OikoVisie
Guatemala: veerkrachtige gemeenschappen onder druk van ongelijkheid en klimaat
Klimaatweerbaarheid
begint met toegang tot financiering
Guatemala: veerkrachtige gemeenschappen onder druk van ongelijkheid en klimaat
Guatemala ligt in Centraal-Amerika en staat vooral bekend om de Maya-cultuur, indrukwekkende vulkaanlandschappen, kleurrijke koloniale steden en uitgestrekte regenwouden. Het land kent een lange en complexe geschiedenis van geweld en onderdrukking. Deze geschiedenis begint bij de neergang van de Maya-beschaving, gevolgd door eeuwen van Spaanse koloniale uitbuiting en een langdurige en verwoestende burgeroorlog tussen 1960 en 1996.
Na het vredesakkoord van 1996 begon Guatemala aan een proces van nationale verzoening en institutionele hervormingen en ontwikkelde het zich officieel tot een democratie. Desondanks zijn de gevolgen van het verleden nog steeds voelbaar in de samenleving. Guatemala telt vandaag de dag 23 verschillende Maya‑volkeren, elk met een eigen taal en culturele tradities. Spaans is de officiële voertaal, maar in veel regio’s worden inheemse talen nog dagelijks gesproken.
Economische situatie en ongelijkheid
Ondanks periodes van economische groei blijft armoede diep verankerd in Guatemala. Meer dan de helft van de bevolking leeft onder de armoedegrens. Vooral op het platteland en binnen inheemse gemeenschappen zijn de levensomstandigheden zwaar. Ongeveer 75% van de inheemse bevolking leeft in armoede, een direct gevolg van decennialange uitsluiting van onderwijs, gezondheidszorg en economische kansen.
Deze structurele ongelijkheid komt ook duidelijk naar voren in de inkomensverdeling. Een kleine elite beschikt over het grootste deel van het nationale inkomen, terwijl een groot deel van de bevolking afhankelijk is van informele arbeid, kleinschalige landbouw en tijdelijk werk. Vrouwen worden hierbij extra benadeeld door beperkte toegang tot financiering, grondbezit en formele werkgelegenheid.
Klimaatverandering en voedselzekerheid
Guatemala behoort tot de tien landen die wereldwijd het hardst worden getroffen door de gevolgen van klimaatverandering. Veranderende neerslagpatronen, stijgende temperaturen, langdurige droogtes en steeds extremere weersomstandigheden leiden regelmatig tot mislukte oogsten. Vooral kleine boeren en inheemse gemeenschappen zijn hier kwetsbaar voor.
De gevolgen zijn groot: voedselzekerheid staat onder druk en ondervoeding blijft een ernstig probleem, met name onder kinderen. In meerdere regio’s ontbreekt het boeren aan kennis, middelen en financiële buffers om zich aan te passen aan deze veranderingen, wat het risico op armoede verder vergroot.
Meer dan de helft van de bevolking leeft onder de armoedegrens.
Oikocredit in Guatemala
Sinds maart 1991 is Oikocredit actief in Guatemala. Sindsdien is de portefeuille aanzienlijk gegroeid. Vandaag de dag werkt Oikocredit samen met een diverse groep partners in de sectoren financiële inclusie en duurzame landbouw. Hieronder vallen coöperaties, kleine en middelgrote ondernemingen en financiële instellingen die zich richten op lageinkomensgemeenschappen.
De totale portefeuille van Oikocredit in Guatemala bedraagt € 33,6 miljoen. Naast financiering ondersteunt Oikocredit haar partners ook met capaciteitsopbouw, onder andere op het gebied van bedrijfsvoering, klimaataanpassing en sociale inclusie. Landbouwpartners bieden daarnaast
Prudencia aan het werk in haar weverij.
Verhaal van Prudencia Patzán
Prudencia woont met haar man en twee dochters in San Juan Sacatepéquez. Al meer dan tien jaar weeft zij met veel vakmanschap tafelkleden. Dankzij een lening via Oikocreditpartner SHARE heeft Prudencia haar onderneming de afgelopen jaren kunnen uitbreiden. Inmiddels biedt zij werk aan 25 mensen, die allemaal vanuit hun eigen huis werken.
Prudencia verkoopt haar producten in de hoofdstad en in de omliggende plaatsen Santo Domingo Xenacoj en San Raimundo. Haar eerste lening
Het landschap van Guatemala.
trainingen aan boeren, zodat zij hun productiviteit kunnen verhogen en beter bestand zijn tegen klimaatverandering.
bedroeg 10.000 quetzales (ongeveer € 1.200) en werd gebruikt voor de aankoop van materialen en investeringen in haar bedrijf.
Haar tweede lening van 15.000 quetzales (ongeveer € 1.800) had een ander doel. Prudencia werd namelijk ernstig ziek, waardoor werken tijdelijk moeilijk werd en haar plannen om een huis te bouwen moesten worden uitgesteld. Dankzij de lening kon zij zich richten op haar herstel en bleef haar onderneming draaiende. Na haar behandeling hervatte zij haar werkzaamheden.
“Toen ik bij SHARE een lening aanvroeg, zag de kredietmedewerker hoe ziek ik was en twijfelde hij. Ze spraken met mijn zus, en zij verzekerde hun dat we de producten konden blijven leveren. SHARE bleef mij steunen, en dankzij hen kon ik blijven werken én herstellen”, vertelt Prudencia.
Prudencia droomt ervan dat haar dochters goed onderwijs kunnen volgen. Haar jongste dochter ontving dankzij haar goede schoolprestaties een studiebeurs van SHARE om de basisschool af te ronden.
Tomás aan het werk op zijn plantage.
Verhaal van Tomás Reyes Ruiz
Tomás heeft een eigen boerderij in de regio Alta Verapaz. Hij is getrouwd en vader van zes kinderen, die inmiddels allemaal uit huis zijn. Zijn boerderij bestaat uit 1,4 hectare, waarvan 0,4 hectare is bestemd voor cacao. Tomás verkoopt zijn cacao aan Oikocreditpartner Apodip. Apodip is een coöperatie die zich richt op de duurzame productie van koffie,
cacao, pinda’s en honing. De focus ligt vooral op cacao, waarbij ze veel cacaoboeren in de regio ondersteunen met kennis, middelen en eerlijke afzet.
Toen Tomás 14 jaar geleden begon met het verbouwen van cacao wist hij nog niet hoe hij zijn plantage het beste kon onderhouden. Inmiddels heeft hij uitgebreide kennis opgebouwd en beschikt hij over een van de meest gestructureerde en productieve plantages in de regio. Zo heeft hij ook van Apodip geleerd hoe hij om kan gaan met de veranderingen in het klimaat. Bijvoorbeeld door te zorgen voor meer diversificatie van gewassen op de plantage, het planten van schaduwbomen en het planten van papajabomen, zodat vogels niet de cacao opeten. Ook krijgt hij door zich aan te sluiten bij Apodip 10% meer voor zijn oogst dan voorheen.
Tomás is een gerespecteerd lid van zijn gemeenschap en ziet zichzelf als mentor. Hij heeft al veel buren opgeleid in duurzame cacaoteelt, van wie sommigen inmiddels lid zijn geworden van Apodip. Zijn droom is dat zijn kinderen de plantage ooit overnemen en zijn werk voortzetten.
Feiten over Guatemala
De Maya’s hebben de eerste chocoladereep uitgevonden
Het diepste meer van Midden-Amerika ligt in Guatemala
Guatemala is een van de grootste producenten van jade
OikoNieuws
JAARVERSLAG 2025
De jaarcijfers van de Vereniging Oikocredit Nederland zijn gepubliceerd!
Kijk op on2025.jaarverslag.org of scan de QR-code:
SAVE THE DATE!
In 2026 bestaat de Vereniging Oikocredit Nederland maar liefst 50 jaar. Al een halve eeuw zetten wij ons samen met onze betrokken leden in voor eerlijke financiering en duurzame ontwikkeling wereldwijd. Een bijzonder moment om samen terug te blikken op wat we de afgelopen jaren hebben bereikt én om vooruit te kijken naar de toekomst.
50-JARIG JUBILEUM
➜ Graag nodigen wij u uit dit bijzondere moment met ons te vieren op 15 oktober 2026. Meer informatie volgt binnenkort. Het team van
Colofon Juni 2026
Foto’s Opmeer Reports & Laura Selenz
Eigen foto’s Oikocredit Nederland
Vormgeving 3mandesign.nl
Dit is een uitgave van Oikocredit Nederland Arthur van Schendelstraat 550 3511 MH Utrecht
15 okt
T 030 234 10 69
E nederland@oikocredit.nl I www.oikocredit.nl
KLIMAATWEERBAARHEID BEGINT MET TOEGANG TOT FINANCIERING
Klimaatverandering treft mensen in lage en middeninkomenslanden onevenredig hard. Wereldwijd lopen 1,2 miljard mensen een hoog risico door hitte, overstromingen en droogte, vooral in armere landen. Zonder effectieve maatregelen kan klimaatverandering tegen 2030 meer dan 130 miljoen mensen in extreme armoede duwen.
Minst verantwoordelijk, zwaarst getroffen
Mensen en gemeenschappen in lage en middeninkomens landen dragen het minst bij aan klimaatverandering, maar ondervinden de zwaarste gevolgen. Die uiten zich in bijvoorbeeld gezondheidsproblemen, voedselonzekerheid en verlies van inkomen.
De bijdrage aan klimaatverandering is wereldwijd ongelijk verdeeld. Hoge en hogere middeninkomenslanden, waar minder dan de helft van de wereldbevolking woont, zijn samen verantwoordelijk voor meer dan 80% van de wereldwijde CO² uitstoot. De armste landen, met miljarden mensen, veroorzaken minder dan 1%.
Structureel tekort aan financiering
Lage en middeninkomenslanden hebben naar schatting 310–365 miljard USD per jaar nodig om zich richting 2035 aan te passen aan klimaatverandering. In 2023 ontvingen zij echter slechts circa 26 miljard USD aan internationale publieke financiering voor klimaatadaptatie. Veel kwetsbare gemeenschappen beschikken wel over kennis en oplossingen, maar hebben geen toegang tot betaalbare leningen, verzekeringen of subsidies. Daarom zijn aangepaste financieringsinstrumenten nodig, zoals microkrediet voor klimaatresistente landbouw.
Degenen die het minst hebben bijgedragen aan het probleem, worden het hardst geraakt en krijgen ook de minste toegang tot de middelen om zich aan te passen. Deze dubbele ongelijkheid, in verantwoordelijkheid en in financiering, verklaart waarom organisaties als Oikocredit zich richten op lokale toegang tot passende financiering en gemeenschapsgerichte oplossingen. Zonder een herverdeling van middelen en zeggenschap blijft klimaatweerbaarheid voor miljoenen mensen buiten bereik.
Oikocreditpartner Ecozen levert irrigatiesystemen aan boeren in India die werken op zonne-energie.
Lokale oplossingen sleutel tot weerbaarheid
Tegelijkertijd zijn mensen en gemeenschappen zelf onmisbare sleutelactoren. Zij vergroten hun veerkracht door gewassen te diversifiëren, water efficiënter te gebruiken, landbouwgrond en woonomgeving aan te passen aan een veranderend klimaat, of door gezamenlijke spaargroepen op te zetten. Wanneer deze lokale initiatieven worden ondersteund met toegankelijke en flexibele financiering, neemt niet alleen de weerbaarheid toe, maar ook
Pleitbezorging en kennisdeling
Via wereldwijde netwerken en publieke communicatie onderstreept Oikocredit dat lokale toegang tot passende financiering essentieel is voor klimaatweerbaarheid, en dat gemeenschappen zelf sleutelactoren zijn in adaptatie.
Oikocredit-partner
Solar Panda levert betaalbare zonneenergiesystemen aan plattelandsgemeenschappen in Kenia die geen toegang hebben tot elektriciteit.
bestaanszekerheid, gezondheid en economische kansen. Klimaatweerbaarheid is daarmee geen abstract beleid, maar een gezamenlijke investering in mensen.
Toegang tot betaalbare financiering
Oikocredit investeert in financiële instellingen, coöperaties en sociale ondernemingen die kleine boeren, ondernemers en huishoudens met lage inkomens toegang geven tot leningen. Dit stelt mensen in staat om te investeren in klimaatslimme oplossingen en sneller te herstellen na klimaatschokken.
Klimaatweerbare landbouw
Via investeringen in agrarische partners ondersteunt Oikocredit op kleine schaal duurzame en klimaatbestendige landbouw, zoals irrigatie op zonneenergie, verbeterd bodembeheer, gewasdiversificatie en opslagtechnologieën. Zo worden oogstverliezen beperkt en inkomens stabieler, zelfs bij droogte of extreme regenval.
Hernieuwbare energie
Oikocredit financiert ondernemingen die toegang tot schone energie bieden, zoals zonne energiesystemen en efficiënte kooktoestellen. Deze verminderen afhankelijkheid van dure of onbetrouwbare energiebronnen zoals diesel, en verlagen kosten voor huishoudens.
Ook in Nederland merken we hoe groot de impact kan zijn, denk bijvoorbeeld aan de gestegen prijs voor cacao. Oogstverliezen door klimaatverandering, plantenziekten en jarenlange onderinvestering bij boeren, gecombineerd met lage wereldwijde voorraden en marktvolatiliteit, hebben de prijs opgedreven. Zolang structurele investeringen in klimaatweerbare cacaoproductie uitblijven, blijft de markt kwetsbaar voor nieuwe schokken en prijsstijgingen.
Wat kunt u doen?
Ook u kunt op meerdere manieren bijdragen aan oplossingen voor klimaatverandering en mondiale ongelijkheid. In uw dagelijks leven helpt het om bewuster te consumeren. Kies bijvoorbeeld voor eerlijke en duurzame producten en groene energie. Ook uw keuzes omtrent wonen, reizen en mobiliteit kunnen bijdragen aan een oplossing, bijvoorbeeld door energie en waterbesparing en door te kiezen voor duurzame bouwmaterialen en meer te gaan fietsen.
Daarnaast heeft u invloed via uw geld. Door te sparen of beleggen bij duurzame banken en fondsen helpt u kapitaal te verschuiven van vervuilende sectoren naar oplossingen zoals hernieuwbare energie, eerlijke handel en inclusieve financiering. Vraag uw bank, verzekering, pensioenfonds of beleggingsinstituut actief waar uw geld aan bijdraagt.
Tot slot kunt u organisaties steunen die werken met gemeenschappen in lage en middeninkomenslanden die zwaar worden getroffen door klimaatverandering. Samen zorgen deze keuzes ervoor dat verantwoordelijkheid, middelen en aandacht verschuiven naar eerlijke en effectieve oplossingen.
DANKZIJ Oikocredit HEBBEN:
1. 49 miljoen mensen toegang tot financiering (waarvan 88% vrouw)
2. partners 2,94 miljoen boeren geholpen
3. 120.000 huishoudens toegang tot duurzame energie
4. 151 projecten steun ontvangen die zich richten op capaciteitsopbouw
Arthur van Schendelstraat 550, 3511 MH Utrecht