140 × 210 SPINE: 6.4 FLAPS: 80
ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΔΙΑΘΕΣΗ Βατάτζη 55, 114 73 Αθήνα ΤΗΛ.: 210 64 31 108 ocelotos@ocelotos.gr | www.ocelotos.gr
ΜΙΚΡΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΓΈΛΙΑ ΚΑΙ ΓΙΑ ΚΛΆΜΑΤΑ!
ISBN 978-618-205-190-0
Ε λ έ ν η Στ α μ ά τ η
Ν
ύφη σαν κι αυτήν δεν είχε ξαναδεί κανείς τους στο χωριό. Η λυγερή κορμοστασιά της κοπέλας λικνίστηκε καθώς βημάτιζε αργά-αργά πάνω στο λιθόστρωτο και τα χρυσοκέντητα ρούχα της ακολουθούσαν κυματιστά τις κινήσεις της, ενώ τα πολύτιμα κοσμήματα με τα αμέτρητα φλουριά ηχούσαν ρυθμικά σε κάθε βήμα. Όλοι τα ’χαν χάσει απ’ τον θαυμασμό. Απ’ όλους πιο πολύ τα ’χε χάσει ο Γιάννης, που ξαφνικά είδε το λαμπρό σύμπλεγμα να κατευθύνεται προς το μέρος του. Πριν προφθάσει να συνέλθει, ο πεθερός του άπλωσε το χέρι να τον χαιρετίσει. Την άλλη στιγμή έφερε με το άλλο του χέρι το χέρι της Μαρίας και το ένωσε με το δικό του. Τα δυο παιδιά, στο κέντρο του ενδιαφέροντος, κατακόκκινα απ’ την ντροπή, δεν τολμούσαν να σηκώσουν τα μάτια.
Ελ έ νη Σταμάτ η ΜΙΚΡΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΓΈΛΙΑ ΚΑΙ ΓΙΑ ΚΛΆΜΑΤΑ!
Η Ελένη Αγγελή Σταμάτη γεννήθηκε και ζει στην Παιανία. Φοίτησε στην Πάντειο. Συμπλήρωσε τις εκπαιδευτικές της εμπειρίες συμμετέχοντας σε πολλές οργανώσεις και συσπειρώσεις γυναικών, που της έδωσαν την ευκαιρία να συμμετάσχει σε συνέδρια και φόρα εντός και εκτός Ελλάδας. Από το 1980 καταγράφει προσωπικές μαρτυρίες σημαντικών ανθρώπων που έζησαν και δραστηριοποιήθηκαν στον χώρο των Μεσογείων αντλώντας πολύτιμες πληροφορίες τις οποίες προσπαθεί να αξιοποιήσει. Κείμενά της έχουν δημοσιευθεί σε περιοδικά της περιοχής («Συμβολή», «Ρόδακας» κ.ά.) καθώς και ομαδικές δημοσιεύσεις, όπως «Η νυφική φορεσιά της Παιανίας», «Ιστορίες από τον Φώτη Κόντογλου στο Λιόπεσι», «Οδοιπορικό του Pouqueville στα Μεσόγεια» κ.ά. Οι «Μικρές ιστορίες για γέλια και για κλάματα!» είναι το πρώτο της βιβλίο. Έχει δύο παιδιά και τρία εγγόνια.
Μικρές ιστορίες για γέλια και για κλάματα!
ΤΙΤΛΟΣ
Μικρές ιστορίες για γέλια και για κλάματα! ΣΥΓΓΡΑΦΈΑΣ
Ελένη Σταμάτη ΣΕΙΡΑ
Λογοτεχνία [1358] 1121/18 ΕΠΙMΕΛΕΙΑ - ΔΙΟΡΘΩΣΗ
Δέσποινα Αγγελοπούλου LAYOUT - DESIGN Myrtilo, Λένα Παντοπούλου COPYRIGHT© 2021
Ελένη Σταμάτη ΠΡΏΤΗ ΕΚΔΟΣΗ
Αθήνα, Νοέμβριος 2021 ISBN 978-618-205-190-0
ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΔΙΑΘΕΣΗ Βατάτζη 55, 114 73 Αθήνα | ΤΗΛ.: 210 64 31 108
ocelotos@ocelotos.gr | www.ocelotos.gr
Το παρόν έργο πνευματικής ιδιοκτησίας προστατεύεται κατά τις διατάξεις της ελληνικής νομοθεσίας, (Ν. 2121/1993, όπως έχει τροποποιηθεί και ισχύει σήμερα) καθώς και από τις διεθνείς συμβάσεις περί πνευματικής ιδιοκτησίας. Απαγορεύεται η καθ’ οιονδήποτε τρόπο ή μέσο (ηλεκτρονικό, μηχανικό ή άλλο) αντιγραφή, φωτοανατύπωση και γενικώς αναπαραγωγή, μετάφραση, διασκευή, αναμετάδοση στο κοινό σε οποιαδήποτε μορφή και η εν γένει εκμετάλλευση του συνόλου ή μέρους του έργου χωρίς τη γραπτή άδεια του δικαιούχου συγγραφέα.
ΕΛΈΝΗ ΣΤΑΜΆΤΗ
Μικρές ιστορίες για γέλια και για κλάματα!
Αφιερωμένο στη μνήμη της Ιωάννας Διαμαντούρου, που με ενθάρρυνε να γράψω
Μερικές πληροφορίες για το κείμενο Το παρακάτω κείμενο είναι γραμμένο από εμένα το έτος 2008 και εκ νέου επεξεργασμένο το 2021. Είναι εξ ολοκλήρου βασισμένο στις διηγήσεις της Αθηνάς Ιωάννου Χατζηκυριάκου, συζύγου Παναγιώτη Σταμάτη και μητέρας του συζύγου μου Νικολάου Σταμάτη, η οποία αποτελεί και την κεντρική ηρωίδα του έργου, τη μικρή Μαρία. Όλα τα πρόσωπα είναι υπαρκτά. Τα ονόματα είναι ενίοτε αλλαγμένα για ευνόητους λόγους. Ο τόπος που διαδραματίζονται οι ιστορίες είναι το χωριό Λιόπεσι, στα Μεσόγεια, που σήμερα ονομάζεται Παιανία. Οι ιστορίες εκτυλίσσονται σε δύο διαφορετικές χρονικές περιόδους: όσες αφορούν την ενήλικη Μαρία, τη μητέρα της μικρής, έχουν λάβει χώρα ανάμεσα στα έτη 1916 ως 1918. Εκείνες που αφορούν την ανήλικη Μαρία, την κόρη, συνέβησαν ανάμεσα στα έτη 1923 ως 1935. Για την κάθε χρονική περίοδο έχει χρησιμοποιηθεί διαφορετική γραμματοσειρά. Παιανία, 20 Αυγούστου 2021, Ελένη Σταμάτη
—7—
Περιεχόμενα
Το δίσεκτο............................................................... 11 Η βόλτα με τ’ αμαξάκι............................................ 15 Το ταξίδι στην Τήνο............................................... 21 Γιορτές με τους θείους........................................... 27 Πριν τον γάμο......................................................... 35 Τα «κουκλόπανα»...................................................42 Ο γάμος....................................................................49 Διακοπές στη θάλασσα..........................................58 Η γέννα.................................................................... 65 Στη μοδίστρα........................................................... 69 Τα κακά νέα............................................................. 76 Η μετακόμιση.......................................................... 81 Αχ, Μαρία!...............................................................86 Το κομπόδεμα της ορφανής.................................. 93 Το τέλος...................................................................97 Γλωσσάρι................................................................ 103
—9—
Το δίσεκτο
Τ
ο 1916 ήταν δίσεκτο. Όλοι το ήξεραν ότι είναι γρουσουζιά να γίνει γάμος στον δίσεκτο χρόνο. Μα απ’ όλους καλύτερα το ήξερε η ίδια η μάνα, γιατί κι αυτή σε δίσεκτο παντρεύτηκε και δεν είδε άσπρη μέρα. Από τη μία ο γρουσούζης ο πεθερός της, που ήταν χήρος και δεν τη χώνεψε ποτέ του, κι από την άλλη ο καταραμένος ο πόλεμος του ’97, που της πήρε για πάντα τον άντρα της και την άφησε χήρα με τρία παιδιά να βολοδέρνει ανάμεσα στη μιζέρια της και την κακία του γέρου, που από τότε που χάθηκε ο γιος του ξέσπασε χωρίς εμπόδια πάνω στην πλάτη της. Δεν υπήρχε αμφιβολία, το δίσεκτο έφταιγε. Όχι και πάλι όχι. Δεν θα πάντρευε αυτή τον μοναχογιό της σε δίσεκτο χρόνο. «Μα, συμπεθέρα, δεν θα προλάβουμε» έλεγε ο πατέρας της Μαρίας. «Πότε να τελειώσουν τα κορίτσια τα προικιά, να κεντήσουν τα νυφικά, να υφάνουν τα χράμια*; Αν ζούσε η συχωρεμένη η μάνα τους, θα ήταν αλλιώς τα πράματα. Αλλά τώρα πρέπει να τα βγάλουν πέρα μόνες τους». «Συμπέθερε, εγώ μια φορά τον Γιάννη μου δεν τον παντρεύω στο δίσεκτο. Κάνε, λοιπόν, το κουμάντο σου». «Βρε μάνα», προσπαθούσε να τη μαλακώσει η μεγάλη της κόρη, η Καλομοίρα, «μην τους πνίγεις τους ανθρώπους, άσ’ τους να ετοιμαστούν με την ησυχία τους. Θέλουν να κάνουν έναν γάμο όπως τους πρέπει, να παντρέψουν τη Μαρία μ’ όλες τις χαρές, αυτές που στερηθήκανε με τον θάνατο της μάνας της». «Καλομοίρα, εσύ κουμάντο στο σπίτι σου! Εμείς έχουμε — 11 —
140 × 210 SPINE: 6.4 FLAPS: 80
ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΔΙΑΘΕΣΗ Βατάτζη 55, 114 73 Αθήνα ΤΗΛ.: 210 64 31 108 ocelotos@ocelotos.gr | www.ocelotos.gr
ΜΙΚΡΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΓΈΛΙΑ ΚΑΙ ΓΙΑ ΚΛΆΜΑΤΑ!
ISBN 978-618-205-190-0
Ε λ έ ν η Στ α μ ά τ η
Ν
ύφη σαν κι αυτήν δεν είχε ξαναδεί κανείς τους στο χωριό. Η λυγερή κορμοστασιά της κοπέλας λικνίστηκε καθώς βημάτιζε αργά-αργά πάνω στο λιθόστρωτο και τα χρυσοκέντητα ρούχα της ακολουθούσαν κυματιστά τις κινήσεις της, ενώ τα πολύτιμα κοσμήματα με τα αμέτρητα φλουριά ηχούσαν ρυθμικά σε κάθε βήμα. Όλοι τα ’χαν χάσει απ’ τον θαυμασμό. Απ’ όλους πιο πολύ τα ’χε χάσει ο Γιάννης, που ξαφνικά είδε το λαμπρό σύμπλεγμα να κατευθύνεται προς το μέρος του. Πριν προφθάσει να συνέλθει, ο πεθερός του άπλωσε το χέρι να τον χαιρετίσει. Την άλλη στιγμή έφερε με το άλλο του χέρι το χέρι της Μαρίας και το ένωσε με το δικό του. Τα δυο παιδιά, στο κέντρο του ενδιαφέροντος, κατακόκκινα απ’ την ντροπή, δεν τολμούσαν να σηκώσουν τα μάτια.
Ελ έ νη Σταμάτ η ΜΙΚΡΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΓΈΛΙΑ ΚΑΙ ΓΙΑ ΚΛΆΜΑΤΑ!
Η Ελένη Αγγελή Σταμάτη γεννήθηκε και ζει στην Παιανία. Φοίτησε στην Πάντειο. Συμπλήρωσε τις εκπαιδευτικές της εμπειρίες συμμετέχοντας σε πολλές οργανώσεις και συσπειρώσεις γυναικών, που της έδωσαν την ευκαιρία να συμμετάσχει σε συνέδρια και φόρα εντός και εκτός Ελλάδας. Από το 1980 καταγράφει προσωπικές μαρτυρίες σημαντικών ανθρώπων που έζησαν και δραστηριοποιήθηκαν στον χώρο των Μεσογείων αντλώντας πολύτιμες πληροφορίες τις οποίες προσπαθεί να αξιοποιήσει. Κείμενά της έχουν δημοσιευθεί σε περιοδικά της περιοχής («Συμβολή», «Ρόδακας» κ.ά.) καθώς και ομαδικές δημοσιεύσεις, όπως «Η νυφική φορεσιά της Παιανίας», «Ιστορίες από τον Φώτη Κόντογλου στο Λιόπεσι», «Οδοιπορικό του Pouqueville στα Μεσόγεια» κ.ά. Οι «Μικρές ιστορίες για γέλια και για κλάματα!» είναι το πρώτο της βιβλίο. Έχει δύο παιδιά και τρία εγγόνια.