Skip to main content

Κοινωνία και Πολιτισμός: Διδακτικές προσεγγίσεις για παιδιά προσχολικής ηλικίας

Page 1

160 × 230  SPINE: 8.1  FLAPS: 70

Συγγράμματά του είναι:

0_cover_sakkis.indd 1

Τ

ο βιβλίο αυτό είναι συνέχεια και απόρροια μακρόχρονου προβληματισμού πάνω στη δυνατότητα διδακτικής προσέγγισης στοιχείων κοινωνίας και πολιτισμού, στην ιστορική τους προοπτική, κατά τη νεότερη περίοδο της Ελληνικής ιστορίας, σε παιδιά προσχολικής ηλικίας και φιλοδοξεί να θέσει βασικά ζητήματα για τη θεωρητική κατάρτιση και εμπλουτισμό των γνώσεων των εκπαιδευτικών προσχολικής ηλικίας για τη μεθοδολογία, με την οποία τα παραπάνω ζητήματα πρέπει να προσεγγίζονται, αλλά και να προτείνει ορισμένες συγκεκριμένες δραστηριότητες για τα παιδιά του νηπιαγωγείου.

ISBN 978-960-564-796-4

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΔΙΑΘΕΣΗ Βατάτζη 55, 114 73 Αθήνα | ΤΗΛ.: 210 64 31 108 ocelotos@ocelotos.gr | www.ocelotos.gr

ΔΗΜΗΤΡΗΣ A. ΣΑΚΚΗΣ

ΚΟΙΝΩΝΊΑ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΌΣ: ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

Ο Δημήτρης Σακκής έχει δημοσιεύσει πλήθος άρθρων σε διεθνή και ελληνικά έγκυρα περιοδικά, όπως τα Balkan Studies, Παιδαγωγική Επιθεώρηση, Μνημοσύνη, το Βήμα των Κοινωνικών Επιστημών κ. ά., καθώς και σε Πρακτικά Διεθνών και Πανελληνίων Συνεδρίων, είναι δε μέλος πολλών επιστημονικών συλλόγων.

ΔΗΜΗΤΡΗΣ A. ΣΑΚΚΗΣ

1. Σακκής, Δ.A. (1997) Η Εκπαίδευση στις Κυκλάδες κατά την Α΄ Οθωνική περίοδο (18331843), Αθήνα, εκδόσεις Σύλλογος προς Διάδοσιν Ωφελίμων Βιβλίων, σ. 378. 2. Σακκής, Δ.Α. (2001) Νεοσύστατο ελληνικό κράτος (1833-1848): οικονομικές, κοινωνικές και πολιτισμικές συνιστώσες της εκπαιδευτικής πραγματικότητας, Αθήνα, εκδόσεις Τυπωθήτω, σ. 382. 3. Σακκής, Δ.A. (2007) Ιστορικοί Τόποι και Περιβάλλον: Διδακτικές προσεγγίσεις για παιδιά προσχολικής και πρωτοσχολικής ηλικίας, Αθήνα, εκδόσεις Καστανιώτης, σ. 416. 4. Σακκής, Δ.A. (2008) Όψεις Νεοελληνικής Ιστορίας (18331945): κοινωνία, οικονομία, εκπαίδευση, Αθήνα, εκδόσεις Gutenberg, σ. 386. 5. Σακκής, Δ. Α. (2011) Η Στάση των Αυστριακών Μυστικών Υπηρεσιών απέναντι στην Ελληνική Επανάσταση του 1821: Μαρτυρίες των Αρχείων της Βενετίας, εκδόσεις Πανεπιστημίου Θεσσαλίας.

ΕΚΔΟΣΕΙΣ

ο σ ε λ ότ ο ς

Ο Δημήτρης Α. Σακκής είναι Πρωτοβάθμιος Καθηγητής της Σχολής Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας. Διετέλεσε Πρόεδρος του Παιδαγωγικού Τμήματος κατά τα έτη 2007-2009 και Πρόεδρος του Συντονιστικού Συμβουλίου Περιφερειακού Επιμορφωτικού Κέντρου. Εξελέγη στη βαθμίδα του Επίκουρου Καθηγητή για πρώτη φορά το 1997 και στο γνωστικό αντικείμενο της Νεοελληνικής Ιστορίας. Είναι πτυχιούχος της Φιλοσοφικής Σχολής, κάτοχος μεταπτυχιακού διπλώματος Φιλοσοφικής Σχολής και διδάκτωρ της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών. Έχει κάνει μακροχρόνιες έρευνες στα Γενικά Αρχεία του Κράτους, στα Αρχεία της Ιστορικής Εθνολογικής Εταιρείας, σε τοπικά αρχεία, σε αρχεία του εξωτερικού, όπως του Κρατικού Αρχείου της Βενετίας- και όχι μόνον. 

6/21/2019 1:47:42 PM


ΤΙΤΛΟΣ

Κοινωνία και Πολιτισμός: Διδακτικές προσεγγίσεις για παιδιά προσχολικής ηλικίας ΣΥΓΓΡΑΦΈΑΣ

Δημήτρης Σακκής ΣΕΙΡΑ

Επιστημονικά [5358]0619/01 LAYOUT - DESIGN Myrtilo, Λένα Παντοπούλου COPYRIGHT© 2019 Δημήτρης Σακκής ΠΡΏΤΗ ΕΚΔΟΣΗ

Αθήνα, Ιούνιος 2019 ISBN 978-960-564-796-4

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΔΙΑΘΕΣΗ Βατάτζη 55, 114 73 Αθήνα | ΤΗΛ.: 210 64 31 108

ocelotos@ocelotos.gr | www.ocelotos.gr

Το παρόν έργο πνευματικής ιδιοκτησίας προστατεύεται κατά τις διατάξεις της ελληνικής νομοθεσίας, (Ν. 2121/1993, όπως έχει τροποποιηθεί και ισχύει σήμερα) καθώς και από τις διεθνείς συμβάσεις περί πνευματικής ιδιοκτησίας. Απαγορεύεται η καθ’ οιονδήποτε τρόπο ή μέσο (ηλεκτρονικό, μηχανικό ή άλλο) αντιγραφή, φωτοανατύπωση και γενικώς αναπαραγωγή, μετάφραση, διασκευή, αναμετάδοση στο κοινό σε οποιαδήποτε μορφή και η εν γένει εκμετάλλευση του συνόλου ή μέρους του έργου χωρίς τη γραπτή άδεια του δικαιούχου συγγραφέα.


ΔHMHTPHΣ ΣAKKHΣ

Κοινωνία και Πολιτισμός: ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

ΑΘΗΝΑ 2019


Ευχαριστώ την φιλόλογο Βαλεντίνη Γεωργίου για την συμβολή της στην αρτιότερη γλωσσική εμφάνιση του κειμένου


ΠEPIEXOMENA Πρόλογος ������������������������������������������������������������������������������������������������������������������ 9 Εισαγωγή �����������������������������������������������������������������������������������������������������������������11 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ Θεωρητικό: Προσεγγίζοντας ζητήματα διδασκαλίας θεμάτων κοινωνίας και πολιτισμού στην προσχολική ηλικία �������������������������������������������������������������15 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ��������������������������������������������������������������������������������������������17 Προβληματισμοί πάνω στη δυνατότητα διδακτικής προσέγγισης θεμάτων σχετικών με την κοινωνία και τον πολιτισμό σε παιδιά προσχολικής ηλικίας ����������������������������������������������������������������������������������������������17 Εισαγωγή �����������������������������������������������������������������������������������������������������������������17 1. H ενασχόληση με τα στοιχεία πολιτισμού ����������������������������������������������������24 2. H αξιοποίηση της αφηγηματικής μυθοπλασίας �������������������������������������������26 3. Η λειτουργία της αντίθεσης, μιας λειτουργίας κλειδί για την κατανόηση του πραγματικού κόσμου: παραδείγματα ������������������������������������������������������27 4. Πώς τα μικρά παιδιά θα κατανοήσουν την έννοια της χρονικής ακολουθίας ��������������������������������������������������������������������������������29 5. Αντλώντας από το παρελθόν θέματα κοινωνίας και πολιτισμού ���������������31 6. H αξιοποίηση του δομημένου περιβάλλοντος και της τοπικής ιστορίας � 32 7. Αξιοποιώντας διδακτικά και άλλες παραμέτρους για την επίτευξη των στόχων διδασκαλίας ����������������������������������������������������������������������������������������34 8. Προσεγγίζοντας την έννοια της ενσυναίσθησης �����������������������������������������35 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ ����������������������������������������������������������������������������������������39 Νεότερες εργασίες με θέματα σχετικά με τη διδασκαλία στοιχείων πολιτισμού στην προσχολική ηλικία ������������������������������������������������������������������������������39 Εισαγωγή �����������������������������������������������������������������������������������������������������������������39 1. Άρθρα ������������������������������������������������������������������������������������������������������������������40 2. Διατριβές ������������������������������������������������������������������������������������������������������������42

—7—


ΜΕΡΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ Θέματα διδασκαλίας σε προσομοίωση ���������������������������������������������������������������47 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ��������������������������������������������������������������������������������������������49 Η παιδική εργασία και εκπαίδευση στα παλαιότερα χρόνια: Tο εργαζόμενο αγόρι ���������������������������������������������������������������������������������������������49 1. Η παιδική εργασία: Tο εργαζόμενο αγόρι ��������������������������������������������������49 2. H εκπαίδευση �������������������������������������������������������������������������������������������������59 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ ����������������������������������������������������������������������������������������66 Η παιδική εργασία και εκπαίδευση στα παλαιότερα χρόνια: Το εργαζόμενο κορίτσι �����������������������������������������������66 1. Η παιδική εργασία: Tο εργαζόμενο κορίτσι �����������������������������������������������66 2. H εκπαίδευση �������������������������������������������������������������������������������������������������91 KEΦAΛAIO ΤΡΙΤΟ ����������������������������������������������������������������������������������������������98 Τοπικές κοινωνίες και πολιτιστικά κατάλοιπα: η καθημερινότητα του αγροτικού κόσμου ����������������������������������������������������������98 KEΦAΛAIO ΤΕΤΑΡΤΟ ��������������������������������������������������������������������������������������116 Τοπικές κοινωνίες και πολιτιστικά κατάλοιπα: μαθαίνω για τον τόπο μου ����������������������������������������������������������������������������������116 Συγκεφαλαιωτικές παρατηρήσεις ����������������������������������������������������������������������124 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ���������������������������������������������������������������������������������������������������128 A΄ EΛΛHNOΓΛΩΣΣH ���������������������������������������������������������������������������������������128 ΞΕΝΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΜΕΤΑΦΡΑΣΜΕΝΗ ΣΤΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ �����������������130 B΄ ΞENOΓΛΩΣΣH �����������������������������������������������������������������������������������������������131

—8—


ΠΡΌΛΟΓΟΣ

Τ

ο βιβλίο αυτό είναι συνέχεια και απόρροια μακρόχρονου προβληματισμού πάνω στη δυνατότητα διδακτικής προσέγγισης στοιχείων κοινωνίας και πολιτισμού, στην ιστορική τους προοπτική, κατά τη νεότερη περίοδο της Ελληνικής ιστορίας, σε παιδιά προσχολικής ηλικίας και φιλοδοξεί να θέσει βασικά ζητήματα για τη θεωρητική κατάρτιση και εμπλουτισμό των γνώσεων των εκπαιδευτικών προσχολικής ηλικίας για τη μεθοδολογία, με την οποία τα παραπάνω ζητήματα πρέπει να προσεγγίζονται, αλλά και να προτείνει ορισμένες συγκεκριμένες δραστηριότητες για τα παιδιά του νηπιαγωγείου. Πρόκειται, επομένως, για μία αδρομερή προσέγγιση ορισμένων δυνατοτήτων που παρέχει η παραπάνω πρόταση διδασκαλίας σε μικρά παιδιά. Στο πλαίσιο αυτής της προσπάθειας, ήδη, από το 2003, εμπνεύστηκα, σχεδίασα και διδάσκω στο Παιδαγωγικό Τμήμα Προσχολικής Εκπαίδευσης του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας το γνωστικό αντικείμενο «Iστορικοί Τόποι και Περιβάλλον: Διδακτικές Προσεγγίσεις για παιδιά Προσχολικής Ηλικίας», προκειμένου οι φοιτήτριες και φοιτητές του Τμήματος, και μελλοντικοί λειτουργοί της εκπαίδευσης, να αποκτήσουν τις απαραίτητες γνώσεις για τη διδακτική προσέγγιση θεμάτων κοινωνίας και πολιτισμού σε μικρά παιδιά. Η διδασκαλία των παραπάνω θεμάτων κρίθηκε σκόπιμο ότι θα συντελέσει στο να κατανοήσουν οι μικροί μαθητές, ως ένα βαθμό, την έννοια της εξέλιξης του χρόνου, μέσα από διδακτικές προσεγγίσεις, αναφορικά με τον τρόπο ζωής και τις νοοτροπίες των ανθρώπων κατά το παρελθόν, των δραστηριοτήτων και επιτηδευμάτων αυτών, των προσωπικοτήτων που ανέδειξε η περιοχή που διαμένουν και των πολιτισμικών ενγένει ιδιαιτεροτήτων. Ακόμη, η επίτευξη των παραπάνω στόχων θα μπορούσε να υλοποιηθεί και με την παρατήρηση και μελέτη, από μέρους των μικρών παιδιών, ιστορικών μνημείων της ιδιαίτερης πατρίδας, και, γενικότερα, του ιστορικού χώρου, με τον τρόπο που οφείλουμε να προσεγγίζουμε διδακτικά αυτόν, μέσα από τις διαδοχικές αλλαγές που υφίσταται, οι οποίες και συμβάλλουν, σε μεγάλο βαθμό, στην κατανόηση της χρονικής ακολουθίας. —9—


Η όλη προσπάθεια, στη συνέχεια, θα συμβάλει στην κοινωνική προσαρμογή των παιδιών, την ανάπτυξη της κρίσης του, την ολόπλευρη και ισόρροπη ανάπτυξή του και στη γενικότερη ψυχοπνευματική του βελτίωση, καθώς και στη διαμόρφωση της περιβαλλοντικής ευαισθησίας του. Παράλληλα, θα βοηθήσει στην κοινωνικοποίησή του, την απόκτηση γνώσεων για τον κόσμο που τα περιβάλλει, μέσα από το παρελθόν και την αιτιακή σχέση του με το παρόν, αλλά και μέσα από τη βιωματική προσέγγιση με τον ιστορικό χώρο, η οποία και θα αξιοποιήσει τη φαντασία και τη δημιουργικότητα του νηπίου, μέσα από δραστηριότητες, και θα δώσει τη δυνατότητα στα νήπια να κατανοήσουν, ως ένα βαθμό, στοιχεία του πολιτισμού της περιοχής τους.

—10—


ΕΙΣΑΓΩΓΉ

Η

παρούσα εργασία σπονδυλώνεται από δύο μέρη, με αντίστοιχους τίτλους, Μέρος Πρώτο «Θεωρητικό: Προσεγγίζοντας ζητήματα διδασκαλίας θεμάτων κοινωνίας και πολιτισμού στην προσχολική ηλικία» και Μέρος Δεύτερο, «Θέματα διδασκαλίας σε προσομοίωση». Το Πρώτο Μέρος αποτελείται από δύο Κεφάλαια, με αντίστοιχους τίτλους, Κεφάλαιο Πρώτο «Προβληματισμοί πάνω στη δυνατότητα διδακτικής προσέγγισης θεμάτων σχετικών με την κοινωνία και τον πολιτισμό σε παιδιά προσχολικής ηλικίας» και Κεφάλαιο Δεύτερο, «Νεότερες εργασίες με θέματα σχετικά με τη διδασκαλία στοιχείων πολιτισμού στην προσχολική ηλικία». Το Πρώτο Κεφάλαιο, πέραν της Εισαγωγής που θέτει τους πρώτους προβληματισμούς πάνω στη δυνατότητα διδακτικής προσέγγισης θεμάτων σχετικών με την κοινωνία και τον πολιτισμό σε παιδιά προσχολικής ηλικίας, όπως τις γνωστικές προϋποθέσεις για τη διδασκαλία του αντικειμένου, παρεισφρέει και σε άλλα θέματα, όπως εξετάζονται στα οκτώ αντίστοιχα υποκεφάλαια: H εντρύφηση στα πολιτιστικά κατάλοιπα, η αξιοποίηση της αφηγηματικής μυθοπλασίας, η λειτουργία της αντίθεσης, μιας λειτουργίας κλειδί για την κατανόηση του πραγματικού κόσμου, πώς τα μικρά παιδιά θα κατανοήσουν την έννοια της χρονικής ακολουθίας, αντλώντας από το παρελθόν θέματα κοινωνίας και πολιτισμού, η αξιοποίηση του δομημένου περιβάλλοντος και της τοπικής ιστορίας, προσεγγίζοντας την έννοια της ενσυναίσθησης. Το Δεύτερο Κεφάλαιο, με τίτλο «Νεότερες εργασίες με θέματα σχετικά με τη διδασκαλία στοιχείων πολιτισμού στην προσχολική ηλικία», αποτελείται από δύο υποκεφάλαια, με τίτλους, «Άρθρα» και «Διατριβές», στα οποία και εξετάζονται νεότερες εργασίες, πάνω στο υπό πραγμάτευση θέμα. Το Δεύτερο Μέρος έχει τον τίτλο «Θέματα διδασκαλίας σε προσομοίωση» και αποτελείται από τέσσερα Κεφάλαια με αντίστοιχους τίτλους: Πρώτο Κεφάλαιο, «Η παιδική εργασία και εκπαίδευση στα παλαιότερα χρόνια: το εργαζόμενο αγόρι», με δύο υποκεφάλαια που αφορούν, το πρώτο την εργασία του αγοριού και το δεύτερο την εκπαίδευσή του —11—


160 × 230  SPINE: 8.1  FLAPS: 70

Συγγράμματά του είναι:

0_cover_sakkis.indd 1

Τ

ο βιβλίο αυτό είναι συνέχεια και απόρροια μακρόχρονου προβληματισμού πάνω στη δυνατότητα διδακτικής προσέγγισης στοιχείων κοινωνίας και πολιτισμού, στην ιστορική τους προοπτική, κατά τη νεότερη περίοδο της Ελληνικής ιστορίας, σε παιδιά προσχολικής ηλικίας και φιλοδοξεί να θέσει βασικά ζητήματα για τη θεωρητική κατάρτιση και εμπλουτισμό των γνώσεων των εκπαιδευτικών προσχολικής ηλικίας για τη μεθοδολογία, με την οποία τα παραπάνω ζητήματα πρέπει να προσεγγίζονται, αλλά και να προτείνει ορισμένες συγκεκριμένες δραστηριότητες για τα παιδιά του νηπιαγωγείου.

ISBN 978-960-564-796-4

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΔΙΑΘΕΣΗ Βατάτζη 55, 114 73 Αθήνα | ΤΗΛ.: 210 64 31 108 ocelotos@ocelotos.gr | www.ocelotos.gr

ΔΗΜΗΤΡΗΣ A. ΣΑΚΚΗΣ

ΚΟΙΝΩΝΊΑ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΌΣ: ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

Ο Δημήτρης Σακκής έχει δημοσιεύσει πλήθος άρθρων σε διεθνή και ελληνικά έγκυρα περιοδικά, όπως τα Balkan Studies, Παιδαγωγική Επιθεώρηση, Μνημοσύνη, το Βήμα των Κοινωνικών Επιστημών κ. ά., καθώς και σε Πρακτικά Διεθνών και Πανελληνίων Συνεδρίων, είναι δε μέλος πολλών επιστημονικών συλλόγων.

ΔΗΜΗΤΡΗΣ A. ΣΑΚΚΗΣ

1. Σακκής, Δ.A. (1997) Η Εκπαίδευση στις Κυκλάδες κατά την Α΄ Οθωνική περίοδο (18331843), Αθήνα, εκδόσεις Σύλλογος προς Διάδοσιν Ωφελίμων Βιβλίων, σ. 378. 2. Σακκής, Δ.Α. (2001) Νεοσύστατο ελληνικό κράτος (1833-1848): οικονομικές, κοινωνικές και πολιτισμικές συνιστώσες της εκπαιδευτικής πραγματικότητας, Αθήνα, εκδόσεις Τυπωθήτω, σ. 382. 3. Σακκής, Δ.A. (2007) Ιστορικοί Τόποι και Περιβάλλον: Διδακτικές προσεγγίσεις για παιδιά προσχολικής και πρωτοσχολικής ηλικίας, Αθήνα, εκδόσεις Καστανιώτης, σ. 416. 4. Σακκής, Δ.A. (2008) Όψεις Νεοελληνικής Ιστορίας (18331945): κοινωνία, οικονομία, εκπαίδευση, Αθήνα, εκδόσεις Gutenberg, σ. 386. 5. Σακκής, Δ. Α. (2011) Η Στάση των Αυστριακών Μυστικών Υπηρεσιών απέναντι στην Ελληνική Επανάσταση του 1821: Μαρτυρίες των Αρχείων της Βενετίας, εκδόσεις Πανεπιστημίου Θεσσαλίας.

ΕΚΔΟΣΕΙΣ

ο σ ε λ ότ ο ς

Ο Δημήτρης Α. Σακκής είναι Πρωτοβάθμιος Καθηγητής της Σχολής Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας. Διετέλεσε Πρόεδρος του Παιδαγωγικού Τμήματος κατά τα έτη 2007-2009 και Πρόεδρος του Συντονιστικού Συμβουλίου Περιφερειακού Επιμορφωτικού Κέντρου. Εξελέγη στη βαθμίδα του Επίκουρου Καθηγητή για πρώτη φορά το 1997 και στο γνωστικό αντικείμενο της Νεοελληνικής Ιστορίας. Είναι πτυχιούχος της Φιλοσοφικής Σχολής, κάτοχος μεταπτυχιακού διπλώματος Φιλοσοφικής Σχολής και διδάκτωρ της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών. Έχει κάνει μακροχρόνιες έρευνες στα Γενικά Αρχεία του Κράτους, στα Αρχεία της Ιστορικής Εθνολογικής Εταιρείας, σε τοπικά αρχεία, σε αρχεία του εξωτερικού, όπως του Κρατικού Αρχείου της Βενετίας- και όχι μόνον. 

6/21/2019 1:47:42 PM


Turn static files into dynamic content formats.

Create a flipbook
Κοινωνία και Πολιτισμός: Διδακτικές προσεγγίσεις για παιδιά προσχολικής ηλικίας by Εκδόσεις Οσελότος - Issuu