt hij uit erkentelijkheid een kruisweg voor de St. Cunibertuskerk in Wahlwiller. Aanvankelijk wordt die niet goed ontvangen, maar later in ere hersteld.
Na de oorlog komen Jef Diederen, Ger Lataster, Gène Eggen en Lei Molin naar de hoofdstad. En Marianne van der Heijden. De Amsterdamse Limburgers. Mijn oom Alphons Volders (1894-1974), van de Meerssense School, een begenadigd tekenaar/schilder en zeer knap restaurateur van oude kunst, wordt gevraagd als docent schildertechniek aan de Rijksakademie. Hij bedankt echter voor deze functie omdat hij zijn geliefde Geuldal niet wenst te verlaten. Zijn collega en vriend Huub Loontjes neemt die betrekking wél aan.
Over Marianne van der Heijden (1922-1998) uit Kerkrade is weinig bekend, totdat kunsthistorica Lies Netel in 2013 haar proefschrift over deze kunstenares publiceert: ‘De nalatenschap van Marianne van der Heijden’. Marianne van der Heijden volgt na de kunstnijverheidsschool in Maastricht vanaf 1945 de opleiding tot monumentaal kunstenaar bij Heinrich Campendonk (1889-1957) aan de Rijskakademie. Ze woont onder meer aan de Plantage Muidergracht, op een steenworp afstand van onze buurt, en gaat graag dansen bij Casablanca, nu theater Mascini,
zelfportret Marianne van der Heijden
aan de Zeedijk. In 1951 behaalt ze de met Max Reneman gedeelde Prix de Rome.
Vanwege de vele opdrachten in Limburg gaat Marianne terug naar Kerkrade, en na enige tijd gaat ze in Maastricht wonen en werken.
Naast haar vrije werk maakt ze vele glas-in-loodramen, mozaïeken en wandschilderingen, en textielapplicaties. Samen met de karmeliet en auteur Bruno Borchert (†1994) maakt ze reizen door Frankrijk, Italië, Spanje en het Midden-Oosten. Het is de tijd van vele omwentelingen, ook in het kerkelijke leven, en Borchert wordt uiteindelijk haar levenspartner.
Ook in later jaren zal de uitwisseling tussen Noord en Zuid voortduren.
Als ik na het winnen van de Uriotprijs voor klein-plastiek en penningen in 1965 de academie verlaat, is er in de grote boze buitenwereld geen vraag meer naar traditionele, figuratieve kunst. Die is vanwege de opstelling van de nazi’s, die de vernieuwende en abstracte kunst tot ‘ongewenst’ hadden verklaard, niet meer in trek. Maar het is nu eenmaal wat ik het beste kan. En ik ga er dus mee door. Daarnaast leid ik een aantal jaren jonge mensen op voor de toelatings-
examens voor academies.
Na verloop van tijd komt er weer ruimte voor andere disciplines. Galerie Mokum, ook niet ver hier vandaan, biedt als een van de weinige de mogelijkheid voor figuratieve kunstenaars om er hun werken te exposeren. Dat is voor menigeen de redding van hun werk. En tot mijn grote vreugde is er weer vraag naar het onderricht in vakkennis. Want dat dreigde verloren te gaan.
In onze buurt is nog steeds heel veel moois te zien. In het Rembrandthuis, in de Oude Kerk, en ook in de Hortus, waar het bijzondere werk van de textielkunstenares Claudy Jongstra is te zien. Zij werkt met natuurlijke materialen, die ze zelf kweekt en verwerkt. En tijdens de Open Ateliers blijkt jaarlijks steeds weer hoeveel kunstenaars er in onze buurt wonen en werken.
Het verschil tussen Noord en Zuid is tegenwoordig niet meer zo nadrukkelijk aanwezig. We leven inmiddels in Europa, en de meeste mensen hebben een telefoon, waarmee ze met iedereen ter wereld op elk gewenst moment contact kunnen onderhouden. Dat was vroeger zo veel anders!
Als ik wegens de bankencrisis mijn atelier moet sluiten, omdat mijn internationale leerlingen niet langer ‘een jaartje in Amsterdam’ kunnen blijven hangen omdat ze niet langer hun baantjes in de horeca en als nanny krijgen, en de lessen niet meer kunnen betalen, en de huur alsmaar hoger wordt, houd ik het na 55 jaar voor gezien met het beeldhouwen en lesgeven. En word ik als vrijwilliger taalcoach bij het Buurtcentrum de Boomsspijker.
Fien Volders, januari 2022
portret Jean H, door zijn zoon Fons, 1933
een kruiswegstatie van Aad de Haas in de Cunibertuskerk van Wahlwiller
‘Opeens moest ik mee’
‘Er kwam een meneer bij ons op school en die vertelde een verhaal over de oorlog, hij vroeg ons telkens: wat zou je doen? Maar eigenlijk kunnen wij die vraag niet beantwoorden. Want wij waren er niet bij, dus wij weten niet hoe je je zou voelen of wat je zou doen. Het verzet zou ik heel eng vinden omdat ik bang ben dat ik word opgepakt. Maar niks doen zou ik niet kunnen omdat ik me heel schuldig zou voelen.’
Dat schreef Margot, uit groep 8 van de Antoniusschool, in 2017 als bijdrage voor de oorlogsherdenking die toen ieder jaar werd gehouden bij de Flesseman op de Nieuwmarkt. Met de vier kinderen die door de Duitsers werden doodgeschoten op het plein –
Israël Deegen, Barry Baars, Annie Meijer en Alex Evers – werden alle joodse kinderen herdacht die in de oorlog werden weggevoerd en vermoord. Kinderen uit groep 8 van de Antoniusschool en De Witte Olifant droegen daarbij zelfgemaakte gedichtjes voor.
Natuurlijk konden de kinderen niet weten hoe ze zich zouden voelen als, zoals een van hen schreef, ‘je ziet hoe mensen worden weggehaald en opgepakt, je buurmeisje waar je altijd zo leuk mee speelde, de slager waar je altijd vlees haalde.’ Of als ze zelf een van die opgepakte kinderen zouden zijn. Maar ze probeerden zich wel uit alle macht in te leven in hun lot:
Ik was een Joods kind.
Ik hoorde dat er een oorlog was begonnen.
Ik ging door het lint.
Mijn familie en ik moesten onderduiken.
Ik keek niet meer naar buiten.
Dat mocht niet.
Misschien is er iemand die ons ziet.
Menso, die dit gedicht schreef in 2015, was niet de enige die zich afvroeg hoe het zou zijn om je te moeten verstoppen voor de buitenwereld. Een achtstegroeper van De Witte Olifant in 2016:
Ik moet schuilen
Schuilen voor de bommen en schuilen voor soldaten
Ik moet schuilen
Schuilen voor mijn buren, want ook zij doen mij kwaad
(...)
Schuilen voor de tijd
Die langzaam voorbij gaat
Schuilen voor de voetstappen
Die over onze hoofden gaan
Maar als het mis ging? Als je toch mee moest? Ook die gedachtenstap durfden sommige kinderen te zetten. De dag dat ik weg moest van huis heet een gedicht uit 2015:
Ik liep zoals altijd over straat
Met mijn davidster netjes op mijn jas genaaid.
Opeens moest ik mee.
geen idee waarheen.
Ik moest naar het station.
ik zocht mijn ouders op het perron.
Maar ze waren er niet.
We moesten in de wagon.
Zonder spullen, helemaal niks.
Waar ga ik naar toe, daar dacht ik aan.
De hele reis was iedereen bang.
Juliëtte schreef in 2016:
Dit ben ik een jood.
moet ik daarom nou dood?
het is oneerlijk
ik ben ook een mens of toch niet
nee, dit is de grens ik ben geen bandiet.
En Fleur, in hetzelfde jaar:
Je was nog zo klein toen deze oorlog begon
Zo klein dat je nog maar net praten kon
Je vader en moeder werden je afgenomen
Gelukkig kon jij nog ontkomen
Aan de dood die je ouders moesten beleven
En nu woon je hier bij je oom en je tante
Je enige naaste verwanten
We vertellen je nog vaak over je ouders
Met 2 handen op je schouders
DOOR HERMAN VUIJSJE
Het is maar een kleine greep uit een lange reeks gedichten, het ene nog aangrijpender dan het andere. De jaarlijkse herdenking bij de Flesseman was een indrukwekkende manier om de oorlogsherinnering levend te houden, doordat ze betrekking had op het lot van kinderen die je buren waren en om de hoek woonden. Jammer dat deze traditie een paar jaar geleden werd afgebroken. Of onderbroken?
Ten slotte nog twee gedichtjes die er uit springen doordat ze gaan over kinderen die ook te lijden hadden onder de oorlogsgebeurtenissen. Veel minder erg dan de joodse kinderen, maar eveneens buiten hun schuld: de kinderen van NSB-ouders. Een paar jonge dichters hadden in 2016 de moed om zich ook in hun lot in te leven:
Nu worden we uitgescholden maar wij hadden geen idee alleen door onze ouders zaten we bij de NSB (..)
De mensen roepen ‘Hoera!’ de oorlog is voorbij maar niet voor iedereen nee, niet voorbij voor mij
Een ander schreef:
We zijn vrij maar ze nemen mijn ouders mee Ze zeggen dat we slecht zijn we zijn van de NSB
Vader is weg moeder ook zus en ik mogen nergens komen vuile kinderen! roepen ze
Wegwezen landverraaiers!
Jullie horen in de bajes! dat doet ons veel verdriet Het is onze schuld toch niet?!
Verkoop je huis dan niet aan een belegger, maar aan een bewoner :
Help de ziel van de Nieuwmarkt buurt te behouden!
Ik zoek een 3-kamer-appartement (circa 80 m2) om te kopen met een zonnige buitenruimte voor mij, mijn dochter en onze 2 poezen. Zelf verkoop ik een mooi, licht 4-kamerappartement (90m2) in deze buurt. Ruilen kan dus ook.
Voor tips bel of app: 06 – 1190 59 25
Adverteren in OpNieuw? advertenties@opnieuw.nu
Ook een zeer gewaardeerd Sinterklaas-/Kerstcadeau
De massage bestaat uit een serie technieken die de huid stimuleren om collageen en elastine aan te maken. De huid neemt meer zuurstof op met als resultaat en frisse, jonge uitstraling. De massage helpt de kaak te ontspannen: erg fijn al je ‘s nachts tandenknarst of maalt. Kortom een weldadige ervaring voor iedereen!
Meer informatie Yvette +316 30846508 www.ypsalon.wordpress.com
Beste buurtbewoners,
Het is alweer drie jaar geleden dat de Aprilfeesten georganiseerd konden worden. De Aprilfeesten zijn een ‘voor en door de buurtfestival’ op de Nieuwmarkt en worden al sinds 1988 gevierd: altijd vrij toegankelijk en met een breed aanbod voor jong en oud. Ons primaire doel: de Nieuwmarkt enkele dagen per jaar terugveroveren voor de buurt.
In de loop der tijd hebben we alle zeilen moeten bijzetten om dit buurtfestival ook daadwerkelijk voor de buurt te behouden. We krijgen geen subsidie en de gehele begroting moet uit de bar- en keukenopbrengsten komen. Bovenal zijn de populariteit en de aanzuigende werking een bedreiging geworden, in plaats van een kans.
Mede door klachten van direct omwonenden hebben wij in 2019 drastische veranderingen voorgesteld. Deze hadden te maken met de duur en de tijden van ons geliefde feest. Ook het aantal geluidsbronnen zou verminderd worden, waarmee we tot een werkbare situatie zouden komen. Helaas hebben wij onze goede wil nooit kunnen tonen, want we kregen te maken met een nieuwe realiteit: corona.
2022 biedt volgens ons nieuwe kansen. Na twee gemiste edities willen we met een nieuw idee de Aprilfeesten weer nieuw leven inblazen. Inmiddels zijn de kinderen van het inmiddels stokoude organisatiecomité toegetreden: men kan zelfs van een overname spreken. Van een generatieconflict is echter geen sprake: frisse ideeën, duidelijke communicatie en jeugdig elan voeren de boventoon.
Het idee voor 2022 in een notendop: 21 tot en met 27 april is de Nieuwmarkt weer vooral voor de buurt. In plaats van onze vertrouwde opstelling willen we dit jaar alleen Club de Ville opbouwen: een prachtige tent die andere jaren al gedeeltelijk als podiumtent fungeerde.
Dit jaar heeft ‘ie een ingang met gecontroleerde entree. De nodige informatie zal begin april op www.aprilfeesten.nl te vinden zijn. Wij zullen ervoor zorgen dat de buurt voorrang krijgt en willen een zeer gevarieerd programma bieden met eten, reflectie en feest.
We zijn nog druk met de uitwerking bezig, en de haalbaarheid. Natuurlijk zullen we Cantina Mobilé, La Molina en de zweefmolen vreselijk missen, maar die hopen volgend jaar weer van de partij te zijn.
Duidelijk moet zijn dat de Aprilfeesten, met andere opzet dit jaar, terugkomen. We nodigen eenieder uit om eind april met ons te vieren dat we samen de buurt zijn!
Patiënt in het Emma Kinderziekenhuis in de Tweede Wereldoorlog
Een ‘oase’, noemde mijn oma het Emma Kinderziekenhuis in de Sarphatistraat, waar zij van 1942-1945 in opleiding was tot kinderverpleegster. Waarom ze het daar zo goed had? Er zou nooit een tekort aan eten zijn geweest dankzij de vooruitziende blik van de directeur. En ondanks de kou op de zolderkamertjes waar zij met de andere leerlingverpleegsters sliep, vond zij warmte in het saamhorigheidsgevoel dat dat continue samenzijn in zo’n spannende periode teweegbracht.
Maar hoe ervaarden de zieke kinderen hun tijd in het ziekenhuis? Om het verhaal van mijn oma te kunnen reconstrueren in een boek ben ik –Stella Vrijmoed– op zoek naar mensen die in die oorlogstijd in het Emma Kinderziekenhuis hebben gelegen. Ik ben met name op zoek naar de volgende oud-patiëntjes, aangezien zij als kind rond 1946 met mijn oma –zuster Ludérus– gecorrespondeerd hebben: Wim Schaap (destijds woonachtig op de Van der Hoopstraat 6H), Jaap Stapper uit de Tilanusstraat 65III (dit was niet zijn echte naam, hij was door de fam. Stapper geadopteerd), Jeske van Assen (Solostraat 9h), Greetje Borgman (Kinkerstraat 295III), Henk Luysterburg, Jansje van Staverden, Rietje Hegsteeg (?), Hans van Doorn, Nico de Wilde, Cissy, Anton Hoefman (uit Diepenheim), Lenie van Loon (uit Waalwijk).
Wat extra informatie over het ziekenhuis helpt wellicht het geheugen op te frissen. De zusters in opleiding uit die
14 t/m 16 maart
Gemeenteraad en stadsdeelcommissie
tijd waren onder andere: zuster Van Swinderen, Schoff, Allis, Bennewitz, Eveleens, Ten Bruggencate, Goossens, Soet, de Graaf, Ambrosius, Van Beest, Bleeker, Van Ammers, Götz, Jolmers, Verbeeten. Twee hoofdzusters waren zuster Wafelbakker en zuster Bos. Herinnert u zich dat u verpleegd bent door één van deze zusters? Of heeft u op een andere manier een band met het Emma Kinderziekenhuis uit die tijd, misschien doordat u familie bent van iemand die daar in de Tweede Wereldoorlog werkte – in de huishouding, als verpleegster, als arts misschien zelfs?
Dan kom ik graag met u in contact. U kunt mij bellen op 0618142222 of mailen op sgmvrijmoed@gmail.com
Hieronderstaat nog een lijstje van het medisch personeel uit het jaarverslag van 1942.
Geneesheer-directeur: dr. J.C. Schippers
Chirurg: R. J. Harrenstein
Directrice: E. C. Schmidt
Plaatsvervangend chirurg: H. J. J. Blauwkuip Röntgenspecialist: mevr. M. C. M. Oltmans-Smid Polikliniekgeneeskundige: mevr. H. M. Brouwer-Frommann
KNO-artsen: dr. J. Bijtel en dr. H. A. E. Van Dishoeck
Uroloog: dr. J. A. Weytlandt
Oogheelkundespecialist: dr. F. Wibaut
Apotheker: dr. A. Huender
Verkiezingen Centrum Begroot 2022
26 partijen dingen naar uw stem voor de gemeenteraad.
Kies Keurig, Stem Wijzer www.amsterdam-gemeente.stemwijzer.nl
Voor de 8 zetels in de stadsdeelraad zijn er ‘slechts’ 12.
Behalve op GroenLinks (Neeria), D66 (Diederik), VVD (Bas) en PvdA (Arne) kunnen centrumbewoners vanaf 16 jaar stemmen op CDA (Dirk), PvdO (Lise), 50Plus (Nicoline), FvD (C.), De Groenen Basis Piraten (Ward), Amsterdam Bij1 (Marcella), Hart voor Vrijheid Amsterdam (Ab) en Bewoners Amsterdam (Michel).
Elf van deze partijen ambiëren bovendien een plekje in de gemeenteraad. Alleen de Bewoners Amsterdam (www.bewonersamsterdam.nl) zijn al tevreden met een stem in het stadsdeel. www.amsterdam.nl/verkiezingen
Ook dit jaar stelt stadsdeel Centrum € 300.000 beschikbaar voor de beste buurtideeën. Tot en met 28 maart kunt u plannen indienen. Plannen die voldoen aan de spelregels én haalbaar en uitvoerbaar zijn worden geselecteerd en teruggeplaatst op de website. Alle bewoners van stadsdeel Centrum van 12 jaar en ouder kunnen daarna geld verdelen onder de ingestuurde plannen. Zij krijgen hiervoor in juni een brief met een persoonlijke stemcode.
www.centrumbegroot.amsterdam.nl
Recht en techniek
Eind januari was er een nieuwsbericht dat de rechtbank zou stoppen met het gebruik van de fax. KPN gaat ISDN opheffen en daarmee wordt faxen onmogelijk. In mijn ervaring was de rechtbank de enige die nog een fax gebruikte. Bedrijven en organisaties gebruiken e-mail of, in steeds mindere mate, gewone post. Maar de rechtbank gebruikte geen e-mail, naar eigen zeggen omdat het niet veilig zou zijn. Pas vanwege de coronacrisis heeft de rechtbank een e-mailadres genomen. Veel procedures zijn schriftelijk en dan is het ook wel mogelijk om naar een zitting te gaan en mondeling iets te zeggen, maar de tegenpartij is niet aanwezig, en eigenlijk is dit alleen voor mensen die zich niet goed schriftelijk kunnen uitdrukken. Als je dat wel kunt, is het beter de verdediging op schrift te stellen en toe te sturen, want dan ben je niet afhankelijk van wat de griffier noteert. Die griffier heeft dat natuurlijk ook veel liever.
In maart 2020 besloot de rechtbank een e-mailadres te nemen, omdat ook mensen die minder handig zijn met brieven, vaak wel e-mail gebruiken. Ze hoefden niet meer naar de rechtbank te komen, omdat ze hun verweer met e-mail konden versturen en dat is nuttig in coronatijd. Professionals werden geacht, zoals altijd, de gewone post te gebruiken of, als ze in tijdnood zaten, de fax. Maar eind februari verdwijnt de fax.
Onlangs had ik een kwestie met een waarborgsom. De verhuurder wilde die niet terugbetalen, omdat de huurder de vloer beschadigd zou hebben en over de e-mail hadden ze veel foto’s van de beschadigingen op de vloer toegestuurd. Maar volgens de huurders zag de vloer er al beschadigd uit bij het begin van de huur. Ook toen waren er foto’s gemaakt, maar die waren van het meubilair genomen, waarbij er vaak ook nog een stukje vloer op stond, zij het niet zo duidelijk. De foto’s waren echter, zoals tegenwoordig altijd, digitaal en als je inzoemde kon je de beschadigingen op die vloer best goed zien. Ik heb die foto’s toen alleen met de e-mail verstuurd en niet met de gewone post. De fax wordt toch afgeschaft, dus de rechtbank moet maar een keer wennen aan e-mail. En het zou niet rechtvaardig zijn als niet-professionals bepaalde voordelen zouden genieten, die de professionals niet hebben. Maar hoe dit zal aflopen weet ik niet.
De rechtbank meent dat e-mail niet veilig is, maar alle advocatenkantoren gebruiken de e-mail en ik heb nog nooit gehoord van ongelukken of privacy-schendingen daardoor. Vermoedelijk is daarom niet zozeer de veiligheid het probleem, maar de bereikbaarheid, de te gemakkelijke bereikbaarheid. De rechtbank is formeel en werkt met termijnen vanaf wanneer men kan reageren en tot wanneer dat kan, en het is ook geregeld hoe vaak men mag reageren. Maar e-mail is niet formeel. Het ligt voor de hand om meteen een reactie te geven als er een stuk van
de wederpartij binnen komt, en misschien vervolgens nog een verbeterde versie, als men er achteraf niet tevreden over is. Rechters kunnen daar slecht mee werken. Er was dan ook een coronacrisis nodig voor de rechtbank besloot een e-mailadres te nemen, en het is het verdwijnen van ISDN waardoor de fax wordt afgeschaft.
Het probleem van een te gemakkelijke bereikbaarheid hebben meer instanties, maar recht en techniek gaan ook in het algemeen niet zo goed samen. Juristen zijn alfa-mensen met weinig affiniteit voor technische zaken. Nog een aantal jaar geleden had ik op een zitting een rechter die meende dat de blauw gekleurde handtekening op de huurovereenkomst toch echt wel uitdrukte dat het een authentieke huurovereenkomst was. De man had blijkbaar nog nooit van kleurenkopieën gehoord. Het was in het voordeel van mijn cliënt, dus ik hield mijn mond; maar werkelijk! Het huurrecht is wel één van de meer technische onderdelen van het recht, maar altijd met mate. Het komt bijvoorbeeld voor dat woningen de energie met elkaar delen, terwijl ze geen eigen energiemeter hebben. De totale kosten van de energierekening moeten dan op de één of andere manier over de woningen verdeeld worden. Meestal gebeurt dat op basis van oppervlakte. Huurders willen daar vaak tegenin gaan met argumenten als: mijn buurman werkt thuis en ik ga altijd naar kantoor; de buurman woont met vrouw en drie kinderen en ik woon alleen; ik was van de winter drie maanden afwezig en de buurman was de hele winter thuis en leeft bovendien ook nog op de 24 graden en ik op 18 graden. Maar met zulke argumenten kan bij de verdeling van de energierekening geen rekening worden gehouden. Er zouden te veel inschattingen gemaakt moeten worden over het verbruik in een bepaalde periode. Dat is onzeker en het leidt tot erg ingewikkelde berekeningen, nog los van wat de buurman van de bovengenoemde uitspraken zou kunnen vinden.
Niet alleen bij het gebruik van e-mail maar in het algemeen stelt de juridische werkelijkheid grenzen aan technische en complexe oplossingen. Voor de gemiddelde jurist is dat maar goed ook, maar niettemin vereenvoudigen die grenzen de situatie soms wel erg sterk, zodat dingen onjuist beginnen te worden, of soms alleen maar bizar, zoals de omgang van de rechtbank met de fax en de e-mail. Ik eindig dit stuk met een kwatrijn van J.H. Leopold, waarin het anders gaat. Het is niet altijd zo dat waarheid aan iedereen recht moet doen en daardoor steeds ingewikkelder wordt en misschien wel onhanteerbaar. De waarheid kan ook onmiddellijk ervaren worden en inzicht schenken en wijdte in het bestaan.
Des waterdruppels helderte doorturend besefte ik de wereldoceaan
En zonnestofjes in hun spel beglurend heb ik het wezen van de zon verstaan.
Zwemmers Buiten
Architectuur maakt Amsterdam tot een van de aantrekkelijkste steden ter wereld. Dan hebben we het over architectuur tot aan de Tweede Wereldoorlog, want daarna is het ronduit dramatisch: glas, beton en staal zijn de heilige graal. Alles in een rechte lijn, met een slechte keuze van materiaal en kleur. Hierdoor ontstaat een omgeving waar je niet wilt zijn. Alsof het er altijd waait en de zon nooit schijnt.
Voor de negatieve effecten van deze bouwstijl kunt u bijvoorbeeld naar Overhoeks, Westerdok, Oosterdok of Zeeburg gaan. Laten we het maar niet hebben over IJburg. Naargeestig. NDSM was een mooie rafelrand, maar door de nieuwbouw is daar niets van over.
Gaat het Marineterrein deze trend achterna? Als ik de voorbeelden op blz 59 van de ‘concept nota van uitgangspunten Marineterrein Amsterdam’ bekijk, vermoed ik van wel: ‘Woningen Messena’ in Parijs, ‘Museum Mas’ in Antwerpen of ‘La Fabriek’ in Nantes. Waarom dergelijke voorbeelden? Waarom überhaupt in andere steden? Is Amsterdam niet goed genoeg? Zijn we niet meer trots op de “Amsterdamse School?”
Waarom kiest men niet voor referenties op het terrein zelf? Ga eens sfeer proeven in ‘Homeland’ of geniet van een lunch in ‘De Scheepskameel’. Verdiep u in de geschiedenis
Winterzwemmen
Het water is koud, maar toch ook niet
Je wilt eruit maar ook weer niet
Het is nog donker maar het wordt al licht
Je droogt je af en neuriet een lied
Een beter begin van de dag is er niet
Groet
KOOS ZIJLSTRA
van het terrein. Zelfs Theo van Gogh heeft hier gewoond. Loop eens over de catwalk in de Binnenhaven. Kijk eens rond hoe prachtig het daar is. Vierhonderd jaar geschiedenis. Men heeft goud in handen.
Ik weet hoe het Marineterrein eruitziet, want ik kom er bijna dagelijks om te zwemmen in de Binnenhaven. Ik geniet elke dag. Voel me bevoorrecht om daar te zijn.
En wanneer u vanaf het Marineterrein naar de overkant van het water kijkt, staat daar NEMO, ontworpen door een architect met visie. Maar zijn er überhaupt nog opdrachtgevers en architecten met smaak en visie? Gelukkig wel. Ga maar eens kijken in de Eerste Oostparkstraat 88- 126 wat voor positief effect deze nieuwbouw op de omgeving heeft. Niet toevallig heeft men daarmee ‘de Amsterdamse Nieuwbouwprijs 2020’ gewonnen.
De vraag is wat men wil: een statement maken met lelijke nieuwbouw of gaat men organisch te werk waardoor de nieuwbouw een onopvallende toevoeging wordt en het Marineterrein een plek blijft waar het goed toeven is?
Schrijf desnoods een prijsvraag uit. Dan komen er vast verrassende inzendingen. En laat de burger een beslissing maken, want die moet er wonen, werken en recreëren.
EDWIN SCHÖLVINCK
Je moet ‘t wel zien en je zintuigen gebruiken, in plaats van van hot naar her te rennen
Ik zwem al vanaf mijn jeugd in Amsterdamse wateren. Vroeger was ‘t vooral de Amstel en ‘t kakkietrap, maar nu is het een stuk schoner en sprin rein, erg leuk omdat daar ook interessante en gezellige mensen van wal springen.
Ik probeer meestal de natuurlijke stroom te volgen, om te doen wat bij mij past en laat dat nou vaak niet mainstream
FOTO’S: SUZE COMMANDEUR
te zijn. Nou ja en zo werd ik bijvoorbeeld stadsecoloog, vroeger bestempeld als een geitenwollen sok, nu hartstikke hot haha. Zo zie je maar dat je ‘t beste kunt doen wat bij je past, laat ze maar lullen.
Ook de biodiversiteit onder water is verbeterd. Als stadsecoloog adviseer ik bijvoorbeeld over de inrichting van natuurvriendelijke oevers, omdat alle dieren zwemmen, maar met een steile wand zullen ze er nooit meer uitko-
Buitenzwemmen natuurlijk!
MYRA DE ROOY
Wat doet een Amsterdamse ‘bergengek’ om toch het buitengevoel te ervaren? Buitenzwemmen natuurlijk! Terwijl de ochtendhemel rozerood kleurt, heb ik het rijk alleen of dobber met gelijkgestemde zielen.
Ik schrijf boeken, zoals over de eerste Nederlandse vrouwenexpeditie in Nepal op ruim 7.000 meter. Of over mijn 3.000 kilometer lange solotocht door de Noorse bergen - met slee en op ski’s over bevroren meren en kamperen bij min 34 graden Celcius.
Is zwemmen bij het Marineterrein dan een goed alternatief? Volmondig: ja. In die grote drukke stad voel ik me zwemmend alsof ik op een stil eilandje ben. Het vlakke water, die prikkelende kou. Een ganzen-V vliegt gakkend over. Zwemmen in buitenwater geeft een kick, tintelende tenen en vingers, rode konen en geheid een voldaan gevoel. Probeer die kou gewoon eens uit. Het grootste risico is dat je verslaafd raakt aan die wondere koude waterwereld. En na afloop thuis je handen rondom een kop gemberthee en daarna een warme douche. Die luxe heb je in de bergen niet.
men. Twee jaar terug heb ik nog een egel uit het water gevist, net op tijd.
Daarnaast is een groene oever ook goed voor de waterkwaliteit en kunnen er vogels veilig broeden. Altijd leuk toch, om een zwanenpaartje met een rits kinderen voorbij te zien flaneren.
Je roeit met de riemen die je hebt, en mijn hang naar vrijheid uit zich nu in een koude zwempartij, een goed kick en een fantastisch begin van de dag.
Het zwemmen geeft me het gevoel van vrijheid, zo direct verbonden met de elementen en dan ook om de hoek in mijn prachtige stad, wat wil je nog meer?
Het is zo belangrijk om te blijven spelen en je te verwonderen, de wereld is zo mooi maar je moet ‘t wel zien en je zintuigen gebruiken, in plaats van van hot naar her te rennen.
Een prikkelend koude, vroege wintermorgen
Tot mijn groot geluk is er op zeven minuten fietsen een paradijselijk zwemplekje. Geen toegangskaartje noch eindtijd, maar vrijheid alom. Lekker loom zwemmen in het gezelschap van een meerkoetje en met zicht op het schitterende VOC- schip ‘Amsterdam.’ Op het grasveldje wordt uitbundig gepicknickt, verlate feestgangers genieten van hun ontbijt en bieden mij spontaan een glaasje wijn aan.
Nu, op deze prikkelend koude, vroege wintermorgen zijn de feestvierders er niet meer, maar zwem ik nog altijd met ‘mijn’ meerkoetje; ditmaal vergezeld door een verdwaalde kerstboom. Zo mooi, zo stil, de maan, een flard mist. Zou het lukken deze plek te behouden voor datgene wat Amsterdam zo uniek maakt: je altijd in elk seizoen domweg gelukkig voelen op het Marineterrein?
GREET VAN DER KRIEKE
ELS CORPORAAL
David verslaat Goliath
Nieuwe Afweging en Besluit: Geen Damwanden aan de Oude Waal
Op 3 februari kregen de boot- en huisbewoners aan Oude Waal en Binnenkant een brief overhandigd van de Gemeente Amsterdam met als onderwerp “Nieuwe afweging en besluit over veiligheidsmaatregelen bij de kade Oude Waal”. De boodschap: er worden daar geen damwanden geplaatst. Heuglijk nieuws dus.
Maar het is wel een zonderling epistel. De gemeente schrijft dat nieuwe metingen, tijdens de periode dat de verkeersdruk op de kades werd beperkt, de doorslag hebben gegeven voor dit besluit.
“In de nieuwe afweging zijn alle actuele technische gegevens en omgevingsaspecten meegenomen. Zoals meetgegevens van het afgelopen jaar. Daaruit blijkt dat de kademuur aan de Oude Waal nagenoeg niet heeft bewogen sinds de beperking is ingesteld.”
Mooie tekst hoor, maar precies ditzelfde geldt voor de kademuur aan de Binnenkant. Bewonersvereniging De Goede Wal heeft geprobeerd, in inspreekrondes op het stadhuis, in een raadsadres, in een aantal digitale hoorzittingen, en in twee schorsingsverzoeken bij de rechtbank, het college duidelijk te maken dat de kademuren aan beide zijden van de Waalseilandsgracht, dus ook de kademuur aan de Binnenkant, veilig zijn sinds er parkeerplaatsen zijn opgeheven en er een verkeersbeperking geldt. Maar de damwanden over de hele lengte van nummers 24 tot en met 51 van de Binnenkant kwamen er toch.
Onze hoofdbezwaren tegen het plaatsen van damwanden waren dat het een veel te zwaar middel is, dat de risicoklasse fout is gekozen, dat er geen berekeningen hebben plaatsgevonden van de reststerkte van de kade en dat niet gerekend is op grond van de juiste normen. Het belangrijkste: door het afsluiten van parkeervakken en het weren van zwaar verkeer was er al voor gezorgd dat de kademuren weer zo goed als
stabiel zijn. Daarmee werd er volgens ons niet meer voldaan aan de spoedeisendheid van de maatregelen. Er was nauwelijks nog gevaar voor instorten en er was voldoende tijd voor definitieve restauratie, te beginnen bij de zwakste delen. Maatwerk dus, en duurzame restauratie in plaats van tijdelijke versterkingen. Zelfs als er een stuk kade zou instorten zou dat geen ernstige gevolgen hebben, want de kades liggen op 4,5 meter van de straat en woonboten kunnen bij een instorting niet kantelen; ze liggen met de rand al vrijwel op de bodem van onze langs de kades zeer ondiepe gracht.
Zeker, de kades langs de Waalseilandsgracht hebben een tweetal zwakke plekken. Het gaat hier om twee stukken van 15 meter, beide aan de Binnenkant, van de in totaal 400 meter waar damwanden zouden komen. Bij nadere studie van Bewonersvereniging De Goede Wal bleken die precies samen te vallen met de plaatsen waar nutsbedrijven dikke leidingbuizen kruisend onder de kades hebben aangebracht. Voor de overige 170 meter vertoonde de kade van de Binnenkant geen noemenswaardige beweging. De zwakke plekken waren dus geen bewijs van ouderdom maar van plaatselijke beschadiging door overheidshandelen. Als de gemeente had besloten om die twee zwakke plekken direct te renoveren of restaureren waren we in een jaar klaar geweest. Dan had 170 meter overbodige damwand achterwege kunnen blijven: een enorme besparing. Wij hebben al het mogelijke gedaan om dit aan de gemeente duidelijk te maken. Helaas, het mocht voor de Binnenkant niet baten.
Het inpersen van damwanden langs de kademuren kan trouwens de nekslag betekenen voor de oude paalfunderingen van de kademuren, want het geeft allicht meer vervorming dan 10 extra jaren zwaar verkeer. Met het aanbrengen van damwanden riskeert de gemeente de kademuren, ons erfgoed, direct slooprijp te maken. Maar er wordt door de projectgroep Programma Bruggen en Kademuren alleen met een civieltechnisch oog gekeken. Deze projectgroep heeft van de gemeenteraad een uitzonderlijk grote autonomie gekregen.
DOOR JAN VAN EIJCK
De projectgroep neemt vrijwel uitsluitend Werelderfgoed onderhanden, en toch kun je in de directie geen erfgoeddeskundige aantreffen.
De manier waarop De Goede Wal door de gemeente is bejegend is op zijn minst merkwaardig te noemen. In de rechtszitting van 11 oktober 2021, bij voorbeeld, trok de gemeente het rechtstreekse belang van de vereniging en van de omwonenden in twijfel. In gewoon Nederlands: ze vonden dat ze niet naar ons hoefden te luisteren omdat het volgens hen onze zaak niet was. Toen wij ter zitting met een grafiek wilden illustreren dat de kades stabiel waren en de rechter de gemeente vroeg hiermee akkoord te gaan, werd dit door de gemeentelijke afgevaardigden afgewezen: “Nee, hoeven we niet te zien.” Ook een document waaruit bleek dat hun eigen adviesbureau een verkeersbeperking had aanbevolen als alternatief voor een veiligheidsconstructie mochten we van de gemeente ter zitting niet meer inbrengen. Ze wilden het gewoon niet horen.
Wij zijn in onze acties gesteund door onbezoldigde deskundigen die het moesten opnemen tegen de goedbetaalde lobby van de gemeente. Een bij herhaling gedaan verzoek om de inzet te vergoeden van een landelijk erkende veiligheidsdeskundige die wij opvoerden, die honderden uren besteed heeft aan meelezen, navorsen, adviseren, schrijven van pleidooien, en aan overleg, en die ons daarmee enorm heeft geholpen, is botweg door de gemeente afgewezen.
De gemeente stelde dat onze deskundige niet onafhankelijk zou zijn, want een omwonende van de Waalseilandsgracht. In de rechtszaal krijgt Vereniging De Goede Wal van de gemeentelijke jurist te horen dat er twijfel is aan hun ontvankelijkheid, maar als die vereniging een deskundige opvoert wordt het feit dat hij buurtbewoner is juist tegen hem gebruikt. Mensen die dichtbij wonen zijn kennelijk per definitie niet onafhankelijk. Deskundige bewoners en hun specialisten worden behandeld als tegenstanders in plaats van burgers waarvan je iets zou kunnen aannemen. Of als dat al gebeurt, dan stilletjes, zoals bij de herziening van het besluit over de Oude Waal.
Zelfs de deelname van onze adviseur aan een reeks gesprekken met de gemeente, waar wij en hij op hadden aangedrongen, over de juiste normering voor veiligheidsconstructies in de stad als geheel, kwam niet voor vergoeding in aanmerking. De gemeente beweerde al de beschikking te hebben over eigen erkende externe experts. Maar die durfden de gemeente niet radicaal te confronteren met strijdigheden in de toepassing van geldende regels en normen; onze adviseur durfde dat wel.
Helaas is de gemeente niet bereid om dit allemaal toe te geven. Het gevolg hiervan is dat we onze adviseur niets hebben kunnen betalen voor zijn activiteiten. Inmiddels hebben we hem door middel van crowdfunding toch een mooi kado kunnen aanbieden.
De gemeente mag dan wel doen of ze de wijziging in haar beleid zelf heeft bedacht, de stellige indruk van Bewonersvereniging De Goede Wal en van de omwonenden is anders. Na de “Nieuwe afweging” in de brief van 3 februari regende het felicitaties in de WhatsApp groep van De Goede Wal. “Proficiat.” “Super goed gedaan, gebeurt niet vaak dat gemeente op schreden terugkeert.” “David verslaat Goliath.” “Super, dank allen en gefeliciteerd.” “Iedereen die zich hiervoor heeft ingezet ontzettend bedankt.” “Wat goed; trots op jullie!” “Soms winnen aanhouders, dank aan de volharders!” De omwonenden beseffen kennelijk heel goed dat zonder de strijd die De Goede Wal heeft gevoerd om de damwanden tegen te houden het beleid niet zou zijn veranderd.
Het lijkt er nu zelfs op dat de voortdenderende machine die de binnenstad volplempt met damwanden min of meer tot stilstand is gekomen. Er zijn door de gemeente sinds de vergunning voor het plaatsen van damwanden langs de Waalseilandsgracht voor zover wij weten geen nieuwe omgevingsvergunningen voor damwanden aangevraagd. Dat is verheugend nieuws voor de hele binnenstad.
Jan van Eijck is bestuurslid van Bewonersvereniging De Goede Wal
WIL JE DE GOEDE WAL VOLGEN OF STEUNEN?
Een groeiend aantal bewoners volgt De Goede Wal. Velen betuigden hun steun. Mail naar degoedewal@gmail.com en geef je op voor nieuws via email en/of via de WhatsApp groep. Ook donaties (of een lidmaatschap) zijn welkom op NL51 INGB 0007 6832 48 van Bewonersvereniging De Goede Wal, Amsterdam. Graag vermelden: donatie (of lidmaatschap à €25,–). Dank aan allen die al steunen.
Kom naar de Groenmarkt op 23 april
FOTO: ROGIER FOKKE
De jaarlijkse plantjesmarkt op het Siebbeleshof is de ontmoetingsplek voor alle planten- en tuinliefhebbers in de buurt. Eind april, als de groene vingers gaan kriebelen. Alles aan groen is er te koop: biologische kwekers uit de omgeving komen er hun producten verkopen en de Gemeente Amsterdam komt waarschijnlijk met een vrachtautootje vol gratis planten. Het gaat vooral om planten voor geveltuinen, binnentuinen, boomspiegels en kadetuinen.
Maak uw geveltuintje nog mooier
Er is ook een kraam waar deskundige buurtbewoners, met bekroonde geveltuinen, hulp bieden bij vragen over onderhoud, snoeien en stekken. Deze groenspecialisten zijn er om u adviezen te geven. Het Pintohuis is wellicht present met natuurboeken. Dit alles met lekkere hapjes van buurtkoks en mooie achtergrondmuziek.
Het Siebbeleshof is te vinden achter de Flesseman aan de Nieuwmarkt tussen de Dijkstraat en de Sint Antoniesbreestraat. Het is een groene oase, openbaar toegankelijk in een verder stenige omgeving.
Iedereen is welkom en toegang is gratis.
De organisatie wordt geleid door DOCK vanuit de Boomsspijker. Vrijwilligers, die willen helpen op 23 april, kunnen zich aanmelden bij Monique Pheijffer via MPheijffer@dock.nl
Pergolesi’s Stabat Mater
Dit fameuze Stabat Mater van Pergolesi, geschreven voor goede vrijdag, is niet alleen, naast Bach’s Mattheus Passie, een veel gehoord paasoratorium, maar zeker ook het bekendste en mooiste Stabat Mater aller tijden. Deze versie voor twee vrouwenstemmen met saxofoonkwartet is geheel trouw aan het origineel en slaagt er ook steeds weer in tot tranen toe te ontroeren. Ervaar dit meeslepende Stabat Mater in de serene sfeer en buitengewoon fraaie akoestiek van De Waalse Kerk te Amsterdam.
G.B. Pergolesi’s Stabat Mater heeft ook in deze versie voor zangstemmen en saxofoons een sterke ontroerende kracht. De muziek raakt diepe, universele gevoelens, namelijk enerzijds een intense verdrietigheid, anderzijds ook overlevingskracht en optimisme.
Pergolesi schreef dit werk kort voor zijn dood in 1736. Hij was toen 26 jaar oud. Hij schreef het stuk in Pozzuoli, het plaatsje waar hij zich teruggetrokken had vanwege zijn zeer slechte gezondheid. Pergolesi kreeg de opdracht om het Stabat Mater van Alessandro Scarlatti dat tot dan toe elke goede vrijdag in de kerk Maria dei Sette Dolori in Napels werd opgevoerd, te vervangen.
De tekst van het Stabat Mater is geschreven in de middeleeuwen door een onbekende dichter, vermoedelijk Johannes Fidenza (1221-1274), die later de naam Bonaventura aannam. Het stuk bestaat uit twaalf delen. De eerste zes beschrijven de pijn die Maria doorstaat terwijl ze haar zoon aan het kruis ziet hangen. De laatste zes delen worden gezongen vanuit een ‘ik’-persoon die de pijn die Maria voelt ook wil voelen.
Wendeline van Houten sopraan
Marianne Selleger alt
Daisuke Sakaguchi sopraansaxofoon
Tilen Lebar sopraan- en altsaxofoon
Dirk Hooglandt tenorsaxofoon
Eefje Benning baritonsaxofoon
Het Pergolesi Ensemble staat onder leiding van alt/mezzo Marianne Selleger. Deze groep geeft een jaarlijks terugkerende concertreeks met Pergolesi’s Stabat Mater. Zie voor de overige concerten de website: www.pergolesi.nl
English Summary: This Stabat Mater by Pergolesi is the most well known Stabat Mater of all times. A concert by the Pergolesi Ensemble in a beautiful church with very moving music about Mary’s pain and grieving at the cross. This is a version for two female voices and saxophone quartet, that will certainly touch you.
Barbara
Mensen maken een buurt. Mensen met verschillende passies, verschillende ideeën, verschillende manieren om naar de wereld te kijken. Dit is een 'snapshot' van slechts één. Misschien resoneert er iets? Misschien is er een vonk die een gesprek doet ontbranden? En misschien hebben we allemaal meer gemeen dan we denken...
DOOR PIP FARQUHARSON
Geboorteplaats
Sint Annaklooster, Geldrop, Brabant.
Buurtbewoner sinds?
1993
Wat vind je er leuk aan?
Het is een gezellig dorp, de Nieuwmarkt buurt. De overleden paradijsvogels maken plaats voor nieuwe punkrockers en de April feesten laat ze snel weer komen! Heb wel behoefte aan de persoonlijkere kruideniers, zoals Jacob Hooy, de grote trots in kruiden en kruiden olieën, altijd een bijzonder bezoek.
Favoriete plekjes?
‘Under the bridge’ in de zomerse avonduren lees ik daar een boek. De Hortus Botanica en Wertheimpark zijn mijn voortuinen. Latei, miijn favoriete lunchplek. De Waag, een goed date café. En buurtkroegen ’t Loosje en Café Stevens, waar ze in alle vertrouwen mijn gegevens goed bewaren…
Favoriete muziek?
Trixie Whitley, Peaches, PJ Harvey, Michelle Gurevich, Arctic Monkeys, Bob Billy en Active Transport.
Favoriete films?
The Holy Mountain,Santa Sangre
Photographer. Punk. Hotshot.
(Alejandro Jodorowsky), Stalker, Het Offer (Andrei Tarkovsky).
Favoriete boeken?
Wij zijn ons Brein (Dick Swaab). Het onvergankelijke vlees (Piero Camporesi). Pestdamp en bloesemgeur (Alain Corbin).
Favoriete podcasts?
De Podcast Psycholoog met tips die je kunt toepassen in je dagelijks leven. En muziekpodcast Psychocandy presenteerde door Lotje IJzermans van VPRO.
Wat lees je op dit moment?
Pop Killer van multimediakunstenaar Hilarius Hofstede die proza, poëzie, fictie en autobiografie samensmelt.
Iets interessants aan jou dat mensen misschien niet weten?
Mijn interesse in het taoïstische thema de groei van alle levende wezens en planten te observeren… en textures en structures herleiden. En het verbinden van de mensheid is een van mijn grootste passies!
Hoe overleef je het leven?
Meditatie drie keer per dag en drie keer per week Yin Yang Yoga en
Ashtanga Yoga.
Wat zou je leven veranderen?
Een fijne partner met wie je samen lekker projecten kunt doen, reisavonturen beleven en een seksuele aantrekkingskracht en passie delen waarin je elkaars verschillen accepteert.
Nog iets anders?
Je kunt altijd een foto opdracht laten maken.
Zie www.absolutephotography.art
Jij bent uitgenodigd!
Tot 19 maart is er een preview van mijn nieuwe fotoboek Barbaranalogica (Uitgeverij Komma) bij Locus Solus, Oudezijds Voorburgwal 131 te zien.
Wil je geïnterviewd worden voor de volgende Snapshot – of ken je iemand die dat zou willen? Mail dan naar redactie@opnieuw.nu
Banning De Heilige Schrift
vitrine-expositie Verzameld Werk
Op 9 april 2022 opent de nieuwe expositie in de vitrines in de Sint Antoniesbreestraat onder de titel Verzameld Werk Op diezelfde dag begint ook de Boekenweek en deze expositie is een ode aan het boek. Verschillende kunstenaars met diverse disciplines zijn benaderd om een kunstwerk te maken met een zelfgekozen boek als inspiratiebron. En om dat boek of een deel daarvan in het kunstwerk te verwerken. Dit heeft geresulteerd in 32 prachtige en verschillende kunstwerken van een evenzo divers gezelschap, maar met een gemeenschappelijke deler: het boek.
De exposities worden georganiseerd onder auspiciën van de Stichting Kunst en Cultuur Amsterdam Centrum Zij heeft onder meer als doel om via de vitrines in de Sint Antoniesbreestraat kunst in de openbare ruimte te laten zien. In de afgelopen 20 jaar zijn talloze exposities georganiseerd. Helaas zijn deze opgelost in vergetelheid. Enkele
jaren geleden heeft de stichting besloten om bij iedere expositie een begeleidend boekje uit te geven dat te koop is via de website van de stichting (www.kunstencultuurcentrum.nl) en bij boekhandel Pantheon in de Sint Antoniesbreestraat 134. In dit boekje zijn alle kunstwerken opgenomen.
Marit van der Meer interviewde alle kunstenaars over de keuze van het boek. Zij stelde hen twee vragen: hoe oud was je toen je dit boek las, en waarom zou je dit boek aan anderen aanbevelen? Middels deze twee vragen krijgen we een autobiografisch inkijkje in de motieven en de keuze van de kunstenaar bij het vervaardigen van hun werk. De 32 kunstwerken en de begeleidende teksten zijn samengebracht in een kleine catalogus, dat daarmee een verzameld werk is geworden. De vormgeving is van Victor Levie.
Verzameld Werk is een ode aan het boek en aan lezen. Het boek bewaart, kijkt vooruit, fantaseert, documenteert en inspireert. Boeken zijn er altijd en overal.
Dag van de Mus – Klein bijeenkomen met voordracht, muziek en lezing.
EXPO-hekwerk – WATER feestelijke opening. Elke druppel telt. Kijk op facebook en instagram.
Dag van de bio-diversiteit – Kom kijken, proeven, onderzoeken, plukken, drogen
Petra
Marlies van Zeben Rivieren - Martin Michael Driessen
Mai Marie Dijksma Nakano driftshop - Hiromi Kawakami
Dag van de Mus, 20 maart
Huis De Pinto in maart, april en mei
Er valt weer veel te beleven de komende maanden in Huis De Pinto. Voor de liefhebbers van muziek en literatuur wordt het een mooi voorjaar. Door de lockdown van eind november zijn er programma’s verplaatst en er zijn nieuwe attractieve voorstellingen bijgekomen. Voor het meest actuele aanbod: kijk op huisdepinto.nl
Onder het nieuwe label Pinto Literair brengt Huis De Pinto verschillende literaire programma’s. In De Biograaf spreken biografen over Amsterdammers die een stempel drukten op het maatschappelijke of culturele leven van hun tijd. In maart maar liefst twee auteurs met alom geprezen biografieën: Hubert Smeets over Hans van Mierlo en Lieneke Frerichs over Nescio. In april spreekt Auke Kok over misschien wel de bekendste Amsterdammer aller tijden Johan Cruijff.
Nieuwe kans voor de fans van Geert Mak! Op de laatste zondagmiddag in maart spreekt Geert Mak in de reeks Amsterdam in boeken over Amsterdamse Stadschroniqueurs van toen en nu. Hoe schreven zij geschiedenis? In mei is Robert Vuijsje te gast in dezelfde reeks.
Eveneens op de laatste zondag van de maand het Pinto Literair programma De Caraïben: Michiel van Kempen, hoogleraar Nederlands-Caraïbische letteren aan de UVA ontvangt diverse
gasten naar aanleiding van het werk van Surinaamse en Caraïbische schrijvers. Eind februari een middag over Jit Narain, een van de grootste Nederlands-Caraïbische dichters. O.a met een filmportret van de auteur die met een live-verbinding vanuit Suriname aanwezig zal zijn. De middag wordt verder opgeluisterd door Rabin Baldewsingh, broer van de dichter en Nationaal Coördinator tegen Discriminatie en Racisme.
In april de langverwachte presentatie van de nieuwe uitgave van Wij slaven van Suriname Het meesterwerk van Anton de Kom verschijnt in een voor scholieren toegankelijke editie. Michiel van Kempen ontvangt de biografen van Anton de Kom, achterkleinzoon Vincent de Kom tevens voorzitter van GroenLinks
Amsterdam en Henna Goudzand die promoveert op het werk van De Kom. Een Caraïbische middag met sprekers en muziek van Vernon Chatlein.
Voor de liefhebbers van improvisatie en jazz is het unieke podium dat Pintotonics n + 1 biedt aan authentieke muzikanten van internationale allure al lang geen geheime tip in meer. Elke tweede
Programma Huis De Pinto in maart, april en mei – voor zover nu bekend –Kijk voor het meest actuele aanbod op huisdepinto.nl
Maandag 14 maart 19.30 u
• Pintotonics n + 1 Improvisatiemuziek solo en ensemble
• Solo set door Uguz Buyukberber, klarinet en basklarinet
• Duo met Josep-Maria Balanya, piano & George Hadow slagwerk
Entree € 10,- Vrienden gratis
Dinsdag 15 maart 20.00 u
• Pinto Literair met biograaf Lieneke Frerichs over leven en werk van Nescio
Entree € 5,- Vrienden gratis
Zondag 20 maart 16.15 u
• Duo Ebano met Marco Danesi en Paolo Gorini, piano en klarinet.
Entree € 5,- Vrienden gratis
Zondag 27 maart 15.00 u
• Pinto Literair Amsterdam in boeken met Geert Mak over Amsterdamse stadschroniqueurs. Hoe schreven zij geschiedenis?
Entree € 5,- Vrienden gratis
Maandag 11 april 19.30 u
• Pintotonics n + 1 Improvisatiemuziek solo en ensemble
• Solo set door Pinguin Mosche op tuba, tweede set nog niet bekend
Entree € 10,- Vrienden gratis
Dinsdag 12 april 20.00 u
• Pinto Literair met biograaf Auke Kok over Johan Cruijff
Entree € 5,- Vrienden gratis
Maandag 9 mei 19.30 u
• Pintotonics n + 1 Improvisatiemuziek solo en ensemble
• Solo set door Devin Gray op slagwerk, duo Mike Gennaro, slagwerk & Alex Ward, klarinet
Entree € 10,- Vrienden gratis
Maandag 13 juni 19.30 u
• Pintotonics n + 1 Improvisatiemuziek solo en ensemble
Solo set door Uldis Vitols op contrabas, tweede set nog niet bekend
Entree € 10,- Vrienden gratis
Duo Ebano - Gertjan Vermeulen
Geert Mak
maandag van de maand een uniek concert.
Op zondagen: Muziekmatinee met muziek uit alle windstreken en een grote afwisseling aan stijlen: jazz, latin, rhytm & blues of klassiek in een iets andere verpakking. En het Koffieconcert in samenwerking met het Conservatorium van Amsterdam met getalenteerde musici in een intieme setting.
Dit voorjaar keert ook de populaire reeks Sprekend Mokum terug. Met Amsterdamse historische of actuele onderwerpen.
Van maandag tot zaterdag is Huis De Pinto overdag geopend vanaf 10.30.
Huis De Pinto is altijd op zoek naar nieuwe vrijwilligers. Anno nu werken er zo’n 70 vrijwilligers, als gastheer of gastvrouw, evenementenbegeleider, publiciteitsmedewerker of programmaorganisator. Interesse? Neem een kijkje op huisdepinto.nl of loop eens binnen!
Huis De Pinto
Sint Antoniesbreestraat 69 1011 HB Amsterdam
Zondag 17 april 16.15 u
• Muziekmatinee met jazz quintet Chai Masters: trompet, tenorsaxofoon en piano, bas en drums.
Entree € 5,- kinderen € 2.50 Vrienden gratis
Zondag 24 april 15.00 u
• Pinto Literair De Caraïben over Anton de Kom, auteur van Wij slaven van Suriname Michiel van Kempen ontvangt diverse gasten naar aanleiding van een nieuwe uitgave van dit meesterwerk.
Entree € 5,- Vrienden gratis
Dinsdag 3 mei 20.00 u
• Pinto Literair met Guus Luijters over In Memoriam
Entree € 5,- Vrienden gratis
Zondag 29 mei 15.00 u
• Pinto Literair met Robert Vuijsje
Entree € 5,- kinderen € 2,50 Vrienden gratis
Schrijf je in voor de nieuwsbrief om de maandelijkse update van de programma’s van Huis De Pinto te ontvangen www.huisdepinto.nl
