Redactieadres: Postbus 58, 7400 AB Deventer redactie@vraagenaanbod.nl, www.vraagenaanbod.nl
Advertentieverkoop: Roy Wosting: +31 6 225 483 04, r.wosting@mybusinessmedia.nl
Alle advertentiecontracten worden afgesloten conform de Regelen voor het Advertentiewezen gedeponeerd bij de rechtbanken in Nederland.
Abonnementenadministratie
Abonnementen, bezorging en of adreswijzigingen: MYbusinessmedia Holding bv, abonnementen Vraag & Aanbod, Postbus 58, 7400 AB Deventer, klantenservice@mybusinessmedia.nl
Abonnementstarieven (excl. 9% btw)
• Jaarabonnement Nederland: € 329,-
• Jaarabonnement buitenland: € 399,-
• Proefabonnement (drie edities): € 25,-
• KIVI-leden: 35% korting
Jaarabonnement geldt tot wederopzegging. Beëindiging van het abonnement kan per mail gebeuren (klantenservice@mybusinessmedia.nl).
Uiterlijk drie maanden voor het einde van de abonnementsperiode; nadien vindt automatisch verlenging plaats.
Basisontwerp / opmaak: Bureau OMA, www.bureauoma.nl
Druk: Printman
Hoewel de informatie gepubliceerd in deze uitgave zorgvuldig is uitgezocht en waar mogelijk gecontroleerd, sluiten de uitgever en de redactie uitdrukkelijk iedere aansprakelijkheid uit voor eventuele onjuistheden en/of onvolledigheid van de verstrekte gegevens. MYbusinessmedia legt uw gegevens vast voor de uitvoering van de abonnementenovereenkomst. Uw gegevens kunnen door MYbusinessmedia of zorgvuldig geselecteerde derden worden gebruikt om u te informeren over relevante producten. Indien u hiertegen bezwaar hebt kunt u contact opnemen met de uitgever.
Heel nauwkeurig
Naarmate machines en installaties steeds groter en ingewikkelder worden, moeten ze ook steeds preciezer worden. Een afwijking van 1 mm aan de ene kant, resulteert in een afwijking van misschien wel een centimeter aan de andere kant. Onderdelen hiervoor moeten dan ook aan steeds hogere eisen voldoen wat betreft nauwkeurigheid. Dat geldt voor de kleine onderdelen, maar net zo goed voor de hele grote. Precies waar ze op focussen bij De Rooy in Nuenen. Met hun nieuwe freesmachine kunnen ze werkstukken van meer dan tien meter lang bewerken met toleranties van enkele micrometers. Indrukwekkend.
Onderdelen hiervoor moeten steeds hogere eisen voldoen wat betre nauwkeurigheid
Veel aandacht voor nauwkeurig werken in deze editie van Vraag & Aanbod. Onze specialist Paul Hartgers bijvoorbeeld legt het fenomeen toleranties helemaal uit. Wat zijn het, welke soorten bestaan er en wat zijn de consequenties van te ruime of te nauwe toleranties? En in het kader van de Precisiebeurs, die voor jullie net achter de rug is, maar voor mij terwijl ik dit schrijf net van start is gegaan, een artikel over de veranderende hightech keten. Ook daar zien ze dat de eisen steeds hoger worden en de machines steeds complexer. Bij Soltech Fijnmetaal ten slotte zijn ze fanatiek aan het automatiseren.
Genoeg inspiratie om eens na te denken over de eigen productie. Hoe nauwkeurig bent u eigenlijk?
De Rooy breidt freescapaciteit uit met twee PAMA Vertiram
14 PRECISIEFREZEN
Geen repeterende taken meer voor personeel
26 DE SPECIALIST
Toleranties kunnen geld kosten
29 TRENDS
Verdere a oeling mkb-maakindustrie
38 ONDERNEMERSZAKEN
Ben jij al voorbereid op de NIS2-richtlijn?
UITGELICHT
18 Hightech keten verandert: ook de Tier n suppliers zullen mee moeten met de Tier1 suppliers
34 Kleinste waterstraalsnijtafel
42 Draaien en frezen: AMFI moderniseert machinepark
EN VERDER
Actueel 6 | Column 37 | Focus 40
MIS NIETS
Meld u aan voor de gratis tweewekelijkse nieuwsbrief: www.vraagenaanbod.nl/nieuwsbrief
FINN in handen investeringsmaatschappij
Fijnmechanische Industrie
Noord-Nederland (FINN), specialist in fijnmechanische precisiecomponenten, is overgenomen door investeringsmaatschappij BC Capital.
FINN, in 1980 opgericht door Klaas Dijkstra, produceert precisieonderdelen voor sectoren als defensie, medische technologie en hoge druk toepassingen. In de afgelopen jaren heeft het bedrijf fors geïnvesteerd in een nieuw machinepark, waarmee de productiecapaciteit is verviervoudigd. Die modernisering en opschaling is strategisch ingegeven om aan de toenemende en toekomstige marktvraag te kunnen blijven voldoen.
‘De overdracht aan BC Capital stelt FINN in staat het groeipad voort te zetten en onze positie in de markt verder uit te bouwen’, zegt Peter van der Klok, die sinds 1996 eigenaar is en als adviseur verbonden blijft.
CIRCLE-RIGHT www.finn.nl
Maakindustrie nog lang niet papierloos
Galvamé neemt Chromefa over
Verhoging NAVO-norm biedt kansen voor maakindustrie
Door de ophoging van de NAVO-norm en daarmee de uitgaven aan defensie, komt er de komende vijf jaar 41 miljard euro beschikbaar voor de Nederlandse maakindustrie, zo blijkt uit onderzoek van PwC. Om dit nationale potentieel te benutten, zal de Nederlandse defensieproductiesector de jaarlijkse output minstens moeten verdrievoudigen.
Om te voldoen aan de NAVO-norm, waarbij 3,5 procent van het bbp wordt besteed aan kernuitgaven voor defensie, zullen de defensie-uitgaven in Nederland sterk stijgen: van 22 miljard euro in 2025, naar zo’n 38 miljard euro in 2030 en 59 miljard euro in 2035. Cumulatief leidt dit tot defensie-investeringen van 178 miljard euro tussen 2025 en 2030. ‘Dit ziet met name toe op de categorie materieel. Denk hierbij aan schepen, licht gepantserde voertuigen en drones. Daarvan komt in potentie 41 miljard euro beschikbaar voor de
Nederlandse maakindustrie’, aldus Bastiaan Oomens van PwC. Volgens de berekeningen van PwC is verdrievoudiging van de output van de defensieproductiesector nodig om het nationale potentieel van 41 miljard euro tot 2030 aan te boren. ‘Dit vraagt om professionalisering, uitbreiding en optimalisatie bij de bedrijven die nu al aan defensie leveren. Zij kunnen de vraag echter niet alleen aan. We hebben ruim drieduizend Nederlandse productiebedrijven geïdentificeerd die een rol kunnen spelen in het realiseren van deze investeringen. Daarbij geldt dat elk bedrijf met een gespecialiseerde defensie-oplossing straks aan zowel binnenlandse als buitenlandse Original Equipment Manufacturers (OEMs) kan gaan leveren’, zegt Oomens. Dit biedt volgens hem grote mogelijkheden voor de hoogwaardige Nederlandse maakindustrie en voor het langdurig verdienvermogen van Nederland.
CIRCLE-CHEVRON-UP DeltaQuad produceert drones op de locatie van VDL in Born.
BEELD: DELTAQUAD
Scan
Regionale maatregelen tegen netcongestie lijken aan te slaan
Innovatielab voor de toekomst van de maakindustrie
OEM’ers winnen terrein
De belangstelling voor OEM’ers neemt toe. Investeerders en strategische kopers zoeken bedrijven met voorspelbare omzet, hoge toegevoegde waarde en ruimte voor groei. Dat blijkt uit een nieuw whitepaper van Aeternus: ‘OEM’ers in de spotlights bij kopers‘.
OEM’ers nemen een bijzondere positie in binnen de maakindustrie. Ze ontwerpen, bouwen en leveren complete producten of systemen onder eigen regie, vaak inclusief installatie, training en service. Daarmee onderscheiden ze zich van toeleveranciers die produceren op specificatie.
Doordat OEM’ers eigenaar zijn van het product en rechtstreeks contact onderhouden met de eindklant, bouwen ze aan langdurige relaties en zijn ze strategisch minder makkelijk te vervangen.
Aantrekkelijk profiel voor kopers
Die sterke positie in de waardeketen maakt OEM’ers aantrekkelijk voor kopers. Hun bedrijfsmodel zorgt voor een stabiele en deels terugkerende omzet, bijvoorbeeld via onderhoudscontracten, onderdelenlevering en softwarelicenties. Daarnaast bieden OEM’ers geïntegreerde oplossingen waarin mechanica, elektronica, software en service samenkomen. Dat verhoogt de toegevoegde waarde en maakt hun marges vaak gezonder dan die van toeleveranciers.
Voor investeerders is ook de groeipotentie belangrijk. OEM’ers kunnen hun activiteiten relatief eenvoudig opschalen, bijvoorbeeld
CIRCLE-CHEVRON-UP Meer belangstelling voor OEM’ers.
door internationale uitbreiding, portfolioverbreding of overnames binnen hun nichemarkt. Private-equitypartijen zien OEM’ers steeds vaker als aantrekkelijk platform voor groei. Ze benutten de aanwezige technische kennis en klantrelaties om te investeren in digitalisering, procesverbetering en internationale expansie. Het whitepaper schetst dat terugkerende inkomsten uit service, onderhoud en softwarelicenties een belangrijke rol spelen in de waardering. De analyse van Aeternus maakt duidelijk dat de aantrekkingskracht van OEM’ers structureel is. Door toenemende complexiteit in sectoren als hightech, logistiek en bouw groeit de vraag naar complete, betrouwbare oplossingen. OEM’ers profiteren daarvan, zowel als overnamedoelwit als in de rol van actieve koper binnen een consolidatiestrategie.
CIRCLE-RIGHT www.aeternuscompany.nl
BLM Group introduceert nieuwe buislasers
Tijdens het open huis INNOVA 2025 in het Italiaanse Levico Terme presenteerde BLM GROUP twee nieuwe toevoegingen aan zijn productgroep buislasers: de LTX en de LT6. Met deze fiberbuislasers biedt de fabrikant naar eigen zeggen snijtechnologie die gericht is op efficiëntie, gebruiksgemak en een gunstige prijs-prestatieverhouding.
De LTX (2D) en LT6 (3D) zijn ontworpen voor het lasersnijden van buis, koker en profiel tot een diameter van 152,4 millimeter en een gewicht van achttien kilo per meter. Beide modellen combineren automatisering met hoge snijkwaliteit, wat resulteert in lagere stukskosten en een stabiel productieproces, aldus BLM Group. Automatische instellingen en het voortdurend aanpassen van technische parameters zorgen ervoor dat de operator minder handelingen hoeft uit te voeren.
Volgens BLM is de gunstigere prijs van deze modellen te danken aan een vergaand geoptimaliseerd assemblageproces en het gebruik van efficiëntere componenten, zonder dat dit ten koste gaat van de kwaliteit.
CIRCLE-RIGHT www.blmgroup.com
BEELD: PIXABAY
De Rooy breidt freescapaciteit uit met tweede PAMA Vertiram
Groot en precies
Met de ingebruikname van een tweede PAMA Vertiram breidt De Rooy Slijpcentrum | De Rooy Precision in Nuenen zijn freescapaciteit fors uit. De opbouw van de portaalfreesmachine is afgerond en het eerste werkstuk, een 44 ton wegende cilinder voor de hightech machinebouw, is bewerkt. Het familiebedrijf beschikt hiermee over een van de grootste freesinstallaties van Nederland.
De Rooy, bestaat sinds 1939 en telt ongeveer 125 medewerkers. Het bedrijf begon als slijperij voor industriële messen en groeide uit tot een specialist in groot en nauwkeurig slijpen, frezen en meten. ‘Onze slogan is ‘Groots in precisie’, zegt Adam de Rooy, die samen met Frans en Floortje de Rooy de derde en vierde generatie vormt binnen het familiebedrijf. Na decennia in Eindhoven verhuisde het bedrijf in 2006 naar Nuenen. Sindsdien is het complex verschillende keren uitgebreid, met onder meer een grote meetkamer (2012), een haluitbreiding voor een slijpmachine (2015) en een nieuwe productiehal in 2020 voor groot freeswerk. ‘Bij die bouw hielden we al rekening met meerdere grote portaalf-
reesmachines’, zegt Adam. ‘Het plan was om om de paar jaar een nieuwe te plaatsen.’ Met de tweede PAMA, de derde freesmachine in de hal, is deze nu grotendeels gevuld.
Solide fundament
De nieuwe PAMA Vertiram behoort tot de grootste portaalfreesmachines van Nederland. De fundering is uitzonderlijk zwaar uitgevoerd. ‘Er zitten 36 palen van negen meter onder en ongeveer 500 kuub beton’, vertelt Adam. ‘De fabrikant test het fundament door er een gewicht van 50 ton op te zetten. Daarna mag het maximaal vier micrometer bewegen. Als dat meer is, keuren ze het af, maar bij ons was het goed.’ De machine werd in 2023 besteld bij PAMA in Rovereto, Italië. De installatie is inmiddels
TEKST: Kasper Weigand | BEELD: Kasper Weigand en De Rooy
De machines die we nu neerzetten, staan hier over 25 jaar nog te frezen
afgerond en de eerste bewerking zit erop: een cilinder van bijna 45 ton uit gereedschapsstaal voor de hightech machinebouw. De Vertiram is uitgerust met vier spindelkoppen: één hoge-toerenkop en drie lage-toerenkoppen. Het gereedschapsmagazijn biedt plaats aan 384 gereedschappen, ruim het
CHEVRON-CIRCLE-LEFT Adam (links) en Frans de Rooy voor de nieuwe PAMA Vertiram.
CIRCLE-CHEVRON-UP De PAMA Vertiram met rechts het robot gereedschapwisselsysteem.
Groot en precies
‘Bestellingen en werkorders worden automatisch aangemaakt en gecontroleerd’
dubbele van de eerste PAMA (180). Ook de spanentransporteurs zijn breder uitgevoerd om de grote hoeveelheden aluminiumspanen beter af te voeren. ‘De eerste machine heeft een kettingwisselaar, deze heeft een robotsysteem’, zegt Frans de Rooy. ‘Dat werkt sneller en betrouwbaarder. We houden de machines zo universeel mogelijk, zodat we zowel aluminium als staal kunnen verspanen.’
De Rooy is gespecialiseerd in grote en nauwkeurige werkstukken. De grootste slijpmachine kan onderdelen verwerken tot 8 x 3 x 1,5 meter. De grootste freesmachine, de PAMA, kan werkstukken aan van 14 x 4,6 x 2,8 meter met een maximaal gewicht van 50 ton. Sommige producten komen binnen als halffabricaat en gaan naar een bewerking van De Rooy weer verder. ‘Het mooiste is als we frezen, slijpen en meten kunnen combineren’, zegt Adam. ‘Een werkstuk dat gefreesd, geslepen en gemeten moet worden, dat past perfect bij ons. Dan benutten we onze kracht optimaal.’ Het vult elkaar mooi aan. Frezen gaat sneller, maar bij slijpen haal je toleranties die met frezen niet mogelijk zijn. De verhouding frezen en slijpen is bij De Rooy ongeveer fiftyfifty. Alle hallen zijn volledig geconditioneerd op 20 graden Celsius. ‘Dat is cruciaal’, legt Adam uit. ‘We hebben machinebedden van vier tot vijf meter die binnen vijf micrometer vlak moeten zijn. Zonder
stabiele temperatuur lukt dat niet. Grote werkstukken moeten ook eerst acclimatiseren voordat we ze beginnen te bewerken.’ Het bedrijf werkt onder meer voor de semiconductorindustrie, machinebouw, voedingsmiddelenindustrie, offshore en mijnbouw. Ongeveer twintig procent van de klanten bevindt zich in het buitenland. ‘We leveren in Duitsland, België, Frankrijk en zelfs Zwitserland,” aldus Adam. ‘Voor groot slijpwerk weten ze ons goed te vinden.’
Automatisering in de praktijk
De Rooy werkt in een tweeploegensysteem en produceert ruim 100 uur per week. Veel werkstukken hebben lange cyclustijden, van enkele uren tot tachtig uur. Dat vraagt om een slimme planning. Frans: ‘We plannen de langere cycli in de avond en nacht, zodat de machines zelfstandig doorwerken. De PAMA’s hebben twee pallets. Op de ene wordt bewerkt, op de andere buiten beladen. Daarmee verkorten we de opspantijd.’ De
programmering gebeurt volledig offline met Hypermill. Zes programmeurs verzorgen alle freesprogramma’s. ‘Alle machines draaien met Heidenhain-besturing’, zegt Adam. ‘Dat maakt de frezersflexibel inzetbaar.’
Digitalisering
Digitalisering is een belangrijk speerpunt. De frezerij en rondslijperij zijn inmiddels papierloos, de slijperij volgt in 2026. Ook de administratie is grotendeels geautomatiseerd. ‘Bestellingen en werkorders worden automatisch aangemaakt en gecontroleerd’, zegt Frans. ‘De rol van de medewerker verschuift steeds meer naar het controleren van wat de software doet.’ Over AI-programmering is hij voorzichtig positief. ‘Voor klein werk komt het snel, maar in groot werk nog niet. Daar spelen te veel variabelen. We maken wel macro’s om repeterend werk te automatiseren.’
Duurzaam produceren
Naast precisie investeert De Rooy in energie-
Kehren Ri 12-4 slijpmachine. CHEVRON-CIRCLE-RIGHT
CHEVRON-CIRCLE-LEFT Een werkstuk wordt klaargezet op de andere PAMA.
Uw leverancier voor het positioneren en roteren van werkstukken
Uw leverancier voor het positioneren en roteren van werkstukken
Uw leverancier voor het positioneren en roteren van werkstukken
Wij bij DUMETA® zijn gespecialiseerd in het ontwikkelen, produceren en leveren van machines voor het roteren en positioneren van producten. Daarnaast leveren wij een eigen ontwikkelde zwenkarmstelling voor de opslag van langgoed materiaal.
Wij bij DUMETA® zijn gespecialiseerd in het ontwikkelen, produceren en leveren van machines voor het roteren en positioneren van producten. Daarnaast leveren wij een eigen ontwikkelde zwenkarmstelling voor de opslag van langgoed materiaal.
Wij bij DUMETA® zijn gespecialiseerd in het ontwikkelen, produceren en leveren van machines voor het roteren en positioneren van producten. Daarnaast leveren wij een eigen ontwikkelde zwenkarmstelling voor de opslag van langgoed materiaal.
0ROTATIESYSTEMEN0
0ZWENKARMSTELLINGEN0
0ZWENKARMSTELLINGEN0
0ZWENKARMSTELLINGEN0
Met onze eigen engineeringafdeling staan wij paraat om klantspecifieke vragen te beantwoorden en speciale machines te ontwikkelen die aan de behoeften van onze klanten voldoen.
Met onze eigen engineeringafdeling staan wij paraat om klantspecifieke vragen te beantwoorden en speciale machines te ontwikkelen die aan de behoeften van onze klanten voldoen.
Bekijk recente projecten op onze website of neem contact met ons op.
Met onze eigen engineeringafdeling staan wij paraat om klantspecifieke vragen te beantwoorden en speciale machines te ontwikkelen die aan de behoeften van onze klanten voldoen.
Bekijk recente projecten op onze website of neem contact met ons op.
tel +31 541 533 369 mail info@dumeta.nl web www.dumeta.nl
tel +31 541 533 369 mail info@dumeta.nl web www.dumeta.nl
Bekijk recente projecten op onze website of neem contact met ons op.
tel +31 541 533 369 mail info@dumeta.nl web www.dumeta.nl
efficiëntie en duurzaamheid. Op het dak liggen 4200 zonnepanelen, goed voor circa 40 procent van het eigen verbruik. ‘Omdat we 100 uur per week draaien, gebruiken we die stroom voor de meter’, zegt Adam. Het bedrijf is ISO 14001-gecertificeerd en heeft de afgelopen jaren oudere machines vervangen door zuinigere varianten. De zes Unisign-machines krijgen een eco-modus die het energieverbruik verder moet verminderen. Een sprekend voorbeeld van een duurzame investering is de aanschaf van de briketteerinstallatie voor aluminiumspanen. ‘Toen we veel aluminium gingen frezen, zaten de bakken in tien minuten vol’, vertelt Adam. ‘Met de briketteermachine persen we de spanen samen, het volume wordt acht keer kleiner, het koelmiddel persen we eruit en dat gebruiken we opnieuw. Bovendien leveren de briketten meer op bij recycling.’
Vakmensen opleiden
Het vinden van vakmensen blijft lastig. ‘Voor slijpen bestaat geen goede opleiding’, zegt Adam. ‘We leiden mensen intern op. Vaak zijn het jonge jongens die iets anders hebben gedaan maar toch een technisch vak willen leren. We maken van handige mensen slijpers of frezers.’ De Rooy heeft drie medewerkers op HR, waarvan één zich volledig richt op werving. Nieuwe collega’s starten soms via een uitzendbureau, maar komen daarna in vaste dienst. ‘We willen iedereen in vaste dienst’, zegt Adam. Het personeelsbestand is relatief jong. ‘We zijn in korte tijd sterk gegroeid, daardoor ligt de gemiddelde leeftijd laag’, zegt hij.
‘Een werkstuk dat gefreesd, geslepen en gemeten moet worden, dat past perfect bij ons’
Voorbereid op de toekomst
Met de tweede PAMA Vertiram en een nieuwe Unisign-machine in opbouw heeft De Rooy de komende jaren voldoende capaciteit. ‘We hebben in 2023 geïnvesteerd toen de markt goed draaide’, zegt Adam. ‘Nu is het wat rustiger, maar als het weer aantrekt, kunnen we vooruit.’ De komende periode wil het bedrijf het slijppark moderniseren, de digitalisering afronden en mogelijk uitbreiden. ‘De machines die we nu neerzetten, staan hier over 25 jaar nog te frezen’, zegt Frans. ‘We kopen voor de lange termijn. Machines worden vaak steeds groter, naarmate ze meer capaciteit moeten hebben. Machines zullen de komende jaren niet onnauwkeuriger en simpeler worden. Dat wordt allemaal steeds complexer. En als het complexer wordt, dan wordt het automatisch nauwkeuriger’, besluit hij.
CIRCLE-RIGHT www.rooy.nl
CIRCLE-CHEVRON-UP Grote Danobat slijpmachine.
CIRCLE-CHEVRON-UP De nieuwste Unisign freesmachine is nog in opbouw.
Geen repeterende taken meer voor personeel
Flexibele automatisering
Automatisering verandert het werk in de verspaning ingrijpend. Bij Soltech Fijnmetaal blijkt hoe groot het effect kan zijn. Waar vakmensen vroeger veel tijd kwijt waren aan repeterende taken, heeft het bedrijf die werkzaamheden met de komst van een nieuwe robotcel verplaatst naar een geautomatiseerd proces.
Sinds Maurice Brands in 2011 Soltech Fijnmetaal overnam, is er veel veranderd. ‘We waren een echte jobber maar worden steeds meer een partner voor onze klanten. We produceren nog altijd fijnmechanische componenten, maar leveren thans ook een totaalplaatje, inclusief meedenken over maakbaarheid, een meetrapport, grade 4 en grade 2 reiniging en eventueel assemblage’, zo vat hij de groei samen. De klanten van Soltech Fijnmetaal komen uit verschillende marktsegmenten: van semicon en medisch tot vliegveldtechnologie, warehousing en ook agro. Hieronder vallen kleine tot grote OEM’s, maar ook als Tier 2 en of Tier 3 leverancier is Soltech Fijnmetaal actief.
Digitalisering en automatisering
Vanaf het moment van overname door Maurice Brands is digitalisering en automatisering een rode draad geweest bij elke keuze in ontwikkeling en investering. ‘We willen slimmer werken’, voegt technisch adviseur Johan Houben daaraan toe. Soltech Fijnmetaal is een koploper als het gaat om digitale communicatie met klanten en leveranciers via het
Smart Connected Supplier Network (SCSN), waardoor orderinformatie automatisch tussen de ERP-systemen van het bedrijf, klanten en leveranciers wordt uitgewisseld. Brands: ‘Bij sommige klanten kan een bestelling wel uit honderd orderregels bestaan, die komen nu automatisch in ons ERP-pakket binnen.’ Dit moest voorheen handmatig per regel ingevoerd worden. Via
diezelfde SCSN-koppeling ontvangt Soltech ook elke dag actuele prijzen van zijn materiaal leveranciers zodat offertes snel aan klanten kunnen worden aangeboden. In het verleden moest voor elk stukje materiaal een offerte naar de materiaal leverancier gestuurd worden. ‘Wij nemen het voortouw en nemen onze klanten mee in deze stappen om met elkaar de digitale koppeling te leggen.’
van precisiefrezen
Digitalisering en automatisering is altijd een rode draad geweest
Personeelsbestand verdubbeld
Als je de werkplaats binnenstapt, zie je meteen de BMO robotcel met de twee Mazak machines. Recht hier tegenover staat er nog een, waaraan nu naast de Victor A110 een VCenter A130 van deze fabrikant is gekoppeld. De Mazakcel en de Victorcel, zo noemen de frezers het. Door te robotiseren, digitaliseren en automatiseren heeft Soltech Fijn-
metaal de omzet sinds de overname vervijfvoudigd, terwijl het aantal medewerkers slechts verdubbeld is. De eerste robotcel van BMO Automation was een Platinum 50, deze draait al een aantal jaren probleemloos. Begin dit jaar is er een tweede BMO geïnstalleerd, een Titanium 180 met pallethandling en producthandling. Johan Houben: ‘We hadden al jaren de ambitie om verder te groeien,
maar de mogelijkheden in onze vorige huisvesting waren beperkt.’ Nadat besloten werd om in 2021 te verhuizen naar het nieuwe pand in Valkenswaard waren nieuwe investeringen weer mogelijk op zowel het vlak van CNC-machines als robots. Begin 2023 werd met de aankoop van een Mazak Variaxis C600 5-assig bewerkingscentrum ook de keuze gemaakt om deze te koppelen aan
CHEVRON-CIRCLE-LEFT Maurice Brands (links) en Johan Houben.
een nieuwe robotcel samen met de eerder aangekochte Mazak Variaxis J600. De keuze voor de nieuwe robot viel op de Titanium 180. Door de bestaande Mazak J600 te koppelen aan de nieuwe robotcel kwam er een plek vrij bij de Platinum 50. Meteen werd toen besloten om samen met BMO de standalone Victor A130 5-asser te koppelen aan deze robot. Deze op maat gemaakte koppeling met een niet voorbereide machine werd in samenwerking met Soltech compleet door BMO verzorgd waardoor er twee 5-assige cellen ontstonden.
Eerste zelfinstellende grijper
Soltech Fijnmetaal was destijds het eerste Nederlandse bedrijf dat de zelfinstellende grijper ging gebruiken in de robotcel. Maurice Brands: ‘De automatiseringsmarkt had toen een sterke focus op pallethandling. Maar dat was niet onze visie. Wij maken tien stuks van het ene product en dan dertig stuks van het andere. De veelzijdigheid van producthandling was precies wat we zochten.’ Hij herinnert zich nog dat de robotcel in het eerste weekend 48 uur productie heeft gedraaid. De ombouw van de beide cellen naar de nieuwe machine-indeling verliep soepel, omdat de beide Mazak machines af fabriek zijn voorbereid voor automatisering.
Opspanningswisseling
De nieuwe Titanium 180 robot is geschikt voor zowel product als pallet handeling. Dit betekent dat de robot zowel werkstukken in de klem als de klemmen zelf kan wisselen, naast de producthandling die de materialen vanuit een lade pakt en de werkstukken hierin terugplaatst. Johan Houben: ‘Denk aan grote producten die we nu onbemand kunnen bewerken. Of producten met hoge nauwkeurigheden die we in de klem naar de meetkamer kunnen brengen. We zijn een bedrijf dat vandaag producthandling nodig heeft, morgen pallethandling. Met de grote cel kunnen we nu beide.’
CHEVRON-CIRCLE-RIGHT De Titanium 180 cel van BMO Automation.
We willen zo min mogelijk handen aan de machine
Brands noemt dit het beste van twee werelden. ‘Je moet zo divers mogelijk zijn, daarom wilden we beide opties.’
Deze cel is klaar voor de volgende stappen die Soltech Fijnmetaal wil gaan zetten. Bijvoorbeeld in de cel de producten spoelen met demiwater en dan droogblazen om vlekvorming te voorkomen. Of via de software van de cel de standtijd van de gereedschappen bewaken, om het onbemande proces nog verder te verbeteren. ‘Je gaat een evolutie in als je begint met automatiseren. De volgende stap zal zijn de robot in het CAM-programma mee programmeren. We
willen zo min mogelijk hands-on aan de machine’, zegt Houben.
Weghalen bij de vakman
Door de investering van de robotcel met de nieuwe 5-assige Mazak C600 freesmachine heeft Soltech de capaciteit voor onbemande productie fors vergroot. Het wil repeterende taken zoveel mogelijk weghalen bij de schaarse vakmensen. Zo zijn bijvoorbeeld alle CNC-machines aangesloten op een koelsmeermanagementsysteem met dubbele ringleiding, waarmee de concentratie per machine kan worden
aangepast. Ook verspaningskennis wil men in een database gaan borgen, zodat het makkelijker wordt op dezelfde manier te werken. ‘Er gaat veel tijd verloren doordat niet direct duidelijke informatie beschikbaar is’, legt Brands uit. ‘Door deze kennis digitaal vast te leggen, kun je sneller nieuwe jobs opstarten.’ Want de vier machines aan de beide robotcellen kunnen in principe 24/7 doordraaien. En dankzij de uitbreiding met pallethandling, kan Soltech Fijnmetaal nu ook de complexe en zwaardere werkstukken onbemand bewerken. ‘Vroeger moesten we dergelijke producten overdag doen omdat ze op een pallet moesten. Zodra we nu het proces hebben ontwikkeld, kunnen we ze ook onbemand ’s nachts produceren.’
CIRCLE-CHEVRON-UP De robotcel is gekoppeld aan twee Mazak machines.
Ook de Tier n suppliers zullen mee moeten met de Tier 1 suppliers
Hightech keten verandert
In de loop der jaren is er steeds meer op het bordje van de Tier 1 supplier komen te liggen, zowel vanuit maakbaarheid van componenten als vanuit certificeringen en wet- en regelgeving. De meeste impact heeft de alsmaar kortere time to market, gecombineerd met kostprijsreducties en het toenemend belang van first time right. Dit dwingt nog meer samenwerking en afstemming in de hele keten af, ook met de Tier n suppliers.
De Nederlandse hightech toeleverketen in de precisie-industrie presenteerde zich 12 en 13 november op de 24e editie van de Precisiebeurs. Lange tijd leek deze sector en met name de semicontoeleverketen immuun voor wat er in de wereld gebeurde. De vraag bleef hoog, de groei ongebreideld. Dat beeld is anno 2025 anders. ‘De tijd van ongebreidelde groei, waarin output op plaats 1,2,3 en 4 stond, is voorbij’, zo schetst Marko van der Smitte, directeur Business Development & NPI bij Wilting, de nieuwe realiteit. Hij en Mario van Isterdael, directeur Supply Chain, zien vooral de laatste twee jaar een omslag. ‘De kostprijs moet omlaag, voorraden worden kleiner en de reactietijd korter.’ Dit verandert de manier van werken in de hele supply chain.
Doorlooptijd in de hele keten
Bij Wilting kijkt men vandaag de dag al in de NPI fase naar hoe men deze onderdelen straks in de serieproductie gaat maken en uitleveren. Kwaliteitszaken die vroeger pas bij de serieproductie werden opgepakt, worden tegenwoordig al in de NPI fase besproken. ‘Aan de voorkant wordt gekeken hoe we het proces kunnen verbeteren; worden al kwaliteitsissues als cleanliness opgepakt’, zegt Mario van Isterdael. De time to market is namelijk heilig; doorlooptijdverkorting heeft prioriteit, niet alleen in de eigen productie, ook in de keten met de eigen toeleveranciers. Marko van der Smitte: ‘Vroeger had je een projectleider nodig, nu een heel team. Er zit meteen iemand bij voor de logistiek, voor de technische aspecten, voor de kwaliteit, iemand die alles managet. De output
blijft hetzelfde, we moeten alleen het product sneller op de markt brengen en er wordt eerder kostenbewustzijn gevraagd. Daarvoor moeten wij juiste concept bedenken.’
Ketenpartners betrekken
Wilting werkt samen met vaste toeleveranciers, de tier 2 suppliers. Dit kunnen partners zijn die een technologie leveren waar Wilting zelf niet over beschikt of capacity suppliers, omdat men zelf capaciteit wil vrijhouden voor andere projecten. Als voor een nieuw project een technologie partner nodig is, wordt deze dikwijls al in het offertestadium en zeker in de NPI fase betrokken. Dat kan zijn om af te stemmen over de maakbaarheid, maar steeds vaker ook over doorlooptijd. Mario van Isterdael: ‘Iedereen bouwt veiligheid in. Samen met onze partners kijken we dan hoe
Precisiebeurs
we onze processen beter op elkaar kunnen afstemmen zodat toeleveranciers sneller kunnen leveren.’
Nauwe samenwerking
Ook de manier waarop wordt samengewerkt met de OEM verandert. Wilting ziet hun houding veranderen. De tier 1 toeleverancier krijgt tegenwoordig veel meer ruimte om mee te praten over materiaalkeuze, over toleranties, seriegroottes en zelfs over wie specialistische bewerkingen gaat doen. Het krijgt meer ruimte om hiervoor eigen partners naar voren te schuiven, die bijvoorbeeld een betere kwaliteit kunnen leveren, kortere doorlooptijd of betere kostprijs leveren. Of die dichterbij huis zitten waardoor supply chain risico’s verkleind worden. ‘De kennis van de technologie ligt steeds meer bij de leverancier dan bij de OEM, daarom
Overal gaan de eisen omhoog; de complexiteit van de machines neemt toe
zie je minder vaak TPD’s met pre scribed suppliers’, zegt Van Isterdael. ‘OEMs hebben een open oor om de keten beter te laten presteren.’
Kleinere toeleveranciers
Want de doelstellingen van de OEMs zijn alleen realiseerbaar als de hele keten optimaal samenwerkt, inclusief technologie- en capaciteitspartners. Wilting investeert daarom in de samenwerking met de Tier 2 suppliers.
Mario van Isterdael: ‘Wij pakken de hele keten vast, dat heeft altijd in de cultuur van ons bedrijf gezeten.’ Dit betekent echter ook dat Wilting verwacht dat kleinere toeleveranciers investeren om in de keten te kunnen blijven functioneren. Bijvoorbeeld op het vlak van cleanliness. De cleanlinesseisen zijn niet langer enkel de verantwoordelijkheid van de Tier 1 supplier. Ook Tier 2 toeleveranciers zullen hierin moeten investeren.
CIRCLE-CHEVRON-UP Marko van der Smitte (links) en Mario van Isterdael.
STOOMTECHNIEK
Werkdruk Capaciteit Bouwjr.
Duurzame oplossingen voor slijtage en corrosie
Duurzame oplossingen voor slijtage en corrosie
Duurzame oplossingen voor slijtage en corrosie
Duurzame oplossingen voor slijtage en corrosie
We lossen problemen op of denken al in de ontwikkelingsfase met u mee. Zo helpen we productieprocessen weer op gang, verlengen we de levensduur van materialen, en bieden we een alternatief voor dure of moeilijk verkrijgbare metalen.
Onze adviseurs helpen u graag.
We lossen problemen op of denken al in de ontwikkelingsfase met u mee. Zo helpen we productieprocessen weer op gang, verlengen we de levensduur van materialen, en bieden we een alternatief voor dure of moeilijk verkrijgbare metalen. Onze adviseurs helpen u graag.
* Uitgerust met een economiser. LAGEDRUK
STOOMKETELVERHUUR
• Gedurende reparatie van uw ketels •
• Bij periodieke inspectie •
• Als tijdelijke capaciteitsverhoging •
40 HUURKETELS BESCHIKBAAR
Capaciteit van 60-10.000 kg/h in drukken tot 25 bar.
DRUKVATEN ONDER KEUR
STOOMKETELREPARATIE
REVISIE - VERHUUR - LEIDINGWERK
KETELHUISINSTALLATIE
We lossen problemen op of denken al in de ontwikkelingsfase met u mee. Zo helpen we productieprocessen weer op gang, verlengen we de levensduur van materialen, en bieden we een alternatief voor dure of moeilijk verkrijgbare metalen.
We lossen problemen op of denken al in de ontwikkelingsfase met u mee. Zo helpen we productieprocessen weer op gang, verlengen we de levensduur van materialen, en bieden we een alternatief voor dure of moeilijk verkrijgbare metalen. Onze adviseurs helpen u graag.
Onze adviseurs helpen u graag.
Maastricht +31 43 363 2021 chromin.nl
Maastricht +31 43 363 2021 chromin.nl
Maastricht +31 43 363 2021 chromin.nl
Maastricht +31 43 363 2021 chromin.nl
lagen
in alle lagen
Kwaliteit in alle lagen
Kwaliteit in alle lagen
Ontdek de kracht van e ciënt en duurzaam verwarmen en koelen!
Maak kennis met de Mistral MDX: dé energiezuinige klimaatoplossing voor het verwarmen en koelen van grote ruimtes, zoals werkplaatsen, fabriekshallen, magazijnen en showrooms. De combinatie van een luchtlucht warmtepomp (R32) en een compacte luchtverwarmer/-koeler zorgt voor uitstekende prestaties. Dankzij een hybride regeling kan de Mistral MDX ook naadloos samenwerken met nieuwe of reeds aanwezige gasgestookte luchtverwarmers. De toestellen komen tevens in aanmerking voor de EIA-regeling.
Fabrikaat V.O.
Kwaliteit in alle
Kwaliteit
CHEVRON-CIRCLE-RIGHT Op 12 en 13 november was de 24e editie van de Precisiebeurs. (Foto uit 2024).
CHEVRON-CIRCLE-RIGHT Een tweede voorbeeld is het digitaal aanleveren van meetrapporten en – nog belangrijker – met SPC de stabiliteit van je proces aantonen. Als je dit laatste kunt, kan Wilting met de OEM-klant overleggen of je misschien niet meer elk product meet, wat direct de kostprijs omlaag brengt.
Digitale koppeling
Hoewel Wilting langetermijnrelaties nastreeft en in principe geen werk weghaalt bij een toeleverancier zolang de kwaliteit goed blijft, kan deze relatie wel onder druk komen als de andere partij om welke reden bepaalde investeringen niet wil doen. ‘We nemen geen afscheid als ze betrouwbaar blijven leveren, maar het werk dat ze voor ons doen zal dan niet meer groeien. Als onze totale taart groeit, blijft hun taartpunt gelijk’, zegt Marko van der Smitte. ‘Als je bijvoorbeeld niet investeert in digitalisering, wordt het lastiger vol te houden.’ Hij en zijn collega zien dat sommige kleinere toeleveranciers niet verder willen groeien en investeren, bijvoorbeeld in digitalisering. Vandaag gaat het weliswaar nog om
De doelstellingen van de OEM’s zijn alleen realiseerbaar als de hele keten optimaal samenwerkt
data die een kleinere toeleverancier in een Excelsheet kan aanleveren, met de opmars van AI in data analyse zal de digitale verbondenheid in de ketens alsmaar belangrijker worden. Wilting is bezig om intern alle systemen te koppelen en de koppeling te maken naar de OEMs waar het voor werkt. Daarna wil de Tier 1 supplier ook de toeleveranciers in de eigen supply chain koppelen.
De kleintjes worden groter
Gaan deze ontwikkelingen de schaalvergroting verder aanjagen? Die ontwikkeling is al gaande, zoals op de Precisiebeurs onder andere bleek uit het marktrapport over de verspanen-
de industrie dat FPT/NEVAT en MCB
Nederland op de beurs presenteerden. Wilting bijvoorbeeld kan voor bepaalde specialismen terug grijpen op de competentiecentra binnen de Andra Tech Group. Deze schaalvergroting zal doorzetten, verwachten Van der Smitte en Van Isterdael. Overal gaan de eisen omhoog; de complexiteit van de machines neemt toe, je hebt steeds meer kennis nodig om ze goed te programmeren. ‘De kleine toeleveranciers gaan veel groter worden of verdwijnen’, zegt Mario van Isterdael. Wilting wil echter niet op de stoel van de technologie partners gaan zitten.
‘Het gaat er niet alleen om wat je
Veluw Metal Creations
TOPKWALITEIT LAS- EN PLAATWERK
Klompenmaker 18
5253 RH Nieuwkuijk
T. (073) 511 85 03
info@vmc.eu
Plaatwerk
Bewerken met de hoogste automatiseringsgraad, van 0.3 tot 25 mm, afm.4.000 x 2.000 mm.
Samenstellingen
Constructiebankwerk | Las(robot) | Buis- en koker plaatwerk
Compleet
Verzorgen van machinale bewerkingen (draai- en freeswerk), nabehandeling en transport.
kent, maar ook wie je kent. Je moet wel weten of iemand onzin vertelt of niet. Daarvoor heb je mensen nodig met kennis van technologieën, die de knelpunten kennen en die weten welke leveranciers goed zijn.’
Druk vanuit regelgeving
De schaalvergroting zal versterkt worden door de toenemende druk van wet- en regelgeving, zoals de CSRD rapportages waar OEMs vanaf dit jaar mee te maken hebben. De klanten van Wilting vragen naar deze cijfers, de 1 tier supplier schuift de vragen deels door naar de keten. ‘Nu mogen we nog aannames maken, straks niet meer’, zegt Marko van der Smitte. Dit is zo’n punt waarop de digitale integratie binnen de keten een rol speelt. Als die er niet
is, moet je misschien wel verticaal integreren, meent de directeur NPI.
Effect van regelgeving
De laatste tijd hoor je regelmatig kritiek op de toenemende druk door wet- en regelgeving. Deze zorgt inderdaad in eerste instantie voor extra kosten in de toeleverketens. Groepen zoals Andra Tech Group profiteren dan van hun schaalgrootte omdat ze gemakkelijker expertise in huis kunnen halen. Marko van der Smitte wil dit niet alleen als kostenpost zien. De data die je moet verzamelen om aan regelgeving te voldoen, kunnen uiteindelijk ook voordelen opleveren. Door de juiste KPI’s af te spreken krijg je een beter inzicht in je processen en kun je deze verbeteren. Bijvoorbeeld op het vlak van
de levering van speciale materialen. Door risico’s in beeld te brengen kun je uiteindelijk de leveringszekerheid verbeteren wat positief doorwerkt in de kostprijs. ‘Regelgeving en de ESG verplichtingen (Milieu, Sociaal en Governance) dwingen je na te denken over hoe de keten in elkaar zit en hoe je risico’s kunt verlagen.’
Ondanks AI blijft de mens nodig
Het beheersen van de supply chain en inzichtelijk hebben wat hierin gebeurt en waar risico’s zitten, wordt essentieel voor de Tier1 suppliers. Gaat AI hier een rol in spelen? Absoluut, verwacht men bij Wilting. Kunstmatige intelligentie zal vooral de snelheid verhogen waarmee je zaken kunt uitzoeken. Daarom is ook de digitale koppeling in de hele keten noodzakelijk. Neemt AI dan de rol van de supply chain managers over? ‘Nee’, reageert Mario van Isterdael ad rem. ‘We houden mensen nodig die begrijpen hoe de processen verlopen om AI te kunnen controleren. Want als de data en de juiste parameters niet goed zijn, komt er rotzooi uit.’
CHEVRON-CIRCLE-RIGHT
Opleiden is groeien
MDE Machinebouw is genomineerd voor de OOM Award 2025 Gelre. Annegré van Noort, mede-eigenaar: ‘Opleiden is superbelangrijk voor ons. Dat klinkt heel simpel, maar opleiden is groeien. En wij groeien niet alleen in onze machines, maar ook heel graag met onze medewerkers. Het maakt me enorm trots als ik mijn collega's stappen zie maken. En ook als zij zelf met nieuwe ideeën aankomen. Dat is wat je wilt. Het moet niet alleen vanuit het bedrijf komen, we doen het samen. Opleiden is de motor van onze toekomst.’
CIRCLE-RIGHT www.mdemachinebouw.nl
Toleranties kunnen veel geld kosten. In dit
artikel aandacht voor een technisch onderwerp dat meer is dan alleen voer voor engineers en tekenaars.
Paul Hartgers is technologie-adviseur bij PKM advies metaal.
Allereerst een korte uitleg: toleranties zijn toegestane afwijkingen van de bedoelde maat omdat productieprocessen altijd afwijkingen kunnen vertonen. Stel een ontwerper ontwerpt een tafel die ergens moet kunnen staan. De lengte van het tafelblad is 100 cm. Dit is de ontwerpmaat of nominale maat. Een timmerman zaagt een plank op lengte en stelt de zaagmachine in op 100 cm. Maar door zaken als slingering zaagblad, hout niet goed aangelegd tegen de aanslag etc is de echte maat bijvoorbeeld 99,2 cm. De vraag is nu of dit acceptabel is. Als de ontwerper een tolerantie heeft aangegeven, dan kan de timmerman bepalen of de gezaagde plank gebruikt kan worden of dat een nieuwe plank gezaagd moet worden. Toleranties zijn dus belangrijk omdat anders niet goed geproduceerd kan worden. En de ontwerper of engineer moet deze bepalen omdat zij weten welke maten acceptabel zijn voor het totale ontwerp. Bijvoorbeeld als een as gelagerd moet worden, moet de as door het gat van het lager passen. Dus geeft de leverancier van het lager aan wat de nominale maat en de tolerantie van de as moet zijn om een goede lagering te krijgen. Tot zover is het eigenlijk vrij simpel. Toch is dat niet zo. Dat komt omdat eindproducten, bijvoorbeeld een auto, bestaat uit honderden tot duizenden onderdelen die allen met elkaar samen moeten werken. Dan moet de ontwerper zeer goed weten wat alle toleranties zijn. Per onderdeel kunnen tientallen tot honderden maten zijn die alle (!) getolereerd moeten worden.
Ligging
Naast de maattoleranties zijn er ook vorm- en plaatstoleranties. Dat zijn toleranties op de ligging van bepaalde onderdelen ten opzichte van elkaar. Denk aan een papierunit van een copier: alle assen die het papier door de copier geleiden moeten parallel aan elkaar
Toleranties
liggen en de toleranties op deze parallelliteit ligt rond de dikte van het papier. Er ligt dus een bijzondere uitdaging voor de ontwerper van grotere machines, want alle maat-, vorm- en plaatstoleranties van alle onderdelen moeten bekend zijn. Sommige onderdelen moeten speling t.o.v. elkaar hebben, sommige moeten klemvast zitten (kogellagers op assen bijvoorbeeld). Zijn de maten en toleranties te ruim, dan verslijt een machine te snel en gaan onderdelen kapot. Zijn de maten en toleranties te nauw, dan werkt een machine niet of verslijt ook weer heel snel. Kortom, toleranties bepalen is zeer belangrijk.
Productieprocessen
Naast dit alles worden toleranties ook door de productieprocessen bepaald. Voorbeeld, als ik een plaatje knip met een schaar zal er een grotere afwijking op de maatnauwkeurigheid zijn dan wanneer ik dat zelfde plaatje op de lasersnijmachine snij. In dat laatste geval ligt de maattolerantie binnen de 0,01 mm, de nauwkeurigheid van de lasersnijmachine. Dus de ontwerper moet bij het bepalen van de toleranties ook de nauwkeurigheden van alle productieprocessen weten.
Ook hier falen de meeste technische opleidingen
kunnen geld kosten
Ook hier ontstaan weer veel problemen. Wanneer een onderdeel op een andere machine gemaakt worden dan voorzien, kunnen er grotere afwijkingen ontstaan die de ontwerper niet voorzien heeft. Vooral bij uitbesteden ontstaan dit soort problemen, vooral als de inkoper continu gaat voor de laagste prijs.
Extra tijd
Omdat het een lastige zaak is, gaan veel ontwerpers voor zeker en stellen ze zeer nauwkeurige toleranties. Dat is makkelijk voor hen, maar jaagt de productiekosten sterk op. Immers voor een nauwere tolerantie zal een operator langer bezig zijn en veel nauwkeuriger moeten werken. Dat kost veel extra tijd en dus geld. En de operator haalt de planning niet. Dit laatste wordt vrijwel nooit gezien. Immers men kijkt wel of een operator de planning haalt, maar niet naar de oorzaken als die de planning niet haalt. En veel managers vinden toleranties te technisch en te ingewikkeld. Toch is dit een grote bron van verborgen kosten en dat alleen omdat de ontwerper geen zin heeft om de juiste toleranties te bepalen.
Moeilijk
Toch kunnen we de ontwerpers niet alleen de schuld geven. Toleranties zijn, zeker de vorm- en plaatstoleranties, moeilijk te bepalen. Je zou dus denken dat er bij de opleiding van engineers en ontwerpers veel aandacht aan wordt besteed. Helaas, ook hier falen de meeste technische opleidingen. In de praktijk kom ik nog zelden engineers tegen die genoeg snappen van alle toleranties. Als je hun vraagt waarom er een bepaalde toleranties door hen is gekozen, kunnen ze meestal niet eens aangeven wat de technische reden is. Het is dus een lastige zaak. Toleranties zijn moeilijk te bepalen en verkeerde toleranties kosten enorm veel geld. Daarnaast zijn deze hoge kosten verborgen in de algehele kosten van langere procestijden, niet gehaalde planningen en herwerk. Zaak om er in elk bedrijf meer aandacht aan te geven. Een extra opleiding (geen simpele cursus!) op het gebied van maat-, vorm- en plaatstoleranties is absoluut noodzaak.
Contact over dit onderwerp? CIRCLE-RIGHT hartgers@pkm.nl of redactie@vraagenaanbod.nl
Ponsgereedschap van Mate Precision Tooling voor maximale standtijd en precisie.
• hoogwaardige machinegereedschappen voor elke CNC gestuurde ponsnibbelmachine
• Voor elk ponsvraagstuk bieden wij een oplossing die uw productie sneller en efficiënter maakt
• Haal meer uit één productierun d.m.v. speciaal- en vervormgereedschap
Wij bouwen aan duurzame relaties met onze klanten en denken mee vanaf de eerste vraag tot ver na levering.
“Van analyse tot uitvoering – technisch advies met impact”
Ondernemers zijn druk en hebben weinig tijd om uitgebreid alle bronnen met marktontwikkelingen te raadplegen. Tegelijkertijd is het voor het ondernemen essentieel om op de hoogte te blijven van de laatste ontwikkelingen in de markt. Vraag & Aanbod volgt de Nevi PMI, analyseert de cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek, leest het Staaljournaal van Noviostaal, de barometer van de Koninklijke Metaalunie en houdt andere relevante bronnen scherp in de gaten. Hier een overzicht van de belangrijkste ontwikkelingen van de afgelopen maanden.
Winstgevendheid en investeringsbereidheid onder druk bij ondernemers
Uit de nieuwste COEN-enquête blijkt dat veel ondernemers hun winstgevendheid zagen afnemen in het derde kwartaal van 2025. In acht van de twaalf sectoren zijn ondernemers hierover negatiever dan eerder dit jaar. Vooral in de autohandel is het sentiment somber, al is de daling iets minder uitgesproken in sectoren als industrie, bouw en vastgoed. Het personeelstekort blijft met 33% de grootste belemmering, gevolgd door een tegenvallende vraag en financiële beperkingen. Ruim een derde van de ondernemers ervaart momenteel geen belemmeringen. Het ondernemersvertrouwen blijft met -4,0 negatief en is sinds begin 2022 niet meer positief geweest. Uitzondering is de informatie- en communicatiesector, waar het vertrouwen nog net positief is. Wat investeringen betreft verwacht 83% van de ondernemers komend jaar niet méér te investeren; slechts 16% voorziet een toename. Daarmee blijft de investeringsbereidheid laag, ondanks een lichte verbetering ten opzichte van de coronajaren.
Metaalunie Barometer:
Verdere afkoeling
mkb-maakindustrie
De Economische Barometer van de Metaalunie over Q3 2025 laat een verdere afkoeling van de mkb-maakindustrie zien. De binnenlandse orderpositie daalt per saldo met -7%,
en ook de exportverwachting blijft negatief (-8%). Hoewel verkoopprijzen gemiddeld met 15% stegen, staat het bedrijfsresultaat onder druk: het aandeel verlieslatende bedrijven groeide van 13% naar 18%, terwijl het aantal bedrijven dat break-even draait daalde naar 36%. Slechts 46% draait nog winst. De personeelsbezetting blijft relatief stabiel, met een lichte groei in vast personeel (+5%). Het aantal openstaande vacatures nam iets af, al steeg het gemiddelde aantal vacatures per bedrijf naar 2,21. De investeringsbereidheid verslechterde opnieuw: 29% verwacht minder te investeren in het eigen machinepark, tegenover 14% die een toename voorziet. Ondanks enkele positieve signalen, zoals minder negatieve waarderingen van orderportefeuilles, blijft het sentiment overwegend somber binnen de sector.
Onze kernexpertise
Lasersnijden
Kanten / Zetten
TIG-Lassen
MIG/MAG-Lassen
Met meer dan 25 jaar ervaring is Seine Metaal uitgegroeid tot specialist in metaalbewerking. Wij leveren hoogwaardige onderdelen en constructies aan machinebouwers, toeleveranciers en technische productiebedrijven. Of het nu gaat om enkelstuks of kleine series: wij staan voor maatwerk, snelheid en betrouwbaarheid
Tiloplossingen op maat voor vrijwel elke tak van industrie.
Altijd op de hoogte
Tiloplossingen op maat voor vrijwel elke tak van industrie.
De Dalmec balancers kunnen producten tot 1500 kg opnemen en verplaatsen. Niet alleen om te tillen en te verplaatsen maar ook om te kantelen en te draaien tijdens de handeling. We hebben al meer dan 60.000 systemen gerealiseerd. Neem vrijblijvend contact met ons op voor meer informatie.
De Dalmec balancers kunnen producten tot 1500 kg opnemen en verplaatsen. Niet alleen om te tillen en te verplaatsen maar ook om te kantelen en te draaien tijdens de handeling. We hebben al meer dan 60.000 systemen gerealiseerd. Neem vrijblijvend contact met ons op voor meer informatie.
Dalmec BV | Duurzaamheidsring 20 | 4231 EX Meerkerk
Scan de QR-code en schrijf je in voor de Phantom.eu nieuwsbrief. Zo blijf je op de hoogte van productinnovaties, tips en advies over Phantom en International Tools verspanend gereedschap voor de metaalbewerkingsbranche.
de handeling. We hebben al meer dan 60.000 systemen gerealiseerd. Neem vrijblijvend contact met ons op voor meer informatie.
opnemen en verplaatsen. Niet alleen om te tillen en te verplaatsen maar ook om te kantelen en te draaien tijdens
De Dalmec balancers kunnen producten tot 1500 kg
Dalmec BV | Duurzaamheidsring 20 | 4231 EX Meerkerk
Tiloplossingen op maat voor vrijwel elke tak van industrie.
een ho ger n iveau
tel. 0345 - 63 60 50 | info@dalmec.nl | www.dalmec.nl sterk in tilwerk uw werk na ar
Nevi PMI: Groeivertraging in de Nederlandse industrie
De Nevi PMI daalde in oktober van 53.7 naar 51.8, waarmee de groei in de Nederlandse productiesector voor de vijfde maand op rij positief bleef, maar aan kracht verloor. Zowel productie als het aantal nieuwe orders namen toe, al in een lager tempo. Voor het eerst sinds mei nam de werkgelegenheid af, voornamelijk door vertrekkend personeel en minder tijdelijke krachten. De exportorders stegen weer, vooral vanuit Europa en Azië-Pacific, wat bijdroeg aan de vraaggroei. Leverproblemen speelden opnieuw op door stakingen en tekorten bij leveranciers. De inkoopvolumes stegen het sterkst in drie jaar, terwijl materiaalvoorraden licht daalden. Op prijsgebied bleef de kostendruk beperkt. Zowel inkoop- als verkoopprijsinflatie daalden naar het laagste niveau in een jaar. Bedrijven konden hun marges iets verbeteren door lichte prijsstijgingen. Volgens Albert Jan Swart (ABN AMRO) trekt de export aan, ondanks Amerikaanse invoerheffingen. De Europese vraag stijgt, vooral vanuit Frankrijk, Duitsland en België. Tegelijk blijft de energie-intensieve industrie, zoals de chemie, onder druk staan. In oktober kondigden drie fabrieken in Chemelot sluiting aan. Swart wijst op het belang van consistent industriebeleid. De hoge energieprijzen en nettarieven vormen een knelpunt voor de basisindustrie. De uitslag van de verkiezingen en het industriebeleid van een nieuw kabinet zullen bepalend zijn voor de toekomstige concurrentiepositie.
Vertrouwen industrie stijgt, prijzen stabiliseren
Het producentenvertrouwen in de Nederlandse industrie is in oktober gestegen van –1,6 naar –0,8, het hoogste niveau in ruim tweeënhalf jaar. Daarmee ligt het sentiment boven het twintigjarig gemiddelde (–1,3), meldt het CBS. Vooral de verwachte bedrijvigheid draagt bij aan de opleving, gevolgd door een minder negatieve waardering van de orderportefeuilles en voorraden. De basismetaal- en metaalproductenindustrie (vertrouwen +2,8) en de transportmiddelenindustrie (+2,4) lieten een opvallende verbetering zien. In de elektrotechnische
Hoewel verkoopprijzen
gemiddeld met 15% stegen, staat het bedrijfsresultaat onder druk
en machine-industrie bleef het vertrouwen echter achter. De bezettingsgraad daalde licht naar 77,2%, maar ligt nog steeds boven het niveau van een jaar geleden. Na maanden van prijsdruk lagen de afzetprijzen in september weer 0,6% hoger dan een jaar eerder, met name dankzij stijgingen in de auto- (+5%) en voedingsmiddelenindustrie (+2,2%). In de chemie bleef de prijsdruk aanwezig. De combinatie van licht stijgende prijzen en optimisme over de bedrijvigheid wijst op een voorzichtig herstel van de industriële conjunctuur.
DE VOORDELIGSTE LASTAFELS VAN EUROPA.
Bekijk de producten in onze webshop.
J.G. van der Stoopweg 6, 2396 BH Koudekerk aan den Rijn info@lastafelshop.com | tel:+31(0)712001175
Vooruitkijken en ketens organiseren sleutel tot groei in 2026
De Nederlandse maakindustrie staat onder druk door dure grondstoffen, leveringsproblemen en personeelstekorten. Toch ziet David Kemps, sectorexpert bij ABN AMRO, kansen voor ondernemers die hun ketens strategisch organiseren. Volgens Kemps is veerkracht essentieel in een onzekere omgeving met geopolitieke spanningen en fragiele groei. ABN AMRO verlaagde de groeiverwachting voor 2025 van 4% naar 1%, maar verwacht in 2026 herstel naar 3% door defensie- en bouwinvesteringen. Mkb-bedrijven zijn extra kwetsbaar en worden aangeraden breder te kijken dan de operatie van vandaag: vooruitdenken in inkoop en verkoop, op korte én lange termijn, is cruciaal. Op korte termijn helpt het aanleggen van voorraden of spreiding van leveranciers, maar structureel succes vereist investeringen in remanufacturing, recycling, nearshoring en samenwerking in de keten. Exportafhankelijkheid wordt risicovoller; lokale productie (“local4local”) en nieuwe verdienmodellen zoals Product-as-a-Service bieden perspectief. Bedrijven die data koppelen aan ERP, planning en voorraadbeheer hebben meer grip. Digitalisering, AI en automatisering verbeteren de voorspelbaarheid, terwijl duurzaamheid (zoals circulair produceren) een noodzakelijke randvoorwaarde wordt. Grote bedrijven geven het goede voorbeeld met parallelle productielijnen en flexibele contracten. Volgens Kemps bepalen digitalisering, duurzaamheid en geopolitiek de koers richting 2030. Succesvolle maakbedrijven combineren strategisch denken, samenwerking en technologie om wendbaar te blijven. Voor wie zijn keten slim organiseert, liggen er ondanks de turbulentie duidelijke groeikansen in het verschiet.
Nieuwe EU-maatregelen zetten Europese staalmarkt op scherp
De Europese staalmarkt staat in oktober vooral in het teken van beleidswijzigingen. De Europese Commissie voert een nieuw importkader in als opvolger van de safe-
guard-maatregelen. Buitenlandse leveranciers mogen jaarlijks nog slechts circa 13% van de EU-marktcapaciteit tariefvrij benutten. Daarboven geldt een invoerheffing van 50%. Ook wordt het melt and pour-principe ingevoerd om import via omwegen tegen te gaan. De importquota voor onder meer warmgewalste coils worden fors verlaagd. Dit vergroot de bescherming van Europese staalproducenten, maar roept spanning op met de verwerkende industrie, omdat eindproducten grotendeels buiten de maatregelen vallen. De actuele prijs voor warmgewalst staal in Nederland ligt rond de 600 euro per ton, met licht stijgende offertes van fabrieken richting 630 euro. Verzinkte coils noteren rond 675 euro. De importdruk uit Azië is fors afgenomen. Fabrieken proberen prijsverhogingen vast te houden, maar financieringsdruk bij afnemers remt het brede herstel. Internationaal blijft de Chinese export stijgen door zwakke binnenlandse vraag, terwijl steeds meer landen zich wapenen met handelsbarrières tegen goedkoop staal uit China. Wereldwijd zijn er meer dan 200 actieve maatregelen tegen dumping, waarvan de helft in handen is van de VS, EU, Canada, VK en Australië. De combinatie van lagere importdruk en een lichte vraagstijging biedt ruimte voor prijsherstel in het vierde kwartaal. Wel blijft onzekerheid bestaan rond CBAM en de positie van eindproducten. Een lichte prijsstijging lijkt aannemelijk, maar structureel herstel hangt af van marktvraag, investeringsklimaat en verdere implementatie van het EU-staalbeleid.
Resato Waterjet maakt waterstraalsnijden toegankelijker
Kleinste waterstraal
Resato Waterjet Technology greep onlangs de Metavak aan om verschillende innovaties te tonen aan het publiek. Blikvanger op de stand was de nieuw ontwikkelde ACM1010, de kleinste waterstraalsnijtafel die Resato tot nu toe maakte.
De nieuwe tafel biedt dezelfde precisie als de grotere machines uit de ACM-serie met een volledig snijbereik van honderd bij honderd centimeter. De ACM1010 kan worden gecombi-
neerd met de standaard PJ-4-4000, een pomp van 37kW die maximale druk en snijeffi ciëntie levert. Voor locaties waar het elektriciteitsnet beperkt is, ontwikkelde Resato de PJ-2-4000: een pomp met een vermogen van 18kW en een no-
minale stroomafname van 40A bij 400V. Deze past vaak op bestaande aansluitingen, zonder kostbare verzwaring van het net. De pomp levert een druk van 3500 bar bij een 0.25-orifi ce, voldoende voor een hoge snijkwaliteit en productiesnel-
Stephan de Leu geflankeerd door Cor Nieboer en Jelmer Wunderink op de stand van Resato.
Twee versies
snijtafel
heid, maar met aanzienlijk lagere energiekosten, aldus het bedrijf.
Minder stroom
‘De nieuwe pomp verbruikt aanzienlijk minder stroom dan de vorige generatie’, zegt Stephan De Leu, verantwoordelijk voor service en installatie bij Resato Waterjet. ‘Voor veel bedrijven is dat belangrijk, want we merken dat stroomaansluitingen steeds vaker een beperking vormen. Met deze oplossing kunnen klanten toch vooruit, ook bij beperkte netcapaciteit.’
De ACM1010 is uitgevoerd in een 2Den 2,5D-configuratie en verkrijgbaar in twee versies. De meest opvallende is de ACM1010-Monoblock: een compacte tafel die met een heftruck kan worden verplaatst, met een catcher die volledig is geïntegreerd in het frame. Deze uitvoering is vooral interessant voor kleinere werkplaatsen, R&D-afdelingen en scholen. De Leu geeft aan dat de machine is ontwikkeld naar aanleiding van een duidelijke vraag vanuit de markt. De standaardversie van de ACM1010 wordt opgebouwd zoals de grotere snijtafels van Resato, die variëren van twee tot drie meter breed en een onbeperkte snijlengte hebben. Naast de nieuwe machine en pomp introduceerde Resato een vernieuwd HMI-beeldscherm met een modernere uitstraling en verbeterde gebruiksvriendelijkheid. Een nieuwe spraybar houdt tijdens onbemand snijden het werkstuk schoon en verwijdert abrasief en proceswater. Ook de abrasief feeder werd herzien: deze kan eenvoudiger worden gedemonteerd bij onderhoud of verstoppingen. De verbeteringen zijn gericht op minder stilstand en eenvoudiger onderhoud, vooral bij onbemande productie.
Stephan de Leu bij de ACM 1010.
Met
name de 5-assige snijkop kreeg de nodige aandacht
Actieve beursdeelname
Alle nieuwe innovaties maken dat Resato actiever deelneemt aan beurzen en hier meer focus op legt. Daarbij richt het bedrijf zich naast de metaalindustrie ook op andere markten, zodat alle mogelijkheden optimaal benut worden. Op de Metavak was er in ieder geval genoeg interesse in de getoonde innovaties, met name de 5-assige snijkop waarmee men schuine delen van plaatmateriaal kan snijden kreeg de nodige aandacht.
resato-waterjet.com
Uw betrouwbare partner in lasrobot werk!
H-frame installatie:
- Robot 4000 mm lengte verplaatsing
- 500 kg manipulator met 4800x1000 mm raamwerk
- 1000 kg manipulator met 4800x1500 mm raamwerk
Portaal installatie:
- Robot/galg 11.000 mm lengte verplaatsing
- 4000 mm Noord-Zuid verplaatsing
- 1800 mm hoogte verplaatsing
- 3000 kg manipulator (met tegenlager 6000 kg roteren)
- 3000 kg manipulator (met tegenlager 6000 kg roteren)
- 1800 mm hoogte verplaatsing
- Robot/galg 11.000 mm lengte verplaatsing - 4000 mm Noord-Zuid verplaatsing
Portaal installatie:
www.wortelboerbv.com
RSG
RSG
Brandsnijmachines
RSG
RSG
RSG
Brandsnijmachines rechte snedes en versteksnedes voor pijp Ø 60 - 2.400 mm standaard. www.wortelboerbv.com
Brandsnijmachines rechte snedes en versteksnedes voor pijp Ø 60 - 2.400 mm standaard. www.wortelboerbv.com
Brandsnijmachines rechte snedes en versteksnedes voor pijp Ø 60 - 2.400 mm standaard.
Brandsnijmachines rechte snedes en versteksnedes voor pijp Ø 60 - 2.400 mm standaard.
Brandsnijmachines rechte snedes en versteksnedes voor pijp Ø 60 - 2.400 mm standaard.
raamwerk met 3 werkstations: Robot/galg 20.000 mm lengte verplaatsing
HSE-2000
HSE-2000
HSE-2000
Brandsnijmachine
HSE-2000
Brandsnijmachine
Brandsnijmachine
HSE-2000
Brandsnijmachine
Brandsnijmachine
Rechte snedes, ronde en gebogen snedes voor plaat 2 - 220 mm.
Rechte snedes, ronde en gebogen snedes voor plaat 2 - 220 mm.
Rechte snedes, ronde en gebogen snedes voor plaat 2 - 220 mm.
Rechte snedes, ronde en gebogen snedes voor plaat 2 - 220 mm.
Rechte snedes, ronde en gebogen snedes voor plaat 2 - 220 mm.
Verdere producten: machines voor pijp– en plaatbewerking, pijpleidingconstructies en transportabele metaalbewerking. Ook diverse gereedschappen en toebehoren hiervoor.
Verdere producten: machines voor pijp– en plaatbewerking, pijpleidingconstructies en transportabele metaalbewerking. Ook diverse gereedschappen en toebehoren hiervoor.
Portaal installatie:
Verdere producten: machines voor pijp– en plaatbewerking, pijpleidingconstructies en transportabele metaalbewerking. Ook diverse gereedschappen en toebehoren hiervoor.
Robot/galg .00011 mm lengte verplaatsing
Verdere producten: machines voor pijp– en plaatbewerking, pijpleidingconstructies en transportabele metaalbewerking. Ook diverse gereedschappen en toebehoren hiervoor.
Th. Wortelboer B.V. Heumen - NL
Th. Wortelboer B.V.
Th. Wortelboer B.V.
Heumen - NL
Tel. +31 24 358 65 14 info@wortelboerbv.com
Th. Wortelboer B.V.
Heumen - NL
Tel. +31 24 358 65 14 info@wortelboerbv.com
Heumen - NL
4000 mm Zuid-Noord verplaatsing - 1800 mm hoogte verplaatsing - 3000 kg manipulator (met tegenlager 6000 kg roteren)
Tel. +31 24 358 65 14 info@wortelboerbv.com
Tel. +31 24 358 65 14 info@wortelboerbv.com
Veenhuis
Toelevering van:
• CNC Draai- en freeswerk
• Constructie
• Hydrauliek
• Engineering
• Montage
Vlam Machinefabriek B.V.
T : 0228-593066
E : info@vlammachinefabriek.nl
I : www.vlammachinefabriek.nl Vlam
Langsbaan installatie met 3 werkstations:
WIJ LATEN U GRAAG ZIEN WAT WE DOEN
Uw betrouwbare partner in lasrobot werk!
Wat we maken en hoe het werkt, laten we u graag zien, in het filmpje op onze website of door de QR code te scannen met uw smartphone of tablet.
Holland Mineraal is al veertig jaar een begrip op het gebied van oppervlaktebehandelingsapparatuur en producent en leverancier van straalmiddelen en straalinstallaties.
Ik win toch wel
Joachim Driessen, ona ankelijk adviseur
Veertig jaar geleden schreef Roger Fisher het boekje ‘Ge ing to yes without giving in’. Een baanbrekend werk waarin hij beschrij hoe de impasse tussen een werkgever en de vakbonden werd doorbroken door niet ‘positioneel’ te onderhandelen, maar door te vragen en te zoeken naar elkaars belangen in plaats van te blijven hangen in standpunten en uiteindelijk door koehandel lees uitruilen van standpunten en posities een compromis te bereiken. We weten het denk ik allemaal en toch tuinen we er iedere keer in. We willen gewoon winnen in plaats van naar de beste oplossing te zoeken. Recent zagen we het Yeşilgöz ook weer doen na de verkiezingen. In plaats van open luisteren en te zoeken naar het beste voor Nederland worden anderen buitengesloten en voelt ze zich vast erg stoer.
Ik geef direct toe, ik ken de theorie erg goed, maar als ik een mail van een advocaat krijg omdat zijn cliënt vindt dat wij hem onrecht aangedaan hebben en sommeert meteen te betalen of anders…. Mijn natuurlijke reactie is terugvechten en ik maak me er ook vaak toch schuldig aan tegen beter weten in. Het kan ook anders. Fisher en velen
na hem hebben aangetoond dat het zoeken naar de belangen achter standpunten en daar oplossingen voor te bedenken een veel beter resultaat oplevert.
Waarom lukt het niet? Omdat we gewoonweg niet echt kunnen luisteren. We, ja zeker ook ik, horen wat we willen horen of denken te horen. We onderbreken de ander, va en niet samen en proberen de woorden van de ander in ons eigen frame te ze en om deze dan meteen van repliek te dienen. We weten dat het niet werkt. Al in 1991 schrij Carl Rogers dat we moeten leren ‘non-evaluatief’ te luisteren door eerst maar eens samen te va en wat de ander nou eigenlijk vindt en dat te checken voordat we zelf iets vinden of denken. Probeer maar eens. Best lastig! Maar als het lukt is de reactie van de ander verrassend. Opeens blijkt er ruimte om ook over jouw belangen te praten en wellicht leidt dit tot iets waar je samen beter van wordt in plaats van een waterig compromis.
De relatie met die klant wordt opeens langdurig en het gaat niet alleen meer over de prijs en als de huidige VVD dit nou ook eens gaat doen, krijgen we misschien eindelijk een stabiel kabinet. En voor mezelf? Ja alvast een goed voornemen voor volgend jaar, hoe moeilijk het ook is.
Reageren? redactie@vraagenaanbod.nl
Opeens blijkt er
ruimte
om ook over jouw belangen te praten
Ben jij al voorbereid op de NIS2-richtlijn?
Vanaf 2026 krijgen vrijwel alle bedrijven in de maakindustrie te maken met strengere regels voor digitale veiligheid. Ook als je een relatief kleiner bedrijf bent, kun je merken dat klanten en grotere partijen eisen gaan stellen aan jouw cyberveiligheid. De NIS2-richtlijn, die in Nederland wordt uitgewerkt als de Cyberbeveiligingswet (Cbw), raakt dus vrijwel de hele keten.
Vraag&Aanbod en specialisten van PKM geven in deze rubriek ondernemers in de maakindustrie inzicht én praktisch tips over bedrijfsvoering. Denk aan aspecten rondom kwaliteit, normering, veiligheid en duurzaamheid.
De NIS2-richtlijn is Europese wetgeving die de digitale weerbaarheid in alle lidstaten moet vergroten. Nederland voert deze richtlijn in via de Cyberbeveiligingswet, die naar verwachting in het tweede kwartaal van 2026 ingaat. De wet verplicht bedrijven om hun digitale beveiliging op orde te hebben, risico’s te beperken en ernstige incidenten te melden. De NIS2-richtlijn is Europese wetgeving die de digitale weerbaarheid in alle lidstaten moet vergroten. Nederland voert deze richtlijn in via de Cyberbeveiligingswet, die naar verwachting in het tweede kwartaal van 2026 ingaat. De wet verplicht bedrijven om hun digitale beveiliging op orde te hebben, risico’s te beperken en ernstige incidenten te melden.
Wie valt eronder?
De wet geldt rechtstreeks voor bedrijven met meer dan 50 medewerkers of een omzet boven 10 miljoen euro. Daarnaast moet het bedrijf actief zijn in een (zeer) kritieke sector. Maar ook kleinere bedrijven krijgen ermee te maken. Veel opdrachtgevers zullen van hun
toeleveranciers vragen om aan te tonen dat hun systemen en processen veilig zijn. Zelfs als je zelf niet onder de wet valt, kan een klant vragen om vragenlijsten in te vullen of deel te nemen aan cybersecurity-audits. Met andere woorden: in de maakindustrie komt bijna geen onderneming hier onderuit. Lever je onderdelen, machines of diensten aan grotere spelers in een van de kritieke sectoren? Dan moet je kunnen laten zien dat jouw bedrijf de cyberveiligheid op orde heeft.
Wat kun je doen?
Als kleiner bedrijf dat niet rechtstreeks onder de Cbw valt, kun je alvast starten met de NIS2 Quickscan. Deze scan geeft inzicht in de eerste stappen die op het gebied van cyberveiligheid geregeld moeten worden. Daarnaast laat de uitkomst direct zien in hoeverre deze stappen al zijn doorgevoerd.
Wat moet je doen?
In het onderstaande deel wordt besproken welke punten geregeld moeten zijn als je met jouw organisatie onder de Cbw valt. Eerst wordt behandeld wat in de Cbw is vastge-
De NIS2-richtlijn is Europese wetgeving die de digitale weerbaarheid in alle lidstaten moet vergroten.
legd over hoe bestuurders ervoor moeten zorgen dat zij de benodigde kennis en structuren hebben om goed beleid op te stellen. Dit valt onder het kopje Governance. Daarna volgt de praktische uitvoering van de Cbw:
• 1. Aanmelden bij het NCSC
• 2. De zorgplicht (9 stappen intern)
• 3. De zorgplicht extern
• 4. De meldplicht bij het NCSC bij cybersecurity-incidenten
Governance
Voordat gestart kan worden met de uitvoering van de verplichtingen uit de NIS2-richtlijn en de Cyberbeveiligingswet, moeten binnen de organisatie drie zaken goed zijn ingericht:
• Aansprakelijkheid en verantwoordelijkheid
• Kennis en vaardigheden op het gebied van cybersecurity
• Governance
Aansprakelijkheid
Bestuurders zijn hoofdelijk aansprakelijk voor het nemen van passende maatregelen om de veiligheid van netwerk- en informatiesystemen te waarborgen. Zij moeten
ervoor zorgen dat risico’s worden beperkt en dat incidenten, wanneer die zich voordoen, zo min mogelijk impact hebben. De verantwoordelijkheid ligt nadrukkelijk bij het bestuur, niet alleen bij IT of beveiliging.
Kennis en vaardigheden
Onderdeel van deze aansprakelijkheid is dat bestuurders voldoende kennis moeten hebben om beveiligingsrisico’s te begrijpen en maatregelen te kunnen beoordelen. Als deze kennis ontbreekt, moet training worden gevolgd. De wet verlangt dat bestuurders kunnen aantonen dat zij weten welke risico’s er spelen en welke maatregelen binnen de organisatie zijn getroffen.
Governance
Goede governance betekent dat verantwoordelijkheden, taken en beslissingsbevoegdheden rond cybersecurity duidelijk zijn vastgelegd. Er moet helder zijn wie beleid opstelt, wie uitvoert en wie controleert.
Zorgplicht intern
De Cyberbeveiligingswet legt een zorg-
plicht op aan alle bedrijven die onder de wet vallen. Dat betekent dat organisaties passende technische en organisatorische maatregelen moeten nemen om risico’s te beperken. Hieronder volgen de onderdelen die onder deze zorgplicht vallen.
• 1. Beleid, risicoanalyse en beveiliging van informatiesystemen
Elke organisatie moet beschikken over een vastgesteld beleid voor informatiebeveiliging en risicobeheersing. Dit vormt de basis voor een gestructureerde en aantoonbare aanpak van cybersecurity.
• 2. Beveiliging van personeel, toegang en activa
Zorg voor duidelijke beveiligingsmaatregelen rond personeel, toegangsrechten en bedrijfsmiddelen. Richt toegangsbeheer zorgvuldig in en beperk rechten tot wat medewerkers echt nodig hebben.
• 3. Bedrijfscontinuïteit
Stel een plan op voor bedrijfscontinuïteit. Hierin staat hoe het bedrijf blijft functioneren bij IT-uitval, inclusief noodprocedures, back-ups, alternatieve werkmethoden en crisiscommunicatie.
• 4. Incidentenbehandeling
Leg vast wat er moet gebeuren bij een cyberincident. Definieer stappen, verantwoordelijkheden en contactpersonen, zodat snel en effectief kan worden gehandeld. Medewerkers moeten weten wie ze moeten informeren en welke externe partijen betrokken worden.
• 5. Cyberhygiëne en opleiding
Train medewerkers regelmatig in veilig digitaal gedrag. Denk aan phishingherkenning, wachtwoordbeleid en veilig omgaan met gegevens. Structurele training verkleint de kans op menselijke fouten.
• 6. Beveiliging van netwerk- en informatiesystemen
Ontwikkel en onderhoud systemen op een veilige manier. Beheer kwetsbaarheden actief, voer updates tijdig door en leg vast hoe beveiligingslekken worden gemeld en opgelost.
7. Cryptografie en encryptie
Gebruik encryptie en andere beveiligingsmethoden om vertrouwelijke informatie te beschermen, zowel bij opslag als bij overdracht. Zorg dat beleid en procedures hierover duidelijk zijn vastgelegd.
• 8. Authenticatie en communicatie
Gebruik waar mogelijk multifactor-authenticatie en zorg voor beveiligde communicatie binnen de organisatie, zoals versleutelde e-mail en beveiligde samenwerkingsplatformen.
• 9. Evaluatie van maatregelen
Controleer regelmatig of genomen maatregelen effectief zijn. Voer interne audits of securitytests uit en leg de resultaten vast. Gebruik deze evaluaties om verbeteringen door te voeren.
Zorgplicht extern – beveiliging van de toeleveringsketen
Cyberveiligheid stopt niet bij de eigen organisatie. Beoordeel hoe veilig leveranciers en partners werken. Leg afspraken over
Chemische stoffen
Digitale infrastructuur
Digitale aanbieders
Afvalstoffenbeheer
Beheerders van ICT-diensten
beveiliging, audits en incidentmeldingen contractueel vast.
Meldingsplicht
Bij significante cyberincidenten geldt een wettelijke meldplicht:
• Binnen 24 uur moet een eerste melding worden gedaan.
• Binnen 72 uur volgt aanvullende informatie over de aard en impact van het incident.
• Binnen één maand moet een eindrapport worden aangeleverd met de analyse en genomen maatregelen. Niet-naleving van deze verplichting kan leiden tot zware sancties, waaronder boetes tot €10 miljoen of 2% van de wereldwijde jaaromzet.
Conclusie
De NIS2 is geen verre Brusselse regel, maar iets wat ieder maakbedrijf raakt via de Cbw. Wie nu begint, voorkomt straks haast en stress, en laat zien dat hij een betrouwbare partner is in de keten.
CIRCLE-RIGHT www.pkmadviesmetaal.nl
Vervaardiging/ productie
Overheidsdiensten
Post- en koeriersdiensten
Infrastructuur financiële markt
ONDERSTEUNING
Wilt u starten met cybersecurity maar wilt u ondersteunt worden? Neemt u dan contact op met een EDIH makelaar via de website van Smartindustrie: smartindustry. nl/lp-cybersecurity. De kosten worden voor een deel gedekt door subsidies.
Thijs Klavers is adviseur bij PKM Adviseurs.
BEELD: AFMI
AFMI moderniseert machinepark
Draaien en frezen
AFMI beschikt sinds kort over twee nieuwe
CNC-machines van DN Solutions: de PUMA 600MII en de PUMA SMX 3100S. De nieuwe draaibanken vergroten niet alleen de productiecapaciteit, maar maken ook complexere bewerkingen mogelijk.
De PUMA 600MII vervangt een oudere teach-in draaibank die slechts één bewerking tegelijk aankon. De nieuwe CNC-machine kan complete programma’s in één keer uitvoeren en beschikt over een automatische gereedschapswissel. De PUMA SMX 3100S is een multitask-machine en combineert draaien en frezen, waardoor producten in één bewerking volledig kunnen worden afgewerkt. De PUMA 600MII is een draaibank met aangedreven gereedschappen en een bereik van ø900 mm bij een maximale lengte van 1.600 mm. De machine draait maximaal 1.800 toeren per minuut en beschikt over 70 bar ho-
gedrukkoeling. Met een hydraulische 3-klauw van ø540 mm, verwisselbaar voor een onafhankelijke 4-klauw van ø800 mm, en een hydraulische bril die tot ø430 mm kan klemmen, is de machine geschikt voor zwaar verspaningswerk. De elektromotor van 74 kW levert daarvoor het nodige vermogen. Binnen AFMI wordt de machine vooral ingezet voor onderdelen van ø800 mm met een lengte van 500 mm.
Draaibank en freesbank
De SMX 3100S combineert de functies van een draaibank en freesbank in één machine. Het bereik bedraagt ø660 mm met een maximale lengte van 1.540 mm. De machine heeft een hoofdspil en overnamespil, beide
De PUMA SMX 3100S wordt geïnstalleerd.
voorzien van snelwisselklauwplaten van ø340 mm, elk met een vermogen van 30 kW en een maximaal toerental van 3.000 RPM. De freesspindel werkt simultaan met 26 kW en 12.000 toeren per minuut. Dankzij de toolwisselaar met 80 gereedschappen en de 70 bar hogedrukkoeling kunnen producten in één opspanning volledig worden bewerkt.
Klaar voor productie
Beide machines zijn geleverd door Dormac, die ook de installatie begeleidde en verantwoordelijk blijft voor het onderhoud. De laatste fase van de ingebruikname is in volle gang. Zodra de aansluiting op het netwerk en de test van de postprocessor zijn afgerond, kan AFMI de NC-data en gereedschapswaarden rechtstreeks vanuit het voorinstelapparaat naar de machines overzetten. Daarna zijn de nieuwe PUMA’s volledig operationeel en klaar om het productieproces verder te versterken.
