Samen Schoon
28|11|13
(Foto: SB)
“Af en toe moet ik bukken om een peuk op de rapen, maar het meeste zwerfvuil blijft gelukkig buiten de heg.”
Vrijwilligers houden Artsenijhof schoon Ter gelegenheid van de Floriade in 1972 werd er in het Beatrixpark het Artsenijhof aangelegd. Een prachtige tuin vol geneeskrachtige kruiden. Naar Engels ontwerp, compleet met hegjes en gietijzeren bogen. Omdat het stadsdeel er niet echt aan toe kwam, nam de Stichting Vrienden van het Beatrixpark de zorg voor dit bijzondere plekje op zich. Over geneeskrachtige kruiden kun je lang praten. Loes Lesterhuis, vrijwilliger in het Artsenijhof sinds dit jaar, gelooft in hun werking. John Barnick, al 11 jaar actief, ziet het gedeeltelijk als leuke verhaaltjes: “Vroeger leidde men de werking van sommige planten gewoon af
van de vorm van de wortel. Leek die bijvoorbeeld op een galblaas, dan was het goed voor je gal. En een rode bloem, was al gauw goed voor je bloed.” Hij plukt een stinkende gouwe en laat het gele sap zien. “Wel zijn een heleboel hedendaagse farmaceutica te danken
aan producten van plantaardige oorsprong.” Vuilnisbak Feiten of fabels, dat maakt de vrijwilligers van het Artsenijhof niet uit. Twee keer per week werken zij met een club van zo’n twintig mensen in de perken. Zaaien, wieden, snoeien en mesten. Loes raapt een leeg pakje vloeitjes op. Verder ligt er weinig zwerfafval. Doordat er dichte heggen om het park heen staan, waait er nauwelijks rommel de
tuin in. Wel staan er bankjes en daar ligt altijd wel iets dat er niet hoort, ook al staan er prullenbakken naast. “Ik erger me niet zo snel”, zegt John, “maar peuken oprapen vind ik echt heel vervelend. Ze zijn zo klein en meestal ligt er meer dan één.” Toch bukt John altijd dat keertje extra. Zo zit hij in elkaar: “Als ik me ergens aan stoor, dan los ik dat op. Afval gooi ik dus in de vuilnisbak, ook als het niet van mij is. Dat doe ik niet alleen hier, maar ook in mijn woonomgeving.” Het Artsenijhof is te vinden tegenover het pierenbadje in het Beatrixpark. Wilt ook u meehelpen de tuin te verzorgen? Neem dan contact op met de vrijwilligerscoördinator Mirjam Louisse: 020-662 02 27 of allegro@xs4all.nl.
Houd het schoon Als stadsdeel kunnen we schoonmaken. Dat doen we en dat blijven we doen. Velen van u, bewoners, maar ook bedrijven en scholen, helpen ons daarbij. Niet door zelf te gaan vegen, maar door te zorgen dat er geen rommel op straat belandt. Zij adopteren een prullenbak of beheren samen met het stadsdeel hun hele straat. In de praktijk heb ik al gezien dat het werkt. Net zoals vuil vuil aantrekt, trekt een schone straat bewuste bewoners aan. En een simpele rekensom leert: hoe schoner de straat, hoe minder werk. Dat een schone straat goed is voor de leefbaarheid, spreekt voor zich. Want wie wil er nou in een vuile straat wonen? In deze bijlage Samen Schoon leest u over verschillende projecten en initiatieven voor een schone buurt, sommige al jaren dagelijkse praktijk, andere nog in de kinderschoenen. Laat u inspireren en doe mee.
Joep Blaas, stadsdeelwethouder Openbare Ruimte en Milieu (Foto: SB)
1
Buurtpareltjes Natuur heeft een bijzonder effect op mensen. Een tierige plantenbak of een straatmoestuin geeft je meteen een prettig gevoel; hier wordt geleefd. Bijkomend voordeel: er is meer respect voor de openbare ruimte en de straat blijft schoner. Twee mooie voorbeelden uit de Hoofddorppleinbuurt.
“We doen veel meer samen”
Hoe heb je het gerealiseerd? “We vroegen subsidie voor een buurtinitiatief aan. Het stadsdeel hielp ons ontwerp uit te voeren. Heel mooi zijn bijvoorbeeld het bankje en de ronde stoepranden om de boom heen.”
Wie: Hazel Smarius (43) en buren Waar: Abbenesstraat Wat: Moestuin van 90m2 Hoe kwam je op het idee? “We hebben een heel leuke straat, bij mooi weer zitten we allemaal op de stoep. De kinderen spelen in een speeltuin aan het eind van de straat. Op een dag hebben we illegaal een stuk van 3m2 omgespit en ingezaaid met groenten. Dat waren onze eerste schreden op het tuinderspad. Kort daarna vroegen we het stadsdeel of we een overwoekerd stuk grond tussen de stoep en de weg mochten omtoveren in een moestuin.”
Wie helpen mee? “We begonnen met z’n vijven, maar inmiddels is zo ongeveer de hele straat betrokken. De een onderhoudt het contact met het stadsdeel, de ander heeft meer verstand van groen of kluswerk. Ook zijn er mensen die gewoon graag een boekje lezen op het bankje en verder houdt iedereen een oogje in het zeil. De tuin heeft veel positiefs gebracht. We doen veel meer samen en zijn echt betrokken bij elkaar. Wat we met de oogst doen? Opeten natuurlijk!”
“Mijn prullenbak wordt dankbaar gebruikt” Wie: Leontine van der Valk (38) en buren Waar: Rietwijkerstraat Wat: Plantenbakken, bankje, prullenbak Hoe kwam je op het idee? “We bieden hier diensten en cursussen voor styling en design aan en organiseren activiteiten voor de buurt. Ik wilde mijn gevel opleuken met allerlei kleurtjes, maar dat bleek niet te mogen. Dus toen dacht ik: dan maar met groen en zoveel mogelijk bloemen. De prullenbak heb ik aangevraagd omdat er veel troep op straat lag.” Hoe heb je het gerealiseerd? “Van het stadsdeel kregen we gevulde plantenbakken. Mijn moeder is tuinvrouw, van haar krijg ik veel stekjes. Zo kan ik de bakken aanpassen aan het seizoen. Ook de prullenbak komt van het stadsdeel. Die leeg ik
(Foto: MB)
zo’n twee keer per dag, hij wordt dus goed gebruikt. Binnenkort krijg ik er een mooi versierde prullenbak bij die verrijdbaar is. ’s Avonds zet ik die binnen.” Wie helpen mee? “Heel veel buren en buurtkinderen helpen mee. Toen het deze zomer zo droog was, hielpen veel mensen mee sproeien. Ook is er een heel lieve buurvrouw die meedenkt over de beplanting. Ik hoop ik nog meer bloeiend groen neer te zetten, waaronder ook wat meer vaste planten tegen de gevel aan. Hoe groener, hoe beter.”
(Foto: MB)
Citybins maken de straten schoner en mooier De Albert Cuypmarkt en de straten eromheen trekken veel bezoekers. Dat is natuurlijk fijn voor de ondernemers en horeca in de buurt, maar zorgt helaas ook voor een hoop rommel. De marktstraat wordt elke dag helemaal schoongeveegd, maar de straten eromheen niet. Terwijl al die winkelende mensen met hun eet- en drinkwaren van de markt juist lekker aan de wandel gaan door de buurt. En daar zijn de afvalbakken schaars. Daar moet iets op te verzinnen zijn, dacht kunstenares Monica Spanjer van Koppenhagen. Ze woont en werkt al tien jaar in De Pijp. Toen ze een oproep van Stadsdeel Zuid voor bewonersinitiatieven zag, diende ze haar plan in om bijzondere afvalbakken in de buurt te zetten: De citybin. Inspirerende quotes Monica kwam op het idee door afval-
2
28|11|13
bakken die ze in Berlijn zag. “Deze hadden allemaal een eigen tekst, onbewust ga je steeds kijken wat er op de volgende staat. Zo word je vanzelf op de aanwezigheid van een afvalbak geattendeerd.” De citybins zijn natuurlijk handig, maar ook nog mooi om te zien, met een inspirerende quote, van de Dalai Lama tot Oprah, Madonna of Nelson Mandela. “De ondernemers die ik benaderde, waren allemaal enthousiast”, vertelt de kunstenares. “Van de 40 winkeliers zeiden er 37 gelijk ja. Nu kan men ook een eigen spreuk voor de bak maken, zodat deze mooi aansluit bij de uitstraling van de winkel.” Schonere straten De citybins doen hun werk, de straten zijn inderdaad schoner. “Ik haal wekelijks gemiddeld 35 afvalzakken op, zegt Monica. ”Kun je nagaan: dat lag eerst bijna allemaal op straat.” Het stadsdeel is
(Foto: IdG)
ook enthousiast en heeft 100 extra citybins aangevraagd. Ook ondernemers en bewoners kunnen de bak aanvragen, die speciaal bedoeld is voor de openbare ruimte. Wie geen inspiratie heeft, krijgt
van Monica een tekstje. En om het de eigenaren nog makkelijker te maken, werkt Monica aan een onderhoudsdienst.
Meer weten? Kijk op www.citybins.nl
zuid.amsterdam.nl
Project Schoon Zuid
Welke aanpak zorgt voor de schoonste straat? Vuilniszakken, dozen en meubels naast de ondergrondse afvalcontainer. Iedereen ergert zich eraan, maar toch gebeurt het. Hoe zorg je ervoor dat het op de goede plek wordt gezet? En, misschien wel belangrijker, men zich verantwoordelijk voelt om de straat schoon te houden? Gijs van Poppel, projectleider bij het stadsdeel, onderzocht met zijn projectteam een jaar lang hoe je dit het beste kunt aanpakken. Aanleiding voor het onderzoek zijn de ondergrondse afvalcontainers. Op een aantal plekken zijn ze er al, over een paar jaar staan de containers door het hele stadsdeel. De voordelen zijn groot: je kunt
op elk moment je vuilnis, glas en papier kwijt in een container vlakbij huis. Tegelijkertijd blijkt die plek door sommigen te worden beschouwd als vuilstortplaats, er wordt allerlei afval en grofvuil
naast gezet. Een lelijke en vieze straat kan het gevolg zijn. Het onderzoek wordt nu afgerond. Na een jaar is duidelijk geworden de beste aanpak in de eerste plaats afhangt van de buurt. “In een wijk waar bewoners zich met elkaar en de buurt betrokken voelen, is de adoptie van een container een goede manier om de straat schoon te houden. Je ziet dat bewoners daarnaast ook extra dingen gaan ondernemen voor
het samen schoonhouden van de straat. Maar in andere buurten is hiervoor veel minder animo”, aldus van Poppel. “Op plekken waar het afval echt een probleem is, ontkom je er niet aan om ook streng te controleren en waar nodig boetes uit te delen. De ervaringen komen goed van pas als straks vrijwel alle buurten in stadsdeel Zuid ondergrondse containers krijgen. Eind 2014 start het stadsdeel met de plaatsing.
naast. Dan bellen we het stadsdeel en wordt het dezelfde dag nog opgeruimd. Volgens mij begrijpen bewoners niet goed wanneer ze hun grofvuil buiten kunnen zetten, en wat gewoon in de container kan. Ook al staan er grote stickers op. Ik spreek ze er eventeel op aan en leg het ze uit.” Om buurtbewoners met elkaar in contact te brengen en bewuster te maken van het belang van een schone straat,
hebben Brigitta en Carin ook het buurtfeest ‘Zwerfhelden’ georganiseerd. Met activiteiten voor kinderen, zoals kunst maken van afval, terwijl de buurtbewoners een praatje maakten. “Erg leuk om te doen. Het is zo belangrijk kinderen te leren hoe je met afval om moet gaan. Ik krijg ook de indruk dat onze straat schoner is dan voorheen. Wat mij betreft gaan Carin en ik door als ambassadeurs.”
Zwerfhelden Brigitta Huigsloot adopteerde samen met Carin Giesen twee afvalcontainers in hun straat. ‘‘Soms voel ik echt plaatsvervangende schaamte als ik zie wat mensen allemaal maar op straat gooien. Vuil trekt vuil aan, en ik houd van een schone stad. Daarom wilde ik iets doen.”
“Ik houd van mooie natuur en een schone stad”
“We spreken altijd per periode af wie op de containers let. Het is op zich niet veel werk, af en toe staat er grofvuil
Een schoon Museumplein: het kloppend hart van Zuid Door de jaren heen is het Museumplein vaak van gedaante veranderd. Stabiele factoren zijn er ook: toeristen, recreanten, jongeren, demonstranten, museumliefhebbers en evenementenbezoekers. Nu alle musea weer open zijn, neemt de drukte toe. Tijd om de handen ineen te slaan en samen de groeiende hoeveelheid afval een halt toe te roepen. Een werkgroep neemt het voortouw. Op het Museumplein zijn bronnen genoeg. Pauzerende scholieren, wachtende museumbezoekers en evenementbezoekers, die de afvalbakken maar mondjesmaat weten te vinden. Vooral dat is de buurtbewoners een doorn in het oog. Namens Stadsdeel Zuid is Ronald Heinen, ‘afvalmens in hart en nieren’, aangesteld om alle betrokkenen te verbinden. “Vanaf februari volgend jaar moet afvalbestrijding bij scholen, musea en winkels rond het Museumplein onderdeel zijn van de dagelijkse routine.” Goede buren De wil is er. Albert Heijn doet in ieder geval mee. Supermarktmanager Bas Fonville: “We willen niet alleen een goede supermarkt zijn, maar ook een goede buur. Op het Museumplein verkopen we veel aan scholieren. We hebben extra prullenbakken rondom de winkel geplaatst en ieder uur gaat er iemand met een bezem naar buiten. We kijken ernaar uit om samen met de musea, de scholen en het stadsdeel de omgeving aan te pakken.” Ook het Rijksmuseum is enthousiast. Karen Keeman: “Wij zijn heel erg op schoonheid. In het museum, maar ook
3
28|11|13
In het laatste weekend van de herfstvakantie gingen zo’n twintig buurtkinderen het Museumplein op. Daar voerden zij gesprekken over afvalbestrijding met dagjesmensen en toeristen. Ook deelden zij asbakjes uit aan rokers en deden mee aan kunstzinnige workshops waarin zij van afval iets moois wisten te maken. (Foto: KM)
onderweg erheen moeten bezoekers die schoonheid kunnen beleven. Vooral de strijd tegen peuken is belangrijk. Wachtende bezoekers zijn helaas nog steeds gewend om hun peuken gewoon op straat te schieten. We gaan er wel met de bezem langs, maar eigenlijk hoort het meteen in de afvalbak.” Duurzaam plein Projectleider Ronald Heinen: “In Amsterdam heerst nog veel het idee: de gemeente ruimt het wel op. “Als je weet hoeveel dat nu kost, zeker op een drukbezochte locatie, weet je meteen dat we moeten bijsturen om zwerfafval te voorkomen. Dat kunnen we niet alleen.
Daarom gaan we met alle partijen om tafel, inclusief bewoners.” De werkgroep moet komen tot een preventieve aanpak, waaraan iedereen bijdraagt. Denk bijvoorbeeld aan campagnes, bewustwording bij scholieren en afspraken met evenementen-organisatoren. “Oplossingen zijn ook te vinden in de creatie van een nieuwe soort mobiele peuken- en afvalbakken, die het leuk maken om iets weg te gooien. Als iedereen een beetje doet, doen we samen heel veel en hebben we straks een schoon Museumplein.” Ogen van het plein Essentieel is de bijdrage van bewoners. Heinen: “En ik bedoel niet dat zij het afval
moeten gaan opruimen. Zeker niet. Maar zij zien altijd het eerst wat er op het plein gebeurt. We willen hen een vast contactpersoon voor afvalpreventie geven. Want: afval moet je niet laten liggen tot de volgende dag. Dat trekt alleen maar meer afval aan en dat verpest je woongenot.” Procesmanager Schoon Het stadsdeel vindt het zo belangrijk dat het stadsdeel schoon blijft, dat er een speciale manager is aangesteld. Emiel de Booij bevordert de samenwerking tussen het stadsdeel, bewoners, ondernemers en gebruikers om de omgeving schoon te houden. Dit doet hij ook bij het Museumplein.
zuid.amsterdam.nl
Vrijwilligers Vereniging Vrienden van het Vondelpark en Stadsdeel Zuid houden park schoon
Goed voorbeeld doet goed volgen 12 miljoen mensen per jaar, 350 ton afval. Cijfers over het Vondelpark om u tegen te zeggen. Toch laten omwonende vrijwilligers en bedrijven zich niet afschrikken. Ze delen vuilniszakken uit onder het motto: zien opruimen, doet opruimen. Als buurtbewoner kan het u niet ontgaan zijn: het Vondelpark wordt steeds drukker. Daarmee neemt ook de hoeveelheid afval toe. Sinds twee jaar werken stadsdeel en vrijwilligers van de Vereniging Vrienden van het Vondelpark samen om het park schoon te houden. “Om de betrokkenheid van bezoekers te vergroten en het belang van een schoon park onder de aandacht te brengen”, zegt Jennecke Stradmeijer, vrij-
willigerscoördinator van Vrienden van het Vondelpark. Kabouter “We stellen ons op als gastheren en -vrouwen van het park. Met persoonlijk contact en het overhandigen van een vuilniszak breng je de boodschap over: iedereen is welkom, maar laat het park ook weer netjes achter. Zo zie je dat bezoekers vanzelf ook vrienden van het park worden. Volgende keer nemen ze zelf een vuilniszakje mee.” Sinds vorig jaar heeft het Vondelpark een bijzondere inwoner: de Vondelkabouter. Hij staat op borden en afvalbakken afgebeeld doet een klein verzoek om afval weg te gooien. Jennecke: “Wij kiezen
Houdt u ook van het Vondelpark? Help dan mee om het park schoon te houden. Mail naar vrijwilliger@vriendenvanhetvondelpark.nl . U wordt op de hoogte gehouden van de activiteiten, zodat u zich kunt aansluiten bij de Vrienden van het Vondelpark. Vereniging Vrienden van het Vondelpark is ook op zoek naar iemand die samen met Jennecke de vrijwilligerscoördinatie op zich wil nemen. Heeft u interesse en wilt u de functieomschrijving ontvangen? Stuur dan een mail naar Vrijwilliger@vriendenvanhetvondelpark.nl.
(Foto: IdG)
voor de positieve benadering, alleen dan lukt het om mensen mee te krijgen.” De kracht van schoonhouden De kracht van het schoonhouden zit hem in de samenwerking. Ook parkbeheerders delen vuilniszakken uit en handhavers spreken mensen aan als ze vuil achterlaten. Daarnaast is er de reiniging die het park schoonmaakt. “Door er samen helemaal voor te gaan, zie je echt verbetering”, zegt Jennecke. Ook bedrijven rondom het park nemen hun verantwoordelijkheid. Asics, een sport-
schoenenwinkel die les geeft in het park, heeft bijvoorbeeld een wedstrijd georganiseerd waarbij zo snel mogelijk een vuilniszak gevuld moest worden. Ook het Conservatorium Hotel heeft door het uitdelen van zakken een steentje bijgedragen. Op Koninginnedag kreeg je bij het inleveren van een volle vuilniszak een lootje waarmee je kans maakte op een Ipad. Tevens ontving je wat lekkers, gesponsord door Albert Heijn. “Leuk toch?” De inspanningen van de vrijwilligers en het Stadsdeel hebben effect: “Uit onderzoek blijkt dat mensen het park schoner ervaren.”
Knalroze prullenbakken en een beloning
Tips en ideeën van ROC-studenten
(Foto: SB)
Twee jaar geleden werd het Europaplein plotsklaps 3.500 ROC-studenten rijker, met daarbij een keur aan winkels en bijbehorend publiek. Dat zie je, ook aan de hoeveelheid zwerfvuil rondom het complex. Joep Blaas, stadsdeelwethouder Openbare Ruimte en Milieu, gaat in gesprek met studenten van de opleiding ‘Medewerker Evenementenorganisatie’. Joep Blaas: “Belangrijkste ingrediënten van een oplossing, zijn de ideeën van studenten zelf.”
Euroknaller van MC Donalds, die vergeet je niet meer. Of iets geks met prullenbakken. Verf ze knalroze of met zebrastrepen. Dan is het leuk om iets weg te gooien. En zet ze prullenbakken dichtbij plekken waar jongeren eten.”
Euroknaller Zoë (17 jaar) “Op de middelbare school kreeg ik een dag voorlichting van de wijkagent: wat
Belonen Sam (19 jaar) “Dat zwerfvuil vooral een probleem van middelbare scholen is, verbaast me niet. Ik gooide mijn troep ook op de grond toen ik 14 was. Je denkt dat het stoer is. Het beste is om opruimen stoer te maken, maar dat is lastig. Misschien helpt belonen, bijvoorbeeld met studiepunten. Als je voor school een project moet organiseren om dit probleem op te lossen, denken je er serieus over na. Daar heb je wat aan.”
mag niet en wat mag wel. Als jongeren weten dat ze een boete krijgen, kijken ze wel uit. Verder denk ik dat het zou helpen om een campagne te bedenken. Zoals de
Meedoen? Heeft u ook ideeën om uw buurt schoon te houden? Of wilt u meer informatie over hoe u een bijdrage kan leveren aan een schone omgeving? Mail dan de buurtparticipatiemedewerkers van uw buurt: ■ Sidney Cruickshank: Buitenveldert, Zuidas, Gijsbrecht van Aemstelpark en Amstelpark ■ Monique Bär: Oude Pijp, Nieuwe Pijp en Rivierenbuurt ■ Filiz Alkan: Museumkwartier, Vondelpark, Willemsparkbuurt, Schinkelbuurt, Hoofdorppleinbuurt, Stadion- en Apollobuurt Mail naar samenschoon@zuid.amsterdam.nl, vermeld alstublieft uw straat en buurt.
Colofon:
4
Enquête Thomas (20 jaar) “De vraag is: hoe zou kun je ze triggeren? Ik weet nog dat ik een keer iets van de
grond raapte en rare blikken kreeg: wat doe jij nou, opruimen? Hoewel ik dat ben blijven doen, heb ik weinig volgers, dus dat werkt niet. Ik denk dat we voor de oplossing bij studenten zelf te rade moeten gaan, bijvoorbeeld via een korte enquête. Drie korte vragen over waarom ze hun vuil niet opruimen en hoe ze dat willen oplossen. Als je er in de les aandacht aan besteedt, is de kans groot dat er meteen al iets verandert.”
Een schone leefomgeving begint bij het goed aanbieden van uw afval. Kijk eens op Youtube voor filmpjes over de verschillende soorten afval in Zuid: www.youtube.com/ZuidAmsterdamNL. En als u op straat iets tegenkomt dat schoongemaakt of opgeruimd moet worden, kunt u dat bij de gemeente melden. Bel 14 020 of kijk op www.amsterdam.nl/ meldingopenbareruimte
Uitgave: Stadsdeel Zuid ■ Tekst: Stadsdeel Zuid, Brigitta van den Berg, Sofie Coronel ■ Productie: Movement Amsterdam Vormgeving: Floppy Design ■ Fotografie: Suzanne Blanchard (SB), Mo Barends (MB), Ingrid de Groot (IdG) en Katrien Mulder (KM)
28|11|13
zuid.amsterdam.nl