Skip to main content

Αχαρτογράφητα νερά

Page 1

160 × 230 SPINE: 7.7 FLAPS: 80

Η

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΔΙΑΘΕΣΗ Βατάτζη 55, 114 73 Αθήνα | ΤΗΛ.: 210 64 31 108 ocelotos@ocelotos.gr | www.ocelotos.gr

ΑΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΤΑ ΝΕΡΑ

ISBN 978-618-205-241-9

ΙΩΑΝΝΗΣ ΣΤΕΦΑΝΑΚΗΣ

κλιματική αλλαγή είναι παρούσα και εξελίσσεται με ταχείς ρυθμούς. Θα ακολουθήσει όμως μια ομαλή πορεία κατά τη διάρκεια του αιώνα ή θα υπάρξει μια ξαφνική και απρόβλεπτη διακύμανση κάπου μέσα στο σύστημα που θα οδηγήσει σε νέο κλιματικό καθεστώς τον πλανήτη από τη μια μέρα στην άλλη; Οι πάγοι που λιώνουν και τα υπερθερμαινόμενα εδάφη απελευθερώνουν ολοένα και περισσότερα θερμοκηπιακά αέρια,συμβάλλοντας στο φαινόμενο του θερμοκηπίου. Ποιος θα είναι ο ρόλος των φυτών και των θαλασσών στις νέες κλιματικές συνθήκες; Θα εξακολουθήσουν να απορροφούν διοξείδιο του άνθρακα από την ατμόσφαιρα ή θα μετατραπούν σε πηγές του αερίου; Τα είδη εξαφανίζονται με γρήγορους ρυθμούς όχι μόνο εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής αλλά και της ρύπανσης και της υπερεκμετάλλευσης της γης. Ο έκτος μαζικός αφανισμός στον πλανήτη πιθανόν να βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη. Νέοι ιοί και παθογόνα αναδεικνύονται, άλλα γίνονται ανθεκτικότερα, ενώ παγωμένα αρχαία μικρόβια έρχονται στην επιφάνεια και αναβιώνουν μνήμες του παρελθόντος. Τα ακραία καιρικά φαινόμενα -πυρκαγιές, καύσωνες, πλημμύρες, καταιγίδες- εμφανίζονται ολοένα και συχνότερα πλήττοντας εκατομμύρια ανθρώπους. Το μέλλον λοιπόν εμφανίζεται να είναι εντελώς αβέβαιο και να χαρακτηρίζεται από ασύμμετρες και άγνωστες σε μας μέχρι τώρα καταστάσεις. Αυτή την πλευρά της καθημερινότητάς μας προσπαθεί να αναδείξει και να προσεγγίσει αυτό το βιβλίο.

Ο Ιωάννης Στεφανάκης γεννήθηκε το 1964 στον Άγιο Νικόλαο Κρήτης και είναι απόφοιτος της σχολής των Χημικών Μηχ/κών του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου (1987). Με το φαινόμενο του θερμοκηπίου ασχολείται εδώ και είκοσι χρόνια, σχεδόν από τότε που τα πρώτα σημάδια της κλιματικής αλλαγής έγιναν εμφανή στον πλανήτη. Έχει δημοσιεύσει πολλά άρθρα σε τύπο και έντυπα. Το παρόν είναι το δεύτερό του βιβλίο σχετικά με το θέμα. Στα βιβλία αυτά θέλησε να συμπυκνώσει το απόσταγμα της γνώσης που αποκόμισε κατά το διάστημα που ασχολείται με αυτό το φαινόμενο, που απειλεί ακόμη και με αφανισμό τον ανθρώπινο πολιτισμό.


ΑΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΤΑ ΝΕΡΑ


ΤΙΤΛΟΣ

Αχαρτογράφητα νερά Ένα βιβλίο για την Κλιματική Αλλαγή ΣΥΓΓΡΑΦΈΑΣ

Ιωάννης Στεφανάκης ΣΕΙΡΑ

Επιστημονικά [5358] 0322/02 ΕΠΙMΕΛΕΙΑ - ΔΙΟΡΘΩΣΗ

Όλγα Παλαμήδη LAYOUT - DESIGN Myrtilo, Λένα Παντοπούλου COPYRIGHT© 2022 Ιωάννης Στεφανάκης ΠΡΏΤΗ ΕΚΔΟΣΗ

Αθήνα, Μάρτιος 2022 ISBN 978-618-205-241-9

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΔΙΑΘΕΣΗ Βατάτζη 55, 114 73 Αθήνα | ΤΗΛ.: 210 64 31 108

ocelotos@ocelotos.gr | www.ocelotos.gr

Το παρόν έργο πνευματικής ιδιοκτησίας προστατεύεται κατά τις διατάξεις της ελληνικής νομοθεσίας, (Ν. 2121/1993, όπως έχει τροποποιηθεί και ισχύει σήμερα) καθώς και από τις διεθνείς συμβάσεις περί πνευματικής ιδιοκτησίας. Απαγορεύεται η καθ’ οιονδήποτε τρόπο ή μέσο (ηλεκτρονικό, μηχανικό ή άλλο) αντιγραφή, φωτοανατύπωση και γενικώς αναπαραγωγή, μετάφραση, διασκευή, αναμετάδοση στο κοινό σε οποιαδήποτε μορφή και η εν γένει εκμετάλλευση του συνόλου ή μέρους του έργου χωρίς τη γραπτή άδεια του δικαιούχου συγγραφέα.


Ιωάννης Στεφανάκης

ΑΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΤΑ ΝΕΡΑ Ένα βιβλίο για την Κλιματική Αλλαγή


Περιεχόμενα

Εισαγωγή ��������������������������������������������������������������������������������������������������������7 Αβέβαιο μέλλον ���������������������������������������������������������������������������������������������9 Η απειλή λέγεται μεθάνιο ���������������������������������������������������������������������11 Έδαφος: Πηγή διοξειδίου του άνθρακα �����������������������������������������������23 Υδρατμοί: Το σοβαρότερο αέριο του θερμοκηπίου ���������������������������26 Ο ρόλος των φυτών �������������������������������������������������������������������������������28 Ωκεανοί: Η καταβόθρα άνθρακα του πλανήτη ���������������������������������36 Μείωση ανακλαστικότητας πάγων �����������������������������������������������������43 Αερολύματα: Συμφωνία με τον διάβολο ���������������������������������������������44 Βιοποικιλότητα – Εξαφάνιση ειδών ����������������������������������������������������������47 Μαζικοί αφανισμοί ���������������������������������������������������������������������������������47 Έκτος μαζικός αφανισμός ����������������������������������������������������������������������51 Ασθένειες – Ιοί – Μεταλλάξεις �����������������������������������������������������������������69 Ασθένειες από γύρη, όζον και σκόνη ���������������������������������������������������70 Αναβίωση ξεχασμένων νόσων ��������������������������������������������������������������71 Ιοί από κουνούπια �����������������������������������������������������������������������������������74 Ζωονόσοι �������������������������������������������������������������������������������������������������79 Ιοί – Μεταλλάξεις �����������������������������������������������������������������������������������84 Ακραία καιρικά φαινόμενα ������������������������������������������������������������������������88 Καύσωνες �������������������������������������������������������������������������������������������������89 Πυρκαγιές ������������������������������������������������������������������������������������������������95 Ξηρασίες ������������������������������������������������������������������������������������������������101 Πλημμύρες ���������������������������������������������������������������������������������������������105 Καταιγίδες – Τυφώνες-κυκλώνες �������������������������������������������������������108 Κλιματικό χάος ������������������������������������������������������������������������������������������ 117 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ �����������������������������������������������������������������������������������������121

—5—


Εισαγωγή Η Διακυβερνητική Επιτροπή για το Κλίμα (IPCC) τοποθετεί την αύξηση της θερμοκρασίας του πλανήτη στους 1.5-6.0 βαθμούς Κελσίου περίπου μέχρι το τέλος του αιώνα. Οι εκτιμήσεις αυτές βασίζονται στη μελέτη και ανάλυση των σύγχρονων αλλά και παλαιών κλιματικών δεδομένων, σε παρατηρήσεις και έρευνες επιστημόνων από όλο τον κόσμο και στην αξιολόγηση και επεξεργασία κάθε είδους γνωστικής βάσης επί του θέματος. Όμως δεν γνωρίζουμε πώς θα λειτουργήσει η φύση κάτω από τα νέα κλιματικά δεδομένα και αν η εξέλιξη της κλιματικής αλλαγής θα ακολουθήσει μια κατά κάποιον τρόπο «ομαλή» πορεία. Δηλαδή θα εξακολουθήσει η φύση να λειτουργεί μέσα από τους γνωστούς σε μας μηχανισμούς ή θα οδηγηθεί σε «νέες», εντελώς άγνωστες ισορροπίες; Θα κινηθεί προς την κατεύθυνση της ανακοπής της κλιματικής αλλαγής ή μήπως θα οδηγηθεί προς την ενίσχυσή της και την ανατροφοδότησή της; Η άνοδος της θερμοκρασίας μπορεί να θέσει σε λειτουργία εσωτερικούς μηχανισμούς που θα οδηγήσουν στην ανατροφοδότηση και ενίσχυση της κλιματολογικής αλλαγής, μέσω έκλυσης θερμοκηπιακών αερίων από την ίδια τη φύση, ή απευθείας ανόδου της θερμοκρασίας από άλλες αιτίες. Πολλοί ειδικοί υποστηρίζουν ότι οι απόψεις της Διακυβερνητικής Επιτροπής έχουν υποεκτιμήσει την αύξηση της θερμοκρασίας διότι δεν έχουν λάβει σοβαρά υπόψη τους τον ρόλο των πιθανών ανατροφοδοτήσεων, μάλλον λόγω του ότι δεν μπορούν να προβλεφθούν με ασφάλεια. Ποιος θα είναι ο ρόλος των φυτών και των θαλασσών στις νέες περιβαλλοντικές συνθήκες; Θα εξακολουθήσουν να απορροφούν διοξείδιο του άνθρακα από την ατμόσφαιρα ή θα μετατραπούν σε πηγές του αερίου; Η διαλυτότητα του διοξειδίου είναι μικρότερη στα θερμά νερά και οι υψηλές θερμοκρασίες μπορεί να μην ευνοούν την απορρόφηση του άνθρακα από τα φυτά. Τα εδάφη και οι πάγοι αρχίζουν και απελευθερώνουν ολοένα και περισσότερα θερμοκηπιακά αέρια, συμβάλλοντας στην υπερθέρμανση. Οι ειδικοί θεωρούν τους 1.5 βαθμούς Κελσίου αύξησης της θερμοκρασίας –ίσως και λιγότερο– ως

—7—


ΑΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΤΑ ΝΕΡΑ

κομβικό σημείο πέρα από το οποίο μπορεί να πυροδοτηθούν τέτοιου είδους ανατροφοδοτικά φαινόμενα. Οι ανατροφοδοτήσεις μπορεί να προκαλέσουν ακραίες κλιματικές καταστάσεις που με τη σειρά τους μπορεί να οδηγήσουν σε μαζικούς αφανισμούς ειδών, όπως έχει γίνει και στο παρελθόν. Πολλοί λένε ότι ο έκτος μαζικός αφανισμός στον πλανήτη είναι ήδη σε εξέλιξη. Τα είδη χάνονται με εξαιρετικά ταχείς ρυθμούς, όχι μόνο εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής, αλλά και της ρύπανσης και της εκμετάλλευσης της Γης. Το 1825 το ανθρώπινο είδος αριθμούσε μόλις ένα δισεκατομμύριο άτομα, ενώ σήμερα έχουμε φτάσει τα 7,5 δις και αυξανόμαστε κατά 75 εκατομμύρια κάθε χρόνο. Οι ρυθμοί εξαφάνισης των ειδών σε ορισμένες περιπτώσεις είναι χίλιες φορές μεγαλύτεροι από ό,τι αυτοί πριν από την εμφάνιση του ανθρώπου στη Γη. Η θερμοκρασία επηρεάζει τη λειτουργία και τον μεταβολισμό των έμβιων οργανισμών. Νέοι ιοί και παθογόνα αναδεικνύονται, άλλα γίνονται ανθεκτικότερα, ενώ οι πάγοι που λιώνουν αποκαλύπτουν τα μυστικά τους και φέρνουν στην επιφάνεια αρρώστιες του μακρινού παρελθόντος. Τα ακραία καιρικά φαινόμενα αποτελούν πλέον καθημερινότητα. Οι καύσωνες, οι πλημμύρες, οι ξηρασίες, οι καταστροφικές καταιγίδες και οι τυφώνες αναμένεται να επηρεάζουν εκατομμύρια ανθρώπους στο μέλλον. Το μέλλον λοιπόν εμφανίζεται να είναι εντελώς αβέβαιο και να χαρακτηρίζεται από ασύμμετρες και άγνωστες σε μας μέχρι τώρα καταστάσεις. Αυτή την πλευρά της καθημερινότητάς μας προσπαθεί να αναδείξει και να προσεγγίσει αυτό το βιβλίο.

—8—


Αβέβαιο μέλλον Οι προβλέψεις για το φαινόμενο του θερμοκηπίου και την εξέλιξη της κλιματικής αλλαγής βασίζονται στην υπόθεση μιας «ομαλής» ανόδου της θερμοκρασίας, που θα έχει μια σχετικά ομοιόμορφη κατανομή στη διάρκεια του αιώνα. Όμως είναι τόσες οι μεταβλητές που υπεισέρχονται στη διαμόρφωση του κλίματος, ώστε να μην επιτρέπουν καμία ασφαλή πρόβλεψη και κάθε υπόθεση μπορεί να αποδειχτεί λανθασμένη. Η Αμερικανική Ακαδημία Επιστημών (ΝΑΣ) δημοσίευσε το 2002 μία έκθεση στην οποία αναφερόταν το ενδεχόμενο η θερμοκρασία στη Γη να αυξηθεί απότομα σε μικρό χρονικό διάστημα, γεγονός που θα δημιουργούσε νέες κλιματικές συνθήκες από τη μια μέρα στην άλλη. «Απότομη κλιματική αλλαγή συντελείται όταν το κλιματικό σύστημα αναγκάζεται να υπερβεί κάποιο όριο, μεταβαίνοντας σε μια νέα κατάσταση με ρυθμό που καθορίζεται από το ίδιο το κλιματικό σύστημα και ταχύτερα από ό,τι η αιτία». Με δεδομένη την ύπαρξη της πιθανότητας η ανθρώπινη δραστηριότητα να καταφέρει να διπλασιάσει τις συγκεντρώσεις του διοξειδίου του άνθρακα μέσα σε διάστημα πενήντα έως εκατό χρόνων, είναι πιθανόν να είναι οι συνθήκες ώριμες για να συμβεί ένα απότομο κλιματικό συμβάν. Οι συντάκτες της ΝΑΣ σημειώνουν: «Οι τρέχουσες τάσεις σε συνδυασμό με τις προβλέψεις για τον νέο αιώνα δείχνουν ότι οι κλιματικοί μέσοι όροι και μεταβλητότητες πιθανόν να αγγίξουν επίπεδα που δεν έχουμε ξαναδεί ούτε στα εργαλειακά καταγεγραμμένα αρχεία ούτε στην πρόσφατη γεωλογική ιστορία. Οι τάσεις αυτές έχουν τη δυνατότητα να ωθήσουν το κλιματικό σύστημα σε νέα κλιματική κατάσταση». Μια μικρή απόκλιση ή μια τυχαία διακύμανση κάπου μέσα στο σύστημα ίσως είναι αρκετή για «να προκληθούν μεγάλες αλλαγές», επισημαίνει η ΝΑΣ. Υπάρχει ιστορικό προηγούμενο μιας τέτοιας απότομης μεταβολής. Πριν από εντεκάμισι χιλιάδες χρόνια συνέβη μια αλλαγή του κλίματος κατά το ένα τρίτο έως ένα δεύτερο της διαφοράς μεταξύ της εποχής των παγετώνων και της σύγχρονης εποχής. Μεγάλο μέρος της αλλαγής συντελέστηκε μέσα σε λίγα χρόνια. Διάφορες ποικιλίες ελάτης και σημύδας εξαφανίστηκαν μέσα σε πενήντα χρόνια. Η εξαφάνιση —9—


160 × 230 SPINE: 7.7 FLAPS: 80

Η

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΔΙΑΘΕΣΗ Βατάτζη 55, 114 73 Αθήνα | ΤΗΛ.: 210 64 31 108 ocelotos@ocelotos.gr | www.ocelotos.gr

ΑΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΤΑ ΝΕΡΑ

ISBN 978-618-205-241-9

ΙΩΑΝΝΗΣ ΣΤΕΦΑΝΑΚΗΣ

κλιματική αλλαγή είναι παρούσα και εξελίσσεται με ταχείς ρυθμούς. Θα ακολουθήσει όμως μια ομαλή πορεία κατά τη διάρκεια του αιώνα ή θα υπάρξει μια ξαφνική και απρόβλεπτη διακύμανση κάπου μέσα στο σύστημα που θα οδηγήσει σε νέο κλιματικό καθεστώς τον πλανήτη από τη μια μέρα στην άλλη; Οι πάγοι που λιώνουν και τα υπερθερμαινόμενα εδάφη απελευθερώνουν ολοένα και περισσότερα θερμοκηπιακά αέρια,συμβάλλοντας στο φαινόμενο του θερμοκηπίου. Ποιος θα είναι ο ρόλος των φυτών και των θαλασσών στις νέες κλιματικές συνθήκες; Θα εξακολουθήσουν να απορροφούν διοξείδιο του άνθρακα από την ατμόσφαιρα ή θα μετατραπούν σε πηγές του αερίου; Τα είδη εξαφανίζονται με γρήγορους ρυθμούς όχι μόνο εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής αλλά και της ρύπανσης και της υπερεκμετάλλευσης της γης. Ο έκτος μαζικός αφανισμός στον πλανήτη πιθανόν να βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη. Νέοι ιοί και παθογόνα αναδεικνύονται, άλλα γίνονται ανθεκτικότερα, ενώ παγωμένα αρχαία μικρόβια έρχονται στην επιφάνεια και αναβιώνουν μνήμες του παρελθόντος. Τα ακραία καιρικά φαινόμενα -πυρκαγιές, καύσωνες, πλημμύρες, καταιγίδες- εμφανίζονται ολοένα και συχνότερα πλήττοντας εκατομμύρια ανθρώπους. Το μέλλον λοιπόν εμφανίζεται να είναι εντελώς αβέβαιο και να χαρακτηρίζεται από ασύμμετρες και άγνωστες σε μας μέχρι τώρα καταστάσεις. Αυτή την πλευρά της καθημερινότητάς μας προσπαθεί να αναδείξει και να προσεγγίσει αυτό το βιβλίο.

Ο Ιωάννης Στεφανάκης γεννήθηκε το 1964 στον Άγιο Νικόλαο Κρήτης και είναι απόφοιτος της σχολής των Χημικών Μηχ/κών του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου (1987). Με το φαινόμενο του θερμοκηπίου ασχολείται εδώ και είκοσι χρόνια, σχεδόν από τότε που τα πρώτα σημάδια της κλιματικής αλλαγής έγιναν εμφανή στον πλανήτη. Έχει δημοσιεύσει πολλά άρθρα σε τύπο και έντυπα. Το παρόν είναι το δεύτερό του βιβλίο σχετικά με το θέμα. Στα βιβλία αυτά θέλησε να συμπυκνώσει το απόσταγμα της γνώσης που αποκόμισε κατά το διάστημα που ασχολείται με αυτό το φαινόμενο, που απειλεί ακόμη και με αφανισμό τον ανθρώπινο πολιτισμό.


Turn static files into dynamic content formats.

Create a flipbook
Αχαρτογράφητα νερά by Εκδόσεις Οσελότος - Issuu