Issuu

160 × 230 SPINE: 17.5 FLAPS: 70

Ικαρία, μακροζωία των Ικαριωτών, τρόπο ζωής στην Ικαρία, «Το Πνεύμα της Ικαρίας», ιαματικά λουτρά, ραδόνιο, ιοντίζουσα ακτινοβολία, αντιμετώπιση αρθριτικών, φλεγμονή και πόνο, σωματικό βάρος, ικαριακή διατροφή, κίνηση και περπάτημα, ορθόδοξη νηστεία, νηστίσιμες και μη συνταγές, στοχευμένη άσκηση, ιαματική ψυχαγωγία, και άλλα συναφή. Ο συγγραφέας (ο ίδιος είναι ιατρός) περιγράφει πώς αντιμετώπισε τη δική του περίπτωση αρθριτικών, χωρίς φάρμακα, στα ιαματικά λουτρά της Ικαρίας, σε συνδυασμό με τον τρόπο ζωής των Ικαριωτών, που συγκαταλέγονται στους μακροβιότερους και υγιέστερους κατοίκους του πλανήτη. Με αφετηρία τη δική του εμπειρία και τη διεθνή βιβλιογραφία, περιγράφει πρόταση ικανοποιητικής αντιμετώπισης των αρθριτικών, με όλα εκείνα τα στοιχεία που συνθέτουν τη μακροζωία και ευεξία των κατοίκων των αποκαλούμενων, παγκοσμίως, «Blue Zones», στις οποίες συγκαταλέγεται και η Ικαρία.

ISBN 978-960-564-932-6

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΔΙΑΘΕΣΗ Βατάτζη 55, 114 73 Αθήνα | Τηλ.: 210 64 31 108 ocelotos@ocelotos.gr | www.ocelotos.gr

0_cover_therapeftirio.indd 1

Γιώργος Δ. Καλλιβρούσης ΤΟ ΘΕΡΑΠΕΥΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ

Θα μάθετε για:

ΕΚΔΟΣΕΙΣ

ο σ ε λ ότ ο ς

Γιώργος Δ. Καλλιβρούσης είναι συνταξιούχος ιατρός. Γεννήθηκε το 1942 και μεγάλωσε στην Άνδρο. Μετά την ολοκλήρωση των σπουδών της ιατρικής και μερικών εξαμήνων ψυχολογίας, σε Αυστρία και Ελβετία, δραστηριοποιήθηκε επαγγελματικά, αποκλειστικά, στην Ελβετία. Αρχικά στην κλινική έρευνα μεγάλης φαρμακευτικής εταιρείας στη Βασιλεία, και αργότερα ως γενικός ιατρός με ιδιωτικό ιατρείο και σχολίατρος, επίσης στην ευρύτερη περιοχή της Βασιλείας, για περίπου μια δεκαετία. Όταν προβλήματα υγείας τον ανάγκασαν να αφήσει το ιατρείο, επέκτεινε τις σπουδές του, με μεταπτυχιακό στη στατιστική, ειδικεύτηκε στην επιδημιολογία και ίδρυσε το «Ινστιτούτο Βιομετρίας και Ιατρικής Στατιστικής της Βασιλείας», όπου διοργάνωνε σεμινάρια μεθοδολογίας της κλινικής έρευνας και αναλάμβανε τον σχεδιασμό και την αξιολόγηση κλινικών μελετών, για νέα φάρμακα της φαρμακευτικής βιομηχανίας. Μετά τη συνταξιοδότησή του ασχολείται με τη συγκριτική μελέτη της σύγχρονης ή «αποδεικτικής» ιατρικής με τη λεγόμενη «συμπληρωματική», «παραδοσιακή» ή «εναλλακτική» ιατρική, και εξακολουθεί να εργάζεται, περιστασιακά, ως σύμβουλος. Επίσης ασχολείται ερασιτεχνικά με την αμπελουργία-οινοποιία και τη βοτανική. Είναι μέλος της Ιατρικής Εταιρείας της Βασιλείας, της Ελβετικής Ιατρικής Ομοσπονδίας, της Αναγνωστικής Εταιρείας της Βασιλείας και της Ευρωπαϊκής Εταιρείας Βιομετρίας.

8/5/2020 11:44:58 πμ

Τιτλος

ΤΟ ΘΕΡΑΠΕΥΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΡΘΡΙΤΙΚΩΝ ΠΑΘΗΣΕΩΝ ΧΩΡΙΣ ΦΑΡΜΑΚΑ ΚΑΙ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΑ ΙΑΜΑΤΙΚΑ ΛΟΥΤΡΑ ΚΑΙ ΤΟΝ ΤΡΟΠΟ ΖΩΗΣ ΤΗΣ ΙΚΑΡΙΑΣ ΣυγγραφΕας

Γιώργος Δ. Καλλιβρούσης ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ - ΔΙΟΡΘΩΣΗ

Αθήνα, Μάιος 2020 ISBN 978-960-564-932-6

Το παρόν έργο πνευματικής ιδιοκτησίας προστατεύεται κατά τις διατάξεις της ελληνικής νομοθεσίας, (Ν. 2121/1993, όπως έχει τροποποιηθεί και ισχύει σήμερα) καθώς και από τις διεθνείς συμβάσεις περί πνευματικής ιδιοκτησίας. Απαγορεύεται η καθ’ οιονδήποτε τρόπο ή μέσο (ηλεκτρονικό, μηχανικό ή άλλο) αντιγραφή, φωτοανατύπωση και γενικώς αναπαραγωγή, μετάφραση, διασκευή, αναμετάδοση στο κοινό σε οποιαδήποτε μορφή και η εν γένει εκμετάλλευση του συνόλου ή μέρους του έργου χωρίς τη γραπτή άδεια του δικαιούχου συγγραφέα.

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΔΙΑΘΕΣΗ:

Βατάτζη 55, 114 73 Αθήνα Τηλ.: 210 6431108 ocelotos@ocelotos.gr www.ocelotos.gr

Γιώργος Δ. Καλλιβρούσης

ΤΟ ΘΕΡΑΠΕΥΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΡΘΡΙΤΙΚΩΝ ΠΑΘΗΣΕΩΝ ΧΩΡΙΣ ΦΑΡΜΑΚΑ ΚΑΙ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΑ ΙΑΜΑΤΙΚΑ ΛΟΥΤΡΑ ΚΑΙ ΤΟΝ ΤΡΟΠΟ ΖΩΗΣ ΤΗΣ ΙΚΑΡΙΑΣ

Γραπτά ιατρικά κείμενα, είτε σε έντυπη είτε σε ηλεκτρονική μορφή, δεν μπορούν σε καμία περίπτωση να αντικαταστήσουν τον ιατρό και την ιατρική συμβουλή και καθοδήγηση. Ό,τι είναι γραμμένο σε αυτό το βιβλίο αποτελεί αποκλειστικά γνώμη του συγγραφέα, η οποία απορρέει από την πείρα, τις γνώσεις του και τη μελέτη της βιβλιογραφίας. ΣΕ ΚΑΜΙΑ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΔΕΝ ΑΠΟΤΕΛΕΙ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΗ! Σκοπός του βιβλίου είναι, με παροχή πληροφοριών, να απευθυνθεί, όσο καλύτερα μπορεί, στον ώριμο και συνειδητοποιημένο αναγνώστη, με σκοπό να τον βοηθήσει στη συνεργασία του με τον ιατρό του. Ο συγγραφέας και η εκδότρια δηλώνουν κατηγορηματικά ότι δεν έχουν καμία ευθύνη για τυχόν συνέπειες που προέρχονται από διαφορετική από την προτεινόμενη χρήση του βιβλίου!

—5—

Στη μνήμη του θείου Γιώργου και της αδελφής του, της μητέρας μας

—7—

Περιεχόμενα Αντί προλόγου .................................................................................................................................13 Εισαγωγή............................................................................................................................................17 Ο πρώτος διδάξας, θείος Γιώργος .............................................................................................21 Η προσωπική μου περιπέτεια ................................................................................................... 23 Ελεύθερες σκέψεις περί υγείας ................................................................................................. 26 Μια ματιά στα μυστικά του ανθρώπινου σώματος και στην αλληλοεξάρτηση των οργάνων.............................................................................. 28 Ο εσωτερικός ιατρός και το εσωτερικό φαρμακείο .......................................................... 30 Το όραμά μου ................................................................................................................................. 33 Η Ικαρία ............................................................................................................................................. 34 Πρώτη μέρα στα Θέρμα Ικαρίας .............................................................................................. 36 Η λουτρόπολη στα Θέρμα Ικαρίας χθες και σήμερα, και οι προοπτικές του αύριο...... 40 «Επί του πιεστηρίου»: Κραυγή αγωνίας ................................................................................. 43 Καριώτικη λύση .............................................................................................................................. 45 «Εκεί που οι άνθρωποι ξεχνούν να πεθάνουν»................................................................... 46 Οι λεγόμενες «Μπλε Ζώνες»....................................................................................................... 49 Ιαματικές ιστορίες ......................................................................................................................... 52 Το Πνεύμα της Ικαρίας.................................................................................................................. 64 Καριώτικη συνταγή μακροζωίας και ζωτικότητας............................................................. 72 Ιαματικά λουτρά – Υδροθεραπεία .......................................................................................... 73 Παράγοντες της υδροθεραπείας που επιδρούν σε διάφορα μέρη του σώματος..........75 Φυσιολογικές, παράδοξες και ασυνήθιστες δράσεις της θερμοκρασίας και άλλων ερεθισμάτων από παράγοντες της υδροθεραπείας ....................................75 Θαλασσοθεραπεία και αεροθεραπεία................................................................................81 Γυμναστική στο νερό...............................................................................................................81 Τα υπέρθερμα λουτρά ραδονίου των Θέρμων Ικαρίας ................................................... 85 Η θεραπευτική δράση του ραδονίου των ιαματικών πηγών ....................................... 85 Τι είναι το ραδόνιο................................................................................................................... 86 Επικρατούσα αντίληψη για την ιοντίζουσα ακτινοβολία και η ακτινοφοβία............ 87 Θεραπευτικές ενδείξεις του ραδονίου............................................................................... 87 Ανεπιθύμητες ενέργειες και σχετικές αντενδείξεις.......................................................... 88 Ωφελιμότητα (το φαινόμενο της όρμισης) και επικινδυνότητα................................... 89 Τρόπος δράσης ........................................................................................................................91 Κλινικές μελέτες......................................................................................................................... 92 «Το Θεραπευτήριο του Αιγαίου» Πρόταση συνολικού θεραπευτικού σχήματος αρθριτικών παθήσεων αρχίζοντας από τα Θέρμα Ικαρίας............................................................................................ 96 Εισαγωγικές γνώσεις.............................................................................................................. 96 —9—

Συνοπτικά: Αρθριτικά, φλεγμονή, πόνος και αντιμετώπιση.......................................... 97 Φυσιολογία του χόνδρου ...................................................................................................... 98 Ανάπλαση του χόνδρου ...................................................................................................... 102 Βασικοί άξονες του προτεινόμενου θεραπευτικού σχήματος.................................... 107 Καταστολή πόνου και φλεγμονής (Κίονας 1) ..................................................................... 109 Προτεινόμενη ποσότητα και συχνότητα λουτρών.........................................................111 Λουτρική διαδικασία.............................................................................................................112 Άλλες, μη φαρμακευτικές, δυνατότητες αντιμετώπισης πόνου και φλεγμονής.........115 Αντιφλεγμονώδης δίαιτα .................................................................................................... 121 Περιληπτικά συμπεράσματα από τον «Κίονα 1» ........................................................... 126 Διαχείριση σωματικού βάρους (Κίονας 2)........................................................................... 127 Η σημασία του μεταβολισμού............................................................................................ 127 Ο λιπώδης ιστός, η παχυσαρκία και ο ρόλος του σωματικού λίπους........................ 130 Το φαιόχρωμο λίπος............................................................................................................. 133 Το μικροβίωμα του εντέρου .............................................................................................. 134 Ο ρόλος της ινσουλίνης....................................................................................................... 136 Φυσιολογικό βάρος.............................................................................................................. 137 Θεραπευτική δίαιτα και ορθόδοξη νηστεία ................................................................... 142 Τελική συμβουλή................................................................................................................... 144 Περιληπτικά συμπεράσματα από τον «Κίονα 2»............................................................ 145 Διατροφή (Κίονας 3).................................................................................................................... 146 Τροφή και τρόφιμο .............................................................................................................. 150 Ικαριακή Διατροφή............................................................................................................... 151 Η ταβέρνα του Γιάννη, η κυρία Ιωάννα και η Κυριακή.................................................. 153 Καθημερινή διατροφή στα Θέρμα.................................................................................... 154 Νηστεία................................................................................................................................... 157 Ποσότητα και συχνότητα της τροφής ............................................................................. 157 «Χονδροπλαστική» διατροφή............................................................................................ 159 Περιληπτικά συμπεράσματα από τον «Κίονα 3»............................................................ 164 Κίνηση, περπάτημα και σωματική δραστηριότητα (Κίονας 4)..................................... 165 Το «Ρεματοδρόμιο» των Θέρμων...................................................................................... 168 Οργανωμένο θεραπευτικό περπάτημα........................................................................... 168 Σωματική δραστηριότητα...................................................................................................174 Ελβετική συνταγή κίνησης ηλικιωμένων ........................................................................ 175 Περιληπτικά συμπεράσματα από τον «Κίονα 4»............................................................ 177 Σωματική εκγύμναση και στοχευμένη άσκηση (Κίονας 5)............................................ 178 Διατήρηση και αποκατάσταση της ζωτικότητας .......................................................... 181 Εξάσκηση της βιολογικής ζωτικότητας............................................................................ 182 Εξάσκηση του μυϊκού συστήματος................................................................................... 184 Προθέρμανση και βασικές ασκήσεις Stretching (Διατάσεις ή «τέντωμα»).............. 185 Τεντώματα.............................................................................................................................. 186 Βασικές διατάσεις για ολόκληρο το σώμα ..................................................................... 186 Ασκήσεις αντοχής................................................................................................................. 188 — 10 —

Χορός ...................................................................................................................................... 190 Στοχευμένες ασκήσεις σε αρθριτικά προβλήματα........................................................ 191 Επισήμανση για υπερήλικες και αγύμναστους...............................................................200 Περιληπτικά συμπεράσματα από τον «Κίονα 5»............................................................ 201 Ψυχολογική στήριξη και ψυχαγωγία (Κίονας 6)................................................................. 202 Διατήρηση και ανάκτηση της ψυχικής ισορροπίας σε ασθενείς με επώδυνες παθήσεις των αρθρώσεων......................................................................... 203 Η χαρά της ζωής προστατεύει την ψυχική μας γαλήνη ...............................................205 Διαλογισμός...........................................................................................................................205 Γρήγορος τρόπος αντιμετώπισης του άγχους (περίπου ένα λεπτό)..........................205 Το γέλιο ως θεραπευτικός παράγοντας...........................................................................206 Κοινωνική συνείδηση και συντροφικότητα.................................................................... 207 Σεξουαλική δραστηριότητα...............................................................................................209 Ο ρόλος της θρησκείας........................................................................................................ 210 Το «Carpe diem» της Ικαρίας...............................................................................................211 Περιληπτικά συμπεράσματα από τον «Κίονα 6»............................................................ 213 Επίλογος.......................................................................................................................................... 215 Βιβλιογραφία...................................................................................................................................217 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ..................................................................................................................................223 Επεξεργασία θεραπευτικών φυτών για εσωτερικές και εξωτερικές εφαρμογές ........................................................................................................225 Ειδική αναφορά στην ανθεκτική ινσουλίνη....................................................................229 Ορθόδοξη νηστεία ..............................................................................................................230 Νηστίσιμες συνταγές ........................................................................................................... 233 Νηστίσιμες συνταγές χωρίς λάδι («αλάδωτες»).............................................................. 235 Ικαριώτικη διατροφή: Νόστιμες και απλές παραδοσιακές συνταγές από τον Σύλλογο Ικαρίας «Κάβο Πάπας»......................................................................... 241 Ικαριώτικες πίτες (Γεμοστόπιτες) ...................................................................................... 251 Άλλες απλές συνταγές για υγιεινή διατροφή ................................................................. 255 Ευχαριστίες..................................................................................................................................... 259

— 11 —

Αντί προλόγου

πόνος, αυτό το δυσάρεστο, ενοχλητικό έως ανυπόφορο συναίσθημα, ορισμένοι το θεωρούν τιμωρία από τον Θεό για διάφορες αμαρτίες, αλλά και για ατοπήματα ήσσονος σημασίας, που για κάποιους φανατικούς θρησκόληπτους είναι τόσο σημαντικά ώστε να αρνούνται κάθε θεραπευτική αγωγή για να τον καταπραΰνουν. Η φύση όμως, η μητέρα της δημιουργίας, δεν είναι εκδικητική, ούτε προβλέπει την τιμωρία. Αντίθετα, στην αέναη τάση της να επιβάλλει την απόλυτη αρμονία, προσπαθεί με κάθε μέσο να προστατεύσει τη ζωή και την ακεραιότητα των δημιουργημάτων της. Στο πλαίσιο αυτής της προσπάθειας, έχει προβλέψει τον πόνο σαν ένα σύστημα συναγερμού, για να προφυλάξει έμβια όντα από κινδύνους που καραδοκούν τόσο από το περιβάλλον, όσο και από τον εσωτερικό κόσμο. Άρα ο πόνος προϋπάρχει του ανθρώπου και δεν είναι μόνο εκείνος που τον αισθάνεται. Στην Ιατρική ο πόνος είναι ένα από τα σημαντικότερα συμπτώματα πολλών ασθενειών και χρήσιμος οδηγός του ιατρού για τη σωστή διάγνωση και την αποτελεσματική θεραπεία. Στις παθήσεις των αρθρώσεων κυριαρχεί, σε σημείο που εμποδίζει την κίνηση και περιορίζει την ποιότητα ζωής των πασχόντων. Ιδιαίτερα για τους υπερήλικες είναι γενικά ένας από τους κυριότερους παράγοντες που επηρεάζει αρνητικά την ποιότητα της ζωής τους. Υπάρχει μια άμεση σχέση ανάμεσα στην απαλλαγή από τον πόνο, τη χαρά της ζωής και την κοινωνική συνοχή του ανθρώπου. Οι αρθροπαθείς, στην προσπάθεια να τον αποφύγουν ή να τον μετριάσουν, δεν κινούνται αρκετά, οπότε οι σχετικοί μύες ατροφούν και ο χόνδρος στεγνώνει. Εκφυλίζεται εξαιτίας της κακής διατροφής, επειδή τα τροφικά στοιχεία, με την έλλειψη της κίνησης, δεν μεταφέρονται στον χονδρικό ιστό. Εκτός αυτού, με την αφύσικη κίνηση προκειμένου να αποφευχθεί ο πόνος, επιβαρύνονται άλλες μυϊκές συστοιχίες, όπου μπορεί να προκύψει νέος πόνος και φλεγμονή εκεί που δεν θα έπρεπε να υπάρχει. Αυτή η δυσάρεστη κατάσταση, στην περίπτωση των αρθριτικών, οδηγεί τη θεραπευτική σκέψη του ιατρού να θέσει σε απόλυτη προτεραιότητα την αντιμετώπιση του πόνου προτού ξεκινήσει οποιαδήποτε άλλη θεραπευτική αγωγή. — 13 —

Για τους αρχαίους Έλληνες, Ιατρική, μύθος και θρησκεία ήταν έννοιες στενά συνυφασμένες. Το όπιο, που ήταν από τότε γνωστό, το θεωρούσαν δώρο από τους θεούς και το χρησιμοποιούσαν για καταπολέμηση του πόνου στα Ασκληπιεία. Ο Ιπποκράτης ήταν ο πρώτος που εξίσωσε τον πόνο με την αρρώστια. Στα ρωμαϊκά χρόνια ο Γαληνός αντιμετώπιζε τον πόνο με χαμομήλι, κισσό, μύρα, σέλινο, μουστάρδα και όπιο. Στην αραβική Ιατρική του Μεσαίωνα αντιμετώπιζαν τον πόνο με ερεθίσματα που προκαλούσαν πόνο σε άλλο σημείο. Τον 18ο αιώνα έκανε την εμφάνισή της η μέθοδος του μαγνητισμού και των ηλεκτρικών ερεθισμάτων κατά του πόνου. Τον 19ο αιώνα έγιναν ριζοσπαστικά βήματα με τη μορφίνη, το χλωροφόρμιο και τα σαλικυλικά. Οι πόλεμοι του 20ού αιώνα δημιούργησαν στρατιές ολόκληρες τραυματιών, οι οποίοι υπέφεραν από ισχυρούς πόνους. Η Ιατρική ανέπτυξε δυναμικότερες μεθόδους αντιμετώπισής του και ταυτόχρονα μεγάλωσε η απαίτηση των πασχόντων για καλύτερη αναλγητική αγωγή, ώστε να απαλλαγούν οριστικά από αυτόν. Σήμερα έχει παραλάβει η φαρμακευτική βιομηχανία τα σκήπτρα της έρευνας και παραγωγής συνθετικών φαρμάκων, τα οποία είτε δρουν αμιγώς ως παυσίπονα, ή με τη μείωση της φλεγμονής πετυχαίνουν και τη μείωση του πόνου (αντιφλεγμονώδη). Όλα αυτά τα φάρμακα, χωρίς καμία εξαίρεση, ενδέχεται να παρουσιάσουν –εκτός από το ομολογουμένως καλό αναλγητικό αποτέλεσμα– και ανεπιθύμητες ενέργειες, που μπορεί να κυμαίνονται από ελαφριές έως βαρύτατες, ακόμη και θανατηφόρες. Ιδιαίτερα για την αντιμετώπιση των αρθριτικών, όπου υπάρχει αναγκαιότητα χρόνιας χορήγησης φαρμάκων, ο κίνδυνος από τις ανεπιθύμητες ενέργειες είναι μεγαλύτερος. Αυτό συμβαίνει και για τις άλλες περιπτώσεις όπου ο πόνος, λανθασμένα, δεν αντιμετωπίζεται ως σύμπτωμα, αλλά σαν να ήταν ξεχωριστή ασθένεια. Συνειδητοποιημένοι ασθενείς διαχωρίζουν τη θέση τους από τα εκατομμύρια των πασχόντων που από το μάρκετινγκ της φαρμακευτικής βιομηχανίας εκλαμβάνονται σαν κοινοί «καταναλωτές». Ψάχνουν με ζήλο να εφαρμόσουν εναλλακτικές, φυσικές μεθόδους, οι οποίες μπορούν να βοηθήσουν όπως και τα φάρμακα, αλλά με μικρότερες ή και καθόλου ανεπιθύμητες ενέργειες. Αυτές οι μέθοδοι δεν είναι ιδιαίτερα γνωστές, ούτε το ίδιο λαοφιλείς με τα φάρμακα, επειδή δεν δρουν αμέσως, είναι συνήθως δωρεάν ή κατά πολύ φθηνότερες, και δεν προσδίδουν κίνητρο κερδοσκοπίας ώστε να προβληθούν. Το νερό, τόσο το πόσιμο όσο και το θαλασσινό, ήδη από τους προϊ— 14 —

στορικούς χρόνους χρησιμοποιούνταν για πλύσεις πληγών και άλλες θεραπευτικές εφαρμογές. Στα νερά διάφορων πηγών που αναβλύζουν στην επιφάνεια –συνήθως θερμά– ανακάλυψαν νωρίς άλλες θεραπευτικές ιδιότητες, μεταξύ των οποίων και αναλγητική δράση, ιδιαίτερα στους πόνους των αρθρώσεων. Αυτές τις πηγές, οι οποίες συνήθως είναι εμπλουτισμένες με διάφορα στοιχεία που περιέχονται στα πετρώματα του εδάφους, τις ονόμασαν «μεταλλικές» ή «ιαματικές». Πολλές από αυτές έγιναν παγκοσμίως γνωστές για την ιαματική τους δράση. Γύρω τους δημιουργήθηκαν οι υπέροχες ρωμαϊκές θέρμες και οι κατοπινές λουτροπόλεις, στις οποίες εξακολουθούν μέχρι σήμερα να συρρέουν πλήθη ασθενών που αναζητούν ανακούφιση από τον πόνο. Η Ελλάδα έχει προικιστεί από τη φύση με έναν μεγάλο αριθμό τέτοιων μεταλλικών πηγών, που ξεπερνούν τις εκατό. Μεταξύ αυτών περίοπτη θέση κατέχουν τα ιαματικά λουτρά της Ικαρίας, ιδιαίτερα για δερματικές παθήσεις, αναπνευστικές νόσους και μυοσκελετικά προβλήματα. Οι κατεξοχήν τρεις σήμερα σε λειτουργία ιαματικές πηγές των Θέρμων Ικαρίας, χάριν της περιεκτικότητάς τους σε ραδόνιο, είναι άκρως αποτελεσματικές στην καταπολέμηση της φλεγμονής και του πόνου των αρθρώσεων. Αυτό δεν προκύπτει μόνο από τις άπειρες ιστορίες αρθροπαθών που ανακουφίστηκαν από τους πόνους και τις επισκέπτονται κάθε χρόνο, αλλά και από επιστημονικές μελέτες για τη θεραπευτική δράση του ραδονίου των μεταλλικών πηγών σε μυοσκελετικά προβλήματα. Η καταστολή της φλεγμονής και η ανακούφιση από τον πόνο δίνει τη δυνατότητα στον άρρωστο να αρχίσει πάλι να κινείται κανονικά, χωρίς να φοβάται ότι θα προκαλέσει πόνο. Η φυσιολογική κίνηση επαναφέρει τις φυσιολογικές συνθήκες στο μυϊκό σύστημα και εξασφαλίζει –με την προϋπόθεση ότι ο ασθενής θα τρέφεται σωστά– τη σωστή διατροφή του χόνδρου, αφού με την κίνηση λειτουργεί η διαπίδυση των τροφικών στοιχείων στον χόνδρινο ιστό. Δεν είναι όμως μόνο τα λουτρά της Ικαρίας που ασκούν θεραπευτική δράση στα αρθριτικά. Είναι και ο τρόπος ζωής των Ικαριωτών, που με το θυμικό τους, τη δραστηριότητά τους, τον τρόπο διατροφής τους, τη συντροφικότητά τους και την κακή τους σχέση με το άγχος, κατατάσσονται στους μακροβιότερους και υγιέστερους κατοίκους της Γης. Χάριν συντομίας έχω ονομάσει το σύνολο όλων αυτών των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών των κατοίκων του νησιού «Το Πνεύμα της Ικαρίας», που βασίζεται στον κανόνα: «Κίνηση και διατροφή είναι η εξάρτηση της ζωής. Διασκέ— 15 —

δαση, ψυχαγωγία και καλή καρδιά, είναι η εκπλήρωση της ζωής». Θεωρώ «Το Πνεύμα της Ικαρίας» βασικό παράγοντα όχι μόνο για μακροζωία και ευεξία, αλλά και θεραπευτικό παράγοντα για σχεδόν όλες τις ασθένειες. Αυτό δικαιολογεί και τον τίτλο του βιβλίου «Θεραπευτήριο του Αιγαίου». Γιώργος Δ. Καλλιβρούσης, Βασιλεία, Δεκέμβριος 2019

— 16 —

Εισαγωγή

βραβευμένος με Νόμπελ Λογοτεχνίας Γερμανός ποιητής και συγγραφέας Hermann Hesse, σε ηλικία σαράντα ετών, «γέρων» για την εποχή του, αρρώστησε από αρθριτικά (έζησε από το 1877 μέχρι το 1962). Ακολουθώντας την τότε πάγια τακτική, επισκέφτηκε τη γνωστή ελβετική λουτρόπολη «Baden» για θεραπεία, την οποία επαναλάμβανε έκτοτε κάθε χρόνο. Είχε ενθουσιαστεί τόσο από το αποτέλεσμα της λουτροθεραπείας, ώστε έγραψε ένα βιβλίο με τίτλο Der Kurgast (Ο Λουόμενος), στο οποίο περιγράφει ποιητικά και εύστοχα τη λουτρόπολη με την περιρρέουσα ατμόσφαιρα, τον ψυχισμό και τις προσδοκίες των γηρασκόντων αρθροπαθών, κάνοντας ιδιαίτερη αναφορά στον ιατρό της λουτρόπολης, τον οποίο προφανώς ευγνωμονούσε. Την εποχή που διατηρούσα ιδιωτικό ιατρείο στη Βασιλεία της Ελβετίας, η κόρη μιας υπέργηρης ασθενούς μού χάρισε αυτό το βιβλίο, με την επισήμανση ότι ο ιατρός που περιγράφει ο Hesse ήταν πατέρας της. Διάβασα τότε μερικές σελίδες και το άφησα στην άκρη. Σήμερα, «γέρων» κι εγώ –αλλά πραγματικός, αφού έχω ήδη ξεπεράσει τα εβδομήντα–, με τα ίδια αρθριτικά που είχε τότε και ο Hesse, ξαναδιάβασα το βιβλίο με μεγαλύτερη προσοχή και το ολοκλήρωσα. Η γνωστή Ελληνίδα συγγραφέας Λιλίκα Νάκου (1904-1989) έγραψε επίσης ένα μυθιστόρημα, Οι οραματιστές της Ικαρίας, στο οποίο περιγράφει πολύ παραστατικά την Ικαρία και τους Ικαριώτες, με αφορμή τα ευεργετικά ιαματικά λουτρά που την ανακούφισαν σε αυτόν τον τόπο. Με τη θετική εμπειρία του τόπου, των λουτρών και των ανθρώπων, και τη γνώση που αποκόμισα από τη μελέτη της διεθνούς βιβλιογραφίας για τα ιαματικά λουτρά ραδονίου και τα μυοσκελετικά προβλήματα, επιθυμώ να προσφέρω και εγώ δείγμα ευγνωμοσύνης, περιγράφοντας τη λουτρόπολη, τα ιαματικά λουτρά και τη θεραπευτική δράση του ραδονίου στα Θέρμα Ικαρίας, καταθέτοντας παράλληλα υλικό από την προσωπική μου εμπειρία και τις επισκέψεις μου στο νησί. Στην εποχή μας, η πολυφαρμακία έχει καταντήσει αναγκαστικό σύνδρομο. Οι παρενέργειες από φάρμακα βρίσκονται όμως στις πρώτες θέσεις αιτίας θανάτου παγκοσμίως και τα ασφαλιστικά ταμεία στενάζουν κάτω από το βάρος των δαπανών για φάρμακα και χειρουργικές επεμβάσεις. — 17 —