Bijlage: Actieplan 2024-2030
1.1.1.02 Samenwerken met Defensie en integreren van
1.1.1.03
Samenwerken met Nederlandse gemeenten naar een grensoverschrijdend park in de toekomst
Het betreft onder meer maatregelen gericht op herstel en beheer van historische landschapswaarden, integraal waterbeheer, klimaatadaptief bosbeheer, leefgebiedherstel van beleidsrelevante soorten, ... Vanuit deze samenwerking zullen in een volgende stap de mogelijkheden voor een toetreding tot het Nationaal Park Bosland worden besproken. EIG-5
Het militair domein wordt gekenmerkt door een zeer hoge systeemintactheid en een uitzonderlijke natuur- en landschapskwaliteit voor verscheidene karakteristieke Kempense natuurtypen. In samenspraak met Defensie wordt het militair domein geïntegreerd binnen de natuurkern van het Nationaal park Bosland. Hiervoor wordt gebruik gemaakt van de overlegstructureren die bestaan in uitvoering van het protocol tussen Defensie en ANB. Bedoeling is om vanuit deze samenwerking verder te werken aan systeemherstel in functie van de Europese natuurdoelen voor het Natura2000gebied waar het militair domein het hart van uitmaakt. Deze samenwerking richt zich in eerste instantie op de vallei van de Grote Nete, het landduinencomplex rond deelgebieden Kamert en In den Brand en de natuurverbindingen ter hoogte van de Kamperbaan en in de richting van het militair domein van Schietveld Houthalen-Helchteren. Vanuit het natuurbeheerplan voor het militair domein en voor de aanpalende natuur- en bosgebieden definiëren wij in samenspraak met Defensie verdere opportuniteiten en knelpunten en tekenen een plan van aanpak uit, complementair en versterkend aan de reeds betsaande plannen, voor het afstemmen en uitvoeren van terreinacties.
Nationaal Park Bosland zoekt actief naar logische uitbreiding voor het park. Hiertoe worden Bergeijk, Bladel en Eersel (Nederlandse gemeenten) bevraagd. Deze gemeenten hebben over het algemeen een typische Kempense natuur die naadloos aansluit op de natuurkernen van Nationaal Park Bosland vandaag. Daarenboven hebben ze op toeristisch vlak een intergemeentelijk samenwerkingsverband. In aanloop van het kandidaatdossier liepen gesprekken met Bergeijk waarbij ca. 1.700 ha natuur in beeld kwam, direct aansluitend op Nationaal Park Bosland. Op basis van de kansen tot grensoverschrijdende samenwerking en meerwaarde wordt een gezamenlijke agenda opgemaakt voor projectmatige en thematische samenwerking. Tijdens de eerste planperiode worden de mogelijkheden besproken voor een volwaardige toetreding als kernpartner in een landsgrensoverschrijdend Nationaal Park.
1.1.1.04
Samenwerken met Vlaamse buurgemeenten binnen de provincies Limburg en Antwerpen
Met de gemeenten Mol en de provincie Antwerpen, Leopoldsburg, Beringen, Heusden-Zolder en Houthalen-Helchteren wordt onderzocht op welke wijze de samenwerking kan worden versterkt, vertrekkend vanuit de gemeente- en provinciegrensoverschrijdende natuurstructuren enenerzijds en de participatie van het militair domein binnen de parkcoalitie anderzijds. Deze samenwerking betreft contributies tot de Nationaal Park Doelstellingen, dewelke dus niet gelimiteerd is tot deze doelstelling 'Uitbreiding natuurkern'.
1.1.1.05
Ontwikkelen van natuur tot een oost-west corridor te Riebos
Ontwikkeling van heide en schrale graslanden op voormalig landbouwgebied. De natuurlijke inrichting zal dienst doen als corridor voor de gladde slang en aansluiten op natuurontwikkeling in EIG-2. In eerste stap worden bodemkwaliteitsanalyses uitgevoerd om maatregelen te bepalen (ter reductie van stikstof en fosfor) die een kwalitatieve natuurontwikkeling in een volgende fase mogelijk maken. In een volgende stap worden de maatregelen uitgevoerd en het overgangsbeheer bepaald en opgestart.
1.1.1.06 Ontwikkelen van natuur tot een noord-zuid corridor te Riebos In deze zone wordt gestreefd naar een open natuurinrichting (noord-zuid georiënteerd), die bestaat uit stukjes open natuur met enkele solitaire bomen. Zo wordt een corridor gecreëerd voor de gladde slang, aansluitend op EIG-1. Door het opheffen van de ontwatering in het brongebied van de Goorloop wordt deze zone en de aansluitende bestaande natuur ecohydrologisch hersteld. Hierdoor wordt een kwaliteitsverbetering bewerkstelligd van de natte heide te Riebos en worden nieuwe natte habitats en leefgebied ontwikkeld. Zo wordt tevens de sponswerking van Riebos hersteld. EIG-2 SI ANB, NP
1.1.1.07 Ontwikkelen van natuur in de vallei van de Klagloop De stad Lommel voert een actief aankoopbeleid in de vallei van de Klagloop ten oosten van De Lommelse Sahara. Enkele percelen werden nog in 2023 aangekocht. De komende jaren worden beplantingsplannen opgemaakt en volgt het inrichten van de gronden aansluitend bij de bestaande natuurkern.
1.1.1.08 Onderzoeken en faciliteren van strategische grondruilen Opmaken van een inventarisdatabank van percelen die locatie- en bestemmingsgewijs interessant en geschikt zijn voor natuurontwikkeling en hierdoor een uitbreiding, inbreiding of versterking betekenen van Nationaal Park Bosland. Samen met partners, eigenaars en betrokken actoren afstemmen of gebruikspercelen in de ruime regio een alternatief kunnen bieden. De actie kan gebruik maken van de instrumentenkoffer die VLM aanbiedt i.k.v. het decreet landinrichting. Een aantal ruilen kunnen in de eerste planperiode plaatsvinden. Het Parkbureau faciliteert inventarisatie en verleent expertise omtrent methodiek grondruilen alsook zogt het voor afstemming met de betrokken eigenaars en beheerders/bewerkers.
1.1.1.09 Oplijnen natuuruitbreiding en -versterking van Nationaal Park Bosland en de Vlaamse natuurherstelplannen Natuurherstelplannen moeten helpen om de achteruitgang van de biodiversiteit stop te zetten en om een nieuwe, positieve opmars van de biodiversiteit te schragen. In het Masterplan van Nationaal Park Bosland behoort de natuuruitbreiding en -versterking eveneens tot de missie en de strategische ambities van het park. Het zal daarom nuttig en vooral effectief zijn om een nauwe samenwerking op te zetten tussen de Vlaamse Overheid en het Parkenbureau om gedetailleerde natuurherstelplannen uit te werken voor de gebieden binnen de contour van Nationaal Park Bosland.
Doelstelling 1.1.2. Verbinden en ontsnipperen
1.1.2.01 Versterken van de verbinding tussen militair domein Kamp van Beverlo en het Pijnven Binnen het in opmaak zijnde Toeristisch RUP Hechtel-Eksel zijn 2 ecologische corridors voorzien tussen het Pijnven en het Kamp van Beverlo. Na afronden van het RUP wordt de inrichting opgestart.
1.1.2.02 Versterken van de verbinding tussen Kattenbos en Waaltjesbos Het betreft het inrichten van de corridor naar het ecoduct over de N71 (zie verder). In een eerste stap wordt een ontwerpen uitvoeringsplan opgemaakt, dat wordt geïntegreerd in het natuurbeheerplan voor Waaltjesbos. Hiervoor wordt een set van prioritaire soorten geselecteerd en de ecologische vereisten voor een functionele verbinding bepaald.
1.1.2.03 Realiseren natuurverbinding tussen Wateringen en Heuvelse Heide - Initiatief 1: Ontwerpen van een functionele natuurverbinding tussen de natuurkernen van de Wateringen en de Heuvelse Heide. In een eerste stap wordt bepaald voor welke natuur deze natuurverbinding moet functioneren, wordt nagegaan of de natuurverbinding ook kan aansluiten bij leefgebiedherstel voor specifieke soorten in het tussengebied en wordt de eigendoms- en beheerstructuur van het tussengebied in kaart gebracht. Zo nodig wordt een aanvullende inventarisatie uitgevoerd van specifieke doelsoorten en eventuele basisnatuurwaarden in het tussengebied. In een volgende stap wordt uitgetekend hoe de natuurverbinding er functioneel en ruimtelijk dient uit te zien. In een laatste fase wordt een uitvoeringsplan opgemaakt in samenspraak met de betrokken partners. Daarbij wordt nagegaan welke instrumenten gecombineerd kunnen worden ten behoeve van structurele realisatie en welke mogelijkheden er zijn voor samenwerking met aanwezige eigenaars en beheerders. De output is: inventaris natuurwaarden en eigenaars- en beheerstructuur tussengebied (2026), ecologisch plan natuurverbinding (2027) en uitvoeringsplan (2028).
- Inititatief 2: Realiseren van een functionele natuurverbinding tussen de natuurkernen van de Wateringen en de Heuvelse Heide. Op basis van het uitvoeringsplan worden de instrumenten opgestart, bestaande uit gerichte aankoopinitiatieven in combinatie met samenwerking met zittende eigenaars en beheerders. De verworven terreinen en eventuele aansluitende eigendommen waarvoor samenwerking werd uitgetekend, worden gefaseerd ingericht, rekening houdend met het uitvoeringsplan. Tegelijk wordt het structureel beheer geregeld met het oog op het duurzaam functioneren van de natuurverbinding.
LO
ANB, NP
X
op technisch en perceelsniveau definieert welke ontsnipperende acties vereist zijn. Verscheidene strategische acties werden reeds uitgevoerd of opgestart. De acties zijn in 2021 grotendeels opgenomen in de uitgebreide lijst van het Vlaams Actieprogramma Ecologische Ontsnippering (VAPEO), waarvan de realisatie van het ecoduct te Lommel (2024) in het eerste vijfjarenprogramma is opgenomen. Het ontsnipperingsplan wordt geactualiseerd, acties geïmplementeerd in de volgende fase van het VAPEO en het Nationaal Park Bosland faciliteert de betrokken stakeholders waar nodig.
Dit ecoduct verbindt de natuur van Kattenbos/Kristalpark en Waaltjesbos en creëert zo een ecologische link tussen grotere natuurgebieden Pijnven en Sahara/Blekerheide. Het ecoduct vormt het sluitstuk van een robuuste natuurverbinding die de voorbije jaren doorheen het bedrijventerrein Kristalpark werd gerealiseerd. Doelsoorten zijn reptielen en vlinders (zoals gladde slang, rugstreeppad, heikikker en heivlinder) maar ook mobiele zoogdieren (zoals wolf, ree, vos, everzwijn en das) worden verwacht. De bouw van het ecoduct kadert binnen het Vlaams Programma voor Ecologische Ontsnippering (VAPEO) en de brug zal in 2024 op het terrein gerealiseerd zijn.
Het ecoduct creëert een ecologische link tussen Grote Hof Het Hobos en omgeving. Het ecoduct vormt de eerste schakel van een robuuste natuurverbinding tussen Grote Hof Het Hobos en de Dommelvallei.
- Fase 1: Haalbaarheids- en localisatiestudie voor bepalen detailinplanting en flankerende geleiding (ecorasters) vanuit omliggende gebieden, opmaak technisch plan en kostenraming (2026-2027) - Fase 2: Realisatietraject bepalen, afgestemd op het complex project Noord-Zuid Limburg en/of mogelijke toekomstige VAPEO-programmatie (2027-2029)
- Fase 3: Vergunningentraject, uitvoering en beheerafspraken
1.1.2.09 Onderzoeken downsizen N715 (Napoleonweg en Eindhovensebaan) De Napoleonweg heeft sinds de intrede van N74 zijn functie als hoofdverbindingsweg verloren. Het gewest en de betrokken gemeenten formuleerden reeds eerder ambities om het doorgaand verkeer op deze weg te verminderen of zelfs weren. In Pelt zorgt een downsizing voor ontsnippering van het Pijnvencomplex. In Hechtel-Eksel heeft dit als doel het vrijwaren en versterken van de bestaande openruimteverbindingen Locht en Hechtel. Er is overigens een belangrijke meerwaarde mogelijk voor recreatief en functioneel fietsverkeer. In eerste instantie worden alle reeds uitgevoerde onderzoeken verzameld en geanalyseerd. Vervolgens wordt voor elk van de deeltracés een toekomstvisie uitgetekend en technisch vertaald in een uitvoeringsplan met fasering, aanduiden van rollen en kostenraming. In deze planperiode wordt gefocust op visie-en planvorming, Implementatie mogelijks in volgende planperiode.
1.1.2.10
Uitwerken implementatieprogramma ontsnippering Naast de lopende of reeds gedefinieerde ontsnipperingsacties gebeurt een strategische selectie van kansrijke en/of prioritaire ontsnipperingsacties met het oog op bijkomende uitvoeringen tijdens deze eerste planperiode. Het gaat daarbij over minder kostelijke acties zoals vb. eekhoornbrug, reptielentunnel, fauna-uitstapplaats, ...
1.1.2.11 Evalueren van de natuurgerichte inrichtingen tijdens het ontginningstraject en bij realisatie van het nabestemmingsplan van de ontginningsplassen te LommelMaatheide De actieve Sibelco-groeves op Maatheide te Lommel hebben nog een reserve voor meer dan 30 jaar. In samenwerking met Sibelco wordt nagegaan of actualisaties van de aanpak bij ontginning en van het eindbestemmingsplan de verbindingsfunctie van deze terreinen kan optimaliseren, zowel tijdens de uitvoering als bij afronding van de ontginningsactiviteiten. De westelijke plas maakt deel uit van het onderzoeksproject rond klimaatplassen. Merk op dat we hier spreken over natuur verbinden alsook over de realisatie van nieuwe natuur op lange termijn.
1.1.2.12 Ecologisch connecteren met natuurgrenspark De Groote Heide Realiseren van een functionele ecologische verbinding tussen De Watering te Lommel en Het Hageven-De Plateaux als brug naar het natuurgrenspark De Groote Heide via Nederlands grondgebied. Plan van aanpak bestaat uit planvorming en realisatie:
- Initiatief 1: planvorming: onderzoek naar geschikte locatie, potentieel structurele samenwerking en gezamenlijke aanpak/project uitwerken - Initiatief 2: geleidelijke realisatie en onderhoud van ecologische corridor.
1.1.2.13 Ecologisch connecteren met natuurgebied De MostKeiheuvel Realiseren van een functionele ecologische verbinding tussen Overmaai (Lommel) en De Most-Keiheuvel (Balen) via de vallei van de Molse Nete. Plan van aanpak: onderzoek naar geschikte locatie en samenwerking, structurele samenwerking opzetten en gezamenlijke aanpak/project uitwerken. In deze planperiode wordt gefocust op visie-en planvorming, Implementatie mogelijks in volgende planperiode.
Strategisch Programma 1.2. Biodiverse topnatuur
Doelstelling 1.2.1. Versterken van de biologische kwaliteit
1.2.1.01 Opmaken van nieuwe natuurbeheerplannen
Op korte termijn wordt een natuurbeheerplan opgesteld voor Waaltjesbos en 't Stort, met een gezamenlijke oppervlakte van 381 ha. Deze gebieden zijn momenteel nog niet onder effectief beheer, i.e. er is nog geen natuurbeheerplan. De invulling van dit natuurbeheerplan wordt sterk gevoed door de ecologische corridorfunctie van Waaltjesbos richting het ecoduct over de N71 en de recreatieve verbinding langsheen het Kanaal Bocholt-Herentals. Voor het kerngebied Pijnven is er een bosbeheerplan dat in 2022 administratief is omgezet naar een natuurbeheerplan. Dit natuurbeheerplan loopt af in 2026 en een nieuw natuurbeheerplan zal voor dit massief gebied (1010 ha) worden opgesteld.
1.2.1.02 Omvormen van bosbeheerplannen naar natuurbeheerplannen Voor het bospatrimonium van de gemeente Hechtel-Eksel en Pelt zijn er bosbeheerplannen. De deelnemende percelen flankeren of zijn ingebed in het centrale Pijnvencomplex. Deze gebieden hebben allemaal een zeer gelijkaardige ecologisch functioneren. Bij de omvorming naar natuurbeheerplannen wordt een integrale visie opgemaakt op de aanwezige natuurwaarden en potenties tot versterking.
1.2.1.03 Opmaken nieuw natuurbeheerplan voor Ford testbaan De testbaan Ford Lommel Proving Ground is een groot privaat domein dat gebruikt wordt voor het testen van voertuigen. Het domein valt onder private exploitatie door Ford Werke Gmbh. Het beslaat een zeer grote oppervlakte (ca. 300 ha) die naast de testbaan zelf bestaat uit een combinatie van bossen, grasland en heidesystemen. Het beheer van de bosecologische systemen is vervat in een Uitgebreid Bosbeheerplan (2012). De site is ecologisch ingebed in en een ecologische verbinding tussen de natuurkernen Kattenbosserheide, Kattenbosserbergen, Hoeverheide, Heide Achter de Steenweg en het domeinbos Pijnven. Het gebied is op deze manier (potentieel) leefgebied voor diverse soorten. Nationaal Park Bosland wil samen met de eigenaar het ecologisch functioneren van deze terreinen verder versterken door de opmaak van een Natuurbeheerplan met een meer integrale visie op alle aanwezige natuurwaarden en de relaties met de aanpalende gebieden.
1.2.1.04 Evalueren van natuurbeheer type 3 en 4 Alle geldende en op korte termijn verwachtte natuurbeheerplannen in Nationaal Park Bosland worden geëvalueerd op vlak van beheertypes 3 en 4. Met inachtname van de groei op termijn van deze beheertypes van 50% naar 75% van de totale oppervlakte van de natuurkernen, worden aanpassingen uitgewerkt en formeel doorgevoerd in de plannen.
1.2.1.05 Uittekenen van implementatieplan Rewilding - proces gestuurde natuur Binnen de natuurkern wordt momenteel op een aantal locaties ruimte gemaakt voor meer procesgestuurde natuur. Daarbij wordt het menselijk ingrijpen gericht afgebouwd en maximaal uitgedoofd (vb. veenherstel door vernatting na abiotisch herstel of stimulatie van natuurlijke bosverjonging in plaats van kunstmatige verjonging). De eigendomssituatie en de statuten van de natuurkern bieden opportuniteiten om diverse pilootprojecten verder uit te bouwen en nieuwe te introduceren. Specifiek met betrekking tot de inzet van grote grazers voerde ANB voor Bosland, in samenwerking met (inter)nationale experten, reeds een haalbaarheidsonderzoek uit. De voorbereiding van de verdere implementatie bestaat uit volgende stappen: - Selectie startlocaties procesgestuurde natuur voor 1 vernattingsproject, 1 bosomvormingsproject, 1 faunabeheerproject, 1 herintroductieproject en 1 begrazingsproject. - Opmaak haalbaarheidsanalyse (juridisch, financieel, ecologisch, maatschappelijk) - Opmaak implementatieplan met aanduiding van de technische vereisen, rollen en kostenraming. Via partnerships en via BosLAB wordt dit proces begeleid en de resultaten ter beschikking gesteld.
in natuurbeheer Binnen Bosland is er een beperkte traditie van inzet van grazers voor natuurbeheer. Nationaal Park Bosland onderzoekt op niveau van het hele park waar het inzetten van grazers voor natuurbeheer doelmatig, haalbaar en wenselijk is. De aanwezigheid van grazers is een toegevoegde waarde voor de biodiversiteit (vb. mestfauna), stimuleert het ontstaan van structuurvariatie, is een waardevolle aanvulling of soms zelfs vervanging voor machinaal beheer en is bovendien attractief voor de bezoekers van het park. Door de opschaling naar het niveau van het Nationaal Park creëren we mogelijkheden voor een duurzame en structurele inzet van een of meerdere kudden grazers. Na de studie wordt de opdracht in de markt gezet.
1.2.1.07 Inventariseren en opwaarderen van vennen, putten, poelen Inventariseren van vennen, putten, poelen en andere waterlichamen in Nationaal Park Bosland en hun ecologische en landschappelijke waarde kwantificeren. Vervolgens kunnen, in samenspraak met de betrokkenen, enkele waterlichamen opgewaardeerd worden (ecologisch, landschappelijk, klimaatrobuust enz.). Op korte termijn (2023-2024) zal de vijver van het voormalig vakantiepark Napoleonstrand worden gesaneerd. De aanwezige infrastructuur (beschoeiing, bestrating en puin) wordt verwijderd en de vijver wordt omgevormd tot een poel. In de omgeving van deze poel worden grachten gedempt en de zone ingericht voor natte heide en broekbos.
1.2.1.08 Inventariseren, opwaarderen en aanleggen van kleine landschapselementen (KLE's)
Opmaak van een digitale inventaris van KLE's in impulsgebieden van Nationaal Park Bosland. Op basis van de KLEinventaris en monitoring met betrokken eigenaars gericht inzetten op juist beheer (VLM beheerovereenkomst), bijkomende aanleg (subsidies VLIF) en sensibilisatie.
NTB, Natuurmonumenten, Groote Heide, Bergeijk
planten, bloemenweides, oeververbetering, ontharding ...). Sensibilisatie van de bezoeker (rond biodiversiteit, Nationaal Park doelstellingen enz.) speelt in deze actie ook een voorname rol.
(i.k.v. zichttbaarheid) aanplant. Met aandacht voor gebruik van inheemse soorten, bestuivers,... - Initiatief 2: de opmaak van een lichtstudie en het begeleiden van bedrijven bij de implementatie van lichtmaatregelen ter bevordering van de biodiversiteit. Minder lichtvervuiling komt een aantal soorten ten goede. Dit is belangrijk gezien de ligging van het industrieterrein naast de ecologische verbinding tussen Kattenbos en Waaltjesbos en de aanloopzone naar het ecoduct over de N71.
1.2.1.12 Informeren over de aanleg van voedselbossen of alternatieve vormen van voedselproductie De functie van voedselbossen is 2-ledig: ondersteuning van de biodiversiteit en versterken van de band tussen mens en natuur. Het Parkbureau maakt een inventaris op van de potentieel geschikte gebieden/percelen voor een voedselbos en/of percelen voor alternatieve voedselproductie in en rond Nationaal Park Bosland. Het Parkbureau neemt ook initiatief tot informeren en stimuleren van de coalitiepartners en eventuele derden rond de realisatie van vb. voedselbossen.
Doelstelling
uitvoeren van valleiherstel in de Grote Nete op
Om de vallei van de Grote Nete op systeem- en landschapsniveau te herstellen, moet in eerste instantie inzicht bekomen worden in het ecohydrologisch functioneren van de vallei, van brongebied tot aan de grens met provincie Antwerpen. Hiertoe zal o.a. het
peilbuizensysteem (VLM) benut worden. Vervolgens zal een inrichtingsstudie/klimaatadaptatieplan/... worden uitgewerkt en een instrumentenanalyse gebeuren om de concrete implementatie uit te tekenen.
Valleiherstel in de Grote Nete zorgt voor realisatie van Natura2000 en PAS-herstel doelstellingen. Daarenboven draagt dit bij tot klimaatadaptatie. Deze actie geeft ook invulling aan de Grote Nete als groenblauwe ader binnen het Beleidsplan Ruimte Limburg (Ruimtepact 2040; fase voorontwerp) met als actie: ruimtelijk planningsproces voor het conserveren van water in het valleigebied (blauwe ader) en verbeteren van de structuur en kwaliteit van de beek en van de aanpalende graslanden en moerassige vegetaties (groene ader).
1.2.2.03 Opmaken van procesplan tot ecohydrologische opwaardering van de vallei van de Balengracht/Kleine Hoofdgracht (Vlindervallei) Samen met partners en betrokken eigenaars een strategie en aanpak opmaken voor dit valleigebied met als doel de verdrogende en eutrofiërende impact op omliggende natuurkernen te beperken. Aanvullend worden de kansen voor habitatherstel en de ontwikkeling van leefgebied voor o.a. gladde slang en heivlinder onderzocht. De vallei van de Balengracht/Kleine Hoofdgracht is een groenblauwe ader binnen het Beleidsplan Ruimte Limburg (Ruimtepact 2040; fase voorontwerp) met actie: ruimtelijk planningsproces voor het ontwikkelen van een goede ecologische toestand van de waterloop (blauwe ader) en van de beekgeleidende graslanden (groene ader).
1.2.2.04 Onderzoeken ecohydrologisch herstel in de vallei van de Molse Nete Om de vallei van de Molse Nete naar functionaliteit op te waarderen, moet in eerste instantie inzicht bekomen worden in het ecohydrologisch functioneren van de vallei, van brongebied tot aan de grens met provincie Antwerpen. Hiertoe wordt een studie opgestart. Gebaseerd op deze resultaten, kan in een volgende fase een inrichtingsstudie/klimaatadaptatieplan/... voor effectief ecohydrologisch herstel worden uitgewerkt.
1.2.2.05 Ondersteunen van het verbeteren van de ecologische kwaliteit van waterlopen De ecologische kwaliteit van oppervlakte- en grondwater in Nationaal Park Bosland moet verbeteren (cf. Europese Kaderrichtlijn Water). Binnen het park zijn diverse stakeholders betrokken bij het verbeteren van de waterkwaliteit en zijn verschillende monitoringsprogramma's reeds actief. Het Nationaal Park Bosland neemt een ondersteunende rol in, waarbij ze haar coalitiepartners en netwerk aanspreekt om gekende problemen (vb. problematiek overstorten, beekruimingen in natuurgebied, vismigratieknelpunten, ontbreken riolering) via een gezamenlijk opgesteld traject op te lossen. Zo is er veel kennis over waterlopen gekend bij diverse partners, en is het via gezamenlijk overleg dat deze vlot ter beschikking komt.
1.2.2.06 Onderzoeken van het potentieel van vloeiweiden De vloeiweiden in Nationaal Park Bosland hebben een sterk cultuurhistorisch en ecologisch belang. En door de captatie, buffering en infiltratie van het water uit het Kanaal Bocholt-Herentals in de vloeiweiden, ligt er ook een hydrologisch potentieel, zoals gesuggereerd in recente droogteplannen. Via analyse van de actueel functionerende vloeiweiden en extrapolatie naar de honderden hectares voormalige vloeiweides worden de potenties en risico's op vlak van ecologie, cultuurhistorie en hydrologie gekwantificieerd. Bij een positieve eindbalans wordt met partners de mogelijkheden tot reactivatie van voormalige vloeiweides onderzocht.
Doelstelling 1.2.3. Bescherming van (zeldzame) soorten
1.2.3.01 Realiseren van nader te bepalen concrete acties uit soortbeschermingsprogramma's
1.2.3.02 Ondersteunen van vleermuizenpopulaties
1.2.3.03
Uitvoeren van acties opgenomen in SBP's binnen Nationaal Park Bosland. De focus ligt op acties die bovenop het generieke natuurbeheer komen i.f.v. deze soorten en/of die een gezamenlijke inspanning van diverse (Bosland)partners vereisen. De projectmatige aanpak van acties rond bijvoorbeeld gladde slang en heivlinder leverden reeds zeer mooie resultaten op voor deze soorten en alle soorten die hiermee zijn geaffilieerd. De projecten zorgden bovendien voor een correct ingebedde landschappelijke inrichting. Nationaal Park Bosland zal het beleid rond de soortenbeschermingsplannen kort opvolgen en opportuniteiten voor het park capteren. Verder wordt voor de betreffende soorten afgetoetst hoe de bestaande natuurbeheerplannen of natuurinrichtingsprojecten kunnen bijdragen tot de bescherming van deze soorten of hoe aanvullende acties kunnen worden ingezet.
Sinds 2022 inventariseert het ANB gerichter vleermuizen in de omgeving van Bosland, in samenwerking met de Vleermuizenwerkgroep van Natuurpunt. Dit heeft in 2023 geleid tot een inrichting van een bunker voor vleermuizen. Binnen het Nationaal Park Bosland wordt dit pilootproject geëvalueerd en een programma opgesteld om een monitoringen inrichtingsplan te bekomen voor andere gebieden in het park, waarbij er een bijzondere aandacht is voor de bunkers die in 2002 door het ANB zijn ingericht.
Ondersteunen van amfibieënpopulaties Een aantal amfibieënsoorten staan onder grote druk, zowel wat betreft de diversiteit als wat betreft de populatiegroottes. Inrichting van geschikt leefgebied en creëren van veilige verbindingen zijn prioritaire ingrepen. Nationaal Park Bosland heeft daarin op Vlaams niveau een belangrijke rol voor SBP knoflookpad.
1.2.3.04 Ondersteunen van weidevogels De achteruitgang van de weidevogels zoals wulp, kievit en grutto in Vlaanderen is alarmerend. Hun populaties zijn met meer dan 70% gedaald; en de afname zet zich nog steeds verder. Het risico bestaat dat sommige soorten verdwijnen uit de regio, vooral te wijten aan het gebrek aan of degradatie van geschikte leefgebieden. Met deze actie wil Nationaal Park Bosland in kaart brengen welke gebieden binnen de contour van het park in aanmerking komen voor omvorming tot weidevogelgebied. In eerste instantie gaan we op zoek naar de zones met het grootste potentieel en vervolgens stellen we hiervoor een uitvoeringsplan op samen met de lokale partners. We hebben hierbij aandacht voor aangepaste waterpeilen, rust en een aangepast beheer van maaien en beweiding, gericht op het ontwikkelen van grasland met veel variatie in structuur, bodemleven, bloemen en kruiden. We werken hiervoor samen met de coödinatoren die werken op het SBP weidevogels vanuit de Vlaamse Overheid. PB ANB, NP, RLLK, NTB
Ondersteunen van nader te bepalen populaties Bosland herbergt diverse unieke soorten (cfr. Big Five en Magnificent Seven) en beschikt dankzij continue monitoring, beheermaatregelen en evaluaties over een onderbouwde kennis van de status en beheer van enkele beleidsrelevante soorten. Nationaal Park Bosland wilt resoluut verder bouwen aan de bescherming en kennisopbouw voor de soorten waarvoor het een grote verantwoordelijkheid draagt. Het park wil deze kennis versterken en delen met andere stakeholders, en wil in haar gebieden blijvend verder werken aan de creatie van geschikt en veilig leefgebied.
PB NPBC, ANB, PL, INBO
1.3.1.04 Faciliteren inzet
1.3.2.01
Hechtel-Eksel, Pelt en Peer) is voorzien in het evalueren van het ruimen van waterlopen en beheren van oeverzones met het oog op verbeterde waterretentie en -infiltratie
beheerafspraken gemaakt.
Zowel drinkwaterproductie als waterbuffering/reserve van de plassen worden onderzocht. De resultaten zullen interessant zijn voor andere waterplassen in het park en hun eigenaars. In tijden
1.3.2. Verhogen van de koolstofopslag
opmaak
nieuwe beheerplannen. Vanuit het Parkbureau wordt kennisoverdracht naar private boseigenaars georganiseerd en de opmaak van private klimaatadaptatieplannen gefaciliteerd in samenwerking met de bosgroep.
1.3.3.01 Ontwikkelen van koelte-oases Steeds vaker zijn inwoners en bezoekers opzoek naar plaatsen van verkoeling, in de natuur en in de stedelijke omgeving. Nationaal Park Bosland zet in op het realiseren of optimaliseren van verkoelende plaatsen en stimuleert het gebruik ervan. Daar waar groenblauwe aders voorkomen tussen natuurkernen en dorpskernen, kunnen zich opportuniteiten voordoen tot verkoeling en verbinding. Hiertoe worden in samenwerking met de coalitiepartners visies of plannen opgemaakt. Deze actie bevat ook sensibilisatie rond hittestress en vb. vergroeningstips voor de eigen tuin of de stadskern. Door dit vanuit het Nationaal Park te stimuleren zorgen we ook voor meer herkenbaarheid van en verbreden we het bereik van het Nationaal Park in een verstedelijkte omgeving.
1.3.3.02 Ondersteunen van landbouwers in hun zoektocht naar meer klimaatbestendigheid in hun teelten Het Parkbureau speelt een centrale rol in het informeren over instrumenten en middelen en/of doorverwijzen van landbouwers in en rond Nationaal Park Bosland bij het streven naar meer klimaatbestendige landbouwactiviteiten (vb. verhoging van de koolstofopslag, de waterretentie of verbeteren van de waterhuishouding in het algemeen). De Great Farmers Coalition kan hierbij een belangrijke rol spelen.
In de 'mobiliteitsvisie Nationaal Park Bosland' tekenen wij op basis van bestaande mobiliteitsplannen samen met alle betrokken partners een toekomstvisie uit voor alle vervoersmodi binnen de regio waar het park gesitueerd is. Onder meer de treinstations, bushaltes, mobipunten, Spartacus opstapplaatsen, fietspaden, fietssnelwegen, … zullen toekomstgericht een belangrijkere rol spelen bij ontvangst en verplaatsingen van bezoekers. Voorts maken we werk van een slimme connectie tussen alle strategische (onthaal)locaties in Nationaal Park Bosland: duurzame verplaatsingen in het gebied zijn daarin een belangrijk uitgangspunt. Binnen de nieuwe mobiliteitsvisie wordt dus onderzocht op welke manier het mobiliteitsbeleid verbeterd kan worden, welke initiatieven op korte termijn genomen kunnen worden door de parkcoalitie en waar bijkomende samenwerking moet worden aangegaan. Een belangrijk aandachtspunt in het Nationaal Park is de beperkte connectie tussen het noorden en zuiden, die minstens versterkt moet worden.
Optimaliseren van openbaar vervoer in functie van duurzame verplaatsingen De mogelijkheden tot reizen of verplaatsen via openbaar vervoer (trein, bus) kunnen zowel op niveau van de provincie als in de regio Noord-Limburg sterk verbeterd worden. De mobiliteitsvisie van Nationaal Park Bosland zal o.a. aanduiden waar verbeteringen mogelijk zijn (vb. bestaande stations, Spartacus opstapplaatsen, ...). Met de betrokken instanties en partners zal bekeken worden op welke manieren verbeteringen gerealiseerd kunnen worden.
Vandaag zijn bijvoorbeeld de aanwezige treinstations nog niet ingericht als onthaalzone. De stations gelegen in Lommel, Neerpelt en Overpelt zijn dus niet of weinig geconnecteerd met Nationaal Park Bosland en de omgevingen ervan zijn weinig belevingsvol. Een betere connectiviteit vanaf de stations is dus essentieel voor een goede toeristisch-recreatief onthaalbeleid en is een belangrijk onderdeel van een toekomstgericht en duurzaam mobiliteitsbeleid in het Nationaal Park.
We beogen in deze actie ook duurzame verbindingen via smart mobility en duurzame vervoersmiddelen die geënt zijn op de routestructuren en belangrijke POI's of onthaalzones in het gebied.
2.1.1.03 Connecteren en inrichten van bestaande Hoppinpunten in functie van bezoekersonthaal Regionale en lokale Hoppinpunten bundelen vandaag verschillende vervoersoplossingen in Vlaanderen en helpen reizigers zich zo efficiënt mogelijk te verplaatsen naar hun bestemming. Een analyse van de bestaande trein/busroutes- en haltes binnen, maar ook in de directe omgeving van het Nationaal Park, dringt zich op met als focus het connecteren van Hoppinpunten met toeristische routes, POI's en andere onthaalzones van het Nationaal Park Bosland in, maar ook rond de omliggende gemeenten en steden. Deze actie gebeurt in nauwe samenwerking met het Vlaams mobiliteitsplan en via overleg met De Lijn en NMBS.
2.1.1.04 Opzetten van bagagetransportsystemen in samenwerking met toeristische ondernemers en Gastheren Het stimuleren van duurzame verplaatsingen naar en binnen Nationaal Park Bosland zorgt ervoor dat gasten met veel bagage (koffers, kinderwagens, ...) geconfronteerd worden met een extra uitdaging. Bagagetransport van/naar stations, mobipunten of onthaalzones wordt op deze manier integraal onderdeel van de user journey: gasten kunnen een extra service boeken, toeristische ondernemers en Gastheren ontwikkelen een bijkomend verdienmodel. Het hier voorziene budget is in functie van communicatie en promotie.
2.1.1.05 Onderzoeken van een ontsluiting via kanaal BocholtHerentals met inbegrip van waterbeleving Duurzaam verplaatsen naar en in Nationaal Park Bosland gebeurt straks niet enkel via het openbaar vervoer. De aanwezigheid van het west-oost geöriënteerde kanaal Bocholt-Herentals schept extra mogelijkheden. Er wordt bijvoorbeeld onderzocht hoe de verschillende havens en aanmeerplaatsen een belangrijke rol kunnen krijgen in bezoekersonthaal. Er wordt verder onderzocht hoe een watertaxi kan pendelen tussen de belangrijkste havens op het kanaal. Deze taxi zorgt niet enkel voor een functionele invulling maar ook voor extra waterbeleving.
Het toekomstige onthaalmanagementplan is o.a. sterk gelinkt aan de organisatiestrategie, communicatiestrategie, toeristische visie, mobiliteitsplan, zoneringsbeleid in functie van natuur en het beeldkwaliteitplan. Het bevat alle elementen die nodig zijn om kwalitatief onthaal te organiseren in Nationaal Park Bosland en dit op een doelmatige en beheerbare manier in te richten op niveau van het park.
Het gebied beschikt nu al over een ruim spectrum van onthaalzones: Nationaal Park Bosland start hier niet met een wit blad. Een groot netwerk van toeristische ondernemers waaronder tal van grote vakantiedomeinen biedt unieke kansen voor bezoekersonthaal. Via het onthaalmanagementplan wordt hier reliëf en focus in gebracht.
Het Masterplan 2024-2048 omvat alvast een onthaalconcept dat als basis kan dienen om het bestaande en toekomstige aanbod van onthaalzones een logische indeling te geven. De opmaak en implementatie van een up-to-date onthaalmanagementplan zorgen ervoor dat bezoekers ook in de toekomst kwalitatief en gastvrij onthaald zullen worden in het gebied.
Grote Hof' in gemeente Pelt Het toekomstige onthaalmanagementplan geeft een overzicht van alle onthaalzones. Binnen dit kader schuift gemeente Pelt en Natuurinvest (eigenaar) De Grote Hof naar voren als hoofdonthaalzone in Pelt. In deze actie worden alle elementen voorzien die leiden tot de ontwikkeling van deze hoofdonthaalzone.
- Initiatief 1: Het uittekenen van een geactualiseerd plan van aanpak op basis van de uitgevoerde voorstudies en reeds beschikbare marktverkenningen. - Initiatief 2: Gefaseerde implementatie (uit te werken o.b.v. stap 1)
2.1.2.03 Ontwikkelen onthaalzone 'Soeverein Sahara - House of
Het toekomstige onthaalmanagementplan geeft een overzicht van alle onthaalzones. Binnen dit kader schuift stad Lommel de zone rond 'Soeverein - Sahara House of Nature' naar voren als hoofdonthaalzone in Lommel. In deze actie worden alle elementen voorzien die leiden tot de ontwikkeling van deze hoofdonthaalzone. - Initiatief 1: Op korte termijn realiseren van de landmark | kunstinstallatie 'House of Nature' op deze site - Initiatief 2: Analyse van het vervolgtraject rekening houdend met de uitgevoerde voorstudies en vb. de mogelijkheden die geïdentificeerd worden rond connecties met het kanaal Bocholt-Herentals.
Nature Science Center' Het toekomstige onthaalmanagementplan geeft een overzicht van alle onthaalzones. Binnen dit kader schuift de gemeente Hechtel-Eksel en ANB de zone rond Pijnven naar voren als hoofdonthaalzone in Hechtel-Eksel. Met de vergaderlocatie The Treehouse, een avontuurlijke kinderwandeling, de topattractie Fietsen door de Bomen en het Bosmuseum met atelier liggen hier vandaag al unieke belevenissen. In deze actie worden alle elementen voorzien die leiden tot de verdere ontwikkeling als hoofdonthaalzone.
- Initiatief 1: Het uittekenen van een geactualiseerd plan van aanpak op basis van o.a. toeristisch RUP Hechtel-Eksel dat momenteel in opmaak is. - Initiatief 2: Een inrichtingsplan ontwikkelen met integratie van de reeds aanwezige recreatieve infrastructuur, toevoeging van nieuwe high-level recreatie (vb. Slapen in de Bomen), facilitatie en vulgarisatie van het lopende wetenschappelijk onderzoek ter plaatse (vb. Forbio site, Boslab-onderzoek, Twittering Trees), de samenwerkingsmogelijkheden met het aangrenzende vakantiedomein De Lage Kempen, ...
2.1.2.05 Ontwikkelen relevante onthaalzones (types L, M, S conform onthaalconcept)
2.1.2.06 Onderzoeken van een overkoepelend belevings- en bezoekerscentrum
Het toekomstige onthaalmanagementplan geeft een overzicht van alle onthaalzones. Er zullen naar alle waarschijnlijkheid bijkomende onthaalzones ontwikkeld worden of bestaande geüpdated (vb. conform onthaalconcept types L, M, S).
Eén prominent voorbeeld is de ontwikkeling van een secundair onthaal voor het gebied In den Brand.
Het toekomstige onthaalmanagementplan geeft een overzicht van alle onthaalzones. Binnen dit kader zal ook onderzocht worden of een bijkomend belevings- en bezoekerscentrum tot de mogelijkheden behoort. Daarbij wordt nagegaan of dit complementair en aanvullend kan zijn aan het bestaand en gepland aanbod en gericht kan inspelen op behoeften van bezoekers en/of nieuwe productontwikkeling in het park.
2.1.2.07 Implementeren van een marketingtechnologie platform voor bezoekersmanagement Intelligent bezoekersmanagement is een belangrijk aandachtspunt binnen de duurzame ontwikkeling van bestemming Nationaal Park Bosland. De behoefte om bezoekersstromen te beïnvloeden is groot en actueler dan ooit. We beogen met deze actie maximaal data te verzamelen en te benutten om de kwaliteit en organisatie op te schalen. Er zal hiervoor gezocht worden naar een combinatie van databronnen, mechanismen en software leveranciers.
2.1.2.08 Onderzoeken opschalen autodeelsystemen Elke gemeente zet in meerdere of mindere mate in op autodelen.
Op deze manier kan een uitgebreidere vloot en
(zowel klanten als autodeelpunten) gerealiseerd worden wat schaalvoordelen oplevert en een groter gebruiksgemak.
2.1.2.09 Optimaliseren van de signalisatie Het Nationaal Park Bosland is een groot gebied met tal van belangrijke locaties en belevingen voor bezoekers en gasten. Deze actie geeft de nodige aandacht aan informatieverstrekking en signalisatie conform mobiliteitsplan, onthaalmanagementplan, toeristische visie, zoneringsbeleid, beeldkwaliteitplan en lokale plannen. Het heeft effect op locaties binnen de natuurkern, maar ook erbuiten, onder meer op: bewegwijzering naar locaties, bewegwijzering routestructuren, bebording, mobiliteit, bezoekersonthaal, ... Samen met de coalitiepartnes worden prioritaire punten bepaald om in de eerste planperiode aan te pakken.
2.1.2.10
Vervolledigen van ontbrekende en actualiseren van bestaande toegankelijkheidsplannen Gebaseerd op een actuele inventarisering van verstoringsgevoelige soorten in Nationaal Park Bosland, worden incoherenties in toegankelijkheidsplannen van bestaande en nieuwe natuurbeheerplannen weggewerkt. Ook het invoeren (en communiceren) van tijdelijke rustzones kunnen onderdeel zijn van deze actie.
2.1.2.11 Onderzoeken of de huisvesting van het Parkbureau gekoppeld kan worden aan een onthaalzone Het Parkbureau van het Nationaal Park Bosland wordt in de opstartfase voor onbepaalde duur gehuisvest in het Regiokantoor van het Agentschap Natuur en Bos te Eksel (Heuvelstraat 5). Om een meer zichtbare locatie te krijgen binnen het Park die ook als aanspreekpunt fungeert, zal er met de partners gezocht worden naar een nieuwe locatie. Een concrete piste waarbij het Parkbureau aan de onthaalzone 'Soeverein - Sahara House of Nature' wordt gekoppeld, wordt in samenspraak met de stad Lommel verkend en een haalbaarheidsstudie wordt opgestart.
Doelstelling 2.1.3. Kwalitatief en
In deze actie wordt een analyse gemaakt van het huidige aanbod van toeristische routestructuren en wordt onderzocht hoe dit toekomstgericht verder geoptimaliseerd kan worden. Bekende aandachtspunten zijn: - een bijkomend aanbod voor speciale doelgroepen zoals mindervaliden ontwikkelen - bijkomend investeren in infrastructuur i.h.k.v. toegankelijkheid van de gebieden (vb. heropwaarderen van plankenpaden, bijkomende toegankelijke banken, aangepaste toiletten, info voor slechtzienden, ...) - het verder connecteren van landmarks, POI's en horeca aan routestructuren - het verder aansluiten met omliggende, bestaande of toekomstige toeristische initiatieven (vb. fietspad BoslandLeopoldsburg-Kerkhoven, Nationaal Park Trail - lange afstandswandeling) - nieuwe projecten, themaroutes (vb. thematische fietsroute), ... .
trage wegen Deze actie omvat in de eerste plaats het in kaart brengen van alle trage wegen in Nationaal Park Bosland o.b.v. inventarisaties bij de coalitiepartners. Deze wegen kunnen toekomstgericht een verbindende rol krijgen tussen de verschillende natuurkernen onderling en tussen natuur-, stads- en/of dorpskernen, in samenspraak met de lokale besturen. Naast inventarisatie wordt een visie rond trage wegen ontwikkeld waarin het herwaarderen van dit landschappelijk en historisch erfgoed een plek krijgt. Daarbij wordt onder meer gedacht aan het opzetten van een publiekswerking, informatieverspreiding, nieuwe functies voor trage wegen, ...
2.1.3.03 Ontwikkelen lange afstandswandeling voor de optimalisatie van het wandelaanbod In het aanbod van het huidige Bosland ontbreekt op dit moment nog een lange afstandswandeling (wildernis Trail of Nationaal Park Trail). Om een dergelijke wandeling op de kaart te krijgen, is momenteel al heel wat voorbereidend werk verricht in Bosland. De wandeling wordt geschat tussen de 80-150 km te zijn en wordt ontwikkeld met een directe link naar de belangrijkste POI's, overnachtingslocaties, toeristische ondernemers, ...
2.1.3.04 Ontwikkelen wandeldriedaagse voor de optimalisatie van het wandelaanbod Om de nieuwe lange afstandswandeling in de kijker te zetten, wordt minstens één wandeldriedaagse georganiseerd. Hierbij zal de werking van het Nationaal Park Bosland en toeristische ondernemers maximaal ingezet worden.
2.1.3.05
Ontwikkelen van bijkomend en optimaliseren van bestaand fietsaanbod Om het fietsaanbod verder te optimaliseren kunnen diverse initiatieven geïnitieerd worden. We denken o.a. aan nieuwe fietsverbindingen (vb. vanaf onthaalzones en/of Hoppinpunten), het ontsluiten via fietssnelwegen en -verbindingen (maximaal aansluiting zoeken bij bestaande projecten), het onderzoeken van mogelijkheden om fietsverhuur te implementeren bij de belangrijkste onthaallocaties, het onderzoeken van de mogelijkheid om het aanbod van fietsdeelsystemen uit te breiden, ...
2.1.3.06 Ontwikkelen van bijkomende belevingsroutes en elementen voor de optimalisatie van het ruiteraanbod Onder deze actie verstaan we het verder optimaliseren van het bestaande Provinciale ruiternetwerk in Nationaal Park Bosland met eventueel bijkomende belevingsroutes en in het bijzonder nieuwe toegevoegde belevingselementen voor ruiters of menners.
Strategisch Programma 2.2. Erfgoed als verdiepende ervaring
Doelstelling 2.2.1. Inventariseren en waarderen van erfgoed
AOE De Intergemeentelijke Onroerenderfgoeddienst (IOED) pakt de opmaak van de inventaris op. Dit betreft het bouwkundig, landschappelijk en archeologisch erfgoed. Nationaal Park Bosland gaat de samenwerking aan met wetenschappelijk onderzoekers (o.a. KUL Centrum voor Agrarische Geschiedenis en Centrum voor Landschapsarcheologie). Naburige verenigingen en heemkundige kringen worden bevraagd en samenwerkingen worden aangegaan om bijkomende erfgoedkennis te verwerven en in de werking te benutten. Dit is een reguliere taak van de IOED-medewerkers Bosland maar uit deze taak vloeien een aantal specifieke acties i.h.k.v. dit Operationeel Plan (zie verder).
2.2.1.02 Uitbouwen van Archeohuis De Kolonie als onroerenderfgoeddepot De inrichting en het beheer van de Hoeve Corens in de Kolonie als een archeologisch onroerenderfgoeddepot voor Nationaal Park Bosland en mits het zeer belangrijke archeologische ensembles zijn - voor Noord-Limburg. Archeologisch onderzoek in Nationaal Park Bosland zal van hieruit gecoördineerd worden. De IOED houdt het overzicht, wordt geïnformeerd en draagt via de communicatiekanalen van het park bij aan de communicatie.
Doelstelling 2.2.2. Selecteren en met zorg ontwikkelen van erfgoed
2.2.2.01 Opmaak van een erfgoedbeheervisie en -plan Nationaal Park Bosland maakt een overkoepelende, richtinggevende visie op rond erfgoed in en rond het park. Er ligt een duidelijke focus op het centrale thema ‘leven van land en natuur’ en het beschermen en behouden van huidige erfgoedkwaliteiten. Het aanwezige erfgoed ligt verspreid over de regio (en bij uitbreiding over de provincie Limburg). Dit zorgt voor een gefragmenteerd geheel aan elementen, terwijl dit erfgoed wel vaak een gemeenschappelijke geschiedenis kent. Deze fragmentering kan gedeeltelijk weggewerkt worden door op het niveau van Nationaal Park Bosland de verschillende thema's (zie verder) aan elkaar te koppelen. Deze visie moet vertrekken vanuit de inventaris en moet rekening houden met de algemene beeldkwaliteit. Ze geeft het overzicht en vormt de basis voor verdere acties rond erfgoed.
2.2.2.02 Inzetten op kleinschalige projecten om immaterieel erfgoed te ontginnen en te valoriseren. Er wordt ingezet op specifieke, kleinschalige projecten in de omliggende buurten om immaterieel erfgoed (verhalen, tradities en gebruiken) gerelateerd aan onroerend erfgoed te ontginnen en zichtbaar te maken. Dit kan eveneens de gemeenschapsvorming in en de binding met het gebied versterken. Verhalen in en rond Nationaal Park Bosland inspireren bij verdere erfgoedontwikkeling of productontwikkeling.
2.2.2.03 Herstellen en renoveren van bouwkundig erfgoed Om een duidelijke vertolker te worden van de maatschappelijke ontwikkeling, wordt bouwkundig erfgoed gericht hersteld en/of gerenoveerd. Voorbeelden van bouwkundig erfgoed: water- en windmolens, stokerijen, teutenhuizen, hoeves, begraafplaatsen,... Het Parkbureau schrijft de dossiers voor de gemeentebesturen en faciliteert. Het Parkbureau is ook verantwoordelijk voor de communicatie/coördinatie en advies rond dit Nationaal Park Bosland erfgoed, steeds in overleg met de betrokken gemeenten en eigenaars.
- Voorbeeld 1: Ontwikkeling van Het Hobos: ontwikkeling van de gebouwensite met sociale invulling en respect voor de 'historische' omgeving - Voorbeeld 2: Beheerplan van de Grote Hoef - Voorbeeld 3: Windmolens in Nationaal Park Bosland
2.2.2.04 Digitaal ontsluiten van erfgoed De uitbreiding van het reeds bestaande pakket van digitaal ontsloten erfgoed. Bestaande erfgoedwandelingen zijn: Marktplein, brug 9 en brug 12 in Lommel. Uitbreiding kan met o.a. wandelingen in Kattenbos, Werkplaatsen, Kolonie, Sahara, Stevensvennen-Blauwe Kei en Kerkhoven. Bijkomend is er interesse voor een erfgoedwandeling in de vloeiweiden van De Watering. Binnen ieder thema wordt hieraan de nodige aandacht besteed.
Doelstelling 2.2.3. Innovatief en publieksgericht ontsluiten en onderhouden van erfgoed
2.2.3.01 Faciliteren van de ontwikkeling en implementatie van landschapsbeheerplannen waar natuur en erfgoed samenkomen Het Parkbureau inventariseert waar landschapsbeheerplannen een meerwaarde kunnen zijn en brengt de betrokken partijen samen voor de ontwikkeling en uitvoering van duurzaam landschapsbeheer.
2.2.3.02 Organiseren van publieksgerichte activiteiten en projecten Organisatie van jaarlijkse evementen (startfase) -Jaarlijkse organisatie van Erfgoeddag (roerend en immaterieel erfgoed) -Jaarlijkse organisatie van Archeologiedagen (archeologisch erfgoed) -Jaarlijkse organisatie van Open Monumentendag (bouwkundig en landschappelijk erfgoed) -Open kerkendagen -Jong redt oud-projecten
2.2.3.03 Themawerking: Strijdtoneel In Limburg worden erfgoedsites die verwijzen naar WOII niet altijd herkend of geduid. Via een gezamelijke strategie en visie worden kleinere en grotere sites ontsloten, opgewaardeerd en geduid. Ook Nationaal Park Bosland sluit aan bij deze acties met haar WOII erfgoed.
- Initiatief 1: Verwezenlijking fietsroute Leopoldsburg (Liberation Garden) – Hechtel-Eksel (geheim kerkhof). Dit initiatief kan verder opengetrokken worden naar andere militaire sites.
- Initiatief 2: Raakpunten identificeren en branding/stijlen afstemmen tussen lopende initiatieven rond WOII
- Initiatief 3: Studie en prioritering van andere en aansluitende routes doorheen Nationaal Park Bosland
- Initiatief 4: Graffiti in thema op de bruggen van Lommel – mogelijk via wedstrijdformule
2.2.3.04
Themawerking: Leven van land > Van woeste Kempen naar noeste Kempen (1840-1914)
Na de onafhankelijkheid van België ‘ontdekte’ de overheid de ‘woeste’ Kempen: een agrarisch gebied met uitgestrekte heidevlakten zonder veel economische betekenis. Dat moest veranderen en in 1847 werd er een wet uitgeschreven met betrekking tot het in cultuur brengen van de Kempen. Het landschap dat vanaf dan werd geschapen, is nu nog steeds zichtbaar en beleefbaar in de vorm van dennenbossen, wateringen, boerderijen, molens, woonwijken...
Initiatief: Uitwerken van thematische wandelingen en fietstochten met audioguides zoals bvb. izi travel.
Themawerking: Leven van land > Van bos naar boerenlandschap (1ste millenium v. Chr.)
Archeologisch onderzoek uit het laatste decennium bracht sporen van ijzertijdbewoning (zoals huisplattegronden, waterkuilen en aardewerkscherven) aan het licht op heel wat plaatsen in Bosland. Zo tekende zich langzaamaan een volledig landschap af met boerderijen, akkers en grafvelden. Dat al deze elementen in een dergelijke hoeveelheid en in een onderlinge samenhang aanwezig zijn, is vrij uniek in Vlaanderen. Deze actie is gericht op het verder onderzoeken en uitwerken van het thema ‘Celtic fields’ oftewel raatakkers.
- Initiatief 1: Beleving van dit landschap (bewoning, begrafeniscultuur, akkerbouw) in een bezoekerscentrum door middel van virtual reality: een tijdreis naar Bosland 2.500 jaar geleden.
- Initiatief 2: Verderzetting, uitbreiding en verdieping van het project ‘Verhalen uit de bodem. Lokale ambassadeurs verbinden met erfgoedsites’, een initiatief van de IOED Lage Kempen https://www.rllk.be/verhalen-uit-de-bodem
- Initiatief 3: Wandelingen rond deze grafvelden met aandacht voor de bijzondere locatie van deze grafvelden in het landschap (op de grens van nat en droog). Dit gekoppeld aan een goed beheer en onderhoud van de grafvelden, liefst met tijdseigen vegetatie.
- Initiatief 4: Een ‘Open Archeologiedag’ indien in de toekomst ergens in Nationaal Park Bosland een ijzertijdopgraving plaatsvindt.
- Initiatief 5: Ondersteuning van de verderzetting van het wetenschappelijk onderzoek van de Celtic Fields op basis van volgende onderzoekstopics: de ruimtelijke uitgestrektheid van het Celtic Field-systeem, de duurzaamheid ervan, de impact ervan op de latere bodemvorming en bodemdegradatie, veldwerkstudies naar de datering en samenstelling van wallen en fossiele akkerlagen, paleo-ecologisch onderzoek naar teelten en bemestingspraktijken.
rekening
met de draagkracht van de natuurgebieden, de samenwerking, impact, synergiën, USP en doelgroepen. De visie is bovendien sterk gelinkt aan het onthaalmanagementplan en toont linken met duurzaamheid en mobiliteit, de verschillende vormen van beleving, toegankelijkheid voor iedereen, de netwerken en rollen van verschillende actoren, ... De visie wordt ook getoetst aan de geldende gemeentelijke, provinciale en Vlaamse beleidsplannen. Trendrapporten en andere relevante publicaties worden tevens geanalyseerd.
Bosland staat vandaag al sterk op de kaart als toeristische en kindvriendelijke trekpleister: het Nationaal Park zet daarom verder in op haar troeven als landmark-bestemming, door haar wildernis, natuur en landschappen uit te spelen, maar eveneens door bijkomende, kleine ingrepen te voorzien die de identiteit van het Nationaal Park in de verf kunnen zetten. Nationaal Park Bosland zet verder in op de branding van de natuur en landschappen en vermijdt overprogrammering. De natuur moet voldoende voor zichzelf kunnen blijven spreken. Het park positioneert hierin de bestaande landmarks (Reus van de Sahara, Fietsen door de Bomen) en vermijdt het ontwikkelen van grote en kunstmatige elementen in intacte natuur- en landschapsgehelen binnen het Nationaal Park.
- Toeristisch ondernemerschap en productonwikkeling: Het is binnen de toeristische visie wenselijk om de samenwerking met toeristische ondernemers naar een hoger niveau te tillen waarbij de USP centraal blijft. Daartoe doorlopen we samen met de ondernemers een analysetraject, verkennen we alle mogelijkheden en maken we een prioritering en uitvoeringsprogramma op van concrete acties. Nationaal Park Bosland wil blijven inspelen op de behoeftes van inwoners en bezoekers steeds in harmonie met de draagkracht van het gebied. Voorbeelden van mogelijke nieuwe product markt combinaties zijn: gidsenwerking, ontwikkeling van paalkampeerplaatsen, ontwikkeling van extra natuurlijke speellandschappen, een Boslandpad (lange afstandsfietsroute tussen POI’s en onthaalzones), dagprogramma’s, arrangementen, Boslandproducten, thematische routes, netwerk-en inspiratie momenten voor Gastheren en -vrouwen … Er wordt bovendien ingezet op onderscheidende productontwikkeling voor kinderen, jongeren en jeugd (jeugdverblijven, future forest science centre, natuureducatie…). Op basis van het plan kunnen in een tweede fase de nodige ontwikkelingen uitgerold worden.
2.3.1.02 Opmaak curatorprogramma Met een groep van curatoren gaan we aan de slag om Nationaal Park Bosland verder te ontwikkelen, te versterken en te vermarkten. Toerisme-experten uit de diverse gemeenten vormen samen de kern van deze curatorengroep en staan aan het roer voor de uitvoering aan de Bosland toeristisch-recreatieve visie. We geven ruimte aan creatief talent (jong en ouder) uit onze gemeenten om samen na te denken over marketing en productontwikkeling. We geven eveneens ruimte aan wetenschappers om hierin een rol te spelen.
2.3.1.03 Opmaak
2.3.1.04 Faciliteren of organiseren van markten voor lokale producten en korte keten verkoop
2.3.1.05 Implementeren van het beeldkwaliteitplan: essentiële elementen toevoegen op diverse onthaallocaties, POI's en relevante locaties in het gebied
Permanent aandacht schenken aan een herkenbaar en eenduidig Nationaal Park Bosland is een belangrijk uitgangspunt. Voortwerkend op de nieuwe toeristische visie en planning vormt de opmaak van een beeldkwaliteitplan voor Bosland Nationaal Park een centraal hulpmiddel in eenduidige communicatie en herkenning van het gebied naar inwoners en (inter)nationale gasten. Er wordt hiervoor gestart op basis van een analyse van de bestaande elementen en locaties, de geïdentificeerde noden van de partners en de gewenste nieuwe situatie voor het geheel. Het beeldkwaliteitplan is sterk verbonden aan de toeristische visie en communicatiestrategie van Nationaal Park Bosland. Er wordt gewerkt rond een veelheid van elementen, gebieden, plannen en vormen; welke de basis vormen voor de implementatie van het beeldkwaliteitplan op terrein.
Bosland heeft vandaag reeds een sterke visibiliteit met herkenbare vormen en elementen in en rond het natuurlandschap.
De focus binnen deze actie ligt dan ook op een analyse van het bestaande verhaal met eventueel nieuwe gebieden en extra locaties enerzijds en een afstemming op de aanpak die vanuit het Vlaams stelsel van Nationale Parken wordt ontwikkeld anderzijds.
De grote hoeveelheid (toeristische en/of agrarische) ondernemers in Nationaal Park Bosland produceren op jaarbasis tal van relevante en smakelijke lokale producten. Om korte keten verkoop te stimuleren en daarnaast lokaal geproduceerde producten of ambachten in de verf te zetten, wordt een werking rond streekproductenmarkt geïnitieerd. Dit kan in principe meermaals op jaarbasis, al of niet te combineren met een permanent en/of online aanbod. Hiervoor zullen zoveel mogelijk plaatselijke ondernemers (landbouwer, tuinder, bakker, stokerij, kunstenaar…) betrokken worden (via o.a. bondgenootschap+).
Op basis van het nieuwe Nationaal Park Bosland beeldkwaliteitplan zal door de coalitiepartners beslist worden om conform o.a. het onthaalmanagementplan en de toeristische visie de nodige elementen in het gebied toe te voegen of te vervangen.
2.3.1.06 Implementeren toeristische visie: Stimuleren van ontwikkeling van nieuwe producten, arrangementen en lokale producten Het 'Merkenbeleid Bosland' biedt vandaag mogelijkheden voor organisatoren, ondernemers en creatievelingen om producten, evenementen en arrangementen te ontwikkelen. Dit gebeurt anno 2023 al met succes. Nationaal Park Bosland wil de focus op samenwerking met stakeholders om nieuwe DNA-based producten en arrangementen als aanvulling op bestaande producten verder versterken. Belangrijk hierin is om alle mogelijkheden te analyseren en op z'n minst ook een Nationaal Park Bosland wensenlijst te bekomen. Naast naamgebruik kan bijvoorbeeld ook nagedacht worden over kwaliteitslabels die verstrekt kunnen worden aan een specifieke poule van producten. Er gaat ook veel aandacht naar het vermarkten van het bestaande en nieuwe aanbod.
Er werden in Bosland de voorbije jaren verschillende kwalitatieve DNA-gebaseerde infrastructuurelementen ontwikkeld (vb. de 'Gladde speelslang', de 'Reuzen speeleikel', diverse land-art constructies, de Reus van Bosland, ...). Deze elementen hebben een gekende aantrekkingskracht, zijn vaak beeldbepalend voor het gebied en bijgevolg erg wenselijk om te behouden in Nationaal Park Bosland. Het is dus belangrijk de verschillende bestaande elementen te bestendigen voor de toekomst.
Er zal verder onderzocht worden hoe de verschillende bestaande infrastructuurelementen geïntegreerd kunnen worden in een nieuw toeristisch concept.
Doelstelling 2.3.2. Beleven van natuur en landschap - ecologisch verantwoord, kwalitatief en doelgroepgericht
2.3.2.01 Optimaliseren van watergebonden recreatie Er zijn heel wat waterwegen en waterplassen in Nationaal Park Bosland aanwezig. Het aanbod rond waterbeleving kan uitgebreid/geoptimaliseerd worden, gebaseerd op concrete vragen die zich stellen en opportuniteiten die zich voordoen. We onderzoeken de mogelijkheid (en vraag) naar diverse vormen van waterrecreatie op bepaalde waterplassen maar ook op het kanaal Bocholt-Herentals.
2.3.2.02 Inrichten van natuurlijke back-to-basics overnachtingsplaatsen in of bij de natuur Het gebied heeft vandaag een enorm aanbod aan overnachtingsmogelijkheden voor diverse doelgroepen, echter ontbreken vandaag nog vormen van basic overnachtingsmogelijkheden. Er zal onderzocht worden op welke plaatsen het mogelijk wordt om dergelijk logement te voorzien en te ontwikkelen. Centraal hierbinnen staat locatiekeuze: maximaal rekening houdend met afgesproken principes rond zonering en draagkracht, verbonden aan relevante routestructuren, eventueel in de buurt van horeca, locaties met voldoende rust maar ook de nodige sociale controle, ... Er zullen bijvoorbeeld mogelijkheden onderzocht worden rond paalkamperen, slapen in of tussen de bomen, logies bij boerderijen, ...
2.3.2.03 Ontwikkelen van bijkomende drempelvrije routeinfrastructuur Deze actie heeft tot doel om extra drempelvrije infrastructuur zoals rolstoelpaden en/of buggypaden in te richten in het gebied en daarnaast het aanbieden van hulpmiddelen zoals offroad rolstoelen, tandems en fietsen met comfortabele aanhangkarren te versterken. Er wordt ook gedacht aan laag-prikkelende wandelroutes voor vb. kinderen met het autismespectrumstoornis, een trail voor blinden met begeleidingshonden, sportieve routes voor G-sporters, …
2.3.2.04 Organiseren van verschillende evenementen op jaarbasis voor de doelgroepen De communicatiestrategie en toeristische visie duidt vanzelfsprekend de organisatie van publieksevenementen aan als een belangrijke actie om kennis te maken met Nationaal Park Bosland in al haar facetten. Er zal minstens ingezet worden op de organisatie van evenementen voor het grote publiek (min. 3 op jaarbasis). Deze zullen thematisch, ruimtelijk en agendamatig gespreid worden zodat bezoekers van binnen en buiten de regio telkens met specifieke kwaliteiten en belevingskansen kunnen kennismaken.
2.3.2.05 Organiseren van het verjaardagsfeest '20-jarig bestaan' in 2026 In 2026 zal het gebied haar 20-jarig bestaan vieren. Om deze reden zal in 2026 een spetterend verjaardagsfeest georganiseerd worden. Er zijn tal van mogelijkheden om deze gebeurtenis feestelijk te organiseren, bijvoorbeeld in de vorm van een familiedag, een festival in het bos, een hikers feest, ...
De 'natuurbeschermers van de toekomst' krijgen vandaag al een prominente plek in het belevingsaanbod van Bosland. Steeds meer (natuur)gebieden verbreden en zetten ook in op deze doelgroep. Het is daarom van cruciaal belang om deze voortrekkerspositie in Vlaanderen te versterken. Dit kan onder meer door bijkomende inspanningen te doen voor uitzonderlijke, vernieuwende natuurbelevingen voor kinderen en jongeren dit echter steeds in balans met de draagkracht van het gebied. Referentieprojecten hiervoor zijn natuurlijke speelplaatsen (vb. OERRR speelnatuur), een hoogteparcours, wildernis schatzoektochten, belevingstochten of expedities, blotevoetenpaden, waterbelevingsparcours, multi-move paden, het opwaarderen van het groene speelweefsel, bestaande wadi's voorzien van speelelementen, natuurspeeltuinen... Maar de focus ligt in het bijzonder op de zoektocht en ontwikkeling van uitzonderlijke nog te selecteren vernieuwende concepten.
Verder zal er ook de nodige aandacht gaan naar het optimaliseren van de samenwerking met jeugd, jeugdverenigingen, scholen en jeugdlogies. Voorbeelden zijn: educatieve producten, een junior ranger programma, ...
De Bosland Gastheren en -vrouwen zijn 61 toeristische ondernemers die 'gastvrij van nature’ zijn. Ze volgden een doorgedreven Bosland trainingstraject en informeren hun bezoekers en gasten vandaag als fiere, enthousiaste ambassadeurs van
de toekomst bevoorrechte partners rond samenwerking bij events, promotie, ...
Collectief beheer en samenwerking Doelstelling 3.1.1. Stimuleren van samenwerking rond natuurbeheer, -herstel en -ontwikkeling 3.1.1.01 Informeren en begeleiden
Het duurzaam beheer van privégebieden binnen de kern is een belangrijk aandachtspunt binnen de algemene doelstellingen van het park. In de geest van de geformuleerde ambities in het masterplan, stimuleert en faciliteert het Parkbureau zelfrealisatie dmv een aantal concrete initiatieven: - Initiatief 1: Private partners informeren over hun opname in de contour van Nationaal Park Bosland en de van toepassing zijnde regelgeving. Via het bondgenootschap+ kan een structureel platform worden opgericht om private eigenaren blijvend te informeren en begeleiden (zie ook volgende initiatieven).
- Initiatief 2: Voor private partners de stap faciliteren naar duurzaam beheer van hun natuurgebieden (bvb. doorverwijzing naar Bosgroep vwb beheerplannen voor private bossen)
- Initiatief 3: Het Parkbureau speelt een centrale rol in de organisatie van vormingen rond beheertechnieken en -principes samen met partners als bvb. Inverde en zoekt naar samenwerkingsmogelijkheden en het benutten van schaalvoordelen in beheer en organisatie.
3.1.1.02
Opzetten van gezamenlijke effectieve en (kosten)efficiënte initiatieven tot bestrijding van problematische exoten en invasieve soorten
Invasieve soorten vragen een snelle ingreep bij vroegdetectie van een nieuwe probleemsoort of een nieuwe locatie, en een goed op elkaar afgestemd regulier beheer om invasieve soorten op gekende locaties zo goed mogelijk te beheersen of uit te roeien. Geregeld overleg en afstemming tussen terreinbeheerders en beheerteams zijn hierin belangrijk. Momenteel werkt elke Boslandpartner individueel op eigen eigendommen aan de bestrijding van exoten. Een daadkrachtige exotenbestrijding vereist een gecoördineerde aanpak. Daarom wordt er in Nationaal Park Bosland een gezamenlijk initiatief genomen ter inventarisatie en bestrijding van invasieve exoten. Bijkomend voordeel is een substantiële reductie van overhead bij iedere partner. Naast afstemming binnen het ruime partnerschap, kunnen door het Parkbureau ook aanbestedingsdossiers worden uitgewerkt. De effectieve uitvoering zit daarbij telkens bij een partner van de coalitie.
Bosland kan terugvallen op langdurige expertise in dit domein, welke is bevestigd in meerdere externe audits de laatste jaren. Bosland speelde een voortrekkersrol in de FSC-groepscertificering die momenteel toonzettend is in Vlaanderen. Een uitbreiding van het groepscertificaat naar alle kerngebieden in Nationaal Park Bosland bevordert verantwoorde houtproductie binnen een integrale en duurzame bosbeheersbenadering.
3.1.1.04 Plantacties met inheems en klimaatrobuust plantmateriaal Elke tuin, gevel, dak en plantbak is een schakel in het ecologisch netwerk van Nationaal Park Bosland. De partners willen de burger stimuleren om inheems en/of klimaatrobuust plantgoed aan te planten op privépercelen en in te zetten op ontharding en ecologische inrichting van tuinen en plantsoenen. Dit kan door plantacties te organiseren waar aankoop en verdeling van inheems plantgoed door het Parkbureau worden geregeld of gefaciliteerd. Vb. boomplantacties, geveltuintjes, tegelwippen, vlinderplanten enz. Voor deze actie worden eerst de noden, kansen en bestaande initiatieven in kaart gebracht. In een volgende stap wordt nagegaan op welke wijze en via welke samenwerking vanuit het Nationaal Park Bosland bijkomend en gericht rond dit thema gewerkt kan worden in samenwerking met Natuurpunt, individuele gemeenten, ea. Sensibilisatie is een belangrijk bijkomend element om de juiste intenties te creëren en te laten volhouden en dit maakt onlosmakelijk onderdeel uit van elke vergroeningsactie.
3.1.1.05
Onderzoeken en stimuleren van het lokaal valoriseren van biomassa afkomstig uit natuur- en landschapsbeheer. Bij houtkanten-, natuur- en landschapsbeheer komt heel wat houtige of grazige biomassa vrij. Nationaal Park Bosland zet initiatieven op om deze biomassa zoveel mogelijk lokaal in te zetten als grondstof voor duurzame toepassingen zoals bv. materiaalhout, bodemverbeteraar of energiehout (cf. het project 'energiek landschap' in Hechtel-Eksel).
3.1.1.06 Onderzoeken van de nood aan bijkomend instrumententarium voor beheerovereenkomsten en overbrengen naar het gepaste niveau Nationaal Park Bosland inventariseert het bestaand instrumentarium en op til zijnde evoluties rond beheerovereenkomsten. Via vb. bondgenootschap+ (vnl. Great Farmers Coalition) worden nieuwe behoeften die niet in dit instrumentarium vervat zitten, gecapteerd en geëscaleerd naar het juiste niveau.
3.1.1.07 Oprichten van een Bosland landschapsfonds Een landschapsfonds verzamelt kleine en grotere giften en sponsorgelden om deze opnieuw ter beschikking te stellen van verenigingen of individiuen die een concreet idee kunnen voordragen (eerder kleinschalige projecten) om Nationaal Park Bosland te versterken.
3.1.1.08 Uitwerken van bijkomende acties in impulsgebieden Impulsgebieden, ruimtelijk gedefinieerd of met een conceptuele relatie tot Nationaal Park Bosland, spelen een belangrijke rol in de ontwikkeling en ontsluiting van het park. Van ecologische versterking tot erfgoedervaring, van landschappelijke integratie tot duurzaam verbijlven enz. Samen met de coalitiepartners, gevoed en gedragen door het bondgenootschap+ en uitvoering gevend aan Vlaams beleid, worden bijkomende acties in de impulsgebieden geformuleerd en ingepland in deze of volgende planperiodes.
Doelstelling 3.1.2. Stimuleren van doeltreffend beheer via educatie/training en (her)integratie 3.1.2.01 Inzetten en behouden 'Loket onderhoud buitengebied' Via de Limburgse Landschapsteams en de Groenjobs worden arbeiders uit de maatwerkbedrijven ingezet om het openbaar domein in Nationaal Park Bosland dagelijks te beheren. Hierbij wordt regulier beheer van natuur en landschap via efficiënte regie en uitbesteding opgenomen. Deze ploegen beheren invasieve soorten, onderhouden recreatieve routes en rustplaatsen, doen groenonderhoud van parken, ruimen stormschade op, doen noodzakelijk maai- en snoeiwerken in functie van toegankelijkheid en biodiversiteit. Het Parkbureau staat in voor concrete afstemming omtrent
PB NP, NPBG, RLLK
3.2.2.03
Implementeren van de communicatiestrategie
en gegidste wandelingen - Ontwikkelen van een programma van thematische wandelingen en/of activiteiten van verschillende lengte en voor verschillende doelgroepen
Het Nationaal Park Bosland gaat op
communicatiestrategie beoogt Nationaal
Bosland een duidelijke aanpak naar interacties
haar interne en externe omgeving. Deze strategie concentreert zich op de vraag hoe boodschappen bij doelgroepen terecht moeten komen om de verschillende doelstellingen te bereiken en houdt rekening met de gelaagde informatie en promotie rond het Nationaal Park, de natuurwaarden en de beleving. Er wordt speciale aandacht gegeven aan specifieke doelgroepen en de inzet van de USP.
Bosland heeft vandaag al een sterke positionering en USP die ondersteund worden door duidelijke boodschappen (het uitgestrekte natuurmassief, het gastvrije vakantieland, de rijke levende geschiedenis, de regio voor wetenschap, ...) en een goed inzicht op de diverse doelgroepen die aan bod komen.
Het actualiseren naar een up-to-date communicatiestrategie focust dan ook in de eerste plaats op het bijwerken van het bestaande verhaal naar de toekomststrategie met hernieuwde inzichten. We zetten oa. in op grafische vormgeving, een up-to-date huisstijl, ... De marketingstrategie inclusief de infrastructuur in en rond Nationaal Park Bosland wordt afgestemd op deze huisstijl en strategie (wegwijzering, infoborden, evt. mascotte…).
Deze actie houdt dus op zijn minst in:
- Aanscherpen branding, USP en doelgroepen
- Updaten van digitale infrastructuur: er wordt een nieuw digitaal platform met meerdere subwebsites ontwikkeld (hierbij wordt er oa. scherper ingezet op huisstijl en de profilering van de USP’s meertalig)
- Laagtechnologische branding (brochures, reclameborden…) - meertalig
- Vernieuwing van communicatiestrategie gericht op de nieuwe positionering als Nationaal Park en de visitor journey cycle - Een Nationaal Park Bosland toets opstellen om initiatieven die willen samenwerken af te stemmen op de huisstijl van Nationaal Park Bosland
Na de opmaak van de communicatiestrategie is het nodig om zo snel als mogelijk naar buiten te treden in de nieuwe identiteit/branding als Nationaal Park Bosland. Hierbij zal de focus uiteraard ook steeds meer verschuiven naar meertalige communicatie.
Binnen deze strategie ligt het gewicht onder andere op kwalitatief informeren over het gebied, het gebied promoten als bestemming voor vakantie in eigen land en buitenland, bezoekers kwalitatief onthalen, ondersteuning voor (internationale) evenementen bieden, het gebied op een nieuwe manier beleven, de positie van Nationaal Park Bosland als topnatuurgebied versterken, de positie van het gebied als erfgoedregio en wetenschapsregio versterken, de algemene positie van het Nationaal Park in Vlaanderen en buitenland versterken, ...
Binnen dit alles staat de USP van Nationaal Park Bosland steeds centraal en alligneren we ons met eventuele communicatielijnen vanuit het Vlaams parkenstelsel.
en merkidentiteit Branding staat voor de uitstraling van een merk - het gevoel dat het oproept bij het publiek en het beeld dat inwoners of gasten bij een merk voor ogen krijgen. Merkidentiteit richt zich dan weer op de visuele uitstraling van het merk.
Het is essentieel om bij de evolutie van Bosland naar Nationaal Park Bosland de branding en merkidentiteit van het gebied te analyseren conform de nieuwe toekomstvisie en eventuele toekomstige richtlijnen voor Vlaamse Nationale Parken. Dit wordt als een prioritaire actie gezien.
3.2.2.04 Opmaken en onderhouden van nieuw digitaal platform Op basis van de hernieuwde communicatiestrategie en toeristische visie zal Nationaal Park Bosland primair inzetten op de ontwikkeling van enkele specifieke meertalige communicatie-instrumenten. Het digitaal platform stelt het gebied in staat binnen één centraal platform inhoud en functionaliteit te voorzien welke ontsloten kan worden via meerdere meertalige thematische websites voor specifieke doelgroepen (vb. bezoekers, natuur, erfgoed, wetenschap, educatie, …). Dit platform omvat tevens een digitale kaart voor bezoekers in het gebied (te gebruiken via vb. smartphone). Dit future-proof geheel vormt een duurzaam systeem met ongelimiteerde mogelijkheden waarin alle aspecten van de visitor journey omvat kunnen worden.
3.2.2.05 Implementeren van een structureel bijscholingsprogramma voor onthaalmedewerkers Het up-to-date houden van kennis over Nationaal Park Bosland initiatieven en producten bij medewerkers van onthaalzones, toeristische kantoren, ondernemers, Gastheren en uitbaters erfgoedsites is van groot belang voor het correct informeren van bewoners en bezoekers. Er wordt een structureel bijscholingsprogramma opgemaakt en geïmplementeerd.
3.2.2.06 Opmaak inspiratiemagazine | bezoekersgids Op basis van de hernieuwde communicatiestrategie en toeristische visie zal Nationaal Park Bosland primair inzetten op de ontwikkeling van enkele specifieke meertalige communicatie-instrumenten. Naast digitale communicatie wordt ook minstens één centraal traditioneel papieren medium (vb. inspiratiemagazine | bezoekersgids) ontwikkeld, hetgeen toegespitst of juist allesomvattend maar vooral praktisch opgevat is. Bosland heeft vandaag al heel wat expertise met de ontwikkeling van communicatiedragers met de uitdrukkelijke bedoeling om als Vlaamse en internationale groenregio naar buiten te treden.
Strategisch Programma 3.3. BosLAB - katalysator voor wetenschappelijk onderzoek Doelstelling 3.3.1. Ontwikkelen van BosLAB als innovatief 'Nature Science' centrum voor natuuronderzoek en -ontwikkeling
3.3.1.01 Herstarten en uitbouwen van een multidisciplinaire, wetenschappelijke raad (Scientific Board)
- De multidisciplinaire wetenschappelijke raad (Scientific Board) terug activeren, gebaseerd op relevante expertises en vakdomeinen (ecologie, biologie, milieu- en bodemkunde, klimatologie, sociologie, toerisme, archeologie, ...) met daarnaast lokale mensen uit het werkveld zoals boswachters en natuurexperts, en organisaties zoals het INBO en WWF (expertise-overschrijdend)
- De werking van deze raad is tweeledig. Enerzijds definieert zij belangrijke onderzoeksvragen en zet zij wetenschappelijk onderzoek op binnen Nationaal Park Bosland, waarbij het park als een openluchtlabo functioneert voor de wetenschap. Anderzijds draagt zij bij aan de wetenschappelijke onderbouwing en het verwerven van nieuwe inzichten ten dienste van het parkenbeleid, zowel op niveau van het beheer en de werking binnen Nationaal Park Bosland als op Vlaams niveau, - Op basis van relevante onderzoeksvragen van de Scientific Board worden onderzoeksprogramma's opgesteld en middelen gezocht, met focus op meerjarig en langlopend onderzoek (vgl. bijvoorbeeld huidig nachtzwaluwonderzoek, onderzoek naar de zwarte bij, TreeDivNetwork, ecosysteemdienstenonderzoek, ...) - Nationaal Park Bosland zet met hulp van de Scientific Board wetenschappelijke conferenties en netwerkevents op poten die in het kader staan van het reeds uitgevoerde en toekomstige BosLAB onderzoek
uit Vanuit een Field Research Centre ‘in situ’, wil BosLAB op permanente wijze logistieke ondersteuning bieden voor een brede waaier aan wetenschappelijke activiteiten en initiatieven: van educatieve stages voor jongeren van de lagere en middelbare school, over interactieve ‘citizen science’ tot de ondersteuning van wetenschappelijk onderzoek door universiteiten en onderzoeksinstellingen (bachelors, masters, doctoraat-student,…).
Doelstelling 3.3.2. Faciliteren en coördineren van onderzoek en monitoring via BosLAB 3.3.2.01 BosLAB biedt ondersteunende diensten aan voor meerdaagse verblijven van wetenschappers Nationaal Park Bosland voorziet netwerk (wifi), logement, stockageruimte en (het faciliteren van) basis catering. De uitvalsbasis hiervoor is het Bosmuseum. Deze infrastructuur zal opgewaardeerd en gemoderniseerd
3.3.2.04
Doelstelling
onderzoeken, maar gaat ook over relevant vrijwilligerswerk (bvb. vogeltellingen, plantentellingen…) of
tellingen en registraties (bvb. wandeltellers, strava-metingen,…). Met deze archivering wil BosLAB op termijn een brede dataset kunnen aanbieden bij (multidisciplinaire) studies of analyses. Deze actie kadert in
huidige participatie van Bosland als demonstratieproject binnen het Europees gefinancierd Horizonproject Selina.
met nieuwe soorten Nationaal Park Bosland biedt ruimte, onderbouwing en opvolging voor experimenten met 'novel ecosystems'. In de Bosland-regio werd in de 19de eeuw gepionierd met experimentele aanplanten van naaldhoutbossen met tal van soorten en plantmethodes. Dit heeft bijgedragen tot beleids- en beheerkeuzes bij de toekomstige, grootschalige bosaanplanten in de Kempische regio, die tot heden het landschap bepalen. Net zoals toen, wenst het Nationaal Park Bosland via BosLAB onderzoek te faciliteren rond introductie of translocatie van plant-, struik- en boomsoorten of gemeenschappen die in een antropogeen landschap (vb. klimaatwijziging, aanwezigheid zware metalen in bodem) een uitkomst kunnen bieden waar oorspronkelijke systemen moeilijk te herstellen zijn.
3.3.3. Ongedwongen leren in de natuur via BosLAB
3.3.3.01 BosLAB werkt educatieve programma's uit en stimuleert kennisuitwisseling
3.3.3.02 BosLAB betrekt
- BosLAB ontwikkelt een programma voor meerdaagse bosklassen in samenwerking met haar partners - BosLAB werkt educatieve programma's uit voor de jeugd in samenspraak met scholen, jeugdverenigingen, gidsen en andere relevante organisaties.
inzichten en potentiële impact en actief delen met ook nietwetenschappelijke partners.
Initiatief 1: Definitieve samenstelling coalitie en bestuursorgaan - Initiatief 2: Keuze van de naam voor het nationaal park - Initiatief 3: Finaliseren van de statuten en opmaak van het Huishoudelijk Reglement - Initiatief 4: Goedkeuringsprocedure voor toetreding tot de VZW - Initiatief 5: Publicatie staatsblad
van IOED Bosland is slechts gegarandeerd tot 2026. Deze actie onderzoekt het in plaats stellen van een nieuwe structuur binnen het Parkbureau die kan gelden voor het werkingsgebied van het park en een bredere erfgoedwerking kan faciliteren.
GOV_03 Aanwerven kernteam - Initiatief 1: Aanwerving van de 3 vaste medewerkers - Initiatief 2: Aanwerving van de 3 variabele medewerkers
GOV_04 Opstellen eerste meerjarenplan Uitwerken en publiceren van een eerste meerjarenplan voor het Nationaal Park gebaseerd op het Masterplan en Operationeel plan. Dit eerste meerjarenplan (opstartfase lopende over 2 jaar) is een specifieke actie die bijkomende inzet en expertise vereist. Volgende jaarplannen zijn een routinetaak van de VZW.
GOV_05 Oprichten van de werkgroepen Nationaal Park Bosland organiseert een platform voor medewerkers van de partners uit alle beleidsdomeinen ter uitwisseling van kennis en ideeën in kader van diverse parkontwikkelingen. - Initiatief 1: Opstart werkgroep Natuur & Klimaat - Initiatief 2: Opstart werkgroep Ruimte & Omgeving - Initiatief 3: Opstart werkgroep Toerisme & Recreatie - Initiatief 4: Opstart werkgroep Erfgoed - Initiatief 5: Opstart werkgroep Communicatie
GOV_06 Uitwerken van inkomstenmodellen Het Parkbureau zoekt samen met partners naar gedragen initiatieven ter ondersteuning van de werking van het Nationaal Park Bosland. Voorbeelden: - Toeristenbelasting (bvb. logies) - Visitor payback systemen - Inkomsten uit verkoop van Boslandproducten
GOV_07 Opstarten werking bondgenootschap+ Om de betrokkenheid bij en de gedragenheid van het Nationaal Park Bosland te stimuleren, werkt het Parkbureau op maat van stakeholders uit het ruimere bondgenootschap. Onder de noemer bondgenootschap+ worden een aantal platformen structureel opgezet en gevoed (inwoners, Great Farmers Coalition, KMO, industrie, diverse ondernemers, organisaties, bezoekers, ...). Tegelijk blijft ad hoc projectwerking met een diversiteit aan stakeholders ook mogelijk. Deze actie heeft als doel om thematische en projectmatige overlegmomenten, intervisies en evenementen te organiseren waar informatie uitgewisseld kan worden en vragen beantwoord kunnen worden. Op deze manier verhogen we het bewustzijn en laten we het draagvlak groeien bij het brede bondgenootschap+.
Connecteren met natuur- en toeristische initiatieven in de brede omgeving van het Nationaal Park Bosland Nationaal Park Bosland is een cruciale euregionale ecologische schakel. Uit de overtuiging dat samenwerking en kennisuitwisseling versterkend werken, wordt er vanuit het Parkbureau in de verschillende beleidsdomeinen (ecologie, toerisme, erfgoed, ...) structureel overleg opgezet met aangrenzende natuurinitiatieven, toeristische bestemmingen en betrokken stakeholders (bvb interparkenoverleg of overleg met aangrenzende natuurprojecten). Deze samenwerking en afstemming zorgt voor meer coherentie in de aanpak en een regio-ontwikkeling waarbij het geheel meer is dan de som der delen.
GOV_09 Uitwerken en concretiseren van de relatie en samenwerking met de ‘Vallei van de Zwarte Beek’ (i.c. Natuurpunt) en het Nationaal Park Bosland
Gedurende het uitwerken van het groeitraject van het Nationaal Park m.b.t. het militair domein ‘Kamp van Beverlo’, zal er speciale aandacht gaan naar het uitwerken van een ecologisch coherent en consistent verhaal omtrent de ‘Vallei van de Zwarte Beek’. Meer in het bijzonder wat betreft het deel van de vallei dat op het militair domein ligt, zal een goede afstemming noodzakelijk zijn om de kansen die dit biedt te maximaliseren. In samenwerking met de verschillende betrokken Natuurpuntafdelingen, ANB, Defensie en het Parkenbureau zal een actieplan uitgewerkt en uitgevoerd worden dat in lijn ligt met de eerdere afspraken, de integriteit en samenhang van de ‘Vallei van de Zwarte Beek’ verzekert, de bestaande samenwerking meer concreet maakt en de betrokkenheid vergroot.
GOV_10 Investeren in een duurzame en gezonde organisatiecultuur Nationaal Park Bosland werkt aan een duurzame en gezonde organisatiecultuur tussen het Parkbureau, de coalitiepartners en de verschillende stakeholders op basis van de samenwerkingsprincipes van Lencioni. Vertrouwen en betrokkenheid zijn belangrijke waarden, het uiten van waardering ook.
Onderstaande initiatieven komen alvast aan bod: Een jaarlijkse teambuildingactiviteit voor de Parkbureau-medewerkers eventueel uitgebreid met relevante andere contacten (vb. leden werkgroepen, bestuursorgaan, ...). De organisatie van verschillende soorten activiteiten, evenementen of excursies, met als doel een groep van hechte, betrokken en gewaardeerde medewerkers te creëren.
GOV_11 Definiëren en implementeren van een monitoringsysteem Nationaal Park Bosland heeft voor de kwalitatieve en kwantitatieve opvolging van acties en doelstellingen nood aan monitoring- en evaluatie-initiatieven. Een monitoringsysteem wordt uitgewerkt weermee een slim management van alle beleidsdomeinen kan bereikt worden (Smart Management). Monitoring gebeurt aan de hand van een set van opgelegde en zelf gedefinieerde indicatoren. Een nulmeting wordt uitgevoerd bij erkenning en een periodieke opvolging wordt structureel ingebouwd met behulp van alle partners.
GOV_12 Organiseren van een symposium '5 jaar Nationaal Park Bosland' Nationaal Park Bosland organiseert een symposium voor alle stakeholders en mogelijk externe geïnteresseerden waarbij het terugblikt op de realisaties in de afgelopen 5
Park Bosland organiseert jaarlijks en dit geheel in lijn met de organisatiewaarden van het park (zie Governance document) een evenement waarbij alle partners van het park worden uitgenodigd. Het is hierbij de bedoeling om in een aangename sfeer aan het bondgenootschap+ een update te geven van wat er in het park leeft en wat de plannen zijn voor de toekomst. Het is tevens een uitstekende gelegenheid voor netwerking tussen de verschillende stakeholders, partners en sympathisanten van het park.