Issuu

Voorjaar 2024 Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience Hendrik Conscienceplein 4 2000 Antwerpen www.consciencebibliotheek.be

Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience De bibliotheek voor Nederlandse taal, cultuur en geschiedenis van Vlaanderen

De Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience is een bibliotheek voor alle soorten onderzoekers. Maak in deze krant kennis met muziektheater makers Sascha Bornkamp en Leonore Spee. Zij vonden in onze collectie inspiratie voor Het Nieuw Antwerps Liedboek. Journalist Tom Dieusaert deed in zijn boek Rond de kaap onderzoek naar de Antwerpse kooplui die na 1585 de stad de rug toe keerden. Wendy Wauters vertelt over haar boek

De geuren van de kathedraal dat het schopte tot een bestseller in de categorie historische nonfictie. Marlou de Bont doorzocht de persoonlijke bibliotheek van Felix Timmermans en toont de mo gelijkheden voor verder onderzoek. Minstens even belangrijk: iedereen is welkom in de Erfgoedbibliotheek om zijn of haar onderzoek vorm te geven. We helpen je met veel plezier op weg!

MEE OP ONDERZOEK DE KATHEDRAAL WAS EEN GEMEENSCHAPSHUIS EN EEN GEHEUGENPALEIS

Hoe was het om te vertoeven in de 16de-eeuwse kathedraal?

JOUW ONDERZOEK IN DE ERFGOEDBIBLIOTHEEK Duik met ons in het verleden

DIT SCHOON BOEKSKE IS VAN MIJ Felix Timmermans als lezer, vriend, vader en echtgenoot

5 6

ONDERZOEK / LEZING

“Mijn aanpak als journalist is complementair met die van een historicus” Na de Val van Antwerpen in 1585 vluchtten tal van kapitaalkrachtige Antwerpse kooplui naar Amsterdam. Ze legden daar de fundamenten van wat later de Gouden Eeuw van de Noordelijke Nederlanden zou worden. Toch is in Vlaanderen weinig geweten over deze ‘Antwerpenaren van de Republiek’. Journalist en reisgids Tom Dieusaert volgde het spoor van één van hen: Isaac Le Maire. In Chili en Argentinië loodste Dieusaert tientallen groepen toeristen door het maanlandschap van de Patagonische steppe. Daar, op het einde van de we reld, viel het hem op hoe ‘Nederlands’ de regio op oude kaarten klinkt: Kaap Hoorn, de Windhondbaai, het Ewoudtseiland… De meeste ontdekkingsreizigers die de streek in kaart hebben gebracht, staan dan ook geboekstaafd als ‘Nederlanders’. Dat velen onder hen afkomstig zijn uit zijn thuisstad Antwerpen, triggerde

Dieusaert om er een boek over te schrijven: “Ik wou een verhaal schrijven over de Antwerpenaren die in 1585 naar de Republiek waren uitgeweken. Dat ver haal is in Nederland weinig bekend, maar is ook bij ons vergeten. Vandaag kent bijna niemand Dirk Van Os. Het is in het Amsterdams huis van deze geboren Antwerpenaar dat de eerste naamloze vennootschap uit de geschiedenis is gesticht. Op die plek is dus het kapitalisme begonnen!” In jouw boek Rond de Kaap staat het levensverhaal van een andere Antwerpenaar, Isaac Le Maire, centraal. Dieusaert: “Het verhaal van Isaac Le Maire fascineer de mij het meest. Hij staat symbool voor een hele generatie Antwerpse kooplui. In een periode waarin de handel met de Oostzee en de Middellandse Zee in handen was van de Italianen en van kooplui in de Hanzesteden of Engeland, bouwde hij vanuit

Antwerpen een eigen imperium uit. Later raakte hij in onmin met de Verenigde Oost-Indische Compagnie. Geen probleem: hij startte zijn eigen compagnie en handelde met Rusland en Australië. Le Maire was een calvinist en handelde erg obsessief. Hij probeerde altijd het onderste uit de kan te halen. Dat zijn zoon Jacob in een zoektocht naar nieuwe handelsgebie den Kaap Hoorn ontdekte, was de kers op de taart. Daar kon ik een heel boek aan ophangen.” Het verhaal van Le Maire en dat van jouw historische zoektocht lopen in het boek door elkaar. Hoe komt dat? Dieusaert: “Aanvankelijk wilde ik geromantiseer de fictie schrijven waarin emoties en discussies opnieuw tot leven komen. Mijn uitgever, zelf een historicus, drukte mij op het hart: houd het bij de non-fictie en dat was een goede beslissing. Verder was het mij nog niet zo duidelijk hoe ik het boek moest schrijven. Ik was wel gefascineerd door al het materiaal dat ik over die periode las. In de in leiding probeerde ik uit te leggen aan de lezer hoe ik in Patagonië op het onderwerp was gestoten. Die vorm van schrijven met afwisseling tussen heden en verleden heb ik dan maar voor de rest van het boek volgehouden. Het is geen echte geschiedschrijving, ik zou het eerder historische onderzoeksjournalistiek

noemen. Ik ga op zoek naar sporen en informatie en probeer die te kaderen. Ik denk dat dit journalistiek werk complementair kan zijn met het pure weten schappelijke werk van een historicus. Zo wordt ook een ingewikkeld onderwerp toegankelijker voor het grote publiek.” Hoe belangrijk was de Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience voor jouw onderzoek? Dieusaert: “Voor een reeks in de Gazet van Antwerpen over Isaac Le Maire en Sebalt De Weert (de ontdekker van de Falklandeilanden) vond ik veel informatie in de Nederlandse databank Delpher. Het is niet altijd even gebruiksvriendelijk om gedigitaliseerde boeken te lezen. Daarom reisde ik meerdere keren naar het Maritiem Museum in Rotterdam om er de originele werken te raadplegen. Tot ik ontdekte dat die boe ken, waarvoor ik speciaal naar Rotterdam ging, ook in de Erfgoedbibliotheek liggen. Dat was een onge looflijke luxe: Ik vond alles wat ik nodig had, het was een ware schatkamer voor mij.”

Op 26 mei om 11u geeft Tom Dieusaert een Nottebohmlezing over zijn boek Rond de Kaap. Tickets op www.consciencebibliotheek.be.