Aquafin
Netwerkarchitect voor de
Vlaamse afvalwaterinfrastructuur
De Vlaamse Milieumaatschappij Voldoende en proper water vraagt om toekomstgerichte oplossingen
Aquathermie en Riothermie Spelen steeds prominentere rol in de energietransitie
Voorwoord
Er zit meer in (afval)water dan je denkt Hoe waarborgen we voldoende zuiver water voor mens en natuur voor nu en later? Hoe belangrijk is goed rioolbeheer en afvalwaterzuivering? Wat kunnen huishoudens en bedrijven zelf doen om ook op de lange termijn verzekerd te zijn van voldoende zuiver drinkwater en oppervlaktewater voor de flora en fauna? Is er mogelijk nog meer uit hemelwater en afvalwater te halen dan we nu al doen? Op bovenstaande vragen wordt in deze uitgave van Insights een antwoord gegeven. Aquafin, de Netwerkarchitect voor de Vlaamse afvalwaterinfrastructuur, geeft inzicht in waar men allemaal mee bezig is. Daarnaast komen er nog een aantal kennisautoriteiten aan het woord om hun deel van het hele verhaal te vertellen. Het laat zien dat Vlaanderen heel actief is op het gebied van afvalwaterbeheer, recuperatie van groene energie en belangrijke grondstoffen.
2
Netwerkarchitect voor de Vlaamse afvalwaterinfrastructuur
Een waardeketen voor groene energie en grondstoffen
13
4
Water verdient alle aandacht bij de energietransitie
Voldoende en proper water vraagt om toekomstgerichte oplossingen
Digitalisering tilt afval- en hemelwaterbeheer naar een hoger niveau ................................................................. 9 Groen en Blauw geven kleur aan klimaatadaptieve toekomst ................................... 11
7
16
Wat mag wel en wat mag niet in het riool? ................................. 20 Minister Brouns zet zich in voor versnelling van riolering en waterzuivering ....................................................22
3
Netwerkarchitect voor de Vlaamse afvalwaterinfrastructuur
Begin de jaren negentig werd in Vlaanderen het meeste afvalwater nog steeds ongezuiverd geloosd in beken en rivieren met een toenemende achteruitgang van de oppervlaktewaterkwaliteit tot gevolg. De beleidsmakers zagen – mede onder druk van de aangescherpte wet- en regelgeving – in dat dit moest veranderen. In 1991 werd Aquafin opgericht. De zelfstandige organisatie (NV naar privaat recht) bouwt, beheert en prefinanciert inmiddels al meer dan 35 jaar de bovengemeentelijke waterzuiveringsstructuur in Vlaanderen. Daarbij wordt zeer intensief samengewerkt met zowel het Vlaams gewest, gemeenten, diverse drinkwaterbedrijven, de Vlaamse Milieumaatschappij en andere stakeholders. Met CEO Jan Goossens zoomen we in op het verleden, het heden en de toekomstige ambities van Aquafin.
Grote stappen gezet Toen Aquafin van start ging werd volgens Jan minder dan 30% van al het huishoudelijk afvalwater in Vlaanderen gezuiverd. Thans is dat 89%. “Dat is een goede ontwikkeling, maar we moeten naar de 100%. Die laatste stap is echter niet zo eenvoudig. Het betreft vaak woningen in buitengebieden die complex en dus tegen hoge kosten op het rioolnet zijn aan te sluiten. Naast forse investeringen hebben we hier ook vaak te maken met langdurige vergunningentrajecten. Mijn verwachting is dat over ongeveer 15 jaar 97% van alle Vlaamse huishoudens op het rioolsysteem zijn aangesloten. Voor die overige 3% worden maatwerkoplossingen bij de betreffende woningen gerealiseerd, zodat ook hun afvalwater gezuiverd en wel in het oppervlaktewater kan worden geloosd.”
Jan Goossens
4
“Binnen nu en 15 jaar zou het afvalwater van alle huishoudens in Vlaanderen gezuiverd moeten worden”
Marktverbreding en -verdieping De inspanningen die Aquafin doet om op termijn alle huishoudens in Vlaanderen op het riool aan te sluiten staan zeker niet op zichzelf. Jaarlijks wordt er volgens de CEO – bovengemeentelijk alleen al - 250 miljoen euro geïnvesteerd in riolering en waterzuivering. De komende jaren worden die investeringen door het Vlaamse gewest stapsgewijs verhoogd naar 540 miljoen euro per jaar. “Van de 50.000 km aan riolering in Vlaanderen heeft Aquafin 9.000 km en daarnaast ook nog eens meer dan 2.000 pompstations in eigendom. Via langdurige en intensieve
“Op het gebied van efficiëntie kunnen wij
het winnen van energie en grondstoffen uit
waterzuiveringsslib waarbij we niet alleen
afvalwater en riothermie lopen we in
(groene) stoom gaan leveren aan de
Vlaanderen echt voorop binnen Europa. En
staalproducent Arcelor Mittal maar ook
onze partners nog heel
ook vanwege de digitalisering en
fosforrecuperatie uit afvalwater gaan
veel winst behalen”
automatisering die daarmee gepaard gaat,
realiseren op wereldschaal. Daarnaast
hebben we steeds meer behoefte aan
werken we uiteraard verder aan onze lange
gespecialiseerde medewerkers. Dat maakt
termijn waterzuiveringsdoelstellingen waarbij
ons een interessante werkgever voor
we nog meer willen insteken op langdurige
samenwerkingsovereenkomsten met tal van
mensen die impact willen maken. We slagen
samenwerkingscontracten met strategische
gemeenten en drinkwaterbedrijven
er de voorbije jaren dan ook in om talent aan
partners. Aquafin wil hierbij de
verzorgen wij ook het projectmanagement
te trekken uit de meest uiteenlopende
verantwoordelijkheid opnemen van
en beheer van een groot deel van het
sectoren. De technologische evolutie staat
Netwerkarchitect voor het
gemeentelijk rioleringsnetwerk. Daarnaast
evenmin stil en ook daarin wil Aquafin graag
waterzuiveringsstelsel en alles wat daarmee
verbreden wij onze activiteiten ook steeds
vooroplopen. Bovendien worden wij ook
samenhangt. Het potentieel van dat stelsel
meer richting industriële bedrijven. Met hen
door de steeds strengere wet- en
kan immers maar optimaal benut worden
werken wij onder meer samen op het gebied
regelgeving en de merkbare gevolgen van de
wanneer gewerkt wordt vanuit een
van afvalwaterzuivering en hergebruik van
klimaatverandering ertoe gedwongen om te
geïntegreerde visie. Bij die rol past ook het
hun afvalwater.”
blijven innoveren en investeren. Dat houdt
wegwerken van de historische versnippering
ons als organisatie scherp en veerkrachtig.”
binnen het Vlaams rioolnetwerk. Dat staat
door structurele samenwerkingsverbanden met
Aantrekkelijke werkgever en dynamische organisatie
het kostenefficiënt beheer nu nog te vaak in de weg. Als je bedenkt dat we in Vlaanderen
Naast rioolbeheer is afvalwaterzuivering één
Mooie ambities en heldere d oelstellingen
van de hoofdtaken binnen Aquafin. “Wij
Onderzoek en Innovatie zullen ook de
waterzuivering, bijna anderhalf keer zoveel
hebben zo’n 330 zuiveringsinstallaties in
komende jaren belangrijke aandachtspunten
als aan de productie en distributie van
beheer. Daarmee wordt in Vlaanderen
blijven, verzekert Jan. “Zo bouwen we
drinkwater, dan begrijp je dat zo’n
jaarlijks circa 900 miljoen kuub afvalwater
momenteel in de Gentse havenzone een
efficiëntieslag een enorm potentieel heeft.”
gezuiverd. Voor alle werkzaamheden samen
nieuwe installatie voor de verwerking van
nu jaarlijks 1,5 miljard euro uitgeven aan
hebben wij 1300 medewerkers in vaste dienst. Daarnaast doen we voor onder meer onze investeringen ook nog eens beroep op 1500 contractormedewerkers. Met de uitbreiding van onze activiteiten naar onder meer hergebruik van gezuiverd afvalwater,
“Afvalwater wordt meer en meer een bron van nieuwe energie en waardevolle grondstoffen” 5
Concrete solutions for our environment
Zuivering huishoudelijk afvalwater
Boven- en ondergrondse infiltratie
IBA Biofixe: 4 - 20 I.E.
IBA Ecopure: 4 - 20 I.E.
ZADI
ZENO
KWZI’s: 21 - 1000 I.E.
KWZI’s: Beschikbaar als Ecopure of Biofixe
ZADI-XF
Z-Tank
Zuivering afstromend hemelwater
Vortex
Lamellenafscheider
Ecopath
Climatepath
Vetafscheider
Korrelafscheider
Utility Line
Pontopath
Debieten tot 1300 L/s Kleinste oppervlakte-inname Gegarandeerd zuiveringsrendement
6
Fietspaden
Unieke oplossing tegen boomwortels Verwachte levensduur van > 50 jaar Makkelijke demontage zonder breekwerkzaamheden
Water verdient alle aandacht bij de energietransitie
De brede maatschappelijke discussie over thema’s als klimaatverandering, het terugdringen van het gebruik van fossiele brandstoffen en het juist stimuleren van het opwekken en optimaal benutten van groene energie, heeft veel op gang gebracht. Ook de geopolitieke veranderingen dragen bij aan het algemeen besef dat Europese lidstaten zich veel minder afhankelijk moeten maken van de import van energie. De switch van stookolie, steenkool en aardgas naar groene stroom van zonnepanelen en windmolens is daarbij een grote
stap. Dat geldt eveneens voor het sterk groeiend aantal elektrische aangedreven auto’s. Kortom: er gebeurt van alles op het gebied van ‘nieuwe bronnen van energie’. Begrippen zoals aquathermie en riothermie zijn in dat kader nog wat minder bekend, maar het hergebruik van afvalwater en energiewinning uit rioolwater heeft zeer veel potentie. Het zijn belangrijke schakels om te komen tot meer energieonafhankelijkheid en (op termijn) een volledig energieneutrale economie.
7
Grote volumes Om het potentieel van afvalwater en rioolwater als energiebron duidelijk te maken is het goed om er wat cijfers bij te pakken. Volgens de meest recente gegevens van de Vlaamse Milieumaatschappij (VMM) werd er in 2025 in Vlaanderen 334,4 miljoen m³ drinkwater aan het distributienet geleverd, waarvan 199,7 miljoen m³ door huishoudens en 134,7 miljoen m³ door niet-huishoudelijke afnemers werd gebruikt. Circa 13% van het drinkwater gaat verloren door lekkages in het waterleidingnet. Deze getallen zijn al indrukwekkend, maar ze worden overtroffen door al het afvalwater, hemelwater en proceswater van bedrijven dat in het riool
“In ons water zit veel meer dan we altijd dachten, dat potentieel dienen we goed te benutten”
houden. Toch blijft er nog een relevant
drinkwater nog eens extra duidelijk. Er wordt
aandeel van het totale debiet over voor
door alle betrokken instanties dan ook heel
alternatief gebruik, zoals opwaardering tot drinkwater of proceswater in de industrie.
veel aandacht besteedt aan
Gezuiverd afvalwater gebruiken voor irrigatie
recuperatie van afvalwater voor zowel
en beregening kan alleen nog onder strikte
huishoudelijk als bedrijfsmatig hergebruik.
voorwaarden en mits toelating van de
Dat moet enerzijds leiden tot een veel lager
Vlaamse Milieumaatschappij
verbruik van schoon drinkwater en anderzijds
verdwijnt. Aquafin loost jaarlijks 800 miljard
Sensibiliseren, innoveren en toepassen
huishoudens en bedrijven dat in het riool
Op basis van al deze cijfers wordt de
tweede leven voor bijvoorbeeld het spoelen
importantie om zuinig om te gaan met het
van toiletten, wassen en koel- of proceswater
liter gezuiverd afvalwater in een beek of rivier. Een groot deel van dit effluent is nodig om waterlopen tijdens droge periodes op peil te
8
waterbesparende maatregelen en
dus ook het verminderen van afvalwater van terechtkomt. Water krijgt nu al vaak een
van afvalwater door burgers en ondernemers
economie in 2050 geheel zonder fossiele
gebeurt er nog veel meer. Door toepassing
brandstoffen kan opereren. Dat afval- en
van Aquathermie en Riothermie worden er
rioolwater daarbij steeds meer zal worden
thans grote stappen gezet om duurzame
omarmd als waardevolle bron van schone
energie uit afvalwater en rioolwater te
energie is evident. Met AquaMarkt, een open
winnen. Aquathermie is een duurzame
vraag-en-aanbod platform, slaat Aquafin nu
techniek waarbij warmte en koude uit water
reeds een brug naar die fossielvrije toekomst.
(oppervlaktewater, afvalwater of drinkwater)
Het initiatief geeft inzicht in het beschikbare
worden gehaald om gebouwen te
potentieel en draagt bij aan een gelijke
verwarmen of te koelen. Het is een belangrijk
aanspraak op common goods: Restwarmte,
alternatief voor aardgas, stookolie of
Effluent en Hemelwater in Vlaanderen.
steenkool in de energietransitie. Datzelfde geldt voor Riothermie. Afvalwater heeft het
Bronnen: www.vlaanderen.be, www.aquafin.be
hele jaar door een relatief stabiele temperatuur. Via warmtewisselaars en warmtepompen kan die warmte efficiënt gerecupereerd worden. Het grote voordeel voor de industrie. Sensibilisering en
van zowel Aquathermie als Riothermie is dat
aangescherpte wetgeving spelen bij het meer
er gebruik wordt gemaakt van bestaande
bewust omgaan met drink- en afvalwater een
huishoudelijke installaties en
voorname rol
rioolinfrastructuur. Dat maakt het mogelijk om de grote en noodzakelijke klimaat- en
Water als energiebron
energietransities versneld te realiseren. De
Naast het opvangen, filteren en hergebruiken
stip op de horizon is dat de Europese
“Aquathermie en
Riothermie gaan een steeds prominentere rol spelen in de
energietransitie”
Digitalisering tilt afval- en hemelwaterbeheer
naar een hoger niveau Decennialang verliep het transporteren en zuiveren van afvalwater volgens geijkte paden. Daar is de afgelopen jaren door middel van steeds verder gaande digitalisering veel verandering in gekomen. Aquafin neemt daarin het voortouw en werkt daarbij zoveel mogelijk samen met steden en gemeenten,
drinkwaterbedrijven en andere belangrijke stakeholders uit de sector. Manager Digital Ronny Goossens vertelt vol passie over de stappen die Aquafin de afgelopen jaren heeft gezet, wat dat tot nu toe heeft gebracht en hoe de digitale evolutie zich in de toekomst verder zal ontwikkelen.
Flinke cultuuromslag
Gestructureerde aanpak
Daarbij maken we gebruik van de nieuwste
“De laatste vijf jaar hebben we grote stappen
Omdat digitalisering zoveel omvattend is
technologieën en de modernste soft- en
gezet in de manier waarop we binnen onze
werden er binnen Aquafin 5 verschillende
hardware. Het stelt ons in staat om real-time
organisatie omgaan met digitalisering en
programma’s opgezet. Voor ieder programma
inzicht te hebben in alle essentiële
cyberveiligheid. Zo hebben we de
is een eigen team onder leiding van een
processen voor het transporteren en
transformatie doorgemaakt van een
programmamanager verantwoordelijk. Elk
zuiveren van het afvalwater in Vlaanderen.
verouderde IBM-mainframe naar een
programma wordt aangestuurd door
Via geavanceerde sensoren in pompstations
SAP-omgeving in de cloud. Dat was een hele
directieleden en mensen uit de business via
en zuiveringsinstallaties verzamelen wij nu
grote cultuuromslag en dus ook best
stuurgroepen. “De kern is dat we nu IT, OT,
veel waardevolle en relevante data over onze
spannend”, vertelt Ronny als hij terugkijkt op
dataverwerking en cyberveiligheid veel
assets en hun werking. Door het bouwen
de eerste jaren van de digitale transformatie.
slimmer en efficiënter regelen.
van een digital twin voor een
9
rioolwaterzuiveringsinstallatie zijn wij bijvoorbeeld in staat om onze sturingsprocessen veel slimmer te optimaliseren. Dat vertaalt zich onder meer in een efficiënter energieverbruik en lagere energiekosten door onze processen zoveel mogelijk in de goedkope daluren te laten draaien. Ook kunnen we nu veel sneller anticiperen op eventuele technische storingen.”
“Historische data helpt ons op tal van vlakken vooruit”
voorzien van zogenoemde overstorten. Dat
minimum beperken. Ook daarbij speelt
zijn een soort nooduitlaten waardoor het
digitalisering een voorname rol. Door de
Datagerichte praktijkvoorbeelden
overtollig en ongezuiverd rioolwater direct in
overstortwerking digitaal in kaart te brengen
Door de klimaatsverandering krijgen we
beken of sloten terechtkomt. “Dat komt de
en bijvoorbeeld door algoritmes van
steeds vaker te maken met extremere
kwaliteit van het oppervlaktewater natuurlijk
meteorologische diensten te koppelen aan
vormen van neerslag. Om al dat overvloedige
niet ten goede. De lozing van ongezuiverd
onze datamodellen, kunnen we ook op dit
hemelwater aan te kunnen is het riool
rioolwater willen we daarom tot een
soort extreme omstandigheden veel eerder
“Digitalisering geeft realtime inzicht in onze processen”
en effectiever acteren. Zo kijken we bijvoorbeeld ook naar het periodiek (geautomatiseerd) wegspoelen van het slib in pompstations en het slimmer beluchten tijdens het zuiveringsproces Dat zijn maar enkele van de vele praktijkvoorbeelden waarbij digitalisering een steeds belangrijkere rol speelt”, stelt Ronny.
De kracht van samenwerking Aquafin wil een pionier zijn binnen de sector waar het om digitalisering gaat. Daarbij wordt zeer nadrukkelijk ingezet op samenwerking in de sector en het delen van data, kennis en ervaring. Ronny benoemt in dat kader de Water Data Space. “Dit is een initiatief vanuit Europa om data-uitwisseling binnen de Europese lidstaten te stimuleren. In Vlaanderen nemen wij met de Vlaamse Milieu Maatschappij (VMM) een actieve voortrekkersrol om dit vorm te geven. Het onderling ontsluiten van zoveel mogelijk relevante en actuele data is essentieel.
10
stakeholders hun eigen waardevolle
‘essentiële entiteit’ aangemerkt”. Dat legt de
inbreng. Binnen de hele sector kunnen we
lat hoog voor de cyberveilige verwerking van
daar ons voordeel mee doen.”
onze data. We hebben daartoe een apart programma lopen dat zich richt op het
Al veel bereikt, maar ook nog veel te winnen
versterken van onze cyberweerbaarheid. Er
In het kader van samenwerken en
maar er is ook de komende jaren nog heel
kennisdeling organiseert Aquafin dit jaar
veel te winnen.”
zijn binnen Aquafin al flinke stappen gezet,
voor de tweede keer het event BlueSummit. “Daarbij worden organisaties uit de sector uitgenodigd die zich direct of indirect met waterbeheer bezighouden. Hoe kunnen we de onderlinge samenwerking verder verbeteren, wat zijn interessante innovaties Zoals wij inmiddels veel historische data en
om te tonen en welke gemeenschappelijke
digitale expertise hebben over de
uitdagingen wachten op een oplossing.
verwerking van afval- en hemelwater, zo
Daarbij staan onderwerpen zoals
hebben ook de VMM en tal van andere
digitalisering, AI en onderlinge
“Cybersecurity is voor ons als essentiële entiteit enorm belangrijk”
samenwerking hoog op de agenda. Dat geldt ook voor cyberveiligheid. Afvalwaterzuivering wordt door Europese en de landelijke overheid als een kritieke sector gezien. Aquafin wordt daardoor als een Ronny Goossens
Groen en Blauw geven kleur aan klimaatadaptieve toekomst
Als er 10% tot 20% minder regenwater naar de zee wordt afgevoerd, dan zou er in Vlaanderen voldoende water zijn voor mens en natuur. Dat is de overtuiging van VLARIO. Wendy Francken geeft als directeur leiding aan VLARIO, het kenniscentrum
en overlegplatform voor hemelwater- en afvalwaterbeheer in Vlaanderen. De zelfstandige ledenorganisatie zet zich op tal van vlakken in voor een leefbaar en betaalbaar watersysteem voor mens en natuur, voor nu en later.
11
Breed actief in ondersteuning
reeds 4% minder regenwater verloren gaan
Toekomstbestendig waterbeheer
VLARIO telt ruim 480 leden. “Je moet denken
naar zee. In absolute cijfers spreken we over
Mede door de gevolgen van de extremen in
aan steden en gemeenten, rioolbeheerders
circa 150 tot 200 miljoen m³ regenwater per
het weer wordt er bij de invulling van de
en andere instanties die met duurzaam
jaar. Daar is dus nog veel winst te halen. En
openbare ruimte heel anders naar zaken
waterbeheer bezig zijn. Een ander deel van
zo zijn er nog tal van manieren om infiltratie
gekeken, ziet men ook binnen VLARIO. Bij
onze leden bestaat uit aannemers,
en hergebruik van water te verbeteren om
nieuwe gebiedsontwikkelingen en inrichting
leveranciers, architecten en
deze doelstelling te halen. Denk bijvoorbeeld
van de publieke ruimte is volgens Wendy nu
ingenieursbureaus. Stuk voor stuk hebben zij
ook aan het verminderen van drainage van
veel meer aandacht voor infiltratie en
bij hun dagelijkse werkzaamheden te maken
landbouwgronden naar waterlopen en het
buffering. “Ook hier zie je dat er veel meer
met vraagstukken die betrekking hebben op
inzetten op hergebruik van regenwater,
oog is voor Groen en Blauw. Dat is essentieel
goed en toekomstgericht waterbeheer. Wij
gezuiverd afvalwater of grondwater in de
voor de waterkwantiteit en -kwaliteit, maar
ondersteunen onze leden daarin met
plaats van leidingwater bij bedrijven. Dan
door die waterhuishouding goed te regelen
bijvoorbeeld opleidingen, advies en
heb je het meteen over grote volumes.”
ontstaat er automatisch ook een veel aantrekkelijkere woon- en leefomgeving. Het
Nog veel te winnen
een versterkt het ander. Het is mooi dat we
Om de belangen van voldoende zuiver water
daar met VLARIO, met onze leden en met
voor mens en natuur goed onder de
onze partners een belangrijke bijdrage aan
water, daar moeten
aandacht te brengen heeft VLARIO met een
kunnen leveren. Zo zijn ook de volgende
aantal partners gerichte websites opgezet. Via www.blauwgroenvlaanderen.be en
generaties verzekerd van voldoende zuiver
aan werken”
www.groenblauwpeil.be wordt informatie
“Samen voor zuiver
we ook echt samen
gedeeld die bijdraagt aan nog meer bewustwording over de noodzaak om regenwater ter plaatse te houden. Ook staan
onderzoek. Wij geven ook advies om te
er concrete voorbeelden van
komen tot duidelijke wet- en regelgeving.
waterbesparende maatregelen en
Door goede samenwerking hebben we al
mogelijkheden om water nog beter te
veel kunnen realiseren, maar we moeten dit
infiltreren en toe te passen voor effectief
nu volhouden en verderzetten”, stelt Wendy.
hergebruik. In dat kader pleit VLARIO dan
water voor mens en natuur.”
“We zijn goed bezig, maar nu volhouden”
ook voor het invoeren van een
12
Stappen in de goede richting
infiltratiebonus. “Alles wat kan bijdragen aan
De wettelijke verplichting voor huishoudens
de doelstelling ‘Samen voor zuiver water’
en bedrijven om hemelwater op te slaan
moeten we aangrijpen. De gevolgen van
voor hergebruik, te infiltreren en vertraagd af
klimaatveranderingen zijn duidelijk zichtbaar
te voeren is iets waarmee Vlaanderen
en dat betekent dat ook wij moeten mee
vooroploopt binnen Europa. “Daarmee
veranderen in hoe we met al het Groen en
wordt veel leidingwater bespaard en de
Blauw omgaan. Bij de noodzakelijke
grondwatertafel aangevuld. Als we er
veranderingen en investeringen die daarmee
bijvoorbeeld in slagen om 50% van het
gemoeid zijn zullen zowel de ecologische als
regenwater dat momenteel nog naar de
economische belangen moeten worden
riolering gaat ter plaatse te houden, zou er
meegewogen.”
Wendy Francken
Een waardeketen voor groene energie en grondstoffen
“Meer en meer worden wij een grondstoffen- en energiefabriek”, vertelt Maarten Raemdonck. Hij is binnen Aquafin als Manager Innovatie en New Business Development nauw betrokken bij de recuperatie van groene energie en grondstoffen uit de zuivering van afval- en hemelwater. Op die terreinen worden grote stappen gezet.
Interessant popentieel Er gebeurt momenteel zoveel rondom het winnen van groene energie en nieuwe grondstoffen uit de zuivering van ons afvalwater dat het moeilijk kiezen is waar te beginnen. “Wij zijn momenteel bijvoorbeeld bezig met de bouw van een pyrolyse installatie bij onze rioolwaterzuiveringsinstallatie (RWZI) in Menen. Met deze installatie wordt het slib dat bij de waterzuivering achterblijft, verkoolt
13
tot Biochar. Dat is een soort houtskool dat
productie van kunstmest. Biochar is als
benut. Wordt er extreem veel neerslag of
gebruikt kan worden als grondstof, brandstof
aditive een meer duurzame vervanger van
een lange droge periode verwacht, dan
of actieve kool. Dit is slechts één van
cement in de betonindustrie. Zo zie je steeds
worden de deelnemers daar via de app ook
grondstoffen die wij uit het slib halen. Fosfor,
meer duurzame toepassingen van
voor gewaarschuwd. Zo kunnen zij daarop
koolstof en in mindere mate verschillende
herwonnen grondstoffen. Los daarvan is
voorsorteren door extra water uit hun buffer
metalen zijn andere voorbeelden. Fosfor en
gezuiverd en ongezuiverd afvalwater op
te gebruiken, voor bijvoorbeeld toiletspoeling
koolstof wordt onder meer gebruikt bij de
zichzelf eigenlijk ook al een waardevolle
of het besproeien van de tuin. In andere
grondstof. Ook op dat vlak zijn we binnen
gevallen kan men het overtollige water ook
“VMM is op een breed vlak actief voor voldoende en proper water”
gedoseerd in het riool weg laten lopen. Op deze manier wordt het risico dat er via overstort ongezuiverd afvalwater in de plassen en sloten terechtkomt geminimaliseerd.”
Waardevolle bron van energie Een andere interessante ontwikkeling is de
Aquafin en samen met diverse partners
energieproductie. Aquafin heeft al op 4
steeds meer de potentie aan het benutten”,
locaties (RWZI) een installatie voor het
vertelt Maarten.
opwekken van groene stroom en biogas. Een
Beter omgaan met extremen
5e installatie is momenteel in aanbouw. “We
Huishoudens en bedrijven zijn verplicht om
onttrekken restwarmte uit het rioolwater en
een buffertank te hebben voor de opvang van afval- en hemelwater. Van die kleinschalige buffercapaciteit wordt volgens Maarten echter nog niet altijd optimaal gebruik gemaakt. Via het pilotproject Slimme Regio Vlaams Brabant wordt geprobeerd om daar verandering in te brengen. “De achterliggende gedachten is dat we met elkaar beter voorbereid moeten zijn op extreme neerslag en lange periode van droogte. Dit heeft alles te maken met de
“Iedereen kan zijn of haar steentje
bijdragen aan het
optimaliseren van ons waterbeheer”
klimaatsverandering. Wij kunnen als rioolbeheerder heel veel extra grote buffertanks in onze keten aanbrengen en
gezuiverd afvalwater dat wordt gebruikt voor
dat doen we ook. Maar aanvullend daarop
het verwarmen en koelen van bijvoorbeeld
kunnen wij met elkaar ook de kleine buffers
kantoren, woonblokken of zwembaden. In
aan huis ook slimmer benutten om de
Mechelen wordt binnenkort een nieuwe
gevolgen van deze extremen in te perken.
woonwijk op deze duurzame energiebron
De pilot draait nu in eerste instantie in een
aangesloten. Naast al deze mooie
vijftal gemeenten. In elke gemeente neemt
ontwikkelingen maken vandaag ook al veel
een woonwijk met 50 huishoudens deel. Hun
bedrijven voor hun proces- en koelwater
buffertank is voorzien van een slimme
gebruik van gezuiverd en ongezuiverd
sensor die via een applicatie op de mobiele
afvalwater. Om dat plaatje compleet te
telefoon precies aangeeft hoeveel
maken gaat een klein gedeelte van het
opslagcapaciteit op dat moment wordt
gezuiverde afvalwater naar de waterleidingbedrijven die dat dan weer
“Huizen en kantoren maken steeds optimaler hergebruik van afvalwater en dat is belangrijk” 14
geschikt maken voor schoon drinkwater. Een ander gedeelte (circa 85%) komt in de waterlopen voor de flora en fauna of het komt via het grondwater de bevochtiging van de polders ten goede. Er gebeurt dus enorm veel op het gebied van recuperatie van energie en grondstoffen uit ons zuiveringsproces.”
AquaMarkt brengt vraag en aanbod samen
toepassingen. Innoveren en investeren in
Om vraag en aanbod bij elkaar te brengen heeft
we bij Aquafin graag vooroplopen. Maar we
Aquafin in 2020 het online platform AquaMarkt
moeten daarbij wel samen optrekken met de
gelanceerd. Op dat platform kunnen
hele waterketen en zorgen voor een breed
huishoudens en bedrijven in Vlaanderen in één
draagvlak onder burgers en bedrijven. Pas dan
oogopslag zien hoe zij dicht in de buurt gebruik
komen alle inspanningen die wij met elkaar doen
kunnen maken van warmte, effluent en
optimaal tot hun recht. Het is heel inspirerend
hemelwater. “Je kunt dit zien als een soort
om daar een bijdrage aan te kunnen leveren”,
Marktplaats voor duurzame oplossingen en
aldus Maarten.
verduurzaming en klimaatadaptatie is iets waarin
Maarten Raemdonck
Kemira Goo.indd 1
26-01-2026 07:38
Onafhankelijke Vlaamse Infrastructuur Ontwerpers
De kracht van samenwerking en overleg door: Lokale verankering Innovatief overleg met impact Kennisopbouw Versterking sector
Contact info www.ovio-groep.be info@ovio-groep.be
Voldoende en proper water vraagt om toekomstgerichte oplossingen De Vlaamse Milieumaatschappij (VMM) is een zelfstandig overheidsagentschap die zich richt op de kwaliteit en kwantiteit van (grond)water en lucht. Een derde domein, klimaatadaptatie, loopt als een rode draad door alle activiteiten en verantwoordelijkheden van de VMM. De ongeveer 750 medewerkers houden zich voor een belangrijk deel bezig met planontwikkeling en evalueren, acties ontwikkelen en uitvoeren en toezicht houden op actoren in de waterketen. Het werk heeft als doel het verbeteren van de kwaliteit van het oppervlaktewater en het grondwater en moet ervoor zorgen dat er voldoende beschikbaar is. Uit onderzoek blijkt dat de waterkwaliteit in Vlaanderen de afgelopen decennia flink is verbeterd. Toch moet er volgens administrateurgeneraal Bernard De Potter nog heel veel gebeuren om de doelstellingen uit de Europese kaderrichtlijn Water te halen.
16
Meten is weten Als agentschap voor water, lucht en klimaatadaptatie zet de VMM zich op tal van manieren in voor een duurzaam betere omgeving. “De VMM coördineert het integraal waterbeleid in Vlaanderen. We spelen een rol in de verschillende stappen van het beleidsproces. Als beheerder van de waterlopen categorie 1 werken we samen met andere beheerders aan meer groenblauwe infrastructuur, met aandacht voor de ecologische aspecten zoals vismigratie en exotenbestrijding. We staan in voor het bewaken en opvolgen van de toestand van onze oppervlaktewateren. Dat gaat van het nemen en analyseren van stalen tot en met het uitvoeren van de acties die op basis van de actuele situatie noodzakelijk zijn. Voor het analyseren van onze metingen maken wij gebruik van ons eigen laboratorium dat over uitgebreide accreditaties beschikt. Zo kunnen we betrouwbare meetwaarden aanbieden. In het laboratorium worden ook stalen van andere instanties onderzocht. Naast de reguliere kwaliteitscontroles die wij uitvoeren worden wij ook ingeschakeld bij calamiteiten die van invloed kunnen zijn op Bernard de Potter
kwaliteit van het oppervlaktewater”, vertelt De Potter.
Diverse bedreigingen Dat het in vergelijking met zo’n 20 jaar geleden aanzienlijk beter gesteld is met de kwaliteit van het oppervlaktewater in beken en rivieren blijkt volgens de leidend ambtenaar onder meer uit het visbestand.
“Samenwerking binnen de gehele waterketen is essentieel om de gestelde doelen te halen”
“We zien nu weer vissoorten die jarenlang
waterverbruik, het transport en de zuivering
pompstations extra opslagcapaciteit
niet meer werden aangetroffen en dat geldt
van huishoudelijk afvalwater en dus ook over
gecreëerd en waar nodig wordt de opslag-
ook voor diverse waterplanten. Dat is
de kwaliteit van het water dat uiteindelijk
en pompcapaciteit uitgebreid. Dit zijn
uiteraard goed nieuws, maar we zien
weer in de waterlopen terechtkomt. Op basis
allemaal stappen die we door digitalisering,
anderzijds ook dat de waterkwaliteit door
van historische data kun je heel gericht
innovatieve technologie en kennisdeling
industriële lozingen, de lozing van
sturen op het verfijnen van allerlei processen
kunnen zetten.”
ongezuiverd huishoudelijk afvalwater in
Regisseur, adviseur en beleidsmaker
bepaalde gebieden en agrarische verontreiniging zoals nitraten (mest) en pesticiden (gewasbeschermingsmiddelen) onder druk staat. Naast deze invloeden hebben we ook nog te maken met wat wij noemen diffuse vervuiling. Denk hierbij bijvoorbeeld aan run-off van wegen,
“Data-gestuurde technologie speelt een
steeds belangrijkere rol bij ons werk”
Naast meten en actie nemen is de VMM ook op de vlakken regie en coördinatie zeer actief. Zo adviseert de VMM de instanties bij het verstrekken van omgevingsvergunningen. “Het uitwerken van beleidsplannen voor de waterkwaliteit in Vlaanderen als geheel en voor de afzonderlijke bekkens is ook één van
zwerfafval, atmosferische stoffen die in het
onze kernactiviteiten. De VMM stelt ook de
water terechtkomen en verontreiniging die loskomt vanuit de bodem van rivieren, beken
die uiteindelijk effect hebben op de
doelstellingenkaders voor de actoren in de
en plassen. De waterkwaliteit wordt dus
waterkwaliteit. Een concreet voorbeeld is de
waterketen op en houdt toezicht op de
vanuit diverse kanten bedreigd. Vandaar dat
overstort van ongezuiverd afvalwater dat bij
uitvoering ervan. Klimaatadaptatie is iets
we met alle partners van de hele waterketen
extreme neerslag direct in het
waarmee we bij alles wat wij doen rekening
nauw moeten samenwerken om de gestelde
oppervlaktewater terechtkomt. Door de data
dienen te houden. De extremen in het weer
doelen te bereiken.”
vanuit meteorologische diensten te koppelen
dwingen ons om met creatieve, innovatieve
aan de data-gestuurde technologie van
en duurzame oplossingen te komen
Water Data Space
Aquafin kunnen tijdig voorzorgsmaatregelen
waardoor de waterbeschikbaarheid ook voor
In het streven om collectief te komen tot de
worden getroffen. Zo wordt er in de
de toekomstige generaties gewaarborgd is.”
waterkwaliteit die voldoet aan de eisen die zijn vastgelegd in de Europese kaderrichtlijn Water is samenwerking en het delen van data, kennis en ervaring dus essentieel. In dat kader noemt De Potter de Water Data Space als voorbeeld. “Dit is een technologie die een plaats kreeg in de Europese datastrategie. In grote lijnen komt het neer op het verzamelen, analyseren en ontsluiten van allerlei actuele en relevante data voor de hele waterketen. In Vlaanderen zijn wij met onder andere Aquafin degenen die hierin het voortouw nemen. Door digitalisering krijgen we real-time inzicht in bijvoorbeeld
“VMM is op een breed vlak actief voor voldoende en proper water” 17
Waar een alledaagse aannemer stopt, daar begint Renotec
Met meer dan 35 jaar ervaring en zo’n 950 medewerkers richt Renotec zich op uitgebreide en complexe renovaties. Iedere discipline heeft binnen Renotec zijn eigen specialistische kennis en ervaring waardoor een brede markt altijd optimaal bediend kan worden. “Waar andere aannemers stoppen, daar zien wij juist de uitdaging om unieke projecten tot een goed einde te brengen”, vertelt Elly van der Schraelen. Zij is als Senior Projectleider Leidingtechnieken namens Renotec betrokken bij onderhoud en renovatie van alle soorten leidingprojecten.
opdrachtgevers over de hele lijn. Daarbij
voorbeeld daarvan is een project dat wij
zetten wij nadrukkelijk in op duurzame
recent hebben afgerond aan de
innovaties en het minimaliseren van de
waterzuiveringsinstallatie van Aquafin in
ecologische footprint. Bij aanbestedingen en
Schoten. In vierkante betonnen kokers (2
vanuit de wetgeving worden daar ook steeds
kokers van elk 150 meter lang), hebben wij
strengere eisen aan gesteld en wij lopen ook
nieuwe glasvezelversterkte kunststof
op dat vlak graag voorop”, vertelt Elly. De
toevoerleidingen met een doorsnede van
opdrachtgevers van Renotec zijn naast
1.40 meter aangebracht. De holle ruimtes
bedrijven ook projectontwikkelaars en
tussen de kokers en de nieuwe leidingen
overheidsinstanties. Alle werkzaamheden
hebben wij voor een optimale versteviging
worden vanuit de hoofdzetel in Geel en de
opgevuld met mortelspecie. Bij dit soort
vestigingen in Brussel, Loppem, Waremme,
projecten draait het vooral om een goede
Wommelgem en Eindhoven (Nederland)
voorbereiding en strakke planning. Gedegen
uitgevoerd.
onderhoud en renovatie aan essentiële technische systemen en bedrijfsprocessen
Vertrouwde samenwerking
moet met minimale stagnatie en overlast
Eén van de opdrachtgevers waarmee
worden uitgevoerd. Ook dat zijn uitdagingen
Renotec een jarenlange samenwerking heeft
die wij bij Renotec niet uit de weg gaan en
is Aquafin. “De werkzaamheden die wij voor
waarover wij met onze opdrachtgevers
Brede expertise
hen doen zijn divers”, vertelt Elly. “Op
vooraf altijd duidelijke afspraken maken.”
Naast onderhoud en renovatie van onder-
contractbasis verzorgen wij bouwkundig
en bovengrondse leidingen is Renotec ook
onderhoud en met onze afdeling
gespecialiseerd in bouwkundige renovaties
Leidingtechnieken verrichten we binnen hun
van gebouwen en infrastructuur,
raamcontract het onderhoud aan de
transformatie van vastgoed voor nieuwe
leidingsystemen. Los van al het reguliere
bestemmingen, renovatie van monumentaal
werk zijn er dan nog projectgebonden
erfgoed, asbestsanering, gevelrenovatie en
opdrachten waar wij via openbare
verduurzaming. “Wij ontzorgen onze
aanbestedingen aan deelnemen. Een
18
Kijk voor meer informatie op www.renotec.be
Wat mag wel en wat mag niet in het riool? Particulieren en bedrijven staan er soms nog niet zo goed bij stil wat er wel en wat er niet in de riolering terecht mag komen. Dat heeft ernstige gevolgen voor het technisch functioneren van het rioleringsstelsel en de pompstations van de rioolbeheerders en van de zuiveringsinstallaties van Aquafi. En daarmee dus ook voor de kwaliteit van het oppervlaktewater. Om iedereen daar nog meer van bewust te maken lanceerde AquaFlanders samen met Aquafin, VMM en VLARIO de campagne ‘Waardanwel’.
Weet goed wat je doet
blijkbaar nog niet bewust zijn dat die niet in
Dat er zaken in het riool terechtkomen die
het riool mogen komen. En dat geldt ook
Water is schaars in Vlaanderen.
daar niet in thuis horen is volgens Carl niet
voor bijvoorbeeld oude medicijnen,
Waterbedrijven en rioolbeheerders staan
iets van de laatste jaren. “Via onze leden-
chemische producten, cosmetica, verfresten
dan ook voor grote uitdagingen. Als
rioolbeheerders horen we dat al langer.
en frituurvet. Voor al deze afvalstromen zijn
koepelorganisatie verdedigt AquaFlanders
Sinds er tijdens de coronapandemie – om
op de recyclageparken speciale
de belangen van haar leden. “Zo werken we
het besmettingsgevaar in te dammen – extra
inzamelpunten ingericht. De beheerders en
mee aan een gestroomlijnd en modern
streng op de inhoud van het huishoudelijk
afvalverwerkers zien erop toe dat die op een
waterbeheer. Belangenbehartiging en
afvalwater wordt gecontroleerd, groeide het
verantwoorde manier worden verbrand of
kwaliteitsbewaking zijn belangrijke kerntaken.
besef dat dit probleem beter moest worden
gerecycled.”
Daarnaast richten we ons ook nadrukkelijk
aangepakt. Vochtige doekjes en
op het informeren en sensibiliseren rond
wegwerpluiers veroorzaken bijvoorbeeld
duurzaam waterbeheer in heel Vlaanderen”,
verstoppingen en technische storingen in de
vertelt algemeen directeur Carl Heyman.
pompstations en zuiveringsinstallaties. Het
Belangenbehartiger en kwaliteitsbewaker
zijn dingen waarvan veel burgers zich
“Het riool is geen afvalcontainer waar je alles in kwijt kunt” 19
riolering of straatkolken worden
scholieren informeren en inspireren daar
aangetroffen nog eens extra onder de
een positief effect op hebben. Als
aandacht. Denk aan betonmixers waarvan
particulieren of bedrijven toch dingen in het
het spoelwater in een straatkolk wordt
riool lozen die daar niet thuishoren dan is de
geloosd en wat dat voor gevolgen heeft.
gemeentelijke milieudienst of de lokale
Andere specifieke doelgroepen zijn de
politie bevoegd voor de handhaving van de
landbouw en zorginstellingen. Restanten en
regelgeving.”
spoelwater met gewasbeschermingsmiddelen zijn een
Specifieke aanpak
gevaar voor waterkwaliteit en het ecologisch
De bewustwordingscampagne Waardanwel
evenwicht. Datzelfde geldt voor medisch
richt zich echter niet alleen op de
afval en radioactieve stoffen die in de
particulieren in Vlaanderen. “We zijn deze
riolering terechtkomen. Een andere
campagne in 2024 gestart met heel veel
bedreiging zijn het drugsafval en de
aandacht van de landelijke media. Door alle
chemicaliën die via dumping ook in het riool
publiciteit werden in korte tijd veel mensen
terecht kunnen komen. Het gevaar komt dus
bereikt met enerzijds de boodschap om
van diverse kanten. Vandaar dat we ons
zwerfvuil en sigarettenpeuken uit
campagnematig nu steeds meer op de
straatkolken te houden en anderzijds met
specifieke doelgroepen en sectoren gaan
duidelijke richtlijnen over wat thuis wel en
richten. Dat werkt het meest effectief.”
niet in het afvoerputje of het toilet gespoeld mag worden. Stapsgewijs breiden we de campagne steeds verder uit richting
Positieve ontwikkelingen
Via haar achterban hoort AquaFlanders dat
bedrijven. Daarbij brengen we
de campagnes effect hebben. “Als je
sectorspecifieke afvalstromen die in de
huishoudens en bedrijven bewust maakt van de gezondheidsrisico’s, de effecten voor de flora en fauna en van de kosten die het extra
“Er zijn volop plaatsen om alle afvalstromen gratis in te leveren voor verbranding of recyclage”
onderhoud aan het riool en waterzuivering met zich meebrengen, dan heb je al veel gewonnen”, stelt Carl. Mensen spreken elkaar volgens hem ook steeds meer aan als ze zien dat er dingen in het riool geloosd worden die daar niet in thuis horen. “Dat elkaar corrigeren is een positieve maatschappelijke trend. We merken ook dat de didactische pakketten waarmee we
Gratis offerte op: deserannotransport.be
Betrouwbaar transport op maat van uw sector ADR & niet-ADR
Containertransport
Vloeibaar afval, kippertransport en afzetcontainers. Ervaren chauffeurs, modern wagenpark, heel België.
20
20+ jaar ervaring
• +32 (0)9 395 94 15 • transport@deserannobvba.be • Westbeke 9, 9940 Evergem
“De gevolgen van verstopping of verstoring van het rioolstelsel zijn kostelijk en schadelijk voor ons milieu”
Minister Brouns zet zich in voor versnelling van riolering en waterzuivering
Jo Brouns
Vlaanderen investeert de komende jaren fors meer in riolering en waterzuivering. Met het nieuwe Lokaal Pact komt er 500 miljoen euro extra investeringsmachtiging voor lokale besturen, bovenop de reguliere investeringsbudgetten. Daarmee wil minister van Omgeving Jo Brouns het investeringstempo verhogen en tegelijk werk maken van een efficiëntere uitvoering. Ook snellere en meer uitvoerbare vergunningen en een betere samenwerking tussen lokale en bovenlokale partners zijn daarbij cruciaal. Raadgever Waterbeleid Maarten Everaert licht de aanpak toe.
“Met extra investeringen helpt de Vlaamse overheid gemeenten bij het verder verbeteren en uitbreiden van riool- en afvalwateringssystemen” Kaderrichtlijn Water: verder bouwen op vooruitgang
zowel de waterkwaliteit als de
De inspanningen om de waterkwaliteit in
Deal sterk in op klimaatadaptatie.
Vlaanderen verder te verbeteren, werpen
Vlaanderen moet beter voorbereid zijn op
steeds meer hun vruchten af, vertelt
zowel periodes van extreem hoogwater als
Maarten. “De waterkwaliteit is duidelijk
langdurige droogte. Met in totaal 430 miljoen
verbeterd. Dat betekent uiteraard niet dat
euro wordt geïnvesteerd in waterveiligheid,
we er al zijn, maar het is wel een belangrijke
droogtebestrijding en waterkwaliteit.”
waterbeschikbaarheid. Tegelijk zet de Blue
stimulans voor iedereen die hier elke dag gaan. Dat we niet stilzitten, blijkt onder meer
Lokaal Pact: een investeringsboost voor riolering en waterzuivering
uit de Blue Deal, die de Vlaamse Regering in
Ook voor riolering en waterzuivering wordt
2025 heeft goedgekeurd. Die vormt het
het investeringstempo fors verhoogd. Naast
kompas voor de verdere verbetering van
de jaarlijkse subsidies werd eind vorig jaar
aan werkt om op de ingeslagen weg door te
21
het nieuwe Lokaal Pact goedgekeurd. Dit programma is specifiek gericht op het versnellen van gemeentelijke riolerings- en waterzuiveringsprojecten . “In de periode
“De hervorming van vergunningenprocedures moet de doorlooptijden van projecten aanzienlijk versnellen”
2026 tot 2030 investeren we 500 miljoen euro extra, bovenop de reguliere budgetten” stelt Maarten Everaert. “Ook hierbij zetten we
alleen worden aangepakt. “Geen enkele
nadrukkelijk in op efficiëntie en intensieve
actor kan deze uitdagingen alleen aan.
samenwerking tussen het gemeentelijk en
Alleen door samen te werken, bouwen we
bovengemeentelijk niveau. Daar speelt een
aan een beleid dat gedragen wordt en
partij als Aquafin ook een belangrijke rol in.”
bestand is tegen de uitdagingen van vandaag en morgen. De manier waarop de
Uitvoerbare vergunningen zijn cruciaal
bouwsector meedenkt over het ter plaatse
De realisatie van investeringen staat en valt
een mooi praktijkvoorbeeld. Dat geldt ook
met het voorafgaandelijk verkrijgen van
voor de inspanningen van gemeenten en
uitvoerbare vergunningen. Daarom vormt het Actieprogramma Vergunningen een belangrijke pijler van de aanpak van minister Brouns. De filosofie van het actieplan is om alle betrokkenen van de rechtbank naar de werkbank te trekken, te komen tot uitvoerbare vergunningen en betere projecten. “Parallel wordt ook de sectorale regelgeving zelf doorgelicht. Er is doorheen de jaren conflicterende of ondoelmatige regelgeving tot stand gekomen. Die moeten
opvangen en infiltreren van hemelwater is
“Samenwerking is een belangrijk om het optimale rendement uit de investeringen te halen"
we waar nodig durven bijsturen. Denk maar
natuurbeheerders voor het creëren van
aan het vrijstellingenbesluit dat we recent
meer natuurlijke zwemlocaties. Op al deze
uitbreidden of de hemelwaterverordening.”
punten is samenwerking essentieel. De ingeslagen weg zullen we als overheid aan
De kracht van samenwerking
moeten houden om in Vlaanderen ook
De uitdaging om de waterkwaliteit verder
voor de lange termijn verzekerd te zijn van
te verbeteren kan volgens Everaert niet
voldoende en zuiver water voor mens en
door één overheid of één organisatie
natuur.”
Maarten Everaert
22
Wateruitdagingen vragen meer dan standaardoplossingen. Groep Infrabo begeleidt opdrachtgevers bij water- en infrastructuurprojecten met oog voor klimaat, regelgeving, uitvoerbaarheid en budget.
Samenwerken rond water en klimaat? www.infrabo.be Infrabo Goo.indd 1
09-02-2026 07:56
UW PARTNER IN ENERGIETRANSITIE Litran realiseerde in Hofstade een doorgedreven modernisering van de slibinstallatie voor Aquafin, waarbij continuïteit verzekerd blijft tijdens de volledige ombouw. Een project dat technische knowhow combineert met strakke planning en operationele zekerheid. Waarom kiezen voor Litran? Diepgaande elektromechanische expertise en maatwerk Slimme oplossingen met minimale impact op de werking Volledige realisatie van totaalprojecten, van engineering tot indienstname Leidingbouw volledig inhouse, met eigen prefab voor maximale kwaliteit en efficiëntie Bespreek vandaag nog uw project met ons team. +32 9 371 71 71 info@litran.be www.litran.be
Verbinden zit in ons DNA
Insights Business is een uitgave van
© Brouwer Business Media B.V.
Brouwer Business Media B.V.
Niets in deze uitgave mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar
T. 0512 - 366326
gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm, of op welke wijze dan
E. redactie@insightsbusiness.nl
ook, zonder schriftelijke toestemming van de uitgever. Hoewel bij de
I. www.insightsbusiness.nl
samenstelling van deze uitgave de grootst mogelijke zorgvuldigheid wordt betracht kunnen uitgever en auteurs geen aansprakelijkheid aanvaarden
Coördinatie
voor de gevolgen van eventuele onjuistheden of onvolledigheden.
Peter Molenaar Realisatie
Deze uitgave kwam tot stand dankzij de medewerking van:
Paula Meijer
Aquafin T. 03 450 45 1
Productie
I. www.aquafin.be
Brouwer Business Media Renotec • Litran • Kemira Chemicals • De Seranno Transport • Vormgeving VDS Crossmedia, Emmen
Groep Infrabo • Ovio • Ecobeton