REPORTAŻYSTA POD MONTE CASSINO
DZIEJE I TWÓRCZOŚĆ MELCHIORA
WAŃKOWICZA
Dzieciństwo
Melchior Wańkowicz urodził się 10 stycznia 1892 roku w rodzinnym majątku Kałużyce położonym nieopodal Mińska na Białorusi Jego ojciec, Melchior Wańkowicz, był powstańcem styczniowym, po którym został zesłany na Syberię, z której wrócił i ożenił się z Marią Szwoynicka, z którą miał 4 dzieci Jako ostatni urodził się, nazwany po ojcu, Melchior Niestety dwa miesiące po narodzinach najmłodszego syna, ojciec zmarł, a matka odeszła 3 lata później Po śmierci rodziców, Melchiora wychowywała jego babcia w majątku na Kowieńszczyźnie. Lata spędzone na tych terenach opisał później w książce ,,Szczenięce lata” wydanej w 1934 roku.
Wczesna edukacja i działalność polityczna
W 1901 wysłano go do Zakopanego, gdzie rozpoczął swoją edukację Dalszą naukę kontynuował w warszawskim Gimnazjum Pawła
Chrzanowskiego (obecnie: XVIII Liceum Ogólnokształcące im Jana Zamoyskiego w Warszawie)
Dość wcześnie rozpoczął działalność polityczną. W 1905 roku wziął udział w strajku szkolnym Do tego momentu uczył się w języku rosyjskim, dopiero po rewolucji i wspomnianym wcześniej strajku zaczął pobierać lekcje w języku polskim W 1907 wstąpił do konspiracyjnej Trójzaborowej Organizacji Narodowej Młodzieży
Szkół Średnich „Przyszłość”, popularnie określanej jako „Pet” Przez rok był sekretarzem generalnym tej organizacji Dodatkowo warto zaznaczyć, że Wańkowicz prowadził zjazd ,,Petu” w Krakowie w 1910 roku W tym czasie pisał dla nielegalnego pisma młodzieży ,,Wici”, gdzie zadebiutował artykułem pt. "Szkoła polska w życiu narodu" pod pseudonimem Jerzy Łużyc Jako redaktor tego pisma przeprowadził nawet rozmowę z Romanem
Dmowskim W 1911 został aresztowany na trzy miesiące za spoliczkowanie łamistrajka Maklenburga.
Fotografia
Lata studenckie
Po zdaniu matury w 1911 przeprowadził się do Krakowa, gdzie zaczął studiować prawo na Uniwersytecie Jagiellońskim oraz uczęszczał do Szkoły Nauk Politycznych Na studiach również angażował się w działalność różnych organizacji narodowych Na początku wstąpił do Polskiego Związku Strzeleckiego, w którym był podoficerem Następnie zgłosił się do stowarzyszenia studenckiego „Zjednoczenie”, będącym połączeniem kilku związków: Młodzieży Narodowej Szkół Wyższych, Grup Narodowych, Koleżeńskiej Grupy Zetowej oraz Młodzieży Narodowej „Wolny Strzelec” W tej ostatniej pełnił funkcję zastępcy komendanta. Dyplom ukończenia Szkoły Nauk Politycznych w Krakowie uzyskał w 1914 I wojna światowa przerwała jego naukę na Uniwersytecie Jagiellońskim, ponieważ został wcielony do wojska rosyjskiego
KMN
„Cukier krzepi”
„Ja dostałem, jak przypuszczam, najwyższe honorarium na świecie za dwa słowa” – wspominał po latach Melchior Wańkowicz. Za hasło „Cukier krzepi” otrzymał 5000 przedwojennych złotych. W przybliżeniu – 50 000 dzisiejszych.
Hasło „Cukier krzepi” już teraz jest dla nas absurdalne, lecz w 1931 był to najwybitniejszy pomysł Melchiora Wańkowicza. Slogan ten pochodzi z najbardziej znanej polskiej kampanii reklamowej dwudziestolecia międzywojennego, który pojawiał się praktycznie wszędzie! Znajdował się w prasie, autobusach, szkołach, a nawet na boiskach Był on centrum propagandy dotyczącej spożywania dużej ilości cukru Historię tego hasła przedstawił w lipcu 1932 roku dziennikarz „Kuriera Lwowskiego”, gdzie z ironią dopowiadał: „Istotnie, sądząc według reklamy naszego Przemysłu Cukrowniczego, cukier polski ma jakieś wyjątkowo cudowne własności lecznicze Krzepi, wzmacnia serce i muskuły, grzeje, syci i poi”. Ponadto mówiono, że człowiek zdrowy po jednej kostce stawał się mistrzem olimpijskim Paralityk po dwóch kostkach odzyskiwał siłę w nogach Polski cukier miał zamieniać każdego nieszczęśnika cierpiącego na „niemoc płciową” w istnego Don Juana! Jak już wiemy słodzik ten nie jest taki wspaniały jak protagoniści chcieli nam wpoić Działanie to miało uratować kryzys cukrowniczy spowodowany nadprodukcją, który pojawił się po I wojnie światowej. Na cukier nałożona była wysoka akcyza, która była istotnym wpływem do budżetu państwa Dodatkowo cukier trzcinowy wypierał z rynku droższy cukier buraczany, który produkowano w Polsce.
Fotografia 5
Fotografia 4
KMN
Pisarstwo Wańkowicza
Gatunki utworów
Melchior Wańkowicz jest często nazywany „ojcem polskiego reportażu” Jego dzieła nie są jednorodne i można je podzielić na różne gatunki: literaturę pamiętnikarskowspomnieniową, często o charakterze gawędy, np „Szczenięce lata”, „Ziele na kraterze”, „Tędy i owędy” reportaż historycznogeograficzny, np „W kościołach Meksyku”, „Opierzona rewolucja”, „Na tropach Smętka”; osobną podgrupę stanowi tu trylogia amerykańska „Śladami Kolumba” reportaż wojenny, np „Wrzesień żagwiący”, „Bitwa o Monte Cassino” felietonistykę i eseistykę, np „Zupa na gwoździu”, „Przez cztery klimaty”, „Karafka La Fontaine’a”
Już przed wojną zauważano, że książki Wańkowicza trudno sklasyfikować do konkretnego gatunku literackiego: np, „Na tropach Smętka” nie dało się jednoznacznie określić jako nowelę, powieść, sprawozdanie czy typowy opis podróży. Sam autor twierdził, że pisze „literaturę faktu” Wańkowicz nie ograniczał się do opisywania rzeczywistych wydarzeń. W jego
Fotografia 6
książkach prawda często przeplatała się z fikcją. Czasami łączył różne wydarzenia z życia różnych osób, co tłumaczył rozróżnieniem pomiędzy „prawdą literalną” a „generalną” lub „syntetyczną” Podobne podejście do łączenia faktów z fikcją prezentowali również
Egon Erwin Kisch i Ryszard Kapuściński Jednak to Wańkowicz
wyróżniał się znakomitym opanowaniem języka polskiego, z jego kresowym rodowodem, w którym chętnie wprowadzał neologizmy, takie jak „kundlizm” czy „międzyepoka”, oraz przywracał zapomniane słowa, jak w reklamowym haśle „Cukier krzepi”, a także stosował wyrazy gwarowe i dziecięce gaworzenie (np w „Zielu na kraterze”).
KMN
Wielka Wojna
I wojna światowa rozpoczęła się 28 lipca 1914 co zaskoczyło Europę Wybuch Wielkiej Wojny został zapoczątkowany przez zamach na austrowęgierskiego następcę tronu Franciszka Ferdynanda i jego żonę Wiele krajów zaczęło wypowiadać sobie nawzajem wojny co doprowadziło do globalnego kryzysu. Młodzi ludzie pełni patriotyzmu wyruszyli na front będąc pewni, że wrócą jako bohaterowie natomiast szybko okazało się, że rzeczywistość wojny okazała się bezlitośnie brutalna Jednym z walczących był Melchior Wańkowicz, który w momencie wybuchu wojny miał 22 lata. W 1917 roku czyli rok po swoim ślubie wstąpił do Pierwszego Korpusu Polskiego gen Józefa DowbórMuśnickiego Walczył m in z bolszewikami. Działał również w Polskiej Organizacji Wojskowej (POW), która była tajną organizacją założoną przez Józefa Piłsudskiego Wańkowicz brał udział w działaniach konspiracyjnych, co wiązało się z dużym ryzykiem W maju 1918 Wańkowicz wziął udział w buncie grupy młodszych oficerów, związanych z POW. 23 maja został aresztowany i osadzony w areszcie Postawiony przed sądem polowym, został uniewinniony Wygłosił wtedy przemówienie oskarżające Dowboragenerała broni Podczas swojego pobytu na wojnie poświęcił się pracy dziennikarskiej,
a jego artykuły ukazywały się np w „Kurierze Warszawskim” Był on również aktywny jako doradca reklamowy Po zakończeniu wojny Melchior wrócił do rodziny i podjął próbę odbudowy życia w niepodległej Polsce Podjął pracę jako urzędnik i współpracował z Ministerstwem Spraw Wewnętrznych
Proces Wańkowicza
Po powrocie do Polski, w 1964
Wańkowicz podpisał „List 34” adresowany do władz PRL-u, protestujący przeciwko polityce kulturalnej PRL-u, a dokładniej przeciwko ograniczeniom przydziału papieru na druk książek i czasopism oraz zaostrzeniu cenzury Zapoczątkowało to nagonkę na pisarza ze strony władz PRL-u ,,List 34” został przeczytany w radiu Wolna Europa, przez co znaleziono pretekst, by 5 października 1964 aresztować Wańkowicza pod zarzutem współpracy z Radiem Wolna Europa. Wańkowicz spędził 5 tygodni w areszcie tymczasowym, jako 72-latek Proces Wańkowicza rozpoczął się 26 października przed Sądem Wojewódzkim w Warszawie. Podczas procesu Wańkowicz wypierał się wszelkich związków z radiem Wolna Europa, co oczywiście nie było prawdą Zrzekł się nawet obywatelstwa amerykańskiego i poprosił o przywrócenie polskiego W końcu, 10 listopada
pisarz został skazany na 3 lata więzienia, co było minimalnym wymiarem kary za zarzucane mu „przestępstwo”, skrócone do półtora roku Z czasem proces stał się coraz bardziej niewygodny dla władz i wychodził na korzyść Wańkowicza, którego społeczeństwo zaczęło obdarzać jeszcze większą sympatią Przez wiele protestów w kraju i za granicą Wańkowicz został zwolniony z aresztu natychmiast po ogłoszeniu wyroku, jeszcze tego samego dnia Przez to, że władze nie zdecydowały się na wykonanie kary pisarz nigdy nie trafił do więzienia za postawiony mu zarzut o rozpowszechnianiu fałszywych wiadomości o Państwie Polskim i jego organach. Ostatecznie Wańkowicz został oczyszczony z wszelkich zarzutów dopiero 16 lat po jego śmierci – 16 marca 1990 już po upadku komunizmu.
Recenzja
,,Bitwa pod
Monte Cassino”
Utwór autorstwa Melchiora Wańkowicza pt „Bitwa o Monte Cassino” to dzieło wydane po raz pierwszy w 1945 roku. Jest to utwór opowiadający o niezwykle ważnym wydarzeniu historycznym dla naszego narodu „Bitwa o Monte Cassino” to monumentalny, trzytomowy reportaż poświęcony bohaterom tej bitwy Został on napisany na podstawie relacji żołnierzy wszystkich oddziałów i stopni, ale szczególnie na losach 2 Korpusu Polskiego pod dowództwem Władysława Andersa Było to jedno z kluczowych starć II wojny światowej trwające od stycznia do maja 1944 roku uznawane za najkrwawsze starcie na froncie włoskim , w którym Polacy odegrali decydującą rolę podczas ostatecznego, czwartego natarcia broniąc drogi do Rzymu przed aliantami
Wańkowicz przedstawiając wydarzenia jest pełen ekspresji jednocześnie dbając o rzetelność faktograficzną Ukazuje on nie tylko trudności fizyczne, ale także zmagania psychiczne żołnierzy. Skupia się na ich nadziejach na wygraną, rozterkach o przetrwanie, ale także zmęczeniu jakiego doświadczali podczas walki o obronę drogi do Rzymu.
Autor w swoim utworze pozwala nam zrozumieć mentalność żołnierzy, ale także
KMN
stawia pytania o sens walki oraz jej okrucieństwo Można zauważyć, że w takich momentach praca zespołowa i wzajemne wspieranie się umacnia człowieka.
Wartością dodaną utworu jest to w jaki sposób autor opisuje zarówno tych, którzy przeżyli, jak i tych którzy oddali swoje życie w walce - ukazuje wielką empatię i wdzięczność. Wańkowicz był korespondentem wojennym przez co zdarzenia opisane przez niego są bardziej realistyczne i wiarygodne. Uważam, że utwór słusznie jest jednym z jego najbardziej rozpoznawalnych i zasługuje na miano klasyki polskiej literatury wojennej - jest
zarówno wartościowy historycznie jak i poruszający, realistyczny i wciąż żywy Fotografia 8 Fotografia 9
Fotografia 10
KMN
Recenzja ,,Ziele na kraterze”
Melchior Wańkowicz jest autorem dzieła - „Ziele na kraterze”, które jest autobiograficzną powieścią wydaną w 1951 roku Jest to opowieść o życiu autora i jego rodziny w czasach wojen, okresu powojennego i tuż po nich. Wańkowicz w tym utworze skupia się głównie na miłości do ojczyzny i rodziny, opowiadając o nich z ciepłem, humorem i nostalgią „Ziele na kraterze” jest kroniką utraconej polskiej inteligencji i szlachty. Fabuła opiera się na wspomnieniach z domu rodzinnego tworzonych z córkami Krysią i Martą podczas trudnego dla rodziny okresu wojen Tytuł utworu oznacza nadzieję i życie („ziele”) na trudnym, niestabilnym gruncie („krater”), którym jest Polska w czasie dramatycznych zmian. Autor przedstawia w utworze rodzinne anegdoty, ale także koszmary jakie przechodzi polska ludność, w których tle ukazany jest niepokój związany z sytuacją militarną i polityczną na świecie Wańkowicz pisze utwór używając wiele ironii i dygresji wplątując humor do trudnych tematów, co sprawia, że są one lżejsze w odbiorze czytelnika Autor potrafi ukazać skomplikowane emocje oraz swoją wrażliwość, co dodaje książce wyjątkowego charakteru
„Ziele na kraterze” jest pełne emocji i refleksji na temat ojczyzny, patriotyzmu i przywiązania Autor ujmuje w utworze zamiłowanie do ojczyzny jako wartość szerzoną przez rodzinę, a nie pogląd polityczny Dom i bliscy to coś co kształtuje go jako osobę mimo, że przeżycia rodzinne są nie tylko radosne. Utwór zasługuje na uwagę nie tylko ze względu na wartości historyczne, ale także ukazanie życia społecznego w trudnych dziejach polskiego narodu. Książka przypomina, że mimo „kraterów”- trudnych momentów i strat- w życiu wciąż można odnaleźć „ziele”, czyli nadzieję i sens życia w rodzinie i pamięć o przeszłości
Fotografia 12
Uważam, że książka może być wyzwaniem do czytania przez brak ciągłej fabuły, ale przez to jest bardziej wzruszająca i prawdziwa. To wyjątkowe dzieło, które utożsamia nas z trudnym czasem polskiego narodu
Fotografia 11
KMN
KALENDARIUM
Narodziny 10 styczeń 1892
Rozpoczęcie nauki w Zakopanem 1901
Kontynuacja nauki w warszawskim gimnazjum 1903
Strajk szkolny 1905
Wstąpienie do Organizacji
Młodzieży Szkół Średnich „Przyszłość” (Pet) 1907
Sekretarz generalny Petu w Królestwie Polskim 1910
Zdanie matury i przeniesienie do Krakowa 1911
Rozpoczęcie studiów na kierunku prawo na
Uniwersytecie Jagiellońskimi i uczęszczanie do Szkoły Nauk Politycznych 1911
Powołanie do wojska rosyjskiego 1914
Zawarcie małżeństwa z Zofią z Małagowskich 1916
Wstąpienie do Pierwszego Korpusu Polskiego gen Józefa
Dowbór-Muśnickiego 1917 Bunt przeciwko zawarciu porozumienia z Niemcami 1918
Pobyt na Ukrainie 1918-1920
Zostanie korespondentem wojennym „Gazety Warszawskiej” 1919
Tytuł magistra prawa 1923
„Strzępy epopei Opowiadania” 1923
Praca na stanowisku naczelnika Wydziału Prasowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych 1923
Powstanie Towarzystwa
Wydawniczego "Rój" 1924
Podróż do Meksyku 1926-1927
Członek Polskiego PEN Clubu
1930
Publikacja „Szczenięce lata” 1934
„Na tropach Smętka” 1936
Wydanie reportaży z Warmii i Mazur 1936
Uhonorowanie Srebrnym
Wawrzynem Polskiej Akademii
Literatury 1936
Wyjazd do Rumunii 1939
„Te pierwsze walki” 1940
Ewakuacja przez Anglików na
Cypr 1940
Wyjazd do Palestyny 1941
Korespondant wojenny 2
Korpusu 1943
Uczestnictwo w bitwie pod
Monte Cassino 1944
„Dzieje rodziny
Korzeniewskich” 1945
„Bitwa o Monte Cassino” 1945-1947
Współpraca z Polską prasą w
„Przekroju”, „Nowinach
Literackich” i „Słowie
Powszechnym” 1945-1949
Zamieszkanie w Londynie 1947
Wydanie zbioru felietonów pt.
„Kundlizm” 1947
Zakończenie działalności w „Roju” 1949
Przeniesienie się do Stanów
Zjednoczonych 1949
Przyjęcia obywatelstwa amerykańskiego 1956
„Ziele na kraterze” 1957
Wznowienie regularnej
współpracy z prasą Polską 1957
Powrót do Polski na stałe 1958
„Westerplatte” 1959
„Hubalczycy” 1959
„Tędy i owędy” 1961
Podpisanie słynnego „Listu 34”
1964
„Zupa na gwoździu” 1967
„Od Stołpców po Kair” 1969
„Przez cztery klimaty 1912-1972” Śmierć 10 wrzesień 1974
Źródła
Fotografia 1,2
https://blog polona pl/2022/01/melchior-wankowicz-mistrz-reportazu/ Fotografia 3
https://spychowo olsztyn lasy gov pl/historia/-/asset publisher/1M8a/content/melchior-wankowicz-w-nadlesnictwie-spychowo/pop up? 101 INSTANCE 1M8a viewMode=print
Fotografia 4
https://www wiatrak nl/13660/historia-cukru-od-zbawienia-do-zaglady
Fotografia 5
https://pl wikipedia org/wiki/Melchior Wańkowicz
Fotografia 6
https://dzieje pl/aktualnosci/proces-wankowicza-czyli-przyszla-pora-na-melchiora-0 fotografia 7
https://zwierciadlo pl/kultura/retro/538264,1,melchior-wankowicz-patronem-roku-2024--kim-byl-zycie-i-tworczosc-pisarza read
fotografia 8
https://montecassino info pl/melchior-wankowicz-byl-ranny-pod-monte-cassino/ fotografia 9
https://onebid pl/pl/ksiazki-i-starodruki-wankowicz-melchior-bitwa-o-monte-cassino-wydanie-pierwsze-rzym-1945-1947-opr-graf-stanislawgliwa-zygmunt-haar/1038901
fotografia 10
https://glosznadniemna pl/59454/131-lat-temu-urodzil-sie-melchior-wankowicz-mistrz-gawedy-i-klasyk-reportazu/
Fotografia 11
https://literacki24 pl/biografie-autobiografie-wspomnienia/59790-ziele-na-kraterze html
Fotografia 12
https://kultura onet pl/ksiazki/melchior-wankowicz-krol-zycia/nmtmdct
Melchior Wańkowicz, "Karafka La Fontaine'a" | #literatura | Culture pl
Z pasją o dobrych książkach i nie tylko : "Ziele na kraterze" - Melchior Wańkowicz
Wielka wojna małych i dużych Reportaż Żanety Walentyn na Konkursie Grand PiK 2023 - Polskie Radio PiK
Wielka wojna – Wikipedia, wolna encyklopedia
Melchior Wańkowicz - Życie i twórczość | Artysta | Culture pl
Polska Organizacja Wojskowa – Wikipedia, wolna encyklopedia
Bitwa o Monte Cassino - Melchior Wańkowicz | Książka w Lubimyczytac pl - Opinie, oceny, ceny
Melchior Wańkowicz – reportażysta spod Monte Cassino | dzieje pl - Historia Polski
https://dzieje pl/postacie/melchior-wańkowicz-1892-1974
https://dsh waw pl/3506-cukier-krzepi-propaganda-konsumpcji-cukru-w-polsce-w-latach-19251932-spotkanie-online-o-ksiazce,prg
https://wielkahistoria pl/cukier-krzepi-najslynniejsze-haslo-reklamowe-przedwojennej-polski/
https://pl m wikipedia org/wiki/Melchior Wańkowicz
https://culture pl/pl/tworca/melchior-wankowicz
https://zwierciadlo pl/kultura/retro/538264,1,melchior-wankowicz-patronem-roku-2024--kim-byl-zycie-i-tworczosc-pisarza read
https://www polskieradio pl/39/156/artykul/2879927,50-lat-temu-zmarl-melchior-wankowicz-klasyk-polskiego-reportazu