Skip to main content

Ο Φυτάγας

Page 1

160 × 230 SPINE: 27 FLAPS: 80

Ειρήνη Αλεξάνδρου Λαζάνη-Τσίγκα Φιλόλογος

ISBN 978-618-205-226-6

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΔΙΑΘΕΣΗ Βατάτζη 55, 114 73 Αθήνα | ΤΗΛ.: 210 64 31 108 ocelotos@ocelotos.gr | www.ocelotos.gr

Ο ΦΥΤΑΓΑΣ

Αφανείς, ηρωικοί άνδρες, ταπεινοί, θυμόσοφοι, σκληροτράχηλοι αλλά και ευαίσθητοι, μπράτσα γερά για στηρίγματα των γυναικών του σπιτιού τους, αναστήματα υψηλά για τα παιδιά τους. Αυτοί οι άνδρες, που αψηφούσαν τις πληγές τους και διασκέδαζαν τη φτώχεια τους, μας παράδωσαν τον τόπο μας ελεύθερο και δεν αξίζουν τη λησμονιά μας.

Γιώργος Αλ. Λαζάνης

[...]«Κόψε μωρέ γλήγορα την μπράγκα από τουν άνθρωπου...» Σκύβει ο σιδεράς, με σφυρί και κοπίδι, σπάει την μπράγκα και απελευθερώνει τον Φυτάγα που τον ευχαριστεί κουνώντας το κεφάλι του και χαϊδεύοντας το κεφάλι του γύφτου. Η κυρά Θοδώρα βγάζει από την τσέπη της μαύρης ποδιάς της ένα χειρομάντηλο άσπρο και σκύβει να το δέσει στο πληγιασμένο πόδι του άντρα της. «Άστο ρε γυναίκα δεν κουτσαίν’ η γίδα από τ’ αυτί! Πάμε στο σπίτι μας να γιορτάσουμε την απελευθέρωση! Ήρθε η ώρα Θοδώρα να ζήσ’ν τα παιδιά μας ελεύθερα!» Και το δάκρυ έτρεξε στο στεγνωμένο πρόσωπό του. Υποβασταζόμενος από κόρη και γυναίκα, κλαίγοντας όλοι μαζί και με πολλούς άλλους γύρω τους, βαδίζουν προς την δυτική έξοδο του κάστρου [...]

Γιώργος Αλεξάνδρου Λαζάνης

Ο ΦΥΤΑΓΑΣ Ο

Γιώργος Αλεξάνδρου Λαζάνης γεννήθηκε στην Πλέσσια Ιωαννίνων το 1952. Σπούδασε Οικονομικά στην ΑΣΟΕΕ και Παιδαγωγικά στην ΠΑΤΕΣ-ΣΕΛΕΤΕ. Υπηρέτησε: την εκπαίδευση από θέσεις ευθύνης σαν διευθυντής σχολικών μονάδων και Αντιπρόεδρος και Γ. Γραμματέας της Κεντρικής Διοίκησης της Επιστημονικής Ένωσης των Οικονομολόγων Εκπαιδευτικών της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης, την τοπική κοινωνία της Πεύκης και της Λυκόβρυσης επί μια σχεδόν οκταετία σαν Δημοτικός Σύμβουλος και Αντιδήμαρχος, τους απόδημους Ηπειρώτες, Κατσάνους και Πλεσσίτες σαν Γραμματέας του Συλλόγου Ηπειρωτών Βορείων Προαστίων Αθηνών, Ταμίας του Συλλόγου Κατσάνων Αθηνών και Πρόεδρος της Αδελφότητας Πλεσσιτών «ΑΓΙΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ Ο ΠΡΟΔΡΟΜΟΣ». Παρακολούθησε πολλά επιστημονικά και επιμορφωτικά σεμινάρια και υπήρξε διοργανωτής και εισηγητής σε πληθώρα επιστημονικών σεμιναρίων και ημερίδων με θέματα εκπαιδευτικά και οικονομικά. Αρθρογράφησε στα επιστημονικά περιοδικά ΝΕΑ ΠΑΙΔΕΙΑ και ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ. Συμμετείχε με απόφαση του ΥΠΕΠΘ σε συγγραφικές ομάδες σχολικών εγχειριδίων σαν κριτής ή αξιολογητής ή σχεδιαστής προγραμμάτων. Τιμήθηκε από το επιστημονικό περιοδικό ΞΕΝΟΦΩΝ για την διακεκριμένη συνεισφορά του στην ανάπτυξη της Οικονομικής Επιστήμης στην Ελληνική Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση.


Ο ΦΥΤΑΓΑΣ


ΤΙΤΛΟΣ

Ο ΦΥΤΑΓΑΣ ΣΥΓΓΡΑΦΈΑΣ

Γιώργος Αλ. Λαζάνης

Email: glazanis@yahoo.gr ΕΠΙMΕΛΕΙΑ - ΔΙΟΡΘΩΣΗ

Γιώργος Αλ. Λαζάνης και Γιάννα Β. Γιαννούλα Λαζάνη LAYOUT - DESIGN Myrtilo, Λένα Παντοπούλου COPYRIGHT© 2022 Γιώργος Αλ. Λαζάνης ΠΡΏΤΗ ΕΚΔΟΣΗ

Αθήνα, Φεβρουάριος 2022 ISBN 978-618-205-226-6

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΔΙΑΘΕΣΗ Βατάτζη 55, 114 73 Αθήνα | ΤΗΛ.: 210 64 31 108

ocelotos@ocelotos.gr | www.ocelotos.gr

Το παρόν έργο πνευματικής ιδιοκτησίας προστατεύεται κατά τις διατάξεις της ελληνικής νομοθεσίας, (Ν. 2121/1993, όπως έχει τροποποιηθεί και ισχύει σήμερα) καθώς και από τις διεθνείς συμβάσεις περί πνευματικής ιδιοκτησίας. Απαγορεύεται η καθ’ οιονδήποτε τρόπο ή μέσο (ηλεκτρονικό, μηχανικό ή άλλο) αντιγραφή, φωτοανατύπωση και γενικώς αναπαραγωγή, μετάφραση, διασκευή, αναμετάδοση στο κοινό σε οποιαδήποτε μορφή και η εν γένει εκμετάλλευση του συνόλου ή μέρους του έργου χωρίς τη γραπτή άδεια του δικαιούχου συγγραφέα.


Γιώργος Αλεξάνδρου Λαζάνης

Ο ΦΥΤΑΓΑΣ ΜΕΤΑΞΥ ΜΥΘΟΥ ΚΑΙ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ


Στα παιδιά μου, στα εγγόνια μου και στις αδερφές μου σαν μνημόσυνο των προγόνων μας


Περιεχόμενα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ �������������������������������������������������������������������������������������������������������� 13 Μύηση-Οργάνωση-Κατασκοπεία ������������������������������������������������������������������ 17 Απ’ την Πλέσσια στην Πάτρα ������������������������������������������������������������������������� 48 Στο καράβι για Αμερική ����������������������������������������������������������������������������������� 76 Πίσω στο Κατσάνικο ���������������������������������������������������������������������������������������� 82 Φτάνοντας στη Νέα Υόρκη ����������������������������������������������������������������������������� 84 Η ζωή στο Stockton της Καλιφόρνιας ����������������������������������������������������������� 93 Πίσω στο Κατσάνικο. Η δολοφονία του Μπουχώρ Μορδεχάϊ ����������������� 104 Χριστούγεννα στο Stockton �������������������������������������������������������������������������� 109 Πίσω στο Κατσάνικο: Ο Χουσεΐν, η Μάχη και ο προδότης. Σύλληψη μελών του Κομιτάτου. ����������������������������������������������������������� 113 Πίσω στο Stockton �������������������������������������������������������������������������������������������117 Εν τω μεταξύ στο Κατσάνικο... Οι δυσκολίες πριν την απελευθέρωση ����� 123 Επιστροφή του Καπρούτσου στα Γιάννινα. Τακτοποίηση περιουσιακών στοιχείων ������������������������������������������������������������������������ 132 Η δίκη του Φυτάγα και των Κατσάνων του Κομιτάτου ���������������������������� 136 Επιστροφή του Καπρούτσου στην Πλέσσια λίγο πριν την απελευθέρωση. Γλέντι και προξενιό ���������������������������������������������������� 138 Συνάντηση με τον Βεχήπ Μπέη. ������������������������������������������������������������������� 150 Η τύχη του προδότη ��������������������������������������������������������������������������������������� 153 Απελευθέρωση Κατσανοχωρίων ������������������������������������������������������������������ 154 Απελευθέρωση Ιωαννίνων - Αποφυλάκιση -Εορτασμοί ��������������������������� 156 Συνάντηση με τον Βελισσαρίου – Πορεία προς Φορτόσι ������������������������� 186 Πανηγυρισμός στο Φορτόσι ������������������������������������������������������������������������� 193 Απόκριες στο Φορτόσι 24 Φεβρουαρίου 1913 (Κυριακή της Τυροφάγου) ��� 198

7


Ο Γκαραβέλας προξενητής ���������������������������������������������������������������������������� 213 Ευόδωση Προξενιού ��������������������������������������������������������������������������������������� 222 Λύση του μυστηρίου της προδοσίας. ����������������������������������������������������������� 234 Αρραβώνας και γλέντι στην Πλέσσια ��������������������������������������������������������� 248 Ο Γάμος ������������������������������������������������������������������������������������������������������������� 258 Ο Θάνατος του Βελισσαρίου ������������������������������������������������������������������������� 267 Ο Θάνατος του Κωνσταντίνου Bilinski προξένου της Αυστροουγγαρίας στα Γιάννινα ����������������������������������������������������������� 269 Τα Ιμπλιακοχώρια ������������������������������������������������������������������������������������������� 270 Βόρεια Ήπειρος ����������������������������������������������������������������������������������������������� 272 Ο θάνατος του παπα-Γιώργη Τσακούμη στην Πλέσσια ���������������������������� 283 Η θυσία του Γιάννη Π. Σαφαρίκα ����������������������������������������������������������������� 284 Η επιστράτευση του 1915 ������������������������������������������������������������������������������ 289 Γεγονότα του 1916 στη Μακεδονία �������������������������������������������������������������� 306 Γεγονότα του 1917 ������������������������������������������������������������������������������������������� 308 Γεννητούρια στην Πλέσσια ��������������������������������������������������������������������������� 309 Η Ελλάδα μπαίνει στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο ������������������������������������������314 Η εκπαιδευτική μεταρρύθμιση Βενιζέλου ��������������������������������������������������� 315 Η εκπαιδευτική καθημερινότητα του Φυτάγα ��������������������������������������������318 Πίσω στην Καλιφόρνια ���������������������������������������������������������������������������������� 337 Η καθημερινή ζωή του Φυτάγα μετά το 1920. �������������������������������������������� 338 Η Μικρασιατική περιπέτεια και ο θάνατος του Αχιλλέα. ������������������������� 338 Ο Μήτρος ���������������������������������������������������������������������������������������������������������342 Ανασυγκρότηση του κράτους και προσπάθεια καταπολέμησης ληστοκρατίας �����������������������������������������������������������������������������������������346 Επεισόδιο στο Καλέντζι. �������������������������������������������������������������������������������� 350 Στοχοποίηση του Φυτάγα από τους ληστές ������������������������������������������������ 354 Ληστών διαμάχη ��������������������������������������������������������������������������������������������� 358 Ο Μπαλαγιάννης στα Γιάννινα ���������������������������������������������������������������������364 Στοχοποίηση Μπαλαγιάννη από τους ληστές. ������������������������������������������� 366 Φονικό στα Μπέρια ���������������������������������������������������������������������������������������� 369

8


Θρήνος στο Φορτόσι �������������������������������������������������������������������������������������� 371 Ανάληψη «ευθύνης» ��������������������������������������������������������������������������������������� 375 Τα νέα βιβλία ��������������������������������������������������������������������������������������������������� 381 Απολαμβάνοντας τα εγγόνια ������������������������������������������������������������������������ 384 Ο κρυμμένος θησαυρός ���������������������������������������������������������������������������������� 391 Μνημόσυνο του Μπαλαγιάννη �������������������������������������������������������������������� 394 1931: Φονικό στην Πλέσσια. �������������������������������������������������������������������������400 Οκτώβριος του 1931: Στημένο σκηνικό. ����������������������������������������������������� 401 Ο ένας για δάσκαλος κι ο άλλος για έμπορος. �������������������������������������������406 Ο Αυγουστίνος Παγκρατίδης ����������������������������������������������������������������������� 407 Άνοιξη του 1935 στο Φορτόσι ����������������������������������������������������������������������� 413 Καλοκαίρι του 1935 στον Καρβασαρά ��������������������������������������������������������� 414 Ο Φυτάγας ασθενεί και πεθαίνει ������������������������������������������������������������������ 422 ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ ��������������������������������������������������������������������������������������������� 427 Έργα του ιδίου �������������������������������������������������������������������������������������������������449

9


Ο ΦΥΤΑΓΑΣ

Π

ολλά μέρη της Ελλάδας, ενώ αποτελούσαν πεδίο σημαντικών ιστορικών γεγονότων και συμβάντων, δεν φωτίζονται από τον Ιστορικό αποσπασματικά αλλά μέσα στο γενικό πλαίσιο εξιστόρησης. Ο Γιώργος Λαζάνης με αυτό το βιβλίο δεν φιλοδοξεί να υποκαταστήσει τον ιστορικό αλλά ανάμεσα σε σημαντικά ιστορικά γεγονότα φωτίζει πρόσωπα και νοοτροπίες μιας ταραγμένης εποχής που όμως έπαιξαν πρωταγωνιστικό ιστορικό ρόλο στην περιοχή των Κατσανοχωρίων. Άνθρωποι ιδιαίτερα ευφυείς ζούσαν με άξονα την προσφορά για το συμφέρον της πατρίδας αλλά παράλληλα και μια ιδιωτική ζωή γεμάτη αστεϊσμούς, θαρρείς και αντιλαμβάνονταν ότι μόνο το σήμερα μπορούσε να είναι εξασφαλισμένο σ’ αυτούς μέσα σε τέτοιες συνθήκες. Αυτοί πρέπει να μείνουν τουλάχιστον ΑΛΗΣΜΟΝΗΤΟΙ. Ο Δάσκαλος, το κομιτάτο των Κατσανοχωρίων, ο Αμερικάνος, το τέλος των λήσταρχων εκείνης της περιοχής, οδηγούν τον αναγνώστη πέρα από τη γνώση, σε ένα φιλοσοφικό θα έλεγα ρομαντισμό για τον τρόπο που οι άνθρωποι βιώνουν σκοτεινές ιστορικές περιόδους στην καθημερινότητά τους. Μικρότητες και μεγαλείο, συνωμοτικοί κανόνες ιεροαπαραβίαστοι, ακρότητες και μικροψυχισμοί, προσφορά και αντιπροσφορά, μόχθος και αθλιότητα, ο έρωτας λανθάνων, ξενιτεμοί εξαθλιωμένων, όλα συνυφασμένα αποδίδονται με την ακριβολογία της ντοπιολαλιάς ζωντανά, σκηνοθετικά, απλά, πολύ–πολύ εύστοχα. Επειδή τα αρχεία του πατέρα μας αποτελούν συλλογική κληρονομιά όλων, εμού, της Ελένης, της Μαρίας και του Γιώργου, ευχαριστούμε το Γιώργο γιατί αυτός ανάλαβε να τα σταχυολογήσει και κυριολεκτικά να αρμέξει όσα σ’ αυτό το βιβλίο εξιστορεί. Ειρήνη Λαζάνη –Τσίγκα Φιλόλογος.

11


ΓΙΩΡΓΟΣ ΛΑΖΆΝΗΣ

ΑΛΕΞΙΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ ΔΕΡΒΕΝΤΖΑΣ (1862-1935) ΔΗΜΟΔΙΔΑΣΚΑΛΟΣ ΤΟΥ ΓΕΝΟΥΣ

12


Ο ΦΥΤΑΓΑΣ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Ν

οέμβρης του 1909. Τοποθετείτε γενικός πρόξενος της Ελλάδος στα σκλαβωμένα ακόμη Γιάννινα, ο Άγγελος Φορέστης. Από την πρώτη στιγμή μέλημά του είναι η καλύτερη οργάνωση της Ελληνικής κατασκοπείας στον Ηπειρωτικό χώρο. Στήριγμά του η οργάνωση «Ηπειρωτική Εταιρεία» που συγκρότησε στις 25 Μαρτίου του 1906 στην Αθήνα ο υπομοίραρχος Σπ. Σπυρομήλιος. Η οργάνωση αυτή είχε ήδη κλιμάκιο στα Γιάννινα που δρούσε και στην Ηπειρωτική ύπαιθρο με τίτλο «Α΄ Διεύθυνσης». Το 1908 πρόεδρος της «Ηπειρωτικής Εταιρείας» ήταν ο Σουλιώτης αντισυνταγματάρχης πυροβολικού Παν. Δαγκλής ο οποίος με εντολή του πρωθυπουργού Γ. Θεοτόκη συγκρότησε την «Πανελλήνιον Οργάνωσιν» που ήταν κρατική υπηρεσία πληροφοριών που διαδέχθηκε το «Μακεδονικόν Κομιτάτον». Αυτή η οργάνωση συνεργάζονταν με την «Ηπειρωτική Εταιρεία» και φιλοξενούνταν και οι δύο οργανώσεις στο Ελληνικό Προξενείο των Γιαννίνων. Ο Φορέστης είχε σαν κύριους συνεργάτες τον διερμηνέα του Προξενείου Νικόλαο Χαντέλη από τα Κάτω Πεδινά του Ζαγορίου, τον Δολιανίτη δικηγόρο Γιώργο Τζαβέλλα και την κόρη του Τζαβέλλα Αντιγόνη που ήταν κρυπτογράφος. Η δουλειά της κρυπτογράφησης γίνονταν στο σπίτι του δικηγόρου Ιωάννη Λάππα που κατάγονταν από τη Δρόβιανη της Βορείου Ηπείρου και ήταν διερμηνέας του Γαλλικού Προξενείου στα Γιάννινα από το 1887 μέχρι το 1936 οπότε και πέθανε. Στην Ηπειρωτική ύπαιθρο υπήρχαν εκατοντάδες πληροφοριοδότες που ήταν αυτοί που βοήθησαν ουσιαστικά τον Ελληνικό στρατό πριν και κατά την πολιορκία της πόλεως των Ιωαννίνων. (F1) Ένας εκ των λιγότερο γνωστών ήταν και ο Κατσάνος Δημοδιδάσκαλος Αλέξιος Δερβέντζας από το Φορτόσι Ιωαννίνων. (F2) Το 1906 τον μύησε στην «Ηπειρωτική Εταιρεία» ο οπλαρχη-

13


160 × 230 SPINE: 27 FLAPS: 80

Ειρήνη Αλεξάνδρου Λαζάνη-Τσίγκα Φιλόλογος

ISBN 978-618-205-226-6

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΔΙΑΘΕΣΗ Βατάτζη 55, 114 73 Αθήνα | ΤΗΛ.: 210 64 31 108 ocelotos@ocelotos.gr | www.ocelotos.gr

Ο ΦΥΤΑΓΑΣ

Αφανείς, ηρωικοί άνδρες, ταπεινοί, θυμόσοφοι, σκληροτράχηλοι αλλά και ευαίσθητοι, μπράτσα γερά για στηρίγματα των γυναικών του σπιτιού τους, αναστήματα υψηλά για τα παιδιά τους. Αυτοί οι άνδρες, που αψηφούσαν τις πληγές τους και διασκέδαζαν τη φτώχεια τους, μας παράδωσαν τον τόπο μας ελεύθερο και δεν αξίζουν τη λησμονιά μας.

Γιώργος Αλ. Λαζάνης

[...]«Κόψε μωρέ γλήγορα την μπράγκα από τουν άνθρωπου...» Σκύβει ο σιδεράς, με σφυρί και κοπίδι, σπάει την μπράγκα και απελευθερώνει τον Φυτάγα που τον ευχαριστεί κουνώντας το κεφάλι του και χαϊδεύοντας το κεφάλι του γύφτου. Η κυρά Θοδώρα βγάζει από την τσέπη της μαύρης ποδιάς της ένα χειρομάντηλο άσπρο και σκύβει να το δέσει στο πληγιασμένο πόδι του άντρα της. «Άστο ρε γυναίκα δεν κουτσαίν’ η γίδα από τ’ αυτί! Πάμε στο σπίτι μας να γιορτάσουμε την απελευθέρωση! Ήρθε η ώρα Θοδώρα να ζήσ’ν τα παιδιά μας ελεύθερα!» Και το δάκρυ έτρεξε στο στεγνωμένο πρόσωπό του. Υποβασταζόμενος από κόρη και γυναίκα, κλαίγοντας όλοι μαζί και με πολλούς άλλους γύρω τους, βαδίζουν προς την δυτική έξοδο του κάστρου [...]

Γιώργος Αλεξάνδρου Λαζάνης

Ο ΦΥΤΑΓΑΣ Ο

Γιώργος Αλεξάνδρου Λαζάνης γεννήθηκε στην Πλέσσια Ιωαννίνων το 1952. Σπούδασε Οικονομικά στην ΑΣΟΕΕ και Παιδαγωγικά στην ΠΑΤΕΣ-ΣΕΛΕΤΕ. Υπηρέτησε: την εκπαίδευση από θέσεις ευθύνης σαν διευθυντής σχολικών μονάδων και Αντιπρόεδρος και Γ. Γραμματέας της Κεντρικής Διοίκησης της Επιστημονικής Ένωσης των Οικονομολόγων Εκπαιδευτικών της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης, την τοπική κοινωνία της Πεύκης και της Λυκόβρυσης επί μια σχεδόν οκταετία σαν Δημοτικός Σύμβουλος και Αντιδήμαρχος, τους απόδημους Ηπειρώτες, Κατσάνους και Πλεσσίτες σαν Γραμματέας του Συλλόγου Ηπειρωτών Βορείων Προαστίων Αθηνών, Ταμίας του Συλλόγου Κατσάνων Αθηνών και Πρόεδρος της Αδελφότητας Πλεσσιτών «ΑΓΙΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ Ο ΠΡΟΔΡΟΜΟΣ». Παρακολούθησε πολλά επιστημονικά και επιμορφωτικά σεμινάρια και υπήρξε διοργανωτής και εισηγητής σε πληθώρα επιστημονικών σεμιναρίων και ημερίδων με θέματα εκπαιδευτικά και οικονομικά. Αρθρογράφησε στα επιστημονικά περιοδικά ΝΕΑ ΠΑΙΔΕΙΑ και ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ. Συμμετείχε με απόφαση του ΥΠΕΠΘ σε συγγραφικές ομάδες σχολικών εγχειριδίων σαν κριτής ή αξιολογητής ή σχεδιαστής προγραμμάτων. Τιμήθηκε από το επιστημονικό περιοδικό ΞΕΝΟΦΩΝ για την διακεκριμένη συνεισφορά του στην ανάπτυξη της Οικονομικής Επιστήμης στην Ελληνική Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση.


Turn static files into dynamic content formats.

Create a flipbook
Ο Φυτάγας by Εκδόσεις Οσελότος - Issuu