Issuu

Strategisch MER Inname restgronden LSO Definitief MER

Haven van Antwerpen-Brugge en Maatschappij Linkerscheldeoever

14 juli 2023

DOCUMENTGESCHIEDENIS (BOVENSTE RIJ IS HUIDIGE VERSIE ) Versie

Datum

Opmerkingen

14/07/2023

Definitieve versie

06/04/2023

Versie voor openbaar onderzoek

15/02/2023

Versie voor administraties

09/02/2023

Versie na opmerkingen opdrachtgever

31/01/2023

Versie met Niet-technische samenvatting

27/01/2023

Eerste draft voor opdrachtgever

01/11/2022

Interne versie

DOCUMENTVERANTWOORDELIJKHEID Titel

Strategisch MER Inname restgronden LSO – Definitief MER

Projectnummer

P.017802

Opdrachtgever

Haven van Antwerpen-Brugge Maatschappij Linkerscheldeoever

Contactpersoon opdrachtgever

Johan Hoeben

Auteur(s)

Ine Darras, Kristin Bluekens, Ewald Wauters, Koen Couderé, Bieke Cloet Naam

MER-coördinator

Ine Darras

Naam

Handtekening

Ine Darras (Signature)

Digitally signed by Ine Darras (Signature) DN: cn=Ine Darras (Signature), c=BE Date: 2023.07.12 12:33:54 +02'00'

Handtekening Digitally signed by Kristin

Documentscreener(s)

P.017802

Kristin Bluekens

Definitief MER LSO

(Authentication) Kristin Bluekens Bluekens DN: cn=Kristin Bluekens (Authentication), (Authentication) Date: 2023.07.12c=BE 13:18:27 +02'00'

STRATEGISCH MER INNAME RESTGRONDEN LSO

Definitief MER

INHOUDSTAFEL 1. INLEIDING .......................................................................................................................... 5 2. PROCES EN PROCEDURE ............................................................................................... 7 2.1.

Procedure............................................................................................................... 7

2.2.

Participatie en overleg........................................................................................... 9 2.2.1. 2.2.2.

Bestaande context ....................................................................................... 9 Betrokken actoren ....................................................................................... 9

3. PROBLEEMSTELLING ..................................................................................................... 10 4. PROGRAMMABESCHRIJVING ........................................................................................ 14 4.1.

Initiatiefnemer van het programma ..................................................................... 14

4.2.

Doelstelling van het programma ......................................................................... 14

5. UITGEVOERDE ONDERZOEKEN .................................................................................... 18 5.1.

Gebiedsdekkende Passende Beoordeling.......................................................... 18

6. ALTERNATIEVEN ............................................................................................................ 19 6.1.

Algemeen ............................................................................................................. 19

6.2.

Redelijke alternatieven die voldoen aan de programmadoelstelling ................ 19 6.2.1.

6.3.

P.017802

Inbreidingsalternatief met inname versnipperde braakliggende restgronden (= basisalternatief) ......................................................................................... 19

Scenario’s die niet voldoen aan de doelstelling of niet redelijk zijn ................. 21 6.3.1. 6.3.2.

Verdichting ................................................................................................ 21 Uitbreidingsalternatief met ontwikkeling van grotere braakliggende blokken binnen de bestaande grenzen van het havengebied .................................. 21

6.3.3.

Uitbreiding buiten het havengebied ............................................................ 27

Definitief MER LSO

7. RUIMTELIJKE, JURIDISCHE EN BELEIDSMATIGE SITUERING ..................................... 30 7.1.

Geografische situering ........................................................................................ 30

7.2.

Juridisch en beleidsmatig kader ......................................................................... 31

7.3.

7.2.1.

Planologische situatie ................................................................................ 31

7.2.2.

Juridische en beleidsmatig kader ............................................................... 33

Verwachte autonome en gestuurde ontwikkelingen in het studiegebied ......... 40 7.3.1. 7.3.2. 7.3.3.

Complex project “Extra containercapaciteit Haven van Antwerpen” ............ 40 GRUP E34 ................................................................................................ 42 Relevantie van de ontwikkelingsscenario’s ................................................ 42

8. STRATEGISCHE MILIEUBEOORDELING ALTERNATIEVEN........................................... 43 8.1.

Algemeen ............................................................................................................. 43 8.1.1.

Definitie en doelstelling van de strategische milieubeoordeling................... 43

8.1.2. 8.1.3. 8.1.4. 8.1.5. 8.1.6.

Referentiejaar............................................................................................ 43 Algemene methodologie effectbeschrijving en –beoordeling ...................... 43 Cumulatieve effecten ................................................................................. 44 Grensoverschrijdende effecten .................................................................. 44 Team van erkende MER-deskundigen ....................................................... 45

8.2.

Scoping ................................................................................................................ 45

8.3.

Discipline Bodem................................................................................................. 52

8.4.

8.5.

P.017802

8.3.1.

Afbakening van het studiegebied ............................................................... 52

8.3.2. 8.3.3. 8.3.4. 8.3.5. 8.3.6. 8.3.7. 8.3.8.

Methodiek beschrijving van de referentiesituatie ........................................ 52 Beschrijving van de referentiesituatie ......................................................... 52 Methodiek effectbepaling en -beoordeling .................................................. 53 Beschrijving van de effecten ...................................................................... 54 Besluit ................................................................................................... 56 Milderende maatregelen ............................................................................ 57 Leemtes in de kennis................................................................................. 57

Discipline Water................................................................................................... 57 8.4.1. 8.4.2. 8.4.3. 8.4.4.

Afbakening van het studiegebied ............................................................... 57 Methodiek beschrijving van de referentiesituatie ........................................ 58 Beschrijving van de referentiesituatie ......................................................... 58 Methodiek effectbepaling en -beoordeling .................................................. 59

8.4.5. 8.4.6. 8.4.7. 8.4.8. 8.4.9.

Beschrijving van de effecten ...................................................................... 60 Besluit ................................................................................................... 63 Milderende maatregelen ............................................................................ 64 Watertoets................................................................................................. 64 Leemtes in de kennis................................................................................. 64

Discipline Biodiversiteit ...................................................................................... 64

Definitief MER LSO

8.5.1. 8.5.2. 8.5.3. 8.5.4. 8.5.5. 8.5.6. 8.7.

Afbakening van het studiegebied ............................................................... 64 Methodiek beschrijving van de referentiesituatie ........................................ 65 Beschrijving van de referentiesituatie ......................................................... 66 Methodiek effectbepaling en -beoordeling .................................................. 75 Beschrijving van de effecten ...................................................................... 79 Leemtes in de kennis............................................................................... 111

Discipline Klimaat .............................................................................................. 113 8.7.1.

Afbakening van het studiegebied ............................................................. 113

8.7.2. 8.7.3. 8.7.4. 8.7.5. 8.7.6. 8.7.7.

Methodiek beschrijving van de referentiesituatie ...................................... 113 Beschrijving van de referentiesituatie ....................................................... 113 Methodiek effectbepaling en -beoordeling ................................................ 114 Beschrijving van de effecten .................................................................... 114 Besluit ................................................................................................. 116 Milderende maatregelen .......................................................................... 117

8.7.8.

Leemtes in de kennis............................................................................... 117

9. INTEGRATIE EN EINDSYNTHESE ................................................................................ 118 9.1.

Effectbeoordeling .............................................................................................. 118

9.2.

Overzicht milderende maatregelen ................................................................... 123

10. LITERATUURLIJST ........................................................................................................ 124 11. BIJLAGEN ...................................................................................................................... 125 BIJLAGE 1.

RICHTLIJNEN ......................................................................................... 126

BIJLAGE 2.

GEBIEDSDEKKENDE PASSENDE BEOORDELING (2022).................... 127

BIJLAGE 3.

NATUURCOMPENSATIES HAVENINBREIDING .................................... 128

BIJLAGE 4.

NIET-TECHNISCHE SAMENVATTING ................................................... 129

P.017802

Definitief MER LSO

INLEIDING Binnen het Antwerpse havengebied is er een grote behoefte aan ontwikkelbare gronden voor de verdere uitbouw van toekomstige industriële processen en goederenstromen van de Europese industrie en economie. Bij de aanwezige bedrijven in de Waaslandhaven bestaat een behoefte om verder te kunnen groeien. De gewenste groei kan binnen het havengebied gerealiseerd worden op een aantal braakliggende terreinen beschikbaar in de Waaslandhaven. De Waaslandhaven overlapt echter deels met het Vogelrichtlijngebied ‘Schorren en Polders van de Beneden-Schelde’ (BE2301336). Uit een gebiedsdekkende passende beoordeling voor de haveninbreiding op Linkerscheldeoever blijkt dat het rechtstreekse biotoopverlies door de ingebruikname van deze braakliggende terreinen op cumulatief niveau zal leiden tot een betekenisvolle aantasting van deze Speciale Beschermingszone (SBZ-V) op Linkerscheldeoever (LSO). In de passende beoordeling werden de braakliggende terreinen opgedeeld in 5 groepen: -

de locatie voor de vrachtwagenparking Ketenislaan (publieke infrastructuur); de Verrebroekse plassen; de zones van Logistiek Park Waasland (fase 2 en 5); de aantakking van de Westelijke ontsluiting op de E34; de restgronden.

Deze laatste groep van braakliggende restgronden betreft een verzameling van terreinen, verspreid over het havengebied op Linkerscheldeoever, die allemaal op basis van de huidige ruimtelijke bestemming onmiddellijk kunnen worden ontwikkeld zonder enige aanpassing van de planologische bestemmingsvoorschriften. We spreken verder in dit document consequent over ’de restgronden’ indien we deze verspreide en braakliggende terreinen bedoelen. Volgens artikel 36ter §4 van het Natuurdecreet mag een overheid die over een vergunningsaanvraag, een plan of programma moet beslissen, de vergunning slechts toestaan of het plan of programma slechts goedkeuren indien het plan of programma of de uitvoering van de activiteit geen betekenisvolle aantasting van de natuurlijke kenmerken van de betrokken speciale beschermingszone kan veroorzaken. Om die reden kunnen op vandaag geen vergunningen voor projecten worden verleend waarbij braakliggende terreinen worden ingenomen binnen de SBZ-V. In afwijking op de bepalingen van §4 van het Natuurdecreet, kan een vergunningsplichtige activiteit die of een plan of programma dat afzonderlijk of in combinatie met één of meer bestaande of voorgestelde activiteiten, plannen of programma's, een betekenisvolle aantasting van de natuurlijke kenmerken van een speciale beschermingszone kan veroorzaken, slechts toegestaan of goedgekeurd worden a) nadat is gebleken dat er voor de natuurlijke kenmerken van de speciale beschermingszone geen minder schadelijke alternatieve oplossingen zijn en b) omwille van dwingende redenen van groot openbaar belang met inbegrip van redenen van sociale of economische aard. Wanneer de betrokken speciale beschermingszone of een deelgebied ervan, een gebied met een prioritair type natuurlijke habitat of een prioritaire soort is, komen alleen argumenten die verband houden met de menselijke gezondheid, de openbare veiligheid of met voor het milieu wezenlijk gunstige effecten dan wel, na advies van de Europese Commissie, andere dwingende redenen van groot openbaar belang, in aanmerking. P.017802

Definitief MER restgronden LSO

5/139

De afwijking kan bovendien slechts toegestaan worden nadat voldaan is aan de volgende voorwaarden: 1. De nodige compenserende maatregelen zijn genomen en de nodige actieve instandhoudingsmaatregelen, die waarborgen dat de algehele samenhang van de speciale beschermingszone(s) bewaard blijft zijn of worden genomen; 2. De compenserende maatregelen zijn van die aard dat een evenwaardige habitat of het natuurlijk milieu ervan, actief is ontwikkeld. Om de aanwezige bedrijven in de Waaslandhaven alsnog de mogelijkheid tot verdere uitbreidingen te bieden, moet de uitzonderingsprocedure voorzien in artikel 36ter §5 van het Natuurdecreet worden doorlopen. Dit betekent onder meer dat moet worden onderzocht of er minder schadelijke alternatieven zijn, en dat bij ontstentenis daarvan de valorisatie van de restgronden voor de aanwezige bedrijven in de Waaslandhaven omwille van economische redenen door de Vlaamse regering tot een dwingende reden van groot openbaar belang wordt verklaard. Om de toepassing van de uitzonderingsprocedure voorzien in artikel 36ter §5 van het Natuurdecreet te faciliteren, werd beslist een milieueffectenrapportage te doorlopen volgens de generieke MER-procedure voor plannen en programma’s. In dit strategisch MER zal het onderzoek gevoerd worden naar mogelijke alternatieven voor inname van de restgronden en zullen de nodige compenserende maatregelen worden toegelicht.

P.017802

Definitief MER restgronden LSO

6/139

2. 2.1.

PROCES EN PROCEDURE Procedure Alle gronden binnen de scope van voorliggend strategisch MER zijn gelegen binnen een zone ‘industriegebied’ of ‘gebied voor zeehaven of watergebonden activiteiten’ volgens het gewestplan Sint-Niklaas – Lokeren of het GRUP Waaslandhaven fase 1, en zijn bijgevolg reeds rechtstreeks ontwikkelbaar zonder verder ruimtelijk planningsinitiatief. Er is daardoor géén verder ruimtelijk planningsproces met bijhorend plan-MER vereist om deze gronden in gebruik te nemen. De eerder vermelde restgronden betreffen gronden die (quasi) volledig zijn toegewezen aan of in eigendom zijn van individuele bedrijven, en ook in gebruik kunnen worden genomen zonder verder te ontwikkelen publieke ontsluitingsinfrastructuren. Er is bijgevolg evenmin een project-MER voor industrieterreinontwikkeling vereist voor de ingebruikname van deze gronden. De ontwikkeling van een bedrijventerrein vormt bijgevolg niet het voorwerp van de uit te voeren strategische milieueffectenrapportage, aangezien zulks noch op plan-MER-niveau, noch op project-MER-niveau vereist is. In een latere fase dient elke ingreep die zal plaatsvinden op de restgronden uiteraard wel nog getoetst te worden aan de MER-plicht. Indien nodig zal, in functie van de omgevingsvergunningsaanvraag, een milieubeoordeling moeten gebeuren voor de inrichting of exploitatie. Het initiatief hiervoor ligt bij de bedrijven die voor de ontwikkeling van de gronden instaan en zal geval per geval bekeken moeten worden. Op dat moment kan ook bekeken worden op welke manier het ambitieniveau op vlak van duurzaamheid in de haven kan verhoogd worden. Er wordt hierbij gedacht aan o.a. hittestress- en droogtebestrijding, integratie van groenblauwe stapstenen, voorzien van ruimte voor ecologie en biodiversiteit op perceelsniveau, …. Het opnemen van dergelijke initiatieven die verder gaan dan wettelijk vereist of die buiten de noodzakelijk geachte milderende maatregelen vallen, vallen buiten de scope van voorliggend MER. Zoals reeds toegelicht in de inleiding van dit MER (zie hoofdstuk 1) wordt de generieke MERprocedure voor plannen en programma’s doorlopen om de beslissing van de Haven van Antwerpen-Brugge en de Maatschappij Linkerscheldeoever te faciliteren. Hierbij wordt de procedure gevolgd zoals beschreven in het DABM en weergegeven in Figuur 2-1. De kennisgeving van voorliggend MER werd volledig verklaard op 8 september 2022, de terinzagelegging in de gemeenten Zwijndrecht, Beveren en Sint-Gillis-Waas liep van 19 september 2022 tot 18 oktober 2022. Tegelijkertijd vroeg het Team Mer adviezen bij de administraties en openbare besturen. De richtlijnenvergadering heeft plaats gevonden op 24 oktober 2022. De richtlijnen voor het MER werden vastgesteld op 25 november 2022 en zijn bijgevoegd in Bijlage 1.

P.017802

Definitief MER restgronden LSO

7/139

FIGUUR 2-1 PLAN-MER PROCEDURE VOLGENS HET DABM (1 MEI 2017)

P.017802

Definitief MER restgronden LSO

8/139

2.2.

Participatie en overleg

2.2.1. Bestaande context Op 20 april 2022 ondertekenden dertien partijen het "Verbond voor de toekomst en leefbaarheid van het ommeland van de haven van Antwerpen, de polders op Linkerscheldeoever". Bij het thema natuur en landbouw wordt stilgestaan bij toekomstige natuurcompensatiedossiers, waaronder de “Verspreid liggende restgronden in huidig havengebied” (citaat van de verbondstekst). In de verbondstekst verklaren de ondertekenende partijen zich akkoord met de realisatie van een natuurcompensatie om de verspreid liggende restgronden vrij te maken voor economische ontwikkeling, op voorwaarde dat er geen alternatieven zijn en dwingende redenen van groot openbaar belang gelden. In dit Verbond zitten ook diverse stakeholders die vanuit het stakeholdersmanagement prioritair werden betrokken bij de voorbereiding van het strategisch MER en de huidige procedure, met name het Vlaamse gewest, de gemeentebesturen Beveren, Zwijndrecht en Sint-Gillis-Waas, de Polder van het Land van Waas, Natuurpunt, Voka-Alfaport. Het structureel overleg tussen deze en andere groepen bestaat al langer in de schoot van de Beheercommissie Natuur Linkerscheldeoever. Dit overlegorgaan werd opgericht om de voortgang van de natuurinstandhouding en natuurcompensaties op de Linkerscheldeoever te bespreken en te adviseren.

2.2.2. Betrokken actoren De hierboven aangehaalde doelgroepen vinden hun plek in de groepen van actoren die zijn geïdentificeerd. Zo onderscheiden we: een politieke doelgroep, een maatschappelijke doelgroep, de klanten (bedrijven met restgronden) en de landbouwers/gebruikers van de gronden (ikv grondwerving/ruilen). Politiek: De focus bij de doelgroep politiek ligt op de gemeenten waarbinnen een gedeelte van het programmagebied gelegen is of waar (mogelijke) natuurcompensaties worden gepland. Hiervoor is er overleg met de schepencolleges van Beveren, Zwijndrecht en Sint-Gillis-Waas (Salegem kreek). Maatschappelijk: Verschillende actoren (Natuurpunt, Voka-Alfaport, Doel2020) zijn ook betrokken bij het Ommelandverbond (cfr supra) en onderschrijven het daar aangegane engagement ivm de restgronden. Aanvullend werd het project besproken met volgende actoren: Polder land van Waas, Beheercommissie Natuur Linkerscheldeoever, Klanten: Er wordt overleg georganiseerd met de bedrijven die restgronden kunnen/willen ontwikkelen. Er zijn voor hen ook infosessies over het strategisch MER georganiseerd. Landbouwers: Individuele landbouwers worden in het kader van grondwerving/ruilen betrokken waarbij er maximaal mogelijk een oplossing voor hen wordt uitgewerkt.

P.017802

Definitief MER restgronden LSO

9/139

PROBLEEMSTELLING Binnen het Antwerpse havengebied is er een grote behoefte aan ontwikkelbare gronden voor de verdere uitbouw van toekomstige productiecapaciteit en het beheer van goederenstromen in het kader van de verduurzaming van de Europese industrie en economie. Bij de aanwezige bedrijven in de Waaslandhaven bestaat er een behoefte om verder te kunnen groeien. Wanneer bedrijven geen mogelijkheid tot deze verdere groei wordt geboden, zullen deze investeringen niet gebeuren in de haven van Antwerpen en zullen de bedrijven deze activiteiten elders ontplooien. Nochtans biedt clustering belangrijke voordelen (zie ook verder). De gewenste groei kan binnen het havengebied mogelijk gemaakt worden door inname van de restgronden in de Waaslandhaven. Deze terreinen kunnen op basis van de geldende bestemmingsvoorschriften volgens het gewestplan en het GRUP Waaslandhaven – fase 1 onmiddellijk in gebruik genomen worden zonder verdere ontwikkeling van publieke ontsluitingsinfrastructuur. De Waaslandhaven op de Linkerscheldeoever van de Antwerpse haven is echter grotendeels gelegen binnen het Vogelrichtlijngebied (SBZ-V) “BE 2301336 Schorren en polders van de Beneden-Schelde”. Voor dit gebied werden bij besluit d.d. 17 mei 2019 van de Vlaamse regering (verder het s-IHD-besluit) de instandhoudingsdoelstellingen ongewijzigd bevestigd en de prioritaire inspanningen opnieuw vastgesteld. In dit besluit worden ook de vereiste inspanningen voor de foerageergebieden Bruine Kiekendief binnen het ‘leefgebied polder’ aangegeven. Deze vergen bijkomende ontwikkelingen binnen een straal van 3 km rondom het SBZ-V-gebied van ofwel: -

1000 – 1500 ha kwaliteitsvol foerageergebied in de vorm van natuurgebieden Ca. 1000 – 1500 ha landbouwgebieden waarbinnen 10% van de ecologische ‘infrastructuur polder’ aanwezig is, in casu 100 - 150 ha ecologische infrastructuur à ratio van 10 ha ecologische infrastructuur per blok van 100 ha landbouwgebied.

In opdracht van de Haven van Antwerpen-Brugge werd een gebiedsdekkende passende beoordeling voor de haveninbreiding op Linkerscheldeoever (LSO) opgesteld door Miecoeffect bv (2022) om het effect van rechtstreeks biotoopverlies (ruimtebeslag) op de SBZ-V door de ingebruikname van alle braakliggende terreinen op cumulatief niveau in beeld te brengen voor de gehele haveninbreiding op LSO, met uitzondering van de ontwikkelingen die reeds vervat zijn in het complex project ECA1. Het overzicht van alle onderzochte braakliggende terreinen wordt weergegeven in Figuur 3-1.

www.cpeca.be

P.017802

Definitief MER restgronden LSO

10/139

FIGUUR 3-1 OVERZICHT BRAAKLIGGENDE TERREINEN BEOORDELING (MIECO EFFECT, 2022)

OPGENOMEN

PASSENDE

P.017802

Definitief MER restgronden LSO

11/139

FIGUUR 3-2 OVERZICHT VAN DE NATUURVERLIEZEN OPGEDEELD IN TYPES VOLGENS DE PASSENDE BEOORDELING (MIECO EFFECT, 2022)

In de gebiedsdekkende passende beoordeling worden alle braakliggende terreinen bekeken. Die braakliggende terreinen worden onderverdeeld in 5 groepen, met name: 1. De locatie voor de vrachtwagenparking Ketenislaan (publieke infrastructuur) – zone 32 in Figuur 3-1; 2. De Verrebroekse plassen – zone 1 in Figuur 3-1; 3. De zones van Logistiek Park Waasland (fase 2 en 5) – zones 3 en 4 in Figuur 3-1; 4. De aantakking van de Westelijke ontsluiting op de E34 – zone 2 in Figuur 3-1; 5. De restgronden – alle overige zones in Figuur 3-1. Onder de restgronden worden alle andere terreinen beschouwd die zijn opgenomen in de gebiedsdekkende passende beoordeling en die niet behoren tot de eerste 4 genoemde groepen. De conclusie inzake betekenisvolle effecten uit de gebiedsdekkende passende beoordeling heeft tot gevolg dat er geen vergunningen voor projecten kunnen worden verleend waarbij er braakliggende terreinen worden ingenomen met een betekenisvol natuurverlies (op cumulatief niveau) in de Waaslandhaven. De focus van voorliggend strategisch MER ligt op de restgronden, een selectie van de braakliggende terreinen, zoals hierboven beschreven. Om de aanwezige bedrijven in de Waaslandhaven alsnog de mogelijkheid tot verdere uitbreidingen te bieden, moet de uitzonderingsprocedure voorzien in artikel 36ter §5 van het Natuurdecreet doorlopen worden. Dit betekent onder meer dat onderzocht moet worden of er minder schadelijke alternatieve oplossingen zijn, en dat bij ontstentenis daarvan, de valorisatie van deze restgronden voor

P.017802

Definitief MER restgronden LSO

12/139

de aanwezige bedrijven in de Waaslandhaven omwille van economische redenen door de Vlaamse regering tot een dwingende redenen van groot openbaar belang wordt verklaard. Aansluitend zal in de passende natuurcompensaties voor deze verliezen moeten worden voorzien.

P.017802

Definitief MER restgronden LSO

13/139

PROGRAMMABESCHRIJVING

4.1.

Initiatiefnemer van het programma De initiatiefnemers van voorliggend programma zijn: Haven van Antwerpen-Brugge, NV van publiek recht Zaha Hadidplein 1 2030 Antwerpen in de tekst soms benoemd als “het Havenbedrijf” of Port of Antwerp-Bruges Maatschappij voor het Haven, Grond- en Industrialisatiebeleid van het Linkerscheldeoevergebied, of kortweg Maatschappij Linkerscheldeoever Sint-Paulusplein 27 9120 Kallo in de tekst soms benoemd als “Maatschappij Linkerscheldeoever” of MLSO

4.2.

Doelstelling van het programma Maatschappij Linkerscheldeoever en het Havenbedrijf hebben in de haven een gezamenlijke opdracht om de randvoorwaarden voor economische groei tot stand te helpen brengen. Het is gebruikelijk om hierbij in de eerste plaats te denken aan het creëren van nieuwe ontsluitingsinfrastructuur aan land en waterzijde, en het geschikt maken van bijhorende terreinen, bestemd voor overslag, logistiek en maritieme industrie. Het voorzien van de nodige haveninfrastructuur is en blijft uiteraard een prioritaire kerntaak van de havenbeheerders. Maar evenzeer, zo niet nog dwingender en urgenter, is het hun opdracht om aanwezige ondernemingen op het havenplatform in de mogelijkheid te stellen hun economische activiteiten op duurzame wijze verder te ontplooien. Dit betekent vooreerst dat de fysieke ruimte die in de Waaslandhaven nog beschikbaar is voor de economische activiteit van aanwezige ondernemingen ook effectief kan worden benut. Met de “aanwezige bedrijven” bedoelen we de activiteiten die aanwezig zijn en niet enkel de juridische entiteiten die er vandaag bestaan. Immers veel activiteiten van bedrijven, zuster- of dochterbedrijven en zelfs onafhankelijke bedrijven, zijn aan elkaar gebonden door de aard van de activiteiten. De chemische cluster bijvoorbeeld kent veel dergelijke symbiotische samenwerkingen. Het Havenbedrijf heeft een berekening gemaakt van de oppervlakte van de restgronden binnen de Waaslandhaven. De aanwezige ondernemingen gaan ervan uit dat zij deze restgronden (of delen ervan) maximaal kunnen inzetten, temeer de meeste van hen reeds zakelijke rechten hebben op deze terreinen. Het betreft een bruto oppervlakte van in totaal 272,25 ha. Indien de uitvoering van dit recht om de één of andere reden verhinderd wordt, dan gaat 272,25 ha aan havengebonden terreinen op een, vanuit internationaal oogpunt, unieke locatie voor economische groei, verloren.

P.017802

Definitief MER restgronden LSO

14/139

FIGUUR 4-1 SITUERING RESTGRONDEN

Daarbij blijkt ook dat de aanwezige bedrijven binnen de Waaslandhaven nauwelijks uitwijkmogelijkheden hebben op terreinen die ze eventueel ter beschikking zouden hebben op de Rechterscheldeoever. Indien er voor een beperkt aantal bedrijven al een dergelijke uitwijkmogelijkheid bestond, dan is deze uitwijkmogelijkheid stilaan uitgeput geraakt. De reële uitwijkmogelijkheden zijn dus zeer beperkt. De conclusie is dan ook dat de meeste aanwezige bedrijven in de Waaslandhaven op termijn hun economische expansieplannen binnen de haven van Antwerpen zouden moeten opbergen. In het worstcasescenario komt de leefbaarheid van de betrokken bedrijven in het gedrang en wijken deze bedrijven uit naar alternatieve havenplatformen. Niet enkel voor nieuwe projecten, maar ook met hun bestaande activiteiten. Veel geïmpacteerde bedrijven zouden geneigd kunnen zijn in dergelijk geval met deze activiteiten naar andere havens uit te wijken. De gevolgen van een dergelijke beslissing voor de tewerkstelling en de toegevoegde waarde in de Waaslandhaven zouden omvangrijk zijn. De betrokken bedrijven zijn voornamelijk actief in de petrochemische, de logistieke sector en afvalverwerking. Het belang van deze bedrijven blijkt uit de jaarlijkse studie van de NBB “Economic impact of the Belgian maritime and inland ports – report 2020”. Petrochemie en logistieke dienstverlening vertegenwoordigen 43% van de directe toegevoegde waarde en 32% van de directe tewerkstelling in de haven. Het is dus een prioritaire missie om duurzame economische valorisatie van deze terreinen door de aanwezige ondernemingen mogelijk te maken. In overeenstemming met het Ruimtelijk Structuurplan Vlaanderen ambiëren de initiatiefnemers een ruimtelijke rendementsverhoging door maximale kansen te geven aan de haveninbreiding als oplossingsmodel voor deze aanwezige bedrijven.

P.017802

Definitief MER restgronden LSO

15/139

Om de aanwezige bedrijven in de Waaslandhaven alsnog de mogelijkheid tot verdere uitbreidingen te bieden, moet de uitzonderingsprocedure voorzien in artikel 36ter §5 van het Natuurdecreet doorlopen worden. Dit betekent onder meer dat onderzocht moet worden of er minder schadelijke alternatieve oplossingen zijn, en dat bij ontstentenis daarvan, de valorisatie van deze restgronden voor de aanwezige bedrijven in de Waaslandhaven omwille van economische redenen door de Vlaamse regering tot een dwingende reden van groot openbaar belang wordt verklaard. In het kader van het alternatievenonderzoek worden naast het basisalternatief, i.c. de cumulatieve inname van de restgronden, nog een aantal locatiealternatieven voor economische ontwikkeling onderzocht. Deze alternatieven dienen uiteraard te voldoen aan de doelstelling van het programma. De doelstelling van het programma wordt als volgt geformuleerd: Het ruimtelijk accommoderen van de economische groeimogelijkheden voor de aanwezige bedrijven op Linkerscheldeoever in de Waaslandhaven, in het licht van de Europese verplichtingen die voortvloeien uit de aanduiding van het havengebied als SBZ-V. We beschouwen het ruimtelijk accommoderen daarbij als het vrijmaken van de terreinen, met andere woorden: een conceptuele benadering vanuit het uitgangspunt dat de natuurwaarde die relevant is voor de SBZ-V, zal verdwijnen om de economische groeimogelijkheden en tewerkstelling mogelijk te maken. Overige eventuele natuurwaarden en daaruit voortvloeiende verplichtingen, zoals bepaald in o.a. het vegetatiebesluit, bosdecreet, soortenbesluit worden niet mee in beschouwing genomen omdat deze later zullen beoordeeld worden in de individuele vergunningsaanvragen van de individuele bedrijven. Om de doelstelling te bereiken, zullen Haven van Antwerpen-Brugge en Maatschappij Linkerscheldeoever als initiatiefnemers de volgende acties ondernemen (= het programma): 1. Een onderzoek voeren naar mogelijke alternatieven om de geformuleerde doelstelling te bereiken. Indien er mogelijke alternatieven beschikbaar zijn, zal er worden onderzocht in welke mate die alternatieven aanleiding geven tot minder aantasting van de natuurlijke kenmerken van de SBZ-V, overeenkomstig de bepalingen van artikel 36ter van het natuurdecreet. Dit onderzoek maakt deel uit van het voorliggend strategisch MER-onderzoek. Hierbij wordt niet ingegaan op de verdere invulling van de terreinen. 2. Voor zover er geen ecologisch minder schadelijke alternatieven zijn: aan de Vlaamse regering een onderbouwd verzoek richten om de geformuleerde doelstelling tot een dwingende reden van groot openbaar belang te verklaren. De initiatiefnemers zullen dit verzoek, in voorkomend geval, onderbouwen op basis van economische redenen. 3. In voorkomend geval: een passende natuurcompensatie uitwerken overeenkomstig de bepalingen van artikel 36ter van het natuurdecreet. In het voorliggend strategisch MER-onderzoek wordt onderzocht of de natuurcompensaties voldoen aan deze bepalingen. 4. De finale beslissing over de realisatie van het programma, met in voorkomend geval een beslissing over de realisatie van de natuurcompensaties, die o.m. zal bestaan uit: a. het verwerven van beschikkingsrecht over de nodige gronden via aankoop of overeenkomsten om de natuurcompensaties uit te voeren; b. het aanvragen van de nodige omgevingsvergunningen voor de uitvoering van de natuurcompensatie(s);

P.017802

Definitief MER restgronden LSO

16/139

c. de uitvoering van de natuurcompensatie(s) d. het treffen van de nodige regelingen voor het beheer van de natuurcompensatiegebieden. Het ontwerp van beslissing (punt 4 hierboven) zal samen met voorliggend strategisch MER deel uitmaken van een openbaar onderzoek, waarna de initiatiefnemers op basis van de resultaten van het openbaar onderzoek en het goedgekeurde strategische MER een definitieve beslissing zullen nemen. Op basis van dit programma zullen bedrijven, die nadien voor de realisatie van hun projecten een omgevingsvergunning wensen aan te vragen op de terreinen die in voorliggend MER werden onderzocht, zich, in de vergunningsaanvraag, de project-mer-screening, MERontheffing of project-MER voor hun project, kunnen baseren op de elementen die in voorliggend strategisch MER worden onderzocht.

P.017802

Definitief MER restgronden LSO

17/139

UITGEVOERDE ONDERZOEKEN

5.1.

Gebiedsdekkende Passende Beoordeling In 2022 werd door Mieco-effect bv een passende beoordeling opgemaakt die in kaart brengt wat de directe effecten zijn op het Vogelrichtlijngebied ‘Schorren en Polders van de BenedenSchelde’ ten gevolge van de inname van braakliggende terreinen binnen de nog te ontwikkelen ruimtes in het havengebied. Deze passende beoordeling legt vast welk direct natuurverlies te verwachten is bij inname van de bedoelde terreinen. In de passende beoordeling werd geconcludeerd dat door de cumulatieve inname van de braakliggende terreinen op de Linkerscheldeoever, betekenisvolle effecten te verwachten zijn op de natuurtypes zoals beschreven in het s-IHD-besluit en op de doelen voor bepaalde voor het Vogelrichtlijngebied tot doel gestelde vogelsoorten. Hierbij werd geconcludeerd dat het verlies significant is op basis van de cumulatieve inname van alle restoppervlaktes op de Linkerscheldeoever, en niet op niveau van de individuele terreinen. De passende beoordeling is te vinden in Bijlage 1.

P.017802

Definitief MER restgronden LSO

18/139

ALTERNATIEVEN

6.1.

Algemeen Alternatieven die in het kader van dit strategisch MER in aanmerking komen om onderzocht te worden, moeten:  beantwoorden aan de doelstelling van het programma;  redelijke alternatieven zijn. Om als redelijk beschouwd te worden, moeten alternatieven in de eerste plaats kansrijk zijn. De mate waarin een alternatief redelijk of kansrijk is, kan afgemeten worden aan een aantal criteria2, zoals bijvoorbeeld realistisch zijn en voldoen aan een aantal minimale randvoorwaarden op bijvoorbeeld technisch vlak. Alle alternatieven die als redelijk kunnen worden beschouwd, worden gelijkwaardig onderworpen aan een MER-onderzoek. Om daarbij een correcte vergelijking te kunnen maken tussen verschillende alternatieven, dienen alle redelijke alternatieven desgevallend onderling vergelijkbaar te zijn of te worden gemaakt. Uit het onderstaande volgt dat enkel het alternatief dat in § 6.2 besproken wordt, als redelijk kan worden beschouwd. In § 6.3 worden de overige mogelijkheden beschreven die omwille van verschillende redenen de toets van de redelijkheid niet hebben doorstaan, en/of niet tegemoet kunnen komen aan de programmadoelstelling, en die dus in het MER niet verder worden meegenomen.

6.2.

Redelijke alternatieven die voldoen aan de programmadoelstelling

6.2.1. Inbreidingsalternatief met inname versnipperde braakliggende restgronden (= basisalternatief) Definitie De economische ontwikkeling voor aanwezige bedrijven in de Waaslandhaven wordt gerealiseerd op de versnipperde braakliggende restgronden binnen de Waaslandhaven. Dit impliceert dat de (beschermde) natuurwaarden op deze braakliggende restgronden verdwijnen. De terreinen die in het kader van voorliggend MER in beschouwing worden genomen, worden aangeduid in de volgende figuur.

Zie de handleiding “alternatieven in m.e.r.” van de dienst Mer voor meer details met betrekking tot bruikbare criteria. Om te besluiten tot het al dan niet redelijk zijn van een alternatief, is doorgaans geen gedetailleerde kwantitatieve analyse nodig. Niet-redelijke alternatieven zijn doorgaans gemakkelijk herkenbaar aan de buitensporige eisen die met hun realisatie gepaard gaan. Als er niet eenvoudig een consensus bereikt kan worden over de niet-redelijkheid van een bepaald alternatief, dient gekozen te worden voor de voorzichtige weg, i.e. het alternatief moet als redelijk beschouwd worden zolang aan de hand van het alternatievenonderzoek het tegenovergestelde niet kan aangetoond worden.

P.017802

Definitief MER restgronden LSO

19/139

FIGUUR 6-1 LOCATIES RESTGRONDEN (ZWART OMRANDE GEBIEDEN) BINNEN DE SCOPE VAN HET MER

Deze restgronden zijn allemaal gelegen binnen een zone ‘industriegebied’ of ‘gebied voor zeehaven of watergebonden activiteiten’ volgens het gewestplan of het GRUP Waaslandhaven fase 1, en zijn bijgevolg reeds rechtstreeks ontwikkelbaar zonder verder ruimtelijk planningsinitiatief. Er is daardoor géén verder ruimtelijk planningsproces met bijhorend plan-MER vereist om deze restgronden in gebruik te nemen. De vermelde restgronden betreffen tevens gronden die (quasi) volledig zijn toegewezen aan of in eigendom zijn van bedrijven, en in gebruik kunnen worden genomen zonder verder te ontwikkelen publieke ontsluitingsinfrastructuren. Er is bijgevolg evenmin een project-MER voor industrieterreinontwikkeling vereist voor de ingebruikname van deze gronden. Er wordt hierbij verondersteld dat de restgronden pas ingenomen worden indien het project niet kan gerealiseerd worden op reeds ingenomen terreinen. Een grondige afweging inzake ruimtelijk rendement (door verdere hoogtebouw of clustering van functies) is bij elk individueel project noodzakelijk. Hierbij spelen niet enkel ruimtelijke maar ook functionele relaties een rol in de locatie-afweging voor bedrijven (vb. koppeling reststromen). Aangezien bij elke omgevingsvergunningsaanvraag voor een concreet project zal verwezen worden naar voorliggend strategisch MER, zal bij elk concreet project ook aangetoond moeten worden waarom inname van een perceel restgrond een betere optie is dan verdichting op al ingenomen terrein. Afhankelijk van de aard van de bedrijvigheid (of het terrein) kan voor individuele bedrijven een project-MER of MER-screening vereist zijn.

P.017802

Definitief MER restgronden LSO

20/139

6.3.

Scenario’s die niet voldoen aan de doelstelling of niet redelijk zijn

6.3.1. Verdichting Definitie De economische ontwikkeling van de aanwezige bedrijven in de Waaslandhaven wordt gerealiseerd door maximaal te verdichten op de bestaande reeds ingevulde bedrijfsterreinen. Dit impliceert het ongewijzigd behoud van de restgronden met (beschermde) natuurwaarden binnen de Waaslandhaven. Motivatie Bij uitbreiding in eerste instantie de mogelijkheid van ruimtelijke verdichting onderzoeken, is een algemene opgave voor elk bedrijf en elke overheid in Vlaanderen, die is ingeschreven in het Ruimtelijk Structuurplan Vlaanderen. Er kan dus van uitgegaan worden dat de mogelijkheid tot verdichting steeds zal bekeken worden bij elke individuele vergunningsaanvraag voor bijkomende activiteiten en/of installaties. Er zijn ook voorbeelden van verdichting op terreinen die reeds in gebruik zijn, gaande van zonnepanelen op parkings, meerlagige parkeertorens tot bijkomende installaties of hogere stockageruimtes. De verdichting kent echter fysische en praktische beperkingen o.m. omwille van technische en regulatoire redenen, zoals bijvoorbeeld afstandsregels inzake veiligheid. Omwille van dezelfde redenen is het niet altijd evident om ingesloten ongebruikte delen te benutten voor bepaalde activiteiten. Verdichting op reeds in gebruik genomen terreinen is niet altijd noch eindeloos de oplossing voor de wens tot versterking van de economische activiteit, waardoor de nood blijft om bijkomende ruimte te creëren om economische groei toe te laten. Dit scenario voldoet daarom niet aan de programmadoelstelling. De doelstelling tot het ruimtelijk accommoderen van groeimogelijkheden doet daarbij geen enkele afbreuk aan de verantwoordelijkheid/verplichting van de individuele bedrijven tot het ruimtelijk efficiënt benutten (eventueel ook verdichten) van een terrein en toetsing daaraan door de vergunningverlenende overheid in het kader van individuele vergunningsaanvragen.

6.3.2. Uitbreidingsalternatief met ontwikkeling van grotere braakliggende blokken binnen de bestaande grenzen van het havengebied Definitie De economische ontwikkeling voor aanwezige bedrijven in de Waaslandhaven wordt gerealiseerd op de grotere braakliggende blokken t.h.v. de zone Verrebroekse Plassen en de zone Logistiek Park Waasland. Dit impliceert het ongewijzigd behoud van de braakliggende restgronden met (beschermde) natuurwaarden binnen de Waaslandhaven. Motivatie Dit alternatief wordt als niet-redelijk beschouwd wegens:

P.017802

Definitief MER restgronden LSO

21/139

Technische argumenten: o

Uitbreiding van aanwezige bedrijven op een nieuwe locatie is niet mogelijk en/of wenselijk wegens noodzakelijke, directe operationele samenhang van uitbreidingsactiviteiten met bestaande activiteiten van het bedrijf;

Uitbreiding of verplaatsing van aanwezige bedrijven op/naar een nieuwe locatie is niet mogelijk omwille van specifieke locatie gebonden vereisten zoals watergebondenheid, verbondenheid met services in de haven (bv. aansluiting op pijpleidingen, spoorverbinding, …), relatie met buurbedrijven of integratie in de plaatselijke cluster (buursectoren);

Ruimte-efficiëntie: uitbreiding van bedrijven elders betekent een groot verlies aan ruimte-efficiëntie omdat ondersteunende activiteiten, faciliteiten, e.d.m. gedupliceerd moeten worden op de nieuwe locatie, waardoor er een veel grotere oppervlakte op de nieuwe locatie nodig zal zijn om dezelfde uitbreiding te organiseren;

Economische argumenten: o

Kostenefficiëntie voor aanwezige bedrijven;

Het oplossend vermogen van dit alternatief is vanuit economisch oogpunt beperkt gezien de uitbreidingsnoden van de aanwezige bedrijven een hogere oppervlakte vereisen dan deze die cumulatief beschikbaar is op LPW en Verrebroekse plassen.

Het uitbreiden van bedrijfsmatige deelactiviteiten, los van een grotere geheel van bedrijfsactiviteiten op de bestaande bedrijfssites, heeft als gevolg dat bepaalde synergiën niet kunnen benut worden. Hieronder wordt een overzicht gegeven van de consequenties van een uitbreiding los van de bestaande bedrijfssites. Niet elk van de beschreven elementen gaat op voor elk van de betroken sectoren, nl. logistiek, maritieme activiteiten, watergebonden overslag, proceschemie en tankopslag en industrie. Om de complexiteit van de werking van het economisch havenweefsel te bevatten, is het belangrijk dat dit wordt beschreven in termen van activiteiten en processen, eerder dan in termen van bedrijven als juridische entiteiten. Immers, er zijn bedrijven die een deelproces van de waardeketen binnen een ander bedrijf voor hun rekening nemen. Ze zijn als het ware afnemer van bepaalde goederen en exclusief terugleverancier van andere goederen, of ze leveren diensten die specifiek zijn toegespitst op het bedrijf waar ze bij aansluiten. Zoals hierboven vermeld is het van belang om te duiden dat niet elk hieronder besproken element betrekking heeft op elke activiteit. Onderstaand overzicht geeft weer welke elementen het meest betrekking hebben op welke sectoren.

P.017802

Definitief MER restgronden LSO

22/139

Splitsen van gekoppelde activiteiten Zoals al aangehaald, zijn bedrijven dikwijls aan elkaar gelinkt omdat ze diensten en/of goederen aan elkaar leveren, soms zelfs exclusief. Het kan daarbij gaan om vaste goederen, vloeistoffen of gassen, half afgewerkte producten, basisgrondstoffen of zelf reststromen. Indien deze bedrijven fysiek in elkaars nabijheid gelegen zijn, wordt transport vermeden en kunnen goederenstromen via pijpleidingen of andere efficiënte transportvormen aan elkaar geleverd worden. Dit type van synergie is terug te vinden in elk van de sectoren die hoger zijn beschreven. Indien wordt gekozen voor het uitbreidingsalternatief of de ontwikkeling van activiteiten op de grotere blokken, verdwijnt of vermindert het voordeel van de nabijheid. Met andere woorden, in deze scenario’s zal er telkens een negatief effect zijn doordat er meer transportfaciliteiten moeten aangelegd worden. Schematisch wordt dit in onderstaande figuur weergegeven. De blauwe blokken staan voor onderdelen van de gehele keten, de rode pijlen voor de fysieke verplaatsingen (mensen, materialen, gassen, vloeistoffen). Indien het gaat over grote stromen, zoals dikwijls het geval binnen de context van het havengebied, dan is het duidelijk dat dit een belangrijke hinderpaal kan worden. Bovendien is er, voornamelijk voor de industriële en (petro)chemische sector bij elk transport over de openbare weg een bijkomend veiligheidsrisico. Het uit elkaar halen van gekoppelde activiteiten is dus niet wenselijk, zowel op basis van economische als technische argumenten.

FIGUUR 6-2 SPLITSEN VAN GEKOPPELDE ACTIVITEITEN

Tijdelijke bedrijfsinterne opslag Diverse vormen van activiteiten hebben nood aan tijdelijke opslag. Het kan gaan over een empty container depot, stockage van grondstoffen en/of afgewerkte producten of andere opslagvormen. Ook voor dit deel van de activiteiten geldt dat de nabijheid een belangrijk voordeel is. Enerzijds zijn de goederen vlot bereikbaar, anderzijds wordt veel transport, en dus de noodzakelijke infrastructuur, vermeden. Bedrijfsinterne verplaatsingen vergen geen extra publieke ruimte. Bovendien kunnen bedrijfsinterne verplaatsingen ook gebeuren met voertuigen of toestellen die wel op een privaat terrein kunnen gebruikt worden, maar niet toegelaten zijn op de openbare weg. De stap van verladen wordt hierdoor vermeden. Dit type

P.017802

Definitief MER restgronden LSO

24/139

van bedrijfsinterne opslag is kenmerkend in de logistieke sector, maar zeker niet exclusief daar.

FIGUUR 6-3 TIJDELIJKE BEDRIJFSINTERNE OPSLAG

Vermijden strategische opslag en reserve In het uitbreidingsalternatief met grote blokken is er een bijkomende complexiteit of inefficiëntie, namelijk een bijkomende strategische opslag (van bvb goederen) of strategische reserve (van ruimte) moet aangehouden worden op elke locatie. Dit heeft als gevolg dat de netto oppervlakte inname groter zal zijn in het geval een deel van de activiteiten plaatsheeft op een andere locatie dan de bedrijfssite. De totale vereiste bedrijfsoppervlakte zal in deze alternatieven dus groter zijn dan in het geval van aansluitende bedrijfsinbreiding (basisalternatief). Dit geldt in de meeste sectoren. Merk op dat deze inefficiënties bovendien samenhangen met de hoger beschreven bijkomende ruimte-inname voor de transportfaciliteiten en de economische inefficiëntie.

P.017802

Definitief MER restgronden LSO

25/139

FIGUUR 6-4

VERMIJDEN STRATEGISCHE OPSLAG EN RESERVE: DE GEMARKEERDE ZONES ZIJN EXTRA RUIMTE-INNAME DIE NODIG IS OM ENIGE RESERVE TE BEHOUDEN OP DE VERSCHILLENDE LOCATIES, WAT DUS LEIDT TOT EEN NETTO INNAME VAN GROTERE OPPERVLAKTES INDIEN VERBONDEN ACTIVITEITEN RUIMTELIJK UIT ELKAAR WORDEN GETROKKEN.

Optimaal gebruik van voorzieningen Bij een bedrijfssite of een cluster van bedrijven zijn meestal een aantal voorzieningen aanwezig. Het betreft bijvoorbeeld een aanmeldpunt voor toegang tot het terrein, een refter, sanitair maar evengoed waterzuivering, reinigingsplaats voor voertuigen of andere noodzakelijke infrastructuur. Indien een bedrijf zijn activiteiten kan uitbreiden naast de bestaande activiteiten, dan kunnen de basisvoorzieningen behouden blijven en ook dienstig zijn voor de nieuwe uitbreiding. Dat is de situatie aan de linkerkant van de onderstaande figuur. Indien de uitbreiding moet gerealiseerd worden op een andere locatie, dan moeten bepaalde voorzieningen dus ook op die nieuwe locatie voorzien worden. Dit is de situatie rechts op de figuur, waarbij de groene ruimte de additioneel te voorziene ruimte is. De ruimteefficiëntie is bijgevolg groter indien het bedrijf zijn uitbreiding kan realiseren in de nabijheid van de bestaande activiteiten. Dit geldt trouwens voor zowat alle sectoren.

P.017802

Definitief MER restgronden LSO

26/139

FIGUUR 6-5

OPTIMAAL GEBRUIK VAN VOORZIENINGEN LINKS: UITBREIDING (GEARCEERD VLAK) GEKOPPELD AAN DE BESTAANDE BEDRIJFSSITE – RECHTS: UITBREIDING (GEARCEERD VLAK) OP EEN ANDERE LOCATIE WAARBIJ BIJKOMENDE NOOD IS AAN BASISVOORZIENINGEN (GROENE ZONE).

Watergebonden activiteiten Met watergebonden activiteiten bedoelen we hier expliciet het laden en lossen van schepen op zich. Deze activiteiten kunnen uiteraard niet buiten de haven verplaatst worden. Hun activiteit is inherent gebonden aan de haven. Om hun activiteiten uit te breiden buiten de restgronden, is een uitbreiding van het havengebied zelf nodig. Het is daarom van strategisch belang om de beschikbare gronden aan de dokken optimaal te benutten.

6.3.3. Uitbreiding buiten het havengebied Definitie De economische ontwikkeling van de aanwezige bedrijven in de Waaslandhaven wordt gerealiseerd buiten het havengebied maar wel nog op de Linkerscheldeoever. Dit impliceert het ongewijzigd behoud van de braakliggende restgronden met (beschermde) natuurwaarden binnen het havengebied op Linkerscheldeoever (LSO). Motivatie Dit alternatief wordt als niet-redelijk beschouwd wegens: -

P.017802

Technische argumenten: o

Uitbreiding van aanwezige bedrijven op een nieuwe locatie buiten het havengebied is niet mogelijk en/of wenselijk wegens noodzakelijke, directe operationele samenhang van uitbreidingsactiviteiten met de bestaande activiteiten van het bedrijf;

Uitbreiding of verplaatsing van aanwezige bedrijven op/naar nieuwe locatie buiten de haven is niet mogelijk en/of wenselijk omwille van specifieke locatie gebonden vereisten zoals watergebondenheid, verbondenheid met services in de haven (bv. aansluiting op pijpleidingen, spoorverbinding, …), , relatie met buurbedrijven of integratie in de plaatselijke cluster (buursectoren);

Definitief MER restgronden LSO

27/139

Ruimte-efficiëntie: uitbreiding van de bedrijven elders betekent een groot verlies aan ruimte-efficiëntie omdat ondersteunende activiteiten, faciliteiten, landschappelijke, veiligheids- en geluidsbuffers e.d.m. gedupliceerd moeten worden op de nieuwe locatie, waardoor er een veel grotere oppervlakte op de nieuwe locatie nodig zal zijn om dezelfde uitbreiding te organiseren.

Economische argumenten: kostenefficiëntie voor aanwezige bedrijven.

De niet-redelijkheid van het uitbreidingsalternatief wordt gestaafd door alle elementen die in alinea 6.3.2 worden uitgelegd, namelijk: splitsen van gekoppelde activiteiten, tijdelijke bedrijfsinterne opslag, vermijden van strategische reserve, optimaal gebruik voorzieningen, watergebonden activiteiten en specifieke goederenstromen. Daarnaast zijn er bij het verplaatsen van activiteiten buiten het havengebied een aantal bijkomende factoren die een rol spelen, en die eveneens verklaren waarom het uitbreidingsalternatief als niet-redelijk moet beschouwd worden. Specifieke goederenstromen Specifieke goederenstromen die (bv vanwege hun omvang) internationaal per schip verplaatst worden, komen per definitie binnen via een haven. Indien de gekoppelde activiteiten ter verwerking van deze goederen buiten de haven plaatsvinden, dan zijn bijkomende weg- of spoorinfrastructuur nodig. Dit is dus zowel vanuit economisch als technisch oogpunt niet wenselijk. Optimale energiesystemen Bedrijven uit de petrochemische sector hebben vaak een grote warmte- en elektriciteitsvraag. Door de bedrijven en activiteiten te clusteren, kan een energie-synergie ontstaan dat een netto energiebesparing oplevert. Een concreet voorbeeld van hoogcalorische warmte-uitwisseling is het project Ecluse, waarbij een afvalverwerkingseenheid stoom op hoge temperatuur en druk levert aan bedrijven in de buurt. Op die manier kan de warmte nuttig worden gebruikt. Deze vorm van hoogcalorische warmte-uitwisseling is enkel efficiënt indien bedrijven zich in elkaars nabijheid bevinden. Het is technisch en energetisch niet haalbaar om dergelijke synergiën te realiseren tussen bedrijven binnen en buiten het huidige havengebied. Modal shift Binnen de haven is er een ruim netwerk aan spoorwegen aanwezig, met een goede connectie met hoofdspoornet. Daarnaast biedt de haven eveneens toegang tot de binnenvaart. Dat maakt het mogelijk om meer goederen via deze transportmodi te verplaatsen. Dit is dus een extra troef die bedrijven binnen de haven hebben. Om dit te realiseren buiten de haven is veel bijkomende infrastructuur noodzakelijk, en dus bijkomende ruimte-inname. Pijpleidingen Voornamelijk voor de petrochemische sector is het cruciaal om een vlotte aansluiting te hebben op één of meerdere van de pijpleidingen die in het havengebied aanwezig zijn. Voor bedrijven buiten de haven is die aansluiting er niet, tenzij er nieuwe pijpleidingen worden getrokken tot aan de nieuwe sites, en ook dit heeft ruimtelijke implicaties. Zowel naar directe ruimte-inname als naar indirecte belemmeringen omwille van veiligheidsafstanden.

P.017802

Definitief MER restgronden LSO

28/139

Gespecialiseerde hulpdiensten Binnen de haven zijn gespecialiseerde hulpdiensten aanwezig. De brandweerkorpsen in de haven zijn specifiek voorbereid en getraind om op te treden bij calamiteiten. Voornamelijk voor de petrochemische sector is dit belangrijk.

P.017802

Definitief MER restgronden LSO

29/139

RUIMTELIJKE, JURIDISCHE EN BELEIDSMATIGE SITUERING

7.1.

Geografische situering De restgronden zijn verspreid gelegen op de linkeroever van de Schelde. De meest oostelijk gelegen cluster van restgronden bevindt zich op grondgebied van de gemeente Zwijndrecht. De overige restgronden zijn op grondgebied van de gemeente Beveren gelegen. Het geheel van alle restgronden samen vormt het programmagebied. Via een inspraakreactie werd gevraagd om specifiek een aantal gronden in Zwijndrecht uit het programmagebied te lichten, en deze eerst verder te onderzoeken als nodig, nuttig of ondersteunend bij de verdere exploitatie als industriegrond (mogelijks gecontamineerd door o.a. PFAS). De bodemkwaliteit is echter geen criterium om bepaalde restgronden al dan niet mee te nemen. PFAS is ondertussen een gekend probleem op terreinen in Zwijndrecht maar ook andere terreinen kunnen verontreinigd zijn.

FIGUUR 7-1 RUIMTELIJKE SITUERING VAN DE RESTGRONDEN

P.017802

Definitief MER restgronden LSO

30/139

7.2.

Juridisch en beleidsmatig kader

7.2.1. Planologische situatie In het grootste deel van het programmagebied is het gewestplan Sint-Niklaas – Lokeren nog in voege (Figuur 7-2). In een aantal zones is het gewestplan vervangen door het GRUP ‘Waaslandhaven fase 1 en omgeving’ (Figuur 7-3) en het niet-vernietigde gedeelte van het GRUP ‘afbakening zeehavengebied Antwerpen – havenontwikkeling linkeroever’ (rode cirkel op Figuur 7-4). Zoals eerder aangegeven, zijn alle restgronden gelegen in industriegebied / gebied voor zeehaven- en watergebonden bedrijven.

FIGUUR 7-2 GEWESTPLAN

P.017802

Definitief MER restgronden LSO

31/139

FIGUUR 7-3 GRUP ‘WAASLANDHAVEN FASE 1 EN OMGEVING’

FIGUUR 7-4 GRUP ‘AFBAKENING ZEEHAVENGEBIED ANTWERPEN – HAVENONTWIKKELING LINKEROEVER’ – NIET VERNIETIGDE DEEL IN RODE CIRKEL

P.017802

Definitief MER restgronden LSO

32/139

7.3.

Verwachte autonome en gestuurde ontwikkelingen in het studiegebied

7.3.1. Complex project “Extra containercapaciteit Haven van Antwerpen” De containerbehandeling in het havengebied Antwerpen laat jaar na jaar recordcijfers optekenen. Om de verwachte groei van containertrafiek tot 2030 op te kunnen vangen, wil de Vlaamse Regering extra mogelijkheden voor containerbehandeling in het havengebied voorzien. Er komen extra terminals binnen het gebied dat als haven ontwikkeld is en een nieuw getijdendok dat dwars op het Deurganckdok aanzet. Parallel hiermee worden een aantal haventerreinen voor logistiek ontwikkeld, nieuwe wegen en spoorwegen en mogelijkheden voor binnenvaart voorzien. Dit project krijgt vorm volgens de procedure ‘complexe projecten’. Het complex project ECA (www.cpeca.be) bevindt zich momenteel in de uitwerkingsfase. In de uitwerkingsfase wordt het voorkeursbesluit (vastgesteld door de Vlaamse Regering in januari 2020) verder geconcretiseerd tot realiseerbare en vergunbare projecten waarbij ook de uitvoeringswijze bepaald wordt. Het resultaat van deze fase behelst enerzijds projectbesluiten met telkens een geheel van vergunningen, machtigingen, een bestemmingsplan en een actieprogramma en anderzijds omgevingsvergunningen (voor deelprojecten waarvoor er geen bestemmingswijziging vereist is). Onderstaande figuur toont de diverse deelprojecten van het complex project ECA die momenteel verder geconcretiseerd worden in de uitwerkingsfase. Deze deelprojecten worden als volgt gegroepeerd: o

Projectbesluit Westelijke OntsluitingsWeg (WOW): realisatie van de Westelijke Ontsluitingsweg met bijhorende spoor- en fietsinfrastructuur en aanpalende buffer tussen havengebied en polder, inclusief de herbestemming van Putten Weiden als natuurgebied. Projectbesluit ContainerCluster Linkeroever (CCL): bundeling van projecten, o.a. bouw van het Tweede Getijdendok3, demping Noordelijk Insteekdok, ontwikkeling zone Bieshoek, natuurcompensaties thv Prosperpolder zuid en Doelpolder midden, verplaatsing hoogspanningslijnen, … Omgevingsvergunning voor uitbreiding van de Noordzeeterminal

Het complex project ECA voorziet in zijn eigen natuurcompensaties. Alle terreinen die deel uitmaken van ECA werden bijgevolg uitgesloten uit de opgemaakte overkoepelende passende beoordeling.

Voor deze deelingreep worden momenteel nog drie inrichtingsalternatieven beschouwd.

P.017802

Definitief MER restgronden LSO

40/139

FIGUUR 7-5 OVERZICHTSPLAN VAN DE GEPLANDE INGREPEN BINNEN HET COMPLEX PROJECT ECA

P.017802

Definitief MER restgronden LSO

41/139

7.3.2. GRUP E34 Voor de omgeving van de E34, vanaf het complex Vrasene/Verrebroek tot het complex Waaslandhaven-Oost, is een gewestelijk ruimtelijk uitvoeringsplan (GRUP) in opmaak. De doelstelling van het plan is: o o o o o

het ontsluiten van de Waaslandhaven op het hoofdwegennetwerk, het Haventracé aansluiten op de E34, het dorpen- en havenverkeer scheiden, een performant fietsnetwerk voorzien, het ruimtelijk en landschappelijk inpassen van de (nieuwe) infrastructuren.

Het plan moet volwaardige aansluitingen op de E34 mogelijk maken. Enerzijds voor het verkeer van en naar de Waaslandhaven en anderzijds voor het verkeer van en naar de R2, zijnde een onderdeel van het Haventracé dat een rol opneemt in de afwikkeling van het verkeer rondom Antwerpen. Het betreffende deel van de snelweg E34 en de bijhorende open afrittencomplexen moeten de verwachte toename van de verkeersintensiteiten, zowel op de havenrandweg, zijnde de Westelijke Ontsluiting van de Waaslandhaven (WOW), als op de snelwegen, op een veilige en vlotte manier kunnen verwerken. Het betreft in dit geval een goede doorstroming van het doorgaand verkeer en van het verkeer met een havenbestemming. De infrastructuur moet voldoen aan de huidige (veiligheids)normen en moet leesbaar of op een logische manier gestructureerd zijn. In de eerder opgemaakte gebiedsdekkende passende beoordeling (zie § 5.1) werden de natuurverliezen ten gevolge van de verbinding E34 – Westelijke Ontsluitingsweg Waaslandhaven reeds in kaart gebracht. Het gaat om een verlies van Foerageergebied voor de Bruine Kiekendief en Riet en Water (zie Figuur 3-2 op p.12). Hierbij dient opgemerkt te worden dat voor het in kaart brengen van de natuurverliezen uit gegaan is van één enkele variant, in het planproces worden echter meerdere varianten onderzocht.

7.3.3. Relevantie van de ontwikkelingsscenario’s Geen van de ontwikkelingsscenario’s interfereert ruimtelijk met de restgronden. Voor beide scenario’s wordt een apart proces doorlopen voor het begroten van de eventuele natuurcompensaties.

P.017802

Definitief MER restgronden LSO

42/139

STRATEGISCHE MILIEUBEOORDELING ALTERNATIEVEN

8.1.

Algemeen

8.1.1. Definitie en doelstelling van de strategische milieubeoordeling Het milieueffectenonderzoek is één van de pijlers in het adviseren van de besluitvormers over de gevolgen die kunnen optreden bij de realisatie van een plan, programma of project. Daarbij worden de voor- en nadelen van de verschillende alternatieven, indien er redelijke alternatieven zijn, in beeld gebracht. Anders dan bij een milieubeoordeling voor projecten waarvoor een vergunning wordt gevraagd, of voor plannen zoals RUP’s, wordt een strategische milieubeoordeling uitgevoerd op een hoger abstractieniveau. Er zal gefocust worden op het aanreiken van beoordelingen en aandachtspunten op het niveau van het programmaniveau en/of strategisch niveau, die een belangrijk element kunnen vormen met betrekking tot de besluitvorming rond het programma.

8.1.2. Referentiejaar De beschrijving van de effecten van het programma moet gebeuren in de context van de omgevingssituatie die zich voordoet op het moment dat het programma is afgewerkt. Immers, zolang het programma niet is afgewerkt, komen ook niet alle effecten op het milieu tot uiting. Het jaar waarin de effecten worden verondersteld zich voor te doen, en dat dus als basis van de vergelijking dient, wordt het referentiejaar genoemd. Als referentiesituatie wordt 2025 genomen. De beschrijving van de referentiesituatie spitst zich toe op de elementen die relevant zijn voor de effectbeoordeling in deze onderzoeksfase.

8.1.3. Algemene methodologie effectbeschrijving en –beoordeling Dit strategische MER heeft enkel en alleen als doel om de effecten op strategisch niveau te beschrijven die ontstaan door het verdwijnen van de natuurwaarden die zijn opgenomen voor het vogelrichtlijngebied Schorren en Polders van de Beneden-Schelde. Het is een effectenbeoordeling op abstract en conceptueel niveau en daarbij is het dus niet de bedoeling om alle elementen even grondig te bestuderen. De effecten die wel grondig bestudeerd worden, zijn diegene die voldoende relevant zijn om elementen aan te brengen die bijdragen aan de besluitvorming en/of de elementen die mogelijk een aanzienlijke impact hebben die moeilijk te voorkomen of te milderen is. Effecten worden in dit opzicht enkel als relevant beschouwd indien ze permanente effecten kunnen genereren. Binnen elke discipline wordt een scoping van de relevante milieueffecten uitgevoerd. De beoordeling van de milieueffecten gebeurt systematisch (aan elk effect wordt een significantieoordeel toegekend), onderbouwd (aan de hand van meer specifieke criteria per discipline/effectgroep) en op een uniforme wijze. Volgende terminologie en codering wordt gebruikt in de significantiebepaling:

P.017802

Definitief MER restgronden LSO

43/139

TABEL 8-1

ALGEMEEN SIGNIFICANTIEKADER

Verwaarloosbaar of geen effect

Beperkt negatief

Beperkt positief

Negatief

Positief

Aanzienlijk negatief

---

Aanzienlijk positief

+++

Per discipline worden de beoordelingscriteria aangegeven en wordt de significantie telkens zo goed mogelijk gemotiveerd. Deze motivering is kwalitatief of waar mogelijk semikwantitatief onderbouwd. Als resultaat van het strategisch MER worden de positieve en negatieve milieueffecten opgelijst, samen met een overzicht van de mogelijke milderende maatregelen en aanbevelingen. Mede op basis van deze gegevens kan in het verdere proces een afweging worden gemaakt over het te doorlopen programma en kan een keuze vastgelegd worden.

8.1.4. Cumulatieve effecten Bij de effectbeschrijving en -beoordeling wordt waar relevant rekening gehouden met cumulatieve effecten als gevolg van verwachte gestuurde ontwikkelingen.

8.1.5. Grensoverschrijdende effecten Het programmagebied is op ruime afstand van een gewest- of landsgrens gelegen. Er worden bovendien in het MER geen concrete ingrepen op de verschillende restgronden beschouwd. De beoordeling in dit s-MER strekt zich ertoe de cumulatieve effecten van het natuurverlies, gekoppeld aan de bescherming als Vogelrichtlijngebied, te beoordelen. De focus ligt hierbij op netwerkeffecten en op effecten gekoppeld aan de wijzigingen in de omgevingsstructuur van het geheel van de restgronden en niet op de concrete terreininvulling van de individuele restgronden. Bijgevolg is de exploitatie van activiteiten op de restgronden geen onderdeel van het voorliggende programma. Daaraan gekoppelde emissies, bijvoorbeeld, worden dus ook niet beschouwd in dit strategisch MER. De concrete terreininvulling van de individuele restgronden maakt voorwerp uit van het latere projectniveau en eventuele milieubeoordelingen op dat niveau. Er worden ten gevolge van het programma bijgevolg geen (gewest)grensoverschrijdende effecten verwacht.

P.017802

Definitief MER restgronden LSO

44/139

8.1.6. Team van erkende MER-deskundigen Onderstaand team van erkende MER-deskundigen staat in voor de uitwerking van de strategische milieubeoordeling. TABEL 8-2

8.2.

TEAM VAN DESKUNDIGEN

Naam

Taak binnen de studie

MER-erkenning

Ine Darras

MER-coördinator

GOP/ERK/MERCO/2019/00032

Koen Couderé

Disciplines Bodem, Water en Klimaat

AMV/LNE/ERK/MER/EDA-222/V5

Kristin Bluekens

Discipline Biodiversiteit

AMV/LNE/ERK/MER/EDA-719/V1

Ewald Wauters

Discipline Landschap, archeologie

Bieke Cloet

Discipline Mens-Ruimte

bouwkundig

erfgoed

MB/MER/EDA/589/V2 AMV/ERK/MER/EDA-700/V1

Scoping Uitgaande van de huidige kennis over de programmakenmerken kunnen potentiële relevante milieueffecten en daaraan gekoppeld relevante MER-disciplines afgeleid worden. Het strategisch MER-onderzoek (of s-MER) beperkt zich tot de cumulatieve effecten die rechtstreeks verband houden met het verdwijnen van de Europese habitattypes die gerelateerd zijn aan het Vogelrichtlijngebied, zonder te vervallen in de ingreepeffectschema’s die typisch zijn voor hetzij een geïntegreerde plan-MER procedure, of een project-MER voor industrieterreinontwikkeling. In het kader van voorliggend s-MER worden bijgevolg geen concrete ingrepen op de verschillende restgronden beschouwd. De strategische beoordeling strekt er namelijk enkel toe de cumulatieve effecten van het natuurverlies, gekoppeld aan de bescherming als Vogelrichtlijngebied, te beoordelen. Het gaat daarbij om de cumulatie van directe natuurverliezen, om de netwerkeffecten (ic de effecten op het ecologisch netwerk van Europees beschermde waarden) en op effecten gekoppeld aan de wijzigingen in de omgevingsstructuur van het geheel van de restgronden. De concrete terreininvulling van de individuele restgronden is daarbij niet relevant. Op die manier biedt dit s-MER de basis om de ADC-toets te doorlopen op het niveau van het geheel der restgronden. Onder “functionele invulling van de restgronden” kan in de context van dit s- MER dan ook niet meer begrepen worden dan een totaal verlies van de voor het Vogelrichtlijngebied relevante natuurwaarden op het geheel van de betreffende percelen, zonder dat thans concrete aannames gebeuren (laat staan impactanalyses) over de wijze waarop of wanneer dit zal gebeuren, gezien dit voorwerp uitmaakt van het latere projectniveau (en eventuele beoordelingen op dat niveau). Concreet betekent dit, met betrekking tot de aanwezige natuur, dat ook eventuele ingrepen die onderhevig zijn aan het bosdecreet, het vegetatiebesluit of het soortenbesluit niet beMERd zullen worden in voorliggend strategisch MER, tenzij relevant binnen de Vogelrichtlijn. In Tabel 8-3 wordt een beschrijving gegeven van de onderzoekselementen voor de diverse disciplines, op basis van een disciplinegerichte vraagstelling naar de potentiële effecten. In de tabel wordt, op basis van een scoping, aangegeven welke disciplines, effectgroepen en effecten al dan niet verder zullen onderzocht worden in voorliggend MER.

P.017802

Definitief MER restgronden LSO

45/139

Uitgaande van de programmakenmerken kunnen mogelijke effecten verwacht worden op de bodem, het watersysteem, de biodiversiteit, en het klimaat. De disciplines Lucht, Geluid en Mens-Gezondheid werden in de kennisgeving als niet relevant beschouwd voor voorliggend MER. Er worden immers geen concrete ingrepen beschouwd op de verschillende restgronden, bijgevolg worden ook geen emissies beschouwd op vlak van lucht of geluid en dus ook geen impact op de gezondheid. In de richtlijnen die voor dit strategisch MER werden opgemaakt door het Team Mer (Richtlijnen PL0286 p.7) wordt expliciet gevraagd om de scoping verder te verduidelijken en op een consequente en transparante wijze te motiveren waarom bepaalde effectgroepen en disciplines al dan niet worden meegenomen. Meer specifiek werd door het departement Omgeving-GOP aangegeven dat er in de kennisgeving een tegenstrijdigheid is tussen de disciplines Landschap, Bouwkundig Erfgoed & Archeologie en Mens-Ruimte. Op basis van de beschrijving van het programma en de aannames terzake, werd de scoping verfijnd ten opzichte van de kennisgeving. Zoals eerder aangegeven bevat het programma geen concrete ingrepen op het terrein. Er worden enkel cumulatieve effecten van het natuurverlies, gekoppeld aan de bescherming als Vogelrichtlijngebied beoordeeld. Het louter verlies van de natuurwaarden gekoppeld aan het vogelrichtlijngebied bevat onvoldoende aanknopingspunten om een beoordeling binnen de disciplines Landschap, Bouwkundig Erfgoed & Archeologie en Mens-Ruimte mogelijk te maken. Daarom zullen, in tegenstelling tot wat in de kennisgeving werd aangegeven, beide disciplines niet verder worden behandeld in dit strategisch MER. Elke ingreep die in een latere fase zal plaatsvinden dient getoetst te worden aan de MERplicht. Indien nodig zal, in functie van de omgevingsvergunningsaanvraag, een milieubeoordeling moeten gebeuren voor de inrichting van de restgronden. Het initiatief hiervoor ligt bij de bedrijven die voor de ontwikkeling van de gronden instaan en zal geval per geval bekeken moeten worden (Richtlijnen PL0286 p.4).

P.017802

Definitief MER restgronden LSO

46/139

8.3.

Discipline Bodem

8.3.1. Afbakening van het studiegebied 8.3.1.1. GEOGRAFISCHE AFBAKENING Het studiegebied van de discipline Bodem komt overeen met het programmagebied, i.e. de som van de verschillende restgronden. Buiten het programmagebied worden geen effecten op de bodem verwacht. 8.3.1.2. INHOUDELIJKE AFBAKENING In de discipline Bodem wordt in de context van deze milieubeoordeling gefocust op het aspect “Bodemvochtregime”, dat een duidelijke relatie heeft met het verdwijnen van de vegetatie gekoppeld aan de natuurwaarden van het SBZ-V (zie Tabel 8-3). Het natuurverlies, gekoppeld aan de bescherming als Vogelrichtlijngebied, wijzigt immers de balans tussen verdamping en infiltratie, wat een invloed kan hebben op de grondwaterstand, en daarmee ook op het bodemvochtregime. De eventuele impact op fysische kenmerken van de bodem (verharding, infiltratiecapaciteit, …) worden niet apart binnen de discipline Bodem besproken, maar komen aan bod bij de discipline Water in relatie tot de bespreking van de waterbalans. Wel wordt binnen de discipline Bodem kort ingegaan op de mogelijke gevolgen voor bodemerosieverschijnselen.

8.3.2. Methodiek beschrijving van de referentiesituatie Het overgrootste deel van het studiegebied bestaat uit opgehoogde gronden. Informatie met betrekking tot de kenmerken van de oorspronkelijke bodems kan afgeleid worden uit de Bodemkaart van België, maar wordt hier slechts ter informatie gegeven. Kenmerken van de huidige bodem en het bodemgebruik werden geïnventariseerd aan de hand van informatie uit Geopunt (met name het Digitaal Hoogtemodel Vlaanderen II), Google Earth en, in geval van onduidelijkheid, verificaties op het terrein.

8.3.3.

Beschrijving van de referentiesituatie Zoals gezegd bestaat het overgrote deel van het studiegebied uit opgespoten gronden. Het gebied werd volledig gekarteerd in het kader van de opmaak van de Bodemkaart van België, vooraleer enige ophoging plaatsvond. Hieruit blijkt dat de bodems in het gebied polderbodems waren, overwegend op natte tot vochtige klei of zware klei, met hier en daar ook nat zandleem en enkele opduikingen van nat zand. Al deze bodemtypes hadden een alluviaal karakter, waardoor ze werden gekenmerkt door de afwezigheid van profielontwikkeling. Aangezien ze sindsdien volledig zijn verdwenen onder een soms metersdikke zandlaag zijn deze eigenschappen echter verder niet relevant voor de effectbespreking. Uit Figuur 8-1 kan de relatieve dikte van de opgespoten lagen bij benadering afgeleid worden.

P.017802

Definitief MER restgronden LSO

52/139

FIGUUR 8-1 2D-MODEL OPSPUITINGEN (UNIVERSITEIT ANTWERPEN, 2016)

Het maaiveldpeil van de opgespoten gronden binnen het ruimere studiegebied ligt voor delen van de Waaslandhaven in Zwijndrecht en ten noorden van de Kallosluis op grosso modo tussen 7,5 en 8 m TAW; de terreinen in de Waaslandhaven ten zuiden van de Kallosluis liggen op een peil dat zich gemiddeld tussen 6 en 6,5 m TAW situeert. Plaatselijke afwijkingen zijn mogelijk. Enkele kleine snippers hebben een lager peil (rond de 5 m TAW). Gezien het hier om opgespoten gronden gaat, kan uitgegaan worden van een vrij uniforme zandige textuur en de afwezigheid van enige natuurlijke profielontwikkeling. De overgang tussen ophoging en oorspronkelijk polderpeil bevindt zich op de meeste locaties op minstens 3,5 meter onder maaiveld. Op het vlak van bodemgebruik zijn de verschillende deelzones op dit moment niet bebouwd of verhard. De begroeiing die er voorkomt wordt in de discipline Biodiversiteit beschreven als ‘ruigte’. Dit kan in de meeste gevallen beschouwd worden als een schrale pioniersvegetatie bestaande uit kruidige planten en mogelijk plaatselijk ook opslag van struiken en (kleine) bomen. Sommige deelgebieden zijn ook deels of quasi volledig bebost.

8.3.4.

Methodiek effectbepaling en -beoordeling

8.3.4.1.

MOGELIJKE EFFECTEN Zoals gezegd wordt in het kader van de discipline de nadruk gelegd op de effecten op het bodemvochtregime als gevolg van de wijziging in bodemgebruik, die neerkomt op het verdwijnen van de voor het Vogelrichtlijngebied relevante vegetatie.

P.017802

Definitief MER restgronden LSO

53/139

De effectgroepen structuurwijziging, profielwijziging en aantasting bodemhygiëne zijn op programmaniveau niet relevant gezien geen concrete ingrepen worden beschouwd. Bij het ontbreken van concrete ingrepen wordt geen wijziging in bodemgeschiktheid verwacht, dit aspect wordt in dit MER dus evenmin als relevant beschouwd. 8.3.4.2.

BEOORDELINGS- EN SIGNIFICANTIEKADER De beoordeling van de impact op het bodemvochtregime gebeurt voor het studiegebied als geheel; er wordt niet ingegaan op de effecten voor de verschillende individuele restgronden. Wel wordt een onderscheid gemaakt tussen restgronden met een pioniersvegetatie en restgronden die bebost zijn. Immers, de beboste terreinen4 omvatten geen natuurwaarde die samenhangt met de bescherming van het vogelrichtlijngebied. Eventuele ingrepen die geen verband houden met het verdwijnen van de Europese habitattypes gerelateerd aan het Vogelrichtlijngebied worden buiten beschouwing gelaten in dit strategisch MER. De beoordeling gebeurt aan de hand van een expertbeoordeling, waarvoor geen significantiekader van toepassing is.

8.3.5.

Beschrijving van de effecten Voor een beschrijving van de hydrologische fenomenen die de waterbalans van de bodems beïnvloedt, en van de effecten die het programma op dat vlak met zich meebrengt, wordt verwezen naar de discipline Water. Samengevat kan gesteld worden dat uit de analyse in de discipline Water blijkt dat als gevolg van het programma, dat het verdwijnen van de Europese habitattypes gerelateerd aan het Vogelrichtlijngebied inhoudt, de verdampingscomponent van de waterbalans sterk gereduceerd wordt. Dit resulteert in een toename van de infiltratie (en dus de voeding van het grondwater) en een (vermoedelijk beperkte) stijging van de grondwatertafel. In de discipline Bodem bestuderen we in de eerste plaats de effecten op het bodemvochtregime. Het bodemvochtregime is in de eerste plaats belangrijk voor de watervoorziening van de vegetatie, en wordt om die reden meestal besproken in relatie tot de wortelzone van die vegetatie, wat conventioneel ongeveer overeenkomt met de bovenste meter van de bodem. Het bodemvochtregime in die zone wordt bepaald door het netto resultaat van de verschillende fluxen. Aan de pluszijde van de balans hebben we aanvoer door neerslag en aanvoer (door capillaire opstijging) vanaf de grondwatertafel. Aan de minzijde van de balans moet rekening gehouden worden met rechtstreekse verdamping uit de bodem, evapotranspiratie door planten, drainage naar de diepere lagen, en oppervlakkige afstroming. Capillaire opstijging is een fenomeen waarbij onder invloed van een potentiaalverschil een opstijgende flux ontstaat tussen de watertafel en de wortelzone van de bodem. Het concept wordt schematisch voorgesteld in Figuur 8-2. Het belang van de flux en de hoogte (boven de watertafel) tot waarop de vochttoestand van de bodem erdoor beïnvloed wordt hangt af van tal van factoren. In de eerste plaats is er de evapotranspiratie die plaatsvindt

Met ‘bebost’ bedoelen we hier grotere aaneengesloten delen ouder bos. Op bepaalde terreinen kunnen ook beperkte bossages of bomen voorkomen, die echter geen afbreuk doen aan de rol van die terreinen bij de staat van instandhouding van het Vogelrichtlijngebied. Deze beperkte bossages bedoelen we dus niet als we spreken over ‘bebost’.

P.017802

Definitief MER restgronden LSO

54/139

aan de oppervlakte en vanuit de wortelzone, en die verantwoordelijk is voor het potentiaalverschil.

FIGUUR 8-2 ILLUSTRATIE VAN HET CONCEPT VAN CAPILLAIRE OPSTIJGING VANAF DE WATERTAFEL NAAR DE ONDIEPERE BODEMLAGEN (TRON, ET AL., 2015)

Daarnaast zijn er de bodemfysische eigenschappen (textuur, structuur, organisch stofgehalte) die de poriënverdeling in de bodem bepalen. In een bodem met een fijne granulometrie (bv. leem) zijn veel fijne poriën aanwezig, die een sterke capillaire werking hebben. In dit soort bodems heeft zelfs een redelijk diepe grondwatertafel (tot meerdere meters onder het maaiveld) een invloed op het vochtgehalte in de wortelzone. Bij bodems met een grove granulometrie ((grof) zand) overheersen grote poriën, en zal het zogenaamde ‘capillair front’ zich op slechts beperkte hoogte (hooguit enkele decimeters) boven de watertafel bevinden. Het belang van het capillair fenomeen in bodems kan voor specifieke omstandigheden slechts begroot worden door bodemfysische metingen en/of de toepassing van pedotransferfuncties, wat in het kader van dit strategisch MER uiteraard niet aan de orde is. Gezien het overwegend grofzandige karakter van de ophooglagen en gezien het feit dat het freatische grondwater in dit pakket zich gemiddeld (en uitzonderingen daargelaten) op minstens 2,5 m onder het maaiveld bevindt kunnen we echter stellen dat capillaire fenomenen van weinig of geen belang zullen zijn om het vochtgehalte in de wortelzone te bepalen. Het bodemvochtgehalte in de bovenste lagen wordt dus (in de huidige situatie) voornamelijk, zoniet uitsluitend, bepaald door enerzijds neerslag en anderzijds evapotranspiratie. Hier kan nog de kanttekening bij gemaakt worden dat de beschouwingen in bovenstaande paragraaf in de eerste plaats betrekking hebben op de gebieden met (kruidige) pioniersvegetatie en een overwegend ondiep wortelstelsel. In de beboste deelgebieden (die we in dit MER echter niet beschouwen5) is de hoogte van het capillair front minder belangrijk, omdat de wortels van de bomen vaak diep genoeg kunnen reiken om ook een beperkte capillaire opstijging te exploiteren. In een situatie waarbij voornamelijk neerslag en evapotranspiratie spelen kan uitgegaan worden van grote schommelingen van het bodemvochtgehalte. Bij veel regen gedurende 5

Aangezien het in dat geval niet gaat om Europese habitattypes die gerelateerd zijn aan het Vogelrichtlijngebied

P.017802

Definitief MER restgronden LSO

55/139

een lange tijd zullen de bovenste lagen van de bodem nagenoeg verzadigd zijn. Tijdens droge periodes droogt de wortelzone sterk uit, onder invloed van de verdamping door de planten. Eens een bepaald punt (het zogenaamde ‘verwelkingspunt’) overschreden is zal de vegetatie (in afwezigheid van een capillaire invloed) droogtestress ondergaan. Als onder invloed van het voorliggende programma de natuurwaarden op de restgronden verdwijnen wordt de verdampingscomponent van de waterbalans sterk gereduceerd. Dat betekent enerzijds dat het potentiaalverschil tussen de diepere en ondiepere lagen vermindert, waardoor er minder verticaal watertransport in de richting van de bovenste lagen zal zijn. Anderzijds betekent dit ook dat de bovenste laag (tijdens het groeiseizoen) veel minder sterk uitdroogt tijdens drogere periodes. De voornaamste uitgaande component van de waterbalans van die lagen is nu niet meer de verdamping, maar de gravitaire drainage naar de diepere lagen. Een ander fenomeen dat speelt is de verhoging van de watertafel. Zoals aangetoond in de discipline Water zal de verdwijning van de natuurwaarden resulteren in een stijging van de grondwatervoeding; bij het huidige vegetatietype op de niet-beboste terreinen (hoofdzakelijk pioniersvegetatie) kan het naar schatting gaan om een toename met ongeveer 60%. Deze toename in voeding zal resulteren in een stijging van de grondwatertafel. Als de restgronden hydrologisch afgescheiden eenheden zouden zijn zouden stijgingen van een meter en meer mogelijk zijn, maar, uitgemiddeld over de volledige (deel)aquifer spreken we waarschijnlijk over een stijging van de orde van enkele centimeters. Theoretisch gezien zou een stijging van de grondwatertafel kunnen zorgen voor een toenemende aanvoer naar de bovenste lagen van de bodem, maar gezien het geringe verschil in grondwaterpeil tussen de huidige en de toekomstige situatie zal het effect in de praktijk meer dan waarschijnlijk verwaarloosbaar zijn. Samenvattend kunnen we stellen dat, als gevolg van het programma, het gemiddeld vochtgehalte in de bovenste bodemlagen waarschijnlijk zal toenemen, in de eerste plaats als gevolg van een sterke reductie van de verdampingscomponent. Een ander effect op de bodem dat theoretisch een rol zou kunnen spelen is een toename van de erosiefenomenen. Zoals ook aangegeven in de discipline Water is het immers niet uitgesloten dat als gevolg van het programma de afstromingscomponent van de waterbalans toeneemt, enerzijds omdat er meer kans is dat de bovenste bodemlagen verzadigd zijn na veel neerslag, anderzijds omdat de verdwijning van de natuurwaarden belemmeringen voor zijdelingse afstroming wegneemt. In die omstandigheden zou ‘sheet erosion’ kunnen voorkomen, en mogelijk ook geulvorming. Vermoedelijk zal de horizontale afstromings-component echter ook na realisatie van het programma nog klein zijn, enerzijds door de hoge infiltratiecapaciteit van de bodem, anderzijds door de nagenoeg vlakke topografie. Bovendien is de bodem door de grofzandige aard ervan weinig gevoelig aan erosie, zodat een eventuele toename van de afstroming ook niet direct aanleiding hoeft te geven tot daadwerkelijke erosie.

8.3.6.

Besluit Hierboven werd een beschrijving gegeven van de effecten op het bodemvochtregime van het verdwijnen van de Europese habitattypes die gerelateerd zijn aan het Vogelrichtlijngebied op de restgronden. Zoals aangegeven is het te verwachten effect dat het gemiddelde bodemvochtgehalte in de bovenste bodemlagen zal toenemen. Om deze observatie te vertalen in een beoordeling moet er echter een waarde-oordeel aan gekoppeld worden: wijziging in het vochtgehalte van de bodem kan immers zowel positief (vanuit het aspect ‘watervoorziening aan de vegetatie’) als negatief (vanuit bijvoorbeeld het perspectief de van draagkracht van de bodem) zijn.

P.017802

Definitief MER restgronden LSO

56/139

Watervoorziening aan de vegetatie is in de context van het programma uiteraard geen aandachtspunt. Gezien de zandige aard van de bodem is het niet de verwachting dat de draagkracht ervan merkbaar negatief zou beïnvloed worden door het toegenomen vochtgehalte. We beoordelen het effect van het programma op het bodemvochtgehalte dus als verwaarloosbaar. Dezelfde beoordeling geldt voor de toegenomen kans op erosie, zoals hoger gemotiveerd. Onderstaande tabel vat de beoordeling samen. TABEL 8-4

8.3.7.

EFFECTBEOORDELING DISCIPLINE BODEM VOOR MILDERING

Effectgroep

Beoordeling

Bodemvochtgehalte

Verwaarloosbaar (0)

Erosie

Verwaarloosbaar (0)

Milderende maatregelen Gezien de te verwachten effecten verwaarloosbaar zijn is het niet nodig milderende maatregelen te definiëren.

8.3.8.

Leemtes in de kennis De variabiliteit in bodemtextuur en in diepte van de grondwatertafel is niet precies gekend. Ook de kwantitatieve bodemfysische kenmerken zijn niet gekend. Dit staat een beoordeling op hoofdlijnen, zoals gebeurd in dit hoofdstuk, echter niet in de weg. We beschouwen de beoordeling als robuust; meer kwantitatieve data zouden niet tot andere besluiten leiden.

8.4.

Discipline Water

8.4.1.

Afbakening van het studiegebied

8.4.1.1.

GEOGRAFISCHE AFBAKENING Het studiegebied van de discipline Water komt in de eerste plaats overeen met het programmagebied, i.e. de som van de verschillende restgronden. Voor wat het aspect grondwater betreft, wordt het (potentiële) studiegebied uitgebreid tot de aquifers in de opgehoogde zandlagen, omdat effecten binnen één deelgebied (restgrond) potentieel niet beperkt blijven tot het grondwater binnen de grenzen van dat gebied. Voor wat het thema oppervlaktewater betreft, moet in principe rekening gehouden worden met de theoretische mogelijkheid dat de effecten zich uitstrekken tot op het niveau van de stroomafwaarts gelegen ontvangende waterlichamen: de dokken van de Waaslandhaven, de Schelde en de polderwaterlopen. Dit moet beschouwd worden als een maximalistische initiële afbakening van het studiegebied; uit de effectbeoordeling zal blijken of en in welke mate binnen dat studiegebied ook daadwerkelijk effecten zullen optreden.

P.017802

Definitief MER restgronden LSO

57/139

8.4.1.2.

INHOUDELIJKE AFBAKENING In de discipline Water wordt een uitspraak op hoofdlijnen gedaan over de effecten op het watersysteem. Het gaat daarbij om zowel oppervlaktewater als grondwater. We focussen ons op de effecten op de kwantiteit, en met name op de gevolgen voor de verschillende componenten van de waterbalans. Over de kwaliteitseffecten doen we op dit strategisch niveau geen uitspraak. Effecten op de structuurkwaliteit worden niet verwacht.

8.4.2.

Methodiek beschrijving van de referentiesituatie De referentiesituatie werd op hoofdlijnen beschreven op basis van de gebruikelijke bronnen: Geopunt, Waterinfo, Geoloket stroomgebiedbeheerplannen en DOV. Daarbij werd gefocust op een algemeen beeld op de schaal van het studiegebied als geheel, eerder dan op de schaal van de aparte deelgebieden. Aanvullende bronnen van informatie kunnen gevonden worden in het strategisch MER voor het ECA-project (Tractebel i.s.m. KENTER, 2019), in de studie ‘”Ontwikkeling van een numeriek modelinstrument voor de waterhuishouding op de Linkerscheldeoever” (IMDC, 2013), in de studie “Waterbalansmodel Haven van Antwerpen” (KU Leuven) en in de in opmaak zijnde studie “Hemelwaterstudie Zeehaven van Antwerpen” (IMDC, Deltares, VITO en KENTER). Uit deze studies gebruiken we uiteraard enkel de informatie die relevant is voor het strategisch niveau van deze milieueffectbeoordeling.

8.4.3.

Beschrijving van de referentiesituatie Binnen het programmagebied s.s. komt geen oppervlaktewater van enige betekenis voor. In de onmiddellijke omgeving van het programmagebied komen wel een aantal grote open plassen voor (Groot Rietveld, Verrebroekse plassen, Blokkersdijk, …). Ten zuiden van het industriegebied van Zwijndrecht stroomt het Karperreed, een polderwaterloop die mogelijk een rol speelt bij de afwatering van de hier gelegen delen van het programmagebied. Ten oosten van het programmagebied is de Schelde gelegen. Binnen de Waaslandhaven zijn de dokken de meest opvallende waterlichamen. Deze vangen het oppervlakkig afstromend hemelwater op dat op de watergebonden terreinen binnen dit deel van het studiegebied valt, en hebben ook een relatie met het grondwater. Op de niet-verharde delen van het studiegebied (in casu de percelen die tot het programmagebied gerekend worden) kan, gezien de zandige aard van de bodem, uitgegaan worden van een groot aandeel infiltratie. Rioleringsstelsels zijn binnen het havengebied op Linkeroever niet of nauwelijks aanwezig op het publiek domein. Hemelwater dat op verharde bedrijfsterreinen valt, wordt in bepaalde gevallen, en voor zover het niet oppervlakkig afstroomt, opgevangen in hemelwater-collectoren langs de openbare weg of in bedrijfseigen collectoren op de terreinen; deze laatste monden dan, voor wat de watergebonden terreinen betreft, uit in de dokken. Het grondwater binnen het studiegebied is voor het grootste deel verzilt. Bovenop de verzilte lagen (met wisselende diepte) komt meestal een zoetwaterlaag voor, die gevoed wordt door infiltrerend hemelwater.

P.017802

Definitief MER restgronden LSO

58/139

De voor deze studie relevante grondwaterlaag is de freatische laag die zich heeft opgebouwd in de zandige ophogingen, bovenop de oorspronkelijke polderklei. Die kleilaag kan beschouwd worden als een, weliswaar deels discontinue, scheidende laag. Binnen het studiegebied bevinden zich geen peilputten waarvan de meetgegevens publiek beschikbaar zijn, maar uit eerder studiewerk (o.a. S-MER en project-MER ECA (SHIP, 2022)) kan afgeleid worden dat het grondwater in de zandlaag zich gemiddeld op een peil van +3 à +4 m TAW bevindt. Als we uitgaan van een gemiddeld grondwaterpeil van +3,5 m TAW dan betekent dit, bij de maaiveldpeilen opgegeven in de discipline Bodem, dat het grondwater in de opgehoogde lagen zich op een diepte van tussen de 2,5 en 4,5 m onder maaiveld bevindt, afhankelijk van de precieze locatie6. Het grondwater in de opgehoogde terreinen stroomt vanuit de opgehoogde gebieden afhankelijk van de plaats in de richting van de Schelde, de verschillende dokken of naar de belangrijkste waterlopen in de directe omgeving. Zeer lokaal, daar waar het studiegebied grenst aan laaggelegen polders (bv. Kallo en Zwijndrecht) kan, door het feit dat het grondwaterpeil in de zandlagen zich hoger bevindt dan het maaiveldpeil van de polder, een kwelbeweging van zoet water aanwezig zijn, die plaatselijk de in de polder aanwezige verzilting kan ‘wegdrukken’.

8.4.4.

Methodiek effectbepaling en -beoordeling

8.4.4.1.

MOGELIJKE EFFECTEN Voor de restgronden ligt de nadruk, in algemene termen, op de mate waarin de waterbalans van de percelen wijzigt. Het gaat daarbij in de eerste plaats om de wijzigingen in infiltratie, verdamping en afstroming die kunnen samengaan met het verdwijnen van de vegetatie gekoppeld aan de natuurwaarden van het SBZ-V. Zonder te beschikken over details van huidige kenmerken (infiltratiecapaciteit, afwateringssysteem, …) kan dit niet kwantitatief uitgedrukt en beoordeeld worden, al is het effect wel rechtstreeks evenredig met de ingevulde oppervlakte. In dit MER ligt de focus op de mate waarin de verschillende componenten van de waterbalans kunnen wijzigen als gevolg van het verdwijnen van de vegetatie. We beschrijven daarbij de aard van de wijzigingen (afname/toename), eerder dan dat we een kwantitatieve begroting van de bijhorende fluxen nastreven. Dit moet het mogelijk maken een algemene en kwalitatieve uitspraak te doen over de impact (op hoofdlijnen) in termen van onder meer droogte, verzilting en overstromingsgevoeligheid.

8.4.4.2.

BEOORDELINGS- EN SIGNIFICANTIEKADER Het beoordelingskader voor de discipline Water wordt opgebouwd op basis van de eventuele beïnvloeding van de verschillende componenten van de waterbalans. De beoordeling gebeurt op strategisch niveau en op de schaal van het studiegebied, en onder de aanname dat geen milderende maatregelen worden geïmplementeerd. Met name zal aandacht uitgaan naar: -

Impact op de infiltratie, met als afgeleide effecten: o Impact op verzilting;

Hier en daar bevinden zich in de ophooglagen ook minder doorlaatbare zones, of ligt de polderklei naar verhouding minder diep. Zo werd bij het plaatsen van peilbuizen in het gebied Bieshoek, in het kader van het ECA-project, grondwaterstanden van slechts ongeveer een meter onder maaiveld aangetroffen. Voor het grootste deel van het studiegebied kunnen we toch uitgaan van de opgegeven peilen en grondwaterdieptes, en van een hoge doorlatendheid van de ophooglagen.

P.017802

Definitief MER restgronden LSO

59/139

o Impact op grondwaterstanden. Impact op afstroming Impact op de potentiële verdamping.

De beoordeling gebeurt aan de hand van een expertbeoordeling, waarvoor geen significantiekader van toepassing is.

8.4.5.

Beschrijving van de effecten Zoals aangegeven kan het natuurverlies, gekoppeld aan de bescherming als Vogelrichtlijngebied, aanleiding geven tot wijzigingen in de waterbalans. In de huidige situatie kan de waterbalans op hoofdlijnen als volgt beschreven worden: Hemelwater dat op de bodem valt zal voor een groot deel infiltreren, gezien de zeer hoge doorlaatbaarheid (infiltratiecapaciteit) van de zandige ophooglagen en het feit dat de watertafel zich verschillende meters onder het maaiveld bevindt. Een deel van de neerslag zal opgenomen en vervolgens verdampt worden door de aanwezige vegetatie (zie verder), of verdampen vanaf de bodem, vanaf bovengrondse delen van de planten, … Dit deel bereikt de watertafel dus niet. Afstroming van hemelwater is waarschijnlijk marginaal, door het onverharde karakter van de bodems en de nagenoeg vlakke topografie. De aanwezigheid van vegetatie zorgt er ook voor dat eventuele afstroming die toch zou plaatsvinden sterk vertraagd wordt. Afhankelijk van de dichtheid van de vegetatie moet ook rekening gehouden worden met een zekere mate van ‘captatie’ van het hemelwater op bladeren en takken, waardoor het trager en meer gespreid de bodem bereikt, en de kans op hoeveelheden water die aanleiding zouden kunnen geven tot afstroming nog verder verkleind wordt. In een (fictieve) situatie waarbij de infiltratie zou belemmerd worden zou het hemelwater dus eerder stagneren op het maaiveld dan dat het zou afstromen. Evapotranspiratie is het gecombineerde effect van ‘passieve’ verdamping van water en van actieve ‘transpiratie’ van de vegetatie, waarbij water wordt opgenomen via de wortels en via de stomata verdwijnt naar de atmosfeer. Doordat planten via hun wortelstel een relatief dikke bodemlaag kunnen exploreren is deze deelcomponent (behalve in periodes van droogte) veruit de belangrijkste. Het belang van rechtstreekse verdamping vanop de bodem hangt af van de mate waarin door capillaire werking freatisch grondwater kan worden aangevoerd; gezien de zandige aard van de ophooglaag en de diepte van de grondwatertafel zal die aanvoer verwaarloosbaar klein zijn. Dezelfde eigenschappen bepalen hoeveel water kan aangevoerd worden naar de wortelzone van de planten. Het verhang dat hier gecreëerd wordt is weliswaar aanzienlijk, maar de diepte van het grondwater en capillaire kenmerken van het zand (veel grote maar nagenoeg geen kleine poriën) maken dat ook hier niet op veel capillaire aanvoer moet gerekend worden. De kruidige vegetatie, met over het algemeen ondiep wortelstel, zal dus niet kunnen rekenen op de grondwatertafel als bron van grondwater, maar moet volledig gebruik maken van het in de bodem insijpelende water, vooraleer het doorsijpelt naar het grondwater. Organische stof in de bodem kan helpen vocht vast te houden, maar gezien de zeer jonge aard van de bodems kan aangenomen worden dat het organisch stofgehalte nog zeer laag is. Voor bomen (die ook op de niet-beboste deelgebieden her en der kunnen voorkomen) is de situatie anders: die kunnen met hun wortels gemakkelijk tot aan het grondwater reiken, zodat ze minder kans hebben op watertekort. De verdampingscomponent in deelgebieden met relatief meer bomen en struiken zal dan ook groter zijn dan in de

P.017802

Definitief MER restgronden LSO

60/139

deelgebieden met weinig en/of overwegend kruidige vegetatie, met als gevolg dat het grondwater er ook (plaatselijk) lager zal liggen. Merk op dat er een verschil is tussen de potentiële evapotranspiratie en de reële evapotranspiratie. Potentiële evapotranspiratie verwijst naar de hoeveelheid water die kan verdampen onder invloed van meteorologische omstandigheden (zonnestraling, temperatuur, wind, luchtvochtigheid, …), in omstandigheden waarbij er geen gebrek aan water is. In Vlaanderen is de potentiële evapotranspiratie van de orde van 600 mm/jaar (VMM, 2022). In droge omstandigheden stoppen planten echter met water verdampen (ze sluiten hun huidmondjes), wat maakt dat de reële evapotranspiratie een stuk lager is dan de (theoretische) potentiële evapotranspiratie. Hoe groot de reële evapotranspiratie is bij een gegeven potentiële evapotranspiratie hangt zoals gezegd sterk af van de waterbeschikbaarheid, en dus van de bodemkenmerken, diepte van het grondwater, helling, … Daarnaast spelen ook de kenmerken van de vegetatie een belangrijke rol. Batelaan et al. (Batelaan, Meyus, & De Smedt, 2007) schatten de reële evapotranspiratie voor Vlaanderen in op ongeveer 476 mm per jaar, wat in combinatie met bovenstaand cijfer (600 mm/jaar) suggereert dat de reële evapotranspiratie op jaarbasis ongeveer 80% van de potentiële waarde bedraagt. Bij een neerslag van 756 mm/jaar en een oppervlakkige afvoer van 59 mm/jaar bekomen zij een grondwatervoeding van 222 mm per jaar. Dit getal is goed in overeenstemming met cijfers uit andere bronnen. Let wel dat dit een gemiddelde is voor Vlaanderen, dus over alle landschapsvormen, bodemtypes, vegetatietypes en microklimaten heen. Uit dezelfde studie kan bijvoorbeeld afgeleid worden dat grondwatervoeding op zandgronden gemiddeld zo’n 300 mm per jaar bedraagt, dus zo’n 35% hoger dan het gemiddelde. Als we naar de vegetatietypes kijken dan blijkt voor heidegebieden (waarvan kan aangenomen worden dat ze overwegend zoniet uitsluitend op zandbodems voorkomen) de gemiddelde grondwatervoeding zo’n 350 mm te bedragen. Die waarde is, nog steeds volgens de publicatie van Batelaan et al., ruim 100 mm hoger dan de gemiddelde waarde voor loofbos. In termen van bodemtype en vegetatietype kunnen we veronderstellen dat de omstandigheden van heideterreinen tot op zekere hoogte vergelijkbaar zijn met de situatie die we aantreffen op de met schrale pioniersvegetatie begroeide restgronden. Mogelijk speelt in heidegebieden de aanvoer van grondwater naar de wortelzone wel een grotere rol, wat zou betekenen dat in de schaars begroeide deelgebieden van het programmagebied de reële evapotranspiratie nog wat kleiner is, en de grondwatervoeding nog wat groter. Bovendien is de bodembedekking door de pioniersvegetatie op de restgronden meestal geen 100%. We stellen daarom voor om vereenvoudigend uit te gaan van een grondwatervoeding (in de huidige situatie) van 400 mm op de schraal begroeide deelgebieden. Het gaat hier om een benaderend en uiteraard ook gemiddeld cijfer, dat van jaar tot jaar kan fluctueren onder invloed van de klimatologische omstandigheden. Op de beboste gedeelten (die we hier echter niet beschouwen, zoals hoger gemotiveerd) zal de grondwatervoeding merkelijk lager zijn. Uitgaande van een gemiddelde neerslaghoeveelheid van 756 mm/jaar en van de ingeschatte grondwatervoeding kunnen we uit bovenstaande afleiden dat de reële jaarlijkse evapotranspiratie op de schaars begroeide zandgronden afgerond zo’n 300 mm bedraagt7. In die balans is een geraamde oppervlakkige afvoer van 59 mm per jaar inbegrepen. Zoals gezegd kan oppervlakkige afvoer binnen het studiegebied 7

Dit is een zeer benaderende waarde. Een exact cijfer kan enkel bekomen worden door modellering van de vochtvariaties in de onverzadigde zone in combinatie met een verdampingsmodel. Op het programmaniveau van dit MER volstaat de hier gebruikte benadering echter om een beeld te krijgen van de benaderende omvang van de effecten.

P.017802

Definitief MER restgronden LSO

61/139

waarschijnlijk echter verwaarloosd worden; het verschil zal dan voornamelijk ten goede komen aan de grondwatervoeding. Als we werken met afgeronde cijfers geeft dit uiteindelijk onderstaande benaderende raming voor de bestaande situatie: Vegetatie

Pioniersvegetatie

Neerslag (mm)

Verdamping (mm)

Afstroming (mm)

Grondwatervoeding (mm)

% voeding op neerslag

760

300

460

61%

In de geplande situatie, waarbij de natuurwaarden verdwijnen, veranderen een aantal componenten van de waterbalans. De evapotranspiratie valt nagenoeg volledig weg. Enkel rechtstreekse verdamping vanaf de natte bodem, na een regenbui, zal nog een zekere rol spelen. We gaan ervan uit dat die vorm van verdamping, op jaarbasis, ongeveer 10% van de oorspronkelijke evapotranspiratie uitmaakt. Als gevolg van een verminderde evapotranspiratie zal meer water infiltreren naar de freatische laag. De voeding van het grondwater zal dus toenemen. Het nagenoeg wegvallen van de verdamping zal dan ook aanleiding geven tot een stijging van de grondwatertafel. De bijkomende voeding van de grondwatertafel na het verdwijnen van de natuurwaarden kan, rekening houdend met bovenstaande redenering, gelijk gesteld worden aan 90% van de reële evapotranspiratie met vegetatie. Voor gebieden met (hoofdzakelijk) een pioniersvegetatie komt dit neer op een extra voeding van 270 mm (een toename met ongeveer 59 %). De afstromingscomponent kan wat toenemen, doordat de afstroming niet meer geremd wordt door de vegetatie en de bufferende rol van de vegetatie (vooral bomen en struiken) wegvalt. Hoewel we er van uitgaan dat de afstroming nog steeds klein zal zijn (ook gezien de vlakke topografie) beschouwen we de toename van de afstromingscomponent echter toch als beperkt negatief. Toename in afstroming houdt per definitie ook een verminderde infiltratie in, al zal die vermindering klein zijn in vergelijking met de aanzienlijke extra voeding die ontstaat als gevolg van het nagenoeg wegvallen van de evapotranspiratie. Samengevat kan dus gesteld worden dat als gevolg van het programma de watertafel lokaal kan stijgen. Bij een aangenomen porositeit van 30% zou een bijkomende voeding van 270 mm zich vertalen in een (gemiddelde) stijging van de grondwaterstand binnen de niet-beboste deelgebieden met 90 cm. In werkelijkheid zal dit uiteraard niet gebeuren, aangezien de deelgebieden geen afgescheiden hydrologische ‘eilanden’ zijn, en aangezien we in totaliteit ook niet te maken hebben met een gesloten systeem. De initiële verhoging van de watertafel zal bijdragen aan een verhoging van de ondergrondse drainage (in de richting van Schelde, dokken, waterlopen, …), totdat er een nieuwe evenwichtssituatie is ontstaan. Hoe groot het verschil zal zijn (in termen van grondwaterpeilen) tussen de nieuwe en de oude evenwichtssituatie valt zonder gedetailleerde modelberekening niet te zeggen. Gezien het geringe aandeel van de restgronden op de totale oppervlakte van de (deel)aquifers in de ophogingen binnen het ruime studiegebied, zal het effect op de grondwaterpeilen van de aquifers als geheel waarschijnlijk klein zijn. Vermoedelijk spreken we hier, alles samen genomen, over een orde van grootte van centimeters eerder dan van decimeters.

P.017802

Definitief MER restgronden LSO

62/139

Er kunnen beperkte verschillen optreden tussen de verschillende delen van het havengebied op linkeroever. In de opgehoogde terreinen waarop restgronden voorkomen kunnen grosso modo drie van elkaar afgescheiden aquifers onderscheiden worden: het gebied ten zuiden van het Waaslandkanaal, het gebied ten noorden van het Waaslandkanaal en van de Kallosluis, en het gebied ten oosten van het Groot Rietveld. In het eerste deelgebied zal er zo goed als geen effect zijn, aangezien de oppervlakte aan restgronden hier verwaarloosbaar is tegenover de totale oppervlakte van het gebied. In het tweede deelgebied is het aandeel restgronden groter, en is het grootste deel ervan onbegroeid. Het te verwachten effect is hier iets groter dan in het eerste deelgebied. In het derde deelgebied is de gecumuleerde oppervlakte van de restgronden ten opzichte van de totale oppervlakte groter dan in beide andere deelgebieden; maar hier komen meer beboste deelgebieden voor, waarvoor we niet uitgaan van een verdwijning van de natuurwaarden als gevolg van het programma. In alle deelgebieden kan er van uitgegaan worden dat het effect op de grondwaterpeilen in absolute termen klein zal zijn. Een hogere grondwatertafel kan theoretisch en plaatselijk ook aanleiding geven tot een toename van de kwel in nabijgelegen poldergebieden, met (eveneens theoretisch) een vermindering van de verzilting als gevolg. Kwelwater dat gecapteerd wordt door grachten aan de rand van het havengebied of in de polder kan aanleiding geven tot een toename van het debiet van die grachten. Gezien de verwachte geringe stijging van de grondwatertafel zullen beide afgeleide effecten echter ook beperkt zijn.

8.4.6.

Besluit Hierboven werd een beschrijving gegeven van de effecten op het grondwatersysteem van het natuurverlies gekoppeld aan de bescherming als Vogelrichtlijngebied op de restgronden. Zoals aangegeven zijn deze effecten beperkt. Om deze observatie te vertalen in een beoordeling moet er echter een waarde-oordeel aan gekoppeld worden: een stijging van de grondwaterstanden kan immers zowel positief (vanuit bijvoorbeeld het perspectief van de grondwatervoorraden) als negatief (vanuit het perspectief van bijvoorbeeld plaatselijk ongewenste vernatting) geïnterpreteerd worden. In dit MER kiezen we ervoor een (beperkt) positieve beoordeling te hechten aan een (weliswaar tijdelijke, gezien de bestemming van de terreinen) toename van de grondwatervoeding. De hiervan afgeleide effecten op verzilting en op de afvoer via waterlopen beschouwen we als verwaarloosbaar. De toename in de afstroming beschouwen we als (beperkt) negatief. TABEL 8-5

EFFECTBEOORDELING DISCIPLINE WATER VOOR MILDERING

Effectgroep

Beoordeling

Voeding grondwater

Beperkt positief (+)

Toename afstroming

Beperkt negatief (-)

Verzilting ondiep grondwater

Verwaarloosbaar (0)

Afvoer waterlopen

Verwaarloosbaar (0)

P.017802

Definitief MER restgronden LSO

63/139

8.4.7.

Milderende maatregelen Aangezien enkel positieve effecten werden vastgesteld zijn geen milderende maatregelen nodig.

8.4.8.

Watertoets Uit bovenstaande analyse kan de nodige informatie afgeleid worden die de bevoegde overheid in staat moet stellen de watertoets uit te voeren.

8.4.9.

Leemtes in de kennis Het ontbreken van meetgegevens met betrekking tot de infiltratiecapaciteit van de bodems of de reële verdamping van de aanwezige vegetatie kan als een leemte beschouwd worden. Die leemte is echter niet van die aard dat ze bij invulling ervan tot andere conclusies zou leiden.

8.5.

Discipline Biodiversiteit

8.5.1. Afbakening van het studiegebied 8.5.1.1. GEOGRAFISCHE AFBAKENING Het studiegebied voor de discipline Biodiversiteit wordt ten opzichte van het gedefinieerde programmagebied uitgebreid met het gebied waarbinnen zich door de realisatie van het programma voor de aanwezige flora en fauna mogelijk een effect zal (kunnen) voordoen, bijvoorbeeld ten gevolge van versnippering en barrièrewerking of wijziging in de oppervlakte- en/of grondwaterkwantiteit. Voor wat betreft de mogelijke wijzigingen aan het watersysteem is het vanuit de discipline Water duidelijk dat het studiegebied beperkt kan blijven tot het programmagebied, met name de som van de verschillende versnipperde restgronden. Op basis van de effectgroep versnippering en barrièrewerking beschouwen we een groter gebied als studiegebied voor de discipline Biodiversiteit nl. de volledige afbakening van het havengebied op Linkeroever incl. de volledige SBZ-Vgebieden “BE2301336 Schorren en polders van de Beneden-Schelde” en “BE2300222 De Kuifeend en de Blokkersdijk”. 8.5.1.2. INHOUDELIJKE AFBAKENING Doelstelling van de discipline Biodiversiteit is het beschrijven en waarderen van alle mogelijke milieueffecten op fauna en flora die het programma teweeg kan brengen en het eventueel voorstellen van milderende maatregelen om de impact van het programma voor de aanwezige biodiversiteit binnen het studiegebied tot een minimum te beperken. Volgende aandachtspunten worden hierbij beschouwd: -

Impact op waardevolle ecotopen en habitats;

Impact op ecologische corridors;

Impact op aanwezige habitatkwaliteit.

P.017802

Definitief MER restgronden LSO

64/139

Specifieke aandacht wordt in dit s-MER gegeven aan aanwezige (beschermde) natuurgebieden zowel in Vlaamse (bv. VEN- of IVON-gebieden) als in Europese context (bv. Natura 2000).

8.5.2. Methodiek beschrijving van de referentiesituatie De rapportering over de referentiesituatie wordt maximaal gericht op die kenmerken van het biotisch milieu waarvoor een wijziging verwacht wordt. De huidige biologische toestand van het programmagebied wordt in dit s-MER beschreven en gewaardeerd. Hiertoe worden volgende elementen besproken:  

Globale ecologische structuur van het studiegebied, met specifieke aandacht voor de ecotopen van de door het programma beïnvloede waardevolle gebieden. Beoordeling van de aanwezige natuurwaarden naar kwetsbaarheid (robuustheid/integriteit) voor milieudrukken. Er kan een evaluatie gemaakt worden van de waarde en de kwetsbaarheid van de aanwezige natuur aan de hand van: -

zeldzaamheid, diversiteit van de voorkomende soorten;

gevoeligheden voor standplaatswijzigingen;

grondvegetatie;



oppervlaktewaterafhankelijkheid

van

aanwezige

verstoringsgevoeligheid van fauna;

graad van menselijke beïnvloeding op de ecotopen (natuurlijkheid);

mogelijkheden tot vervanging, etc.

Beoordeling van de interne connectiviteit van de natuur binnen het programmagebied (microschaal) en de netwerkfunctie van de natuur voor het studiegebied Biodiversiteit (macroschaal).

Hiertoe wordt onder meer gebruik gemaakt van:   

Bestaand kaartmateriaal/kaartlagen (beschermingen (Natura2000, VENgebieden, reservaten,…), biologische waarderingskaart (BWK), habitatkaart, kwetsbaarheids-kaarten , …). Bestaande rapporten en studies (o.a. de gebiedsdekkende passende beoordeling door Mieco-effect, 2022) Beschikbare inventarisaties en databanken, bijkomende informatie over de aanwezigheid van flora, avifauna, amfibieën, ….

Nagegaan zal worden of er beschermde soorten voorkomen die door de gewijzigde situatie mogelijk bedreigd worden.

P.017802

Definitief MER restgronden LSO

65/139

8.5.3. Beschrijving van de referentiesituatie 8.5.3.1. GLOBALE ECOLOGISCHE STRUCTUUR VAN HET STUDIEGEBIED Op onderstaande figuur wordt de ligging van het Natura 2000 netwerk ter hoogte van het studiegebied weergegeven. We zien dat het programmagebied grotendeels overlapt met het Europees beschermd Vogelrichtlijngebied “BE2301336 Schorren en polders van de Beneden-Schelde”. Ten zuidoosten van het programmagebied ligt het SBZ-V “BE2300222 De Kuifeend en de Blokkersdijk”. Blokkersdijk is tevens een erkend natuurreservaat. In het oosten grenst het programmagebied aan de Habitatrichtlijngebieden “BE2300006 Schelde- en Durmeëstuarium van de Nederlandse grens tot Gent” en “BE2100045 Historische fortengordels van Antwerpen als vleermuizenhabitats”.

FIGUUR 8-3 SITUERING NATURA 2000 GEBIEDEN

P.017802

Definitief MER restgronden LSO

66/139

Het gebied werd afgebakend omwille van het voorkomen van (Van Vessem & Kuijken, 1986):  

 

Broedvogels van Bijlage I van de Vogelrichtlijn: bruine kiekendief (Circus aeruginosus), kluut (Recurvirostra avosetta), goudplevier (Pluvialis apricaria) en blauwborst (Luscinia svecica); Niet-broedende vogels van Bijlage I: parelduiker (Gavia arctica), roodkeelduiker (Gavia stellata), kuifduiker (Podiceps auritus), aalscholver (Phalacrocorax carbo sinensis), kleine zwaan (Cygnus columbianus bewickii), wilde zwaan (Cygnus cygnus), kluut (Recurvirostra avosetta), goudplevier (Pluvialis apricaria) en kemphaan (Philomachus pugnax); Internationaal belangrijke aantallen vogels (winter/migratie): rietgans (Anser fabalis), kolgans (Anser albifrons), grauwe gans (Anser anser), bergeend (Tadorna tadorna), krakeend (Anas strepera) en slobeend (Anas clypeata); Andere winter/trekvogels: dodaars (Tachybaptus ruficollis), fuut (Podiceps cristatus), roodhalsfuut (Podiceps grisegena), geoorde fuut (Podiceps nigricollis), blauwe reiger (Ardea cinerea), knobbelzwaan (Cygnus olor), smient (Anas penelope), wintertaling (Anas crecca), wilde eend (Anas platyrhynchos), pijlstaart (Anas acuta), zomertaling (Anas querquedula), krooneend (Netta rufina), tafeleend (Aythya ferina), ringsnaveleend (Aythya collaris), kuifeend (Aythya fuligula), eidereend (Somateria mollissima), grote zee-eend (Melanitta fusca), brilduiker (Bucephala clangula), nonnetje (Mergus albellus), middelste zaagbek (Mergus serrator), grote zaagbek (Mergus merganser), meerkoet (Fulica atra), scholekster (Haematopus ostralegus), bontbekplevier (Charadrius hiaticula), zilverplevier (Pluvialis squatarola), kievit (Vanellus vanellus), bonte strandloper (Calidris alpina), grutto (Limosa limosa), rosse grutto (Limosa lapponica), regenwulp (Numenius phaeopus), wulp (Numenius arquata) en tureluur (Tringa totanus).

Voor het SBZ-V werden instandhoudingsdoelstellingen opgesteld door Hove et al. (2004). De instandhoudingsdoelstellingen voor dit gebied werden in het besluit van de Vlaamse Regering van 17 mei 2019 houdende definitieve vaststelling van de instandhoudingsdoelstellingen en prioriteiten voor de met toepassing van de Vogelrichtlijn aangewezen speciale beschermingszone “BE 2301336 Schorren en polders van de Beneden-schelde’ opnieuw vastgelegd. Grenzend aan het programmagebied komen verder de volgende Vlaamse beschermde gebieden van het VEN en IVON voor: 



Grote eenheid natuur; o

Nr. 340 Blokkersdijk;

Nr. 304 Slikken en schorren langsheen de Schelde;

Nr. 204 De Wase Scheldepolders.

Natuurverwevingsgebied; o

Nr. 243 Golf Beveren.

Zoals op de kaart te zien, is er een grote overlap tussen enerzijds het VEN-gebied 304 en het HRL-gebied ter hoogte van de Schelde en tussen VEN-gebied 340 en SBZ-V Blokkersdijk.

P.017802

Definitief MER restgronden LSO

67/139

FIGUUR 8-4 SITUERING VEN- EN IVON-GEBIEDEN

8.5.3.2. AANWEZIGE NATUURWAARDEN Biologische waarderingskaart (BWK) De Biologische Waarderingskaart is een inventaris van het biologisch milieu en de bodembedekking van Vlaanderen. Op de BWK staan een aantal codes die indicatief aangeven welke vegetaties en kleine landschapselementen op een bepaald perceel voorkomen. Aan de hand van de verschillende groentinten wordt de biologische waarde van het milieu weergegeven. Uit de meest recente versie van de BWK (versie 2, update 2020) kan in eerste instantie opgemaakt worden dat versnipperd in het biologisch minder waardevolle havengebied op LSO ter hoogte van de restgronden lokaal enkele biologisch waardevolle ecotopen voorkomen. Op kaart worden de biologisch waardevolle vegetaties thv de restgronden grotendeels aangeduid als ruigte (ku). Een groot deel van de restgronden zelf is op de BWK ook aangeduid als biologisch minder waardevol.

P.017802

Definitief MER restgronden LSO

68/139

FIGUUR 8-5 BIOLOGISCHE WAARDERINGSKAART

Op de Biologische Waarderingskaart, versie 2, krijgen een aantal gebieden de specifieke arcering “faunistisch belangrijk gebied” omwille van de aanwezigheid van bepaalde faunaelementen. De afbakening is gebaseerd op soorten die behoren tot de Rode lijst-soorten in Vlaanderen, soorten die vermeld worden in de bijlagen van de Europese Vogelrichtlijn of Habitatrichtlijn en soorten waarvoor Vlaanderen internationaal van belang is (De Knijf et al., 2010). Een groot deel van het studiegebied is, weliswaar duidelijk versnipperd, aangeduid als faunistisch belangrijk gebied, zoals weergegeven op onderstaande figuur.

P.017802

Definitief MER restgronden LSO

69/139

FIGUUR 8-6 FAUNISTISCH BELANGRIJK GEBIED

Habitatkaart en zoekzones De habitatkaart (INBO) toont de ruimtelijke spreiding van de Natura 2000-habitats in Vlaanderen. De habitatkaart is gebaseerd op de BWK. Sommige karteringseenheden van de BWK kunnen rechtstreeks omgezet worden in Natura 2000-habitats, maar voor de meeste biotopen geldt deze één-op-één-relatie niet. Vanwege de vertaalproblemen tussen BWK en Natura 2000-habitats is sinds 2003 gestart met de rechtstreekse kartering van de habitats op terrein. Vanaf 2004 wordt hierbij ook een aanzet gegeven voor het op terrein bepalen van de staat van instandhouding door een interpretatie van de vegetatiestructuur en de aanwezigheid of bedekking van typische soorten. Deze indicatieve habitatkaart geeft aan waar er momenteel (toestand 2016) beschermde habitats voorkomen. We zien op de onderstaande kaart dat relatief weinig EU-habitats werden gekarteerd ter hoogte van het studiegebied en geen ter hoogte van de restgronden. Lokaal werden een aantal regionaal belangrijke biotopen zijnde moerasvegetaties (rbbmr) gekarteerd en ter hoogte van de Scheldeboorden laaggelegen, schraal hooiland (6510).

P.017802

Definitief MER restgronden LSO

70/139

FIGUUR 8-7 HABITATKAART

Voor het behalen van de vastgestelde instandhoudingsdoelstellingen zijn per habitattype IHD-zoekzones aangeduid. Deze worden weergegeven op onderstaande figuur. We zien dat er binnen het studiegebied enkel zoekzones voorkomen thv het Schelde-estuarium en het fort van Liefkenshoek.

P.017802

Definitief MER restgronden LSO

71/139

FIGUUR 8-8 IHD ZOEKZONES

Soortenbeschermingsprogramma’s Voor het Antwerps havengebied is een algemeen gebiedsgericht soortenbeschermingsprogramma (SBP Antwerpse haven) opgemaakt, dat het kader vormt om de aanwezige natuurwaarden binnen het havengebied in een netwerk van ecologische infrastructuur op termijn te behouden. Binnen het SBP werd het netwerk van ecologische infrastructuur (EIN) afgebakend. Het doel vanuit het RSV om maximaal 5% van het havengebied (+/600ha) als EIN af te bakenen, wordt dankzij het SBP gehaald. Het eerste soortenbeschermingsprogramma (SBP 1) voor de Antwerpse haven werd in 2014 goedgekeurd. Op 26 september 2022 werd het tweede soortenbeschermingsprogramma voor de Antwerpse haven vastgesteld (SBP 2). Hieraan zijn 10 individuele gebiedsgerichte soortenbeschermingsprogramma’s8 (ISBPP) gekoppeld. SBP 2 heeft een looptijd van 5 jaar (2022-2027). Onderstaande figuur geeft de ecologische infrastructuur ter hoogte van het studiegebied weer conform SBP 2.

De ISBPP zijn opgesteld voor 10 paraplusoorten met name: argusvlinder, blauwborst, gebouwbewonende zwaluwen, groenknolorchis, meervleermuis, oeverzwaluw, rugstreeppad, visdief, orchideeën en zwartkopmeeuw.

P.017802

Definitief MER restgronden LSO

72/139

FIGUUR 8-9 ECOLOGISCHE INFRASTRUCTUUR NETWERK CONFORM SBP 2

In het kader van het Soortenbesluit zijn voor enkele Europees te beschermen soorten of voor Vlaanderen belangrijke soorten tevens soortenbeschermingsprogramma’s opgesteld om de betreffende soort (of meerdere soorten) binnen Vlaanderen in een gunstige staat te brengen. De gemaakte afspraken binnen zo’n programma zijn beslist beleid en dus bindend. De contouren van de in de verschillende SBP’s vermelde kerngebieden worden weergegeven in onderstaande figuur.

P.017802

Definitief MER restgronden LSO

73/139

FIGUUR 8-10 SITUERING KERNGEBIEDEN VLAAMSE SOORTENBESCHERMINGSPROGRAMMA’S

Natuur- en bosreservaten Onderstaande figuur geeft de voorkomende natuurreservaten weer ter hoogte van het studiegebied. Voor de gebieden Groot Rietveld en Rietveld Kallo zijn recent natuurbeheerplannen type 4 goedgekeurd en gepubliceerd.

P.017802

Definitief MER restgronden LSO

74/139

FIGUUR 8-11 NATUUR- EN BOSRESERVATEN

8.5.4. Methodiek effectbepaling en -beoordeling 8.5.4.1. MOGELIJKE EFFECTEN In het kader van dit s-MER worden, zoals eerder aangegeven, geen concrete ingrepen op de restgronden beschouwd. Het onderzoek zal beperkt worden tot de cumulatieve effecten die rechtstreeks verband houden met het verdwijnen van het geheel van de natuurwaarden gekoppeld aan de bescherming als Vogelrichtlijngebied op de restgronden op Linkerscheldeoever. Concreet worden voor wat betreft de effectbeschrijving en -beoordeling voor de discipline Biodiversiteit onderstaande effectgroepen bestudeerd in dit s-MER: -

Direct ruimtebeslag: Direct natuurverlies wordt veroorzaakt door permanent ruimtebeslag. Met permanent ruimtebeslag wordt het absolute, kwantitatieve verlies aan habitatoppervlak bedoeld door de ruimtelijke accommodatie. Dit resulteert in een absoluut effect, omdat er ten gevolge van de ruimtelijke accommodatie voor aanwezige bedrijven minder geschikt leefgebied voor fauna en flora beschikbaar blijft. Binnen deze effectgroep wordt nagegaan waar er een verlies aan habitats en/of leefgebied voor fauna kan optreden en wat het cumulatieve effect daarvan is. Dit gebeurt op basis van de ligging van de Natura 2000-gebieden en –habitats, de VENen IVON-gebieden en de Biologische Waarderingskaart (BWK). De gebiedsdekkende passende beoordeling door Mieco-effect (2022) is een belangrijke bron van input voor de effectbeschrijving en beoordeling in dit s-MER. De beschrijving van de effectgroep direct ruimtebeslag gebeurt voor zover mogelijk op kwantitatieve wijze, op basis van de beschikbare input. De beoordeling van de

P.017802

Definitief MER restgronden LSO

75/139

effectgroep gebeurt op kwalitatieve wijze en op cumulatief niveau op basis van oppervlakte, ecologische kwaliteit, beschermingsstatus, aanwezigheid soorten, etc. -

Versnippering: de effectgroep ‘versnippering’ verwijst naar de opdeling van het leefgebied van dieren en planten in kleinere eenheden gescheiden van elkaar door ongeschikte gebieden. Ten gevolge van de realisatie van het programma kan mogelijk een versnipperend effect optreden met betrekking tot de opdeling van de leefgebieden van terrestrische fauna. Hierbij kan de interne connectiviteit van de aanwezige natuurelementen binnen het programmagebied wijzigen. Daarnaast kan er ook een effect optreden voor de externe netwerkfunctie van de aanwezige natuur binnen het programmagebied. De wijziging van verbindingen voor natuur is sterk afhankelijk van de soortengroep die beschouwd wordt. Eenzelfde ingreep kan voor een bepaalde soortengroep een verbetering van de connectiviteit inhouden, daar waar dit voor een andere soortengroep een ontstaan van een barrière kan inhouden. De mate waarin dit alles van belang is, is daarenboven afhankelijk van de waarde van het lokale gebied voor de migratie van de soortengroep. De beschrijving en beoordeling van de effectgroep versnippering gebeurt op basis van een evaluatie van het ecologisch nut en de kwaliteit van de bestaande verbindingen en de mate van bijkomende doorsnijding van bestaande natuurverbindingen voor fauna.

Secundaire effecten voor biodiversiteit n.a.v. wijziging van de waterbalans (oppervlakte- en grondwater): De effecten van het programma en de daaraan gekoppelde geplande ingrepen op de hydrologische omstandigheden (grondwater zowel als oppervlaktewater) kunnen de bruikbaarheid en geschiktheid van de (overblijvende) habitats reduceren. Er treedt dus eventuele verstoring op ten gevolge van de wijzigingen in waterhuishouding (kwel, oppervlaktewaterpeil van plassen etc.) ... Dit kan habitatdegradatie door kwaliteitsaantasting van het habitat veroorzaken. Door de kwaliteitsvermindering van habitats kunnen goede leefgebieden veranderen in suboptimale leefgebieden. De schaal en de reikwijdte van de impact wordt beïnvloed door vele factoren: landschapstopografie, hydrologie, vegetatietype en – bedekking. Daarenboven is de impact op fauna en ecosystemen afhankelijk van de gevoeligheid van de verschillende soorten die in het studiegebied voorkomen. Een blijvende verstoring van de waterhuishouding kan bijvoorbeeld leiden tot een wijziging in grondwaterafhankelijke vegetatie. Dit heeft tevens een weerslag op de aanwezige fauna gezien een wijziging in biotopen kan optreden. Binnen deze effectgroep wordt nagegaan hoe groot de permanente cumulatieve effecten zijn die het gevolg zijn van wijzingen in de hydrologische situatie. De effectinschatting gebeurt op basis van de ligging en de kwetsbaarheid van de Natura 2000-gebieden en –habitats, de ecologische infrastructuur in de haven en de Biologische waarderingskaart. De beschrijving en beoordeling van de effectgroep gebeurt op kwalitatieve wijze op basis van de gegevens uit de discipline Water.

Omwille van de ligging van het programmagebied in Vogelrichtlijngebied en nabij Habitatrichtlijngebied en rekening houdende met het feit dat er risico bestaat op het optreden van mogelijk aanzienlijke effecten op de Speciale Beschermingszones en de Europees beschermde soorten zal in de volgende hoofdstukken in eerste instantie een passende beoordeling op strategisch niveau worden uitgevoerd. Deze passende beoordeling gaat na of er ten gevolge van het programma een significante aantasting kan optreden van de binnen het Natura 2000-netwerk aanwezige natuurwaarden en of de beoogde natuurdoelen (geconcretiseerd in de instandhoudingsdoelstellingen) worden

P.017802

Definitief MER restgronden LSO

76/139

gehypothekeerd. De onderzochte effectgroepen zijn analoog aan deze zoals opgenomen in de algemene milieubeoordeling voor de discipline Biodiversiteit9. Echter het toetsingskader is anders/specifieker. Zo wordt in de beoordeling met betrekking tot de effectgroep ruimtebeslag bijvoorbeeld niet alleen de oppervlakte van het aangetast (beschermd) gebied beschouwd, maar wordt ook getoetst aan het belang van de aangetaste habitats voor specifieke doelsoorten in het kader van de vooropgestelde instandhoudingsdoelstellingen. Meer algemeen worden de verschillende elementen beschreven die bijdragen aan de goede staat van instandhouding, alsook de effecten op deze elementen als gevolg van de realisatie van het voorliggende programma. De samenhang met en de stand van zaken van de gevoerde natuurinstandhoudingsstrategie in de haven zal hierbij in rekening gebracht worden. De passende beoordeling is als een afzonderlijk hoofdstuk opgenomen bij de beschrijving van de effecten voor de discipline Biodiversiteit. In tweede instantie wordt in deze milieubeoordeling voor de discipline Biodiversiteit een aanvullende strategische milieubeoordeling opgenomen, waarbij gefocust wordt op de Vlaamse beschermde natuurwaarden (VEN- en IVON-gebieden) en daarna de belangrijkste aanwezige biologische waarden o.b.v.de Biologische Waarderingskaart en de lokale doelsoorten in het kader van het soortenbeschermingsprogramma voor de Antwerpse haven . Het Vlaams Ecologisch Netwerk (VEN) en het Integraal Verwevings- en Ondersteunend Netwerk (IVON) vormen twee belangrijke gebiedsgerichte instrumenten van het Vlaams natuur- en bosbeleid. Artikel 26bis van het decreet op natuurbehoud en het natuurlijk milieu van 19 juli 2002 stelt dat een overheid geen toestemming of vergunning mag verlenen voor een activiteit die onvermijdbare en onherstelbare schade aan de natuur in het VEN kan veroorzaken. De verscherpte natuurtoets voor het VEN gaat na of onvermijdbare en onherstelbare schade wordt veroorzaakt. In het kader van het voorliggende programma wordt de verscherpte natuurtoets op strategisch niveau uitgevoerd voor zover er mogelijke effecten spelen voor de omliggende beschermde VENgebieden. Binnen het programmagebied zijn er immers geen VEN-of IVON gebieden gelegen. 8.5.4.2. BEOORDELINGS- EN SIGNIFICANTIEKADER Onderstaande tabel geeft een overzicht van de effecten die zullen besproken en beoordeeld worden in dit s-MER binnen de discipline Biodiversiteit. Daarbij wordt voor elke effectgroep het gehanteerde criterium, de toegepaste methodiek en het toetsingskader weergegeven. De beschrijving en beoordeling van de effecten gebeurt op strategisch niveau. TABEL 8-6

BEOORDELINGSCRITERIA VOOR DE DISCIPLINE BIODIVERSITEIT

Mogelijk effect

Criterium

Methode van effectbeoordeling

Toetsingskader

Direct ruimtebeslag

Oppervlakte van het ruimtebeslag in beschermd, waardevol of zeldzaam gebied/habitat

Kwantitatieve en kwalitatieve evaluatie via expertbeoordeling

Toetsing en beoordeling op basis van oppervlakte, ecologische kwaliteit, beschermingsstatus, aanwezigheid soorten, etc

Versnippering en barrièrewerking

Mate waarin bijkomende doorsnijding van bestaande natuurverbindingen optreedt

Kwalitatieve evaluatie via expertbeoordeling

Toetsing en beoordeling op basis van ecologisch nut en kwetsbaarheid natuurverbindingen

Dit maakt meteen ook een belangrijk verschil met de overkoepelende passende beoordeling die opgesteld werd in 2022 door Mieco-effect (zie bijlage). Immers, in deze overkoepelende passende beoordeling wordt enkel het cumulatieve effect van het ruimtebeslag thv de restgronden beschouwd.

P.017802

Definitief MER restgronden LSO

77/139

Mogelijk effect

Criterium

Methode van effectbeoordeling

Toetsingskader

Kwalitatieve evaluatie via expertbeoordeling o.b.v. de input vanuit de discipline Water

Toetsing en beoordeling op basis van ligging kwetsbare, beschermde en biologisch waardevolle gebieden + aanwezigheid beschermde en kwetsbare soorten

voor interne connectiviteit en voor externe netwerkfunctie Secundaire effecten voor biodiversiteit n.a.v. wijziging van de waterbalans (oppervlakte- en grondwater)

Omvang van de permanente wijzigingen in waterbalans in potentieel kwetsbaar gebied/habitat en impact op kwetsbare soorten

De verschillende effecten worden geëvalueerd op basis van de grootte van het ingenomen of aangetaste gebied in combinatie met de waarde van het gebied, aangevuld met een expertbeoordeling van de invloed op de ecologische processen die de waarde van het gebied bepalen. Het significantiekader voor de discipline Biodiversiteit wordt weergegeven in onderstaande tabel. Er wordt gebruik gemaakt van de zevendelige schaal. TABEL 8-7

SIGNIFICANTIEKADER VOOR DE DISCIPLINE BIODIVERSITEIT

Effectbeoordeling

Score

Beoordeling

Grote oppervlakte aan aangetast of ingenomen gebied en/of grote impact op de ecologische processen bij een gebied dat biologisch (zeer) waardevol is.

-3

Aanzienlijk negatief effect

Geringe oppervlakte aan aangetast of ingenomen gebied en/of geringe impact op de ecologische processen bij een gebied dat biologisch (zeer) waardevol is.

-2

Negatief effect

Grote oppervlakte aan aangetast of ingenomen gebied en/of grote impact op de ecologische processen bij een gebied dat biologisch weinig waardevol is.

-1

Beperkt negatief effect

Geringe oppervlakte aan aangetast of ingenomen gebied en/of geringe impact op de ecologische processen bij een gebied dat biologisch weinig waardevol is.

Verwaarloosbaar effect

Grote oppervlakte aan opgewaardeerd gebied dat biologisch weinig waardevol is en/of grote positieve impact op de ecologische processen binnen een biologisch weinig waardevol gebied.

Beperkt positief effect

Geringe oppervlakte aan opgewaardeerd gebied dat biologisch (zeer) waardevol is en/of geringe positieve impact op de ecologische processen binnen een biologisch (zeer) waardevol gebied.

Positief effect

Grote oppervlakte aan opgewaardeerd gebied dat biologisch (zeer) waardevol is en/of grote positieve impact op de ecologische processen binnen een biologisch (zeer) waardevol gebied.

Aanzienlijk positief effect

Geringe oppervlakte aan opgewaardeerd gebied dat biologisch weinig waardevol is en/of geringe positieve impact op de ecologische processen binnen een biologisch weinig waardevol gebied.

P.017802

Definitief MER restgronden LSO

78/139

8.5.5. Beschrijving van de effecten 8.5.5.1. STRATEGISCHE PASSENDE BEOORDELING Zoals in het vorige hoofdstuk aangegeven, wordt in deze milieubeoordeling voor de discipline Biodiversiteit in eerste instantie gefocust op de strategische passende beoordeling. Zowel het programmagebied als het beschouwde studiegebied zijn immers voor het grootste deel gelegen in Europees beschermde Speciale Beschermingszones (SBZ’s). In die zin bestaat er een risico op het optreden van mogelijk aanzienlijke effecten op de Speciale Beschermingszones en de Europees beschermde soorten. De onderstaande passende beoordeling gaat na of er ten gevolge het voorliggende programma een risico bestaat op significante aantasting van de binnen het Natura 2000netwerk aanwezige natuurwaarden en/of de beoogde natuurdoelen (geconcretiseerd in de instandhoudingsdoelstellingen) worden gehypothekeerd. 8.5.5.1.1.

Natura 2000 Binnen Vlaanderen zijn een aantal speciale beschermingszones aangeduid of voorgesteld voor aanduiding in het kader van internationale verdragen en Europese Richtlijnen. Het betreft de Vogelrichtlijngebieden (SBZ-V) aangeduid in het kader van richtlijn 79/409/EEG inzake het behoud van de vogelstand (Besluit Vl. Reg. van 17 oktober 1988), de Ramsargebieden in het kader van de internationale Ramsar Conventie (wet van 22 februari 1979) en de habitatrichtlijngebieden, voorgesteld in het kader van de Richtlijn 92/43/EEG inzake de instandhouding van de natuurlijke habitats en wilde flora en fauna (Richtlijn van de Raad van 21 mei 1992). De geselecteerde Habitatrichtlijngebieden (SBZH) in Vlaanderen werden in 2005 door Europa goedgekeurd. Het hoofddoel van de Europese richtlijnen is het behoud van de biologische diversiteit, weliswaar met inachtneming van de vereisten op economisch, sociaal, cultureel en regionaal vlak. Samen met de Vogelrichtlijngebieden vormen de Habitatrichtlijngebieden een netwerk van beschermde gebieden over de hele Europese Unie, Natura 2000 genaamd. De instandhoudingsdoelstellingen zijn de doelen voor Europees te beschermen habitats en soorten in Vlaanderen. Ze zijn geformuleerd op 2 niveaus: op Vlaams niveau (gewestelijke IHD’s of G-IHD’s) en op niveau van een gebied (specifieke IHD’s of SIHD’s). De gewestelijke doelen geven aan vanaf wanneer de in het Vlaamse Gewest voorkomende Europees te beschermen habitattypes of soorten in een gunstige staat van instandhouding zullen zijn, d.w.z. duurzaam zullen kunnen overleven. De specifieke doelen geven de verdeling van de gewestelijke doelen over de voor de betrokken soort of habitattype relevante gebieden aan. Binnen de Habitatrichtlijngebieden zijn zoekzones afgebakend die gevrijwaard worden voor het zoeken van locaties voor het realiseren van de instandhoudingsdoelstellingen. Vanuit juridisch oogpunt is de passende beoordeling een zeer belangrijk document. Immers, indien er, ondanks het treffen van milderende maatregelen, significante effecten voor de Natura 2000-gebieden of –soorten kunnen optreden ten gevolge van een project, heeft dit zware implicaties voor de aanvaardbaarheid van het project en de keuze van het finale voorkeursalternatief voor de realisatie van het project. Volgens artikel 36ter van het Natuurdecreet kan immers enkel een alternatief gekozen worden dat geen betekenisvolle aantasting van de natuurlijke kenmerken van een Speciale Beschermingszone veroorzaakt. Bestaat zo’n alternatief niet, dan moet het minst schadelijke alternatief gekozen worden.

P.017802

Definitief MER restgronden LSO

79/139

De keuze voor dit “minst schadelijke alternatief” (en a fortiori, de realisatie ervan), waarmee dus significant negatieve effecten gepaard gaan, houdt in elk geval de toepassing van een strikte afwijkingsprocedure in, de zogenaamde ‘ADC-test’. De betrokken activiteit of het plan zal immers enkel kunnen doorgaan als voldaan is aan drie voorwaarden:   

Er zijn geen alternatieven (A) voorhanden die voldoen aan de doelstelling voor het project en minder schadelijke effecten hebben. Er is een dwingende (D) reden van groot openbaar belang aanwezig. Er worden compenserende (C) maatregelen genomen.

Voor zover kan aangetoond worden dat aan de eerste twee voorwaarden voldaan is, dient een voorstel voor compenserende maatregelen op hoofdlijnen te worden uitgewerkt. De gedetailleerde bepaling van het niveau van significantie (laag – hoog) is op strategisch niveau niet altijd mogelijk. De passende beoordeling geeft een risico-inschatting over het wel of niet kunnen voorkomen van significante effecten op de Speciale Beschermingszone. 8.5.5.1.1.1. Habitatrichtlijngebied Op 21 mei 1992 werd de Europese Richtlijn 92/43/EEG, inzake de instandhouding van de natuurlijke habitats en de wilde flora en fauna (zogenoemde ‘Habitatrichtlijn’), uitgevaardigd. Deze richtlijn heeft tot doel de biodiversiteit in de lidstaten te behouden en streeft naar de instandhouding én het herstel van de natuurlijke habitats en de wilde flora en fauna die hiervan deel uitmaken. Samengevat leidt de analyse van de Habitatrichtlijn tot de volgende uitgangspunten voor het opstellen van de voorliggende studie:  



Indien het project significante gevolgen kan hebben op de speciale beschermingszones (SBZ-H) en zijn instandhoudingsdoelstellingen, kan de vergunning zonder verder onderzoek niet verleend worden. De beoordeling dient volgens de Habitatrichtlijn uiteindelijk te gebeuren in het licht van de instandhoudingdoelstellingen die voor de gebieden bepaald zijn bij de vastlegging hiervan. Om de grootte van de impact in te schatten, zal gebruik gemaakt worden van de omschrijving van gunstige staat van instandhouding voor habitats en soorten. Bij de effectbespreking zal bijzondere aandacht uitgaan naar de soorten en habitats die beschermd zijn door de richtlijn. Andere (indicator)soorten en habitats kunnen mogelijk meegenomen worden indien zij een belangrijke component vormen binnen de beschermde ecosystemen of indien zij een indicatie kunnen geven met betrekking tot de effecten op de beschermde soorten en habitats.

In het oosten grenst het programmagebied aan de Habitatrichtlijngebieden “BE2300006 Schelde- en Durmeëstuarium van de Nederlandse grens tot Gent” en “BE2100045 Historische fortengordels van Antwerpen als vleermuizenhabitats”. De beschermde en tot doel gestelde habitats en eraan gekoppelde soorten voor deze HRL-gebieden zijn volledig andere dan deze die voorkomen ter hoogte van het programmagebied, met name: vissen, amfibieën en vleermuizen. Gezien ook het ontbreken van een overlap met deze HRLgebieden bestaat er geen risico op het optreden van mogelijk aanzienlijke effecten op deze Speciale Beschermingszones en de Europees beschermde soorten. De gebieden zijn dan ook niet relevant om verder mee te nemen in de passende beoordeling.

P.017802

Definitief MER restgronden LSO

80/139

8.5.5.1.1.2. Vogelrichtlijngebied In 1979 werd door de Europese Gemeenschap de Richtlijn 79/409/EEG betreffende het behoud van de vogelstand uitgevaardigd, beter bekend als de Vogelrichtlijn. Het doel ervan is de instandhouding van alle natuurlijk in het wild levende vogelsoorten op het Europese grondgebied van de lidstaten te bevorderen. Volgens artikel 4 van deze Richtlijn moeten er speciale beschermingsmaatregelen getroffen worden voor de leefgebieden van een aantal vogelsoorten, vermeld in de zogenaamde Bijlage I van de richtlijn. Bovendien moet men ook de rui-, overwinterings- en rustplaatsen van geregeld voorkomende trekvogelsoorten (onder andere watervogels en ganzen) beschermen. Als belangrijkste maatregel dient elke lidstaat Speciale Beschermingszones (SBZ – V) aan te wijzen op basis van opgegeven selectienormen. In deze gebieden dienen maatregelen getroffen te worden voor de bescherming van de vogelsoorten en van hun leefgebieden. Ook buiten deze beschermingszones moeten de lidstaten zich inzetten om de vervuiling en verslechtering van de leefgebieden van de soorten te voorkomen. In Vlaanderen werden in 1988 in uitvoering van deze richtlijn een aantal Speciale Beschermingszones, Vogelrichtlijngebieden of kortweg SBZ-V genoemd, aangeduid. De aanwijzing van de gebieden gebeurde door het Instituut voor Natuurbehoud op basis van wetenschappelijke criteria. De kaarten werden opgesteld door het voormalige AROL (Administratie Ruimtelijke Ordening en Leefmilieu). In het bijhorende rapport van Van Vessem & Kuijken van 1986 werd de keuze van elk gebied gestaafd en aanvullende informatie verstrekt over te beschermen habitats, reeds bestaande bescherming, gebruik en knelpunten. Het Besluit van de Vlaamse Executieve van 17.10.1988 wijst ‘Speciale Beschermingszones’ aan in de zin van artikel 4 van Richtlijn 79/409/EEG (de Vogelrichtlijn). In het totaal werden er in Vlaanderen 23 gebieden met een totale oppervlakte van 101.806 ha aangeduid. Het programmagebied overlapt grotendeels met het Europees beschermd Vogelrichtlijngebied “BE2301336 Schorren en polders van de Beneden-Schelde”. Ten zuidoosten van het programmagebied ligt het SBZ-V “BE2300222 De Kuifeend en de Blokkersdijk”. 8.5.5.1.2.

Beschrijving van de meest relevante Speciale Beschermingszones Vogelrichtlijngebied ‘Schorren en polders van de Beneden-Schelde’

Het Vogelrichtlijngebied ‘Schorren en polders van de Beneden-Schelde’ werd in 1988 als niet-integraal beschermd gebied met een oppervlakte van 7.570 ha aangeduid. Het gebied omvat de linker- en rechteroever van de Schelde op het grondgebied van de gemeenten Antwerpen, Beveren en Sint Gillis-Waas. De beschermde habitats betreffen alle natuurgebieden en natuurreservaten (gewestplan) en alle slikken, brakwaterschorren, dijken, kreken en hun oevervegetaties. Als gevolg van de Besluiten van de Vlaamse regering van 23 juni 1998 (publicatie B.S. 25 juli 1998) werden de begrenzingen aangepast in het kader van de uitbreidingswerken in het havengebied van Antwerpen; voor de bouw van het Deurganckdok werd een zone geschrapt. Ter compensatie hiervoor werd het gebied van de Kruibeekse Polder in Kruibeke, Bazel en Rupelmonde (KBR) bij de speciale beschermingszone 'Durme en de middenloop van de Schelde' gevoegd. Na deze wijziging beslaat het Vogelrichtlijngebied (SBZ-V) ‘‘Schorren en polders van de Beneden-Schelde” nog een oppervlakte van 7.085 ha. Het gebied werd afgebakend omwille van het voorkomen van (Van Vessem & Kuijken, 1986):

P.017802

Definitief MER restgronden LSO

81/139

Broedvogels van Bijlage I van de Vogelrichtlijn: bruine kiekendief (Circus aeruginosus), kluut (Recurvirostra avosetta), goudplevier (Pluvialis apricaria) en blauwborst (Luscinia svecica); Niet-broedende vogels van Bijlage I: parelduiker (Gavia arctica), roodkeelduiker (Gavia stellata), kuifduiker (Podiceps auritus), aalscholver (Phalacrocorax carbo sinensis), kleine zwaan (Cygnus columbianus bewickii), wilde zwaan (Cygnus cygnus), kluut (Recurvirostra avosetta), goudplevier (Pluvialis apricaria) en kemphaan (Philomachus pugnax); Internationaal belangrijke aantallen vogels (winter/migratie): rietgans (Anser fabalis), kolgans (Anser albifrons), grauwe gans (Anser anser), bergeend (Tadorna tadorna), krakeend (Anas strepera) en slobeend (Anas clypeata); Andere winter/trekvogels: dodaars (Tachybaptus ruficollis), fuut (Podiceps cristatus), roodhalsfuut (Podiceps grisegena), geoorde fuut (Podiceps nigricollis), blauwe reiger (Ardea cinerea), knobbelzwaan (Cygnus olor), smient (Anas penelope), wintertaling (Anas crecca), wilde eend (Anas platyrhynchos), pijlstaart (Anas acuta), zomertaling (Anas querquedula), krooneend (Netta rufina), tafeleend (Aythya ferina), ringsnaveleend (Aythya collaris), kuifeend (Aythya fuligula), eidereend (Somateria mollissima), grote zeeeend (Melanitta fusca), brilduiker (Bucephala clangula), nonnetje (Mergus albellus), middelste zaagbek (Mergus serrator), grote zaagbek (Mergus merganser), meerkoet (Fulica atra), scholekster (Haematopus ostralegus), bontbekplevier (Charadrius hiaticula), zilverplevier (Pluvialis squatarola), kievit (Vanellus vanellus), bonte strandloper (Calidris alpina), grutto (Limosa limosa), rosse grutto (Limosa lapponica), regenwulp (Numenius phaeopus), wulp (Numenius arquata) en tureluur (Tringa totanus). Instandhoudingsdoelstellingen Voor het SBZ-V werden instandhoudingsdoelstellingen opgesteld door Hove et al. (2004). De instandhoudingsdoelstellingen voor dit gebied werden in het besluit van de Vlaamse Regering van 17 mei 2019 houdende definitieve vaststelling van de instandhoudingsdoelstellingen en prioriteiten voor de met toepassing van de Vogelrichtlijn aangewezen speciale beschermingszone “BE 2301336 Schorren en polders van de Beneden-schelde’ opnieuw bevestigd10. Deze zijn weergegeven in onderstaande tabellen. TABEL 8-8 INSTANDHOUDINGSDOELSTELLINGEN BROEDVOGELS VOGELRICHTLIJNGEBIED BE2301336 ‘SCHORREN EN POLDERS VAN DE BENEDEN-SCHELDE’ (VLAAMSE REGERING, 2019)

Type

Soort

Riet & Water

Strand & plas

IHD LSO

RSO*

Blauwborst

307 - 358

Bruine Kiekendief

28 - 33

Roerdomp

3-4

Biotoop 11 Rietland, natte ruigten en struwelen Poldergebied, waarvan 125-150 ha rietland

Rietland

Porseleinhoen

1-2

Moeras, rietland, ruigte

Zwartkopmeeuw

30 - 40

Zandig kaal terrein

In het besluit van de Vlaamse Regering van 17 mei 2019 werden wel de prioritaire inspanningen en de kadering binnen het MMHA (Meest Maatschappelijk Haalbaar Alternatief) – na vernietiging van het GRUP ‘afbakening zeehavengebied Antwerpen – havenontwikkeling linkeroever’ - aangepast.

Vanhove et al., 2004; Decleer, 2007 en Vermeersch et al., 2004.

P.017802

Definitief MER restgronden LSO

82/139

Type

IHD

Soort Kluut

RSO*

366 - 483

Zandig kaal terrein, grasland en akkerland

Visdief

208

Zandig kaal terrein

30 - 40

Zandig kaal terrein

Steltkluut

Zandig kaal terrein

IJsvogel

2-7

Water

Strandplevier

Plas & Oever

Biotoop 11

LSO

Lepelaar 40 * Groot Buitenschoor, Galgenschoor en Ettenhoofse polder

Ondiep water, moerassen,

Specifiek voor de bruine kiekendief worden in de prioritaire inspanningen voor de instandhoudingsdoelstellingen de zones van 3 km rond de potentiële broedgebieden van de bruine kiekendief expliciet opgenomen als foerageerrange voor de soort. Concreet wordt de doorvertaling van de habitatvereisten voor bruine kiekendief vanuit de LSVI12tabellen naar het Vogelrichtlijngebied op Linkerscheldeoever als volgt opgenomen in de IHD’s: “Als foerageergebied om de doelstellingen voor Bruine kiekendief te halen is op basis van de LSVI (100 à 200 ha/broedpaar) een oppervlakte kwaliteitsvol foerageergebied vereist van ca. 3.000-7.000 ha. Vertaald naar de tot doel gestelde populatie op Linkeroever (2833 broedparen) betekent dat een oppervlakte kwaliteitsvol foerageergebied van 2.8006.600 ha binnen SBV-LSO, met inbegrip van een zone van ca. 3 km (range foerageren) rondom het SBZ. De kwaliteit van het foerageergebied is van zeer groot belang. Op voorwaarde dat het landbouwlandschap de nodige ecologische kwaliteit heeft, kan worden verwacht dat kan worden gewerkt met de ondergrens van de vork van foerageergebied, zodat voor de tot doel gestelde populatie op Linkeroever (28-33 broedparen) een oppervlakte kwaliteitsvol foerageergebied van 2.800- 3.300 ha volstaat binnen SBV-V-LSO en de zone van ca. 3 km (range foerageren) rondom het SBZ.” TABEL 8-9

INSTANDHOUDINGSDOELSTELLINGEN DOORTREKKENDE EN OVERWINTERENDE WATERVOGELS VOGELRICHTLIJNGEBIED BE2301336 ‘SCHORREN EN POLDERS VAN DE BENEDEN-SCHELDE’ (VLAAMSE REGERING, 2019)

Soort

IHD

Biotoop 13

Wintertaling

4911077

Open water, natte graslanden, moerassen, opgespoten terreinen, slikken en schorren, vegetatierijke zoetwatergebieden

Bergeend

282747

Overwinteren op vlakke zandstranden, moddervlakten, open water, akkers en weilanden. Foerageert in voedselrijk open water, schorren en akkers.

Kleine zwaan

0-6

Overwinteren op graslanden, overstromingsgebieden, plassen, akkerland, open gebieden.

Lepelaar

28-106

Ondiep open water, slikken, moeras, rietvelden, ondergelopen weilanden, predatorvrije broedplaats

Slobeend

96-287

Open water, natte graslanden, moerassen, opgespoten terreinen

Pijlstaart

2401150*

Overwinteren op alle waterpartijen, moerasgebieden

Krakeend

6001000*

’s Winters op alle waterpartijen, drassige structuurrijke grazige vegetaties

LSVI = Lokale Staat Van Instandhouding

Vanhove et al., 2004; Decleer, 2007 en Vermeersch et al., 2004.

P.017802

Definitief MER restgronden LSO

83/139

Soort

Biotoop 13

IHD

Kemphaan

50-100

Overwinteren op drassige weilanden, slikken, opgespoten terreinen en akkers

Kluut

>300

Overwinteren in waterrijke gebieden met brede slikranden

Goudplevier

500*

Overwinteren op open graslanden en ook akkers

Grauwe gans

55638326*

Overwinteren op grote open gebieden: graslanden, schorren en akkers

Smient

26707668

Overwinteraar op grote wateroppervlakten. Foerageert op voedselrijke weilanden, schorren, moeras, open water.

Kolgans

8841646

‘s Winters op grasland en akker.

Blauwe kiekendief

1-10

Tijdens trek en ‘s Winters: open terrein, wei- en akkerland, overnacht in riet of weiland met hoog gras.

Kokmeeuw

940022780

‘s Winters op natte graslanden. Foerageert in open water, akkers en steden.

Waterrietn.v.t. zanger * seizoensmaxima

Overwinteren in moerasvegetaties

TABEL 8-10 INSTANDHOUDINGSDOELSTELLINGEN HABITATS VOGELRICHTLIJNGEBIED BE2301336 ‘SCHORREN EN POLDERS VAN DE BENEDEN-SCHELDE’ (VLAAMSE REGERING, 2019) Habitat

Oppervlaktedoelstelling

1130 - Estuaria

Kwaliteitsdoelstelling

(+460 ha)

1310 - Eenjarige pioniervegetaties van slik- en zandgebieden met Salicornia subsp. en andere zoutminnende soorten 1330 - Atlantische schorren (Glauco-Puccinellietalia maritimae) 1330 (binnendijks) - Atlantische schorren (Glauco-Puccinellietalia maritimae)

Natuurcompensatiegebieden Voor de ontwikkeling en uitbouw van de haven ter hoogte van het Deurganckdok is in het verleden een Nooddecreet (2001) opgesteld: “Decreet voor enkele bouwvergunningen waarvoor dwingende redenen van groot algemeen belang gelden in het kader van de werken, handelingen en inrichtingen voor het Deurganckdok”. Het Nooddecreet bevat de natuurcompensaties die moesten gerealiseerd worden, omdat het uitvoeren van de werken aan het Deurganckdok significante effecten had op de Speciale Beschermingszone van het Vogelrichtlijngebied ‘Schorren en polders van de BenedenSchelde’. In Tabel 8-11 worden de natuurcompensatiedoelstellingen voor het Deurganckdok, zoals voorzien in het Nooddecreet weergegeven. Bij decreet van 30 juni 2017 werd het Nooddecreet gewijzigd (decreet van 30 juni 2017 houdende diverse bepalingen inzake omgeving, natuur en landbouw). Deze wijziging moet het onder andere mogelijk maken dat de verplichtingen in het kader van de Habitatrichtlijn gekoppeld aan het Deurganckdok op een andere wijze zouden ingevuld worden.

P.017802

Definitief MER restgronden LSO

84/139

TABEL 8-11 NATUURCOMPENSATIEDOELSTELLINGEN (AFDELING NATUUR, AEOLUS, & UA, 2006)

VOOR

HET

DEURGANCKDOK

Vogelrichtlijngebied ‘De Kuifeend en de Blokkersdijk’ Het Vogelrichtlijngebied ‘De Kuifeend – Blokkersdijk’, deelgebied De Kuifeend heeft een oppervlakte van 112 ha en bestaat uit waterplassen, plas-drasgebieden, uitgestrekte rietvelden en gevarieerde graslanden. Het is een belangrijke broed-, pleister- en overwinteringsgebied voor (water)vogels.

P.017802

Definitief MER restgronden LSO

85/139

Instandhoudingsdoelstellingen De IHD’s voor dit gebied werden in het besluit van de Vlaamse Regering van 8 september 2017 houdende definitieve vaststelling van de instandhoudingsdoelstellingen en prioriteiten voor de met toepassing van de Vogelrichtlijn aangewezen speciale beschermingszone ‘BE2300222 De Kuifeend en Blokkersdijk – deel De Kuifeend’ vastgelegd. TABEL 8-12 INSTANDHOUDINGSDOELSTELLINGEN VOGELRICHTLIJNGEBIED BE2300222 DE KUIFEEND (INCL. OPSTALVALLEIGEBIED) (VLAAMSE REGERING, 2017) Type

Soort

Riet & Water

Blauwborst

Plas & Oever

Doortrekkende en overwinterende watervogels

8.5.5.1.3.

IHD 77-103

Biotoop Rietland, natte ruigten en struwelen

Bruine Kiekendief

2-4

Poldergebied, waarvan 125-150 ha rietland

Roerdomp

Rietland

IJsvogel

0-1

Water

Kleine Zilverreiger

Krakeend

1000-1200

Pijlstaart

31-170

Overwinteren op alle waterpartijen, moerasgebieden

Slobeend

700

Open water, natte graslanden, moerassen, opgespoten terreinen

Kleine zwaan

0-5

Overwinteren op graslanden, overstromingsgebieden, plassen, akkerland, open gebieden.

Ondiep water, moerassen, bossen ’s Winters op alle waterpartijen, drassige structuurrijke grazige vegetaties

Beschrijving van de referentiesituatie Voor een beschrijving van de referentiesituatie verwijzen we naar de gegevens die zijn opgenomen in paragraaf 8.5.3.

8.5.5.1.4.

Effectbeschrijving en -beoordeling

8.5.5.1.4.1.

Direct ruimtebeslag Direct natuurverlies wordt veroorzaakt door permanent ruimtebeslag. Met permanent ruimtebeslag wordt het absolute, kwantitatieve verlies aan habitatoppervlak bedoeld door de geplande ruimtelijke accommodatie. Dit resulteert in een absoluut effect, omdat er ten gevolge van de ruimtelijke accommodatie voor aanwezige bedrijven minder geschikt leefgebied voor fauna en flora beschikbaar blijft. We beschouwen in dit s-MER het ruimtelijk accommoderen daarbij als het vrijmaken van de terreinen, met andere woorden: een conceptuele benadering vanuit het uitgangspunt dat de natuurwaarde die relevant is voor de SBZ-V, zal verdwijnen om de economische groeimogelijkheden mogelijk te maken. Overige eventuele natuurwaarden en daaruit voortvloeiende verplichtingen, zoals bepaald in o.a. het vegetatiebesluit, bosdecreet, soortenbesluit worden niet mee in beschouwing genomen omdat deze later zullen beoordeeld worden in de individuele vergunningsaanvragen van de individuele bedrijven. In het kader van voorliggend s-MER worden bijgevolg geen concrete ingrepen op de terreinen van de verschillende restgronden beschouwd. De strategische beoordeling strekt er namelijk enkel toe de cumulatieve effecten van het natuurverlies, gekoppeld aan de bescherming als Vogelrichtlijngebied, te beoordelen. Het gaat daarbij om de cumulatie van directe natuurverliezen, om de netwerkeffecten (ic de effecten op het ecologisch netwerk van Europees beschermde waarden) en op effecten gekoppeld aan de

P.017802

Definitief MER restgronden LSO

86/139

wijzigingen in de omgevingsstructuur van het geheel van de restgronden. De concrete terreininvulling van de individuele restgronden is daarbij niet relevant. De overkoepelende passende beoordeling die door Mieco-effect werd opgemaakt (Mieco Effect, 2022) geeft weer wat de directe effecten op het Natura 2000-gebied ‘BE2301336 Schorren en polders van de Beneden-Schelde’ zijn ten gevolge van de inname van alle braakliggende terreinen binnen nog te ontwikkelen ruimtes in het havengebied. Met andere woorden legt de genoemde passende beoordeling vast welk direct natuurverlies – gelinkt aan de vooropgestelde habitats en soorten van het betrokken SBZ-V-gebied – te verwachten is bij inname ofte ruimtelijke accommodatie van deze terreinen. In het rapport wordt een onderscheid gemaakt tussen 5 verschillende groepen van braakliggende terreinen in de Waaslandhaven (zie ook Figuur 3-1): 1. De locatie voor de vrachtwagenparking Ketenislaan (publieke infrastructuur) – zone 32 in Figuur 3-1; 2. De Verrebroekse plassen – zone 1 in Figuur 3-1; 3. De zones van Logistiek Park Waasland (fase 2 en 5) – zones 3 en 4 in Figuur 3-1; 4. De aantakking van de Westelijke ontsluiting op de E34 – zone 2 in Figuur 3-1; 5. De restgronden – alle overige zones in Figuur 3-1. Voor de braakliggende terreinen die vernoemd zijn onder de punten 1 t.e.m. 4 van de bovenstaande opsomming worden andere trajecten gevolgd omdat elk van deze delen in een ander proces gevat wordt en/of met een andere timing ontwikkeld zal worden. Zij maken dus geen deel uit van de restgronden die het onderwerp zijn van dit s-MER. De ‘restgronden’ werden binnen het havengebied in het gewestplan Sint-Niklaas-Lokeren of het GRUP Waaslandhaven – fase 1 aangeduid als zone voor zeehaven en watergebonden bedrijven en ze komen dus zonder verder planproces in aanmerking voor economische ontwikkeling. Het zijn deze restgronden die het onderwerp vormen van het voorliggende programma in dit s-MER. Bijgevolg nemen we de conclusies inzake direct ruimtebeslag zoals gemaakt in de genoemde passende beoordeling m.b.t. deze zone onderstaand op. Het volledige rapport van de overkoepelende passende beoordeling door Mieco-effect (Mieco Effect, 2022) is terug te vinden in Bijlage 1. De algemene conclusie inzake ruimtebeslag van de overkoepelende passende beoordeling, die dus slaat op de restgronden en alle andere braakliggende terreinen, luidt als volgt: “Algemeen kan bijgevolg vastgesteld worden dat door de verdere ontwikkeling van het havengebied op de Linkerscheldeoever, betekenisvolle effecten te verwachten zijn op tot doel gestelde Europese habitattypes en op de doelen voor bepaalde habitatrichtlijnsoorten. Hierbij moet opgemerkt worden dat het verlies significant is op basis van de inname van alle restoppervlaktes op de Linkerscheldeoever, en niet op niveau van de individuele restgronden.” Concreet beslaan de natuurverliezen, gekoppeld aan de genoemde (vogel)leefgebieden of natuurtypes in de instandhoudingsdoelstellingen van 26 april 2019, door het directe ruimtebeslag t.h.v. ‘de restgronden’ (5e zone zoals bovenstaand beschreven) volgens de overkoepelende passende beoordeling:   

6,67 ha ‘riet en water’; 4,6 ha ‘plas en oever’; 134,21 ha ‘foerageergebied bruine kiekendief’

Onderstaande figuur, gebaseerd op de overkoepelende passende beoordeling, geeft deze natuurverliezen per natuurtype van de s-IHD’s weer op kaart voor ‘de restgronden’.

P.017802

Definitief MER restgronden LSO

87/139

FIGUUR 8-12 OVERZICHT NATUURVERLIES PER TYPE LEEFGEBIED INDIEN DE RESTGRONDEN OP LINKERSCHELDEOEVER EFFECTIEF WORDEN INGENOMEN

De concrete oppervlaktes natuurverlies per restgrond worden tevens weergegeven in het rapport van de overkoepelende passende beoordeling. Onderstaand nemen we een extract over uit de betreffende tabel.

P.017802

Definitief MER restgronden LSO

88/139

TABEL 8-13 TOTAALVERLIES AAN NATUURWAARDE PER LEEFGEBIED

P.017802

Definitief MER restgronden LSO

89/139

Op basis van bovenstaande analyse is het duidelijk dat ten gevolge van het voorliggende programma, nl. de ruimtelijke accommodatie van alle restgronden, significant negatieve effecten kunnen optreden voor de betrokken habitats en soorten van het Vogelrichtlijngebied. 8.5.5.1.4.2.

Versnippering en barrièrewerking Versnippering is een ruimtelijke wijziging die de uitwisseling van fauna en flora tussen verschillende leefgebieden bemoeilijkt of verhindert. Hierdoor neemt de ruimtelijke samenhang van het populatienetwerk af. Ten gevolge van de realisatie van het programma kan mogelijk een versnipperend effect optreden met betrekking tot de opdeling van de leefgebieden van terrestrische fauna. Hierbij kan de interne connectiviteit van de aanwezige natuurelementen binnen het programmagebied wijzigen. Daarnaast kan er ook een effect optreden voor de externe netwerkfunctie van de aanwezige natuur binnen het programmagebied. Voor wat betreft de interne connectiviteit binnen het programmagebied kan een versnipperend effect voornamelijk spelen voor terrestrische soorten die zich over minder grote afstanden kunnen verplaatsen of dat enkel via een netwerk van groene stapstenen kunnen doen. De soorten die aangemeld zijn voor de betrokken SBZ-V-gebieden binnen het studiegebied, nl. Vogelrichtlijngebied “BE2301336 Schorren en polders van de Beneden-Schelde” binnen het programmagebied en ten zuidoosten van het programmagebied het SBZ-V “BE2300222 De Kuifeend en de Blokkersdijk”, zijn watervogels die minder afhankelijk zijn van deze interne connectiviteit binnen het programmagebied gezien ze zich in de lucht verplaatsen over grotere afstanden.

P.017802

Definitief MER restgronden LSO

90/139

Bijgevolg wordt voor deze soorten geen significant negatief effect verwacht ten gevolge door de ruimtelijke accommodatie van de restgronden binnen het programmagebied. Voor wat betreft de externe netwerkfunctie van de aanwezige natuur binnen het programmagebied herbergen de restgronden geen belangrijke bronpopulatie van de aangemelde (vogel)soorten voor de genoemde SBZ-V-gebieden, noch vormen ze een essentiële stapsteen om de betrokken soorten in stand te houden, voor zover er voldoende geschikt leefgebied in de omliggende omgeving aanwezig is14. Relatief gezien zullen de bestaande lijnvormige natuurelementen in de ruime omgeving van het plangebied die bestendigd blijven, zoals bijvoorbeeld de Scheldeboorden en ook het Ecologisch Infrastructuur Netwerk (EIN) binnen de haven, aan belang kunnen winnen als migratieroute voor vogels en zoogdieren zoals bv. vleermuizen, gezien de ruimtelijke accommodatie van de restgronden. Deze bestaande lijnvormige natuurelementen functioneren in de huidige situatie reeds als functionele migratieroutes voor deze soorten. Het is belangrijk te garanderen dat deze structuren hoogkwalitatief blijven in de toekomst zodat ze deze rol kunnen blijven vervullen. Op basis van het bovenstaande wordt voor wat betreft de externe netwerkfunctie geen significant negatief effect verwacht ten gevolge van het programma. 8.5.5.1.4.3.

Secundaire effecten voor biodiversiteit n.a.v. wijziging van de waterstand Zoals besproken in de discipline Water kan het verdwijnen van de natuurwaarden gekoppeld aan het SBZ-V aanleiding geven tot wijzigingen in de waterbalans. Deze effecten blijken o.b.v. de gevoerde analyse beperkt te zijn. Lokaal kunnen er beperkte wijzigingen optreden in de grondwaterstanden door het verdwijnen van de natuurwaarden maar die wijzigingen zijn in absolute termen steeds klein. Daarom worden er ook geen significant negatieve secundaire effecten verwacht voor het Vogelrichtlijngebied en de daaraan gekoppelde soorten ten gevolge van de wijzigingen in de waterbalans bij uitvoering van het vooropgestelde programma.

8.5.5.1.5.

Milderende maatregelen Gezien voor de effectgroepen versnippering en secundaire effecten n.a.v. wijziging van de waterbalans geen (significant) negatieve effecten te verwachten zijn, is het ook niet nodig om milderende maatregelen te definiëren. Voor de effectgroep direct ruimtebeslag zijn wel significant negatieve effecten te verwachten. Deze zijn evenwel niet te milderen maar dienen gecompenseerd te worden, zoals besproken in de volgende paragrafen.

8.5.5.1.6.

Besluit strategische passende beoordeling Op basis van de bovenstaande bespreking worden geen significant negatieve effecten verwacht op de aanwezige beschermde Natura 2000-gebieden en de eraan gekoppelde soorten door het uitvoeren van voorliggend programma ten gevolge van de effectgroepen ‘versnippering en barrièrewerking’ en ‘secundaire effecten voor biodiversiteit ten gevolge van wijziging in de waterbalans’. Er dienen geen milderende maatregelen getroffen te worden. Er worden wel significant negatieve effecten verwacht voor de betrokken habitats en soorten van het Vogelrichtlijngebied “BE2301336 Schorren en polders van de BenedenSchelde” door het cumulatief direct effect van het verdwijnen van de habitats die samenhangen met de beoogde natuurwaarde van het Vogelrichtlijngebied ten gevolge van het voorliggende programma. Dit zijn de effecten die beschreven worden onder de

Dit in tegenstelling tot de effectgroep ruimtebeslag waarbij het wel noodzakelijk is om voldoende ruimte/habitats ter beschikking te blijven hebben voor de aangemelde soorten en de effecten als significant negatief beoordeeld worden.

P.017802

Definitief MER restgronden LSO

91/139

effectgroep ‘direct ruimtebeslag’. Deze effecten kunnen niet gemilderd worden. Daarom is het nodig de afwijkingsprocedure te doorlopen zoals bepaald in artikel 36ter van het Natuurdecreet. Deze procedure resulteert bij een gunstige doorloop in het vastleggen van passende compenserende maatregelen. De volgende paragraaf beschrijft de te doorlopen stappen meer in detail. 8.5.5.1.7.

Afwijkingsprocedure Vanuit juridisch oogpunt is de passende beoordeling een zeer belangrijk document. Immers, indien er significante effecten voor de Natura 2000-gebieden of –soorten kunnen optreden ten gevolge van het voorliggende plan of project, heeft dit zware implicaties voor de aanvaardbaarheid van het plan of project. Volgens artikel 36ter van het Natuurdecreet kan immers enkel een plan- of projectalternatief gekozen worden dat geen betekenisvolle aantasting van de natuurlijke kenmerken van een Speciale Beschermingszone veroorzaakt. Bestaat zo’n alternatief niet, dan moet het minst schadelijke alternatief gekozen worden. De keuze voor dit “minst schadelijke alternatief” (en a fortiori, de realisatie ervan), waarmee dus significante effecten gepaard gaan, houdt in elk geval de toepassing van een strikte afwijkingsprocedure in, de zogenaamde ‘ADC-test’. De betrokken activiteit of het programma zal immers enkel kunnen doorgaan als cumulatief voldaan is aan drie voorwaarden:   

Er zijn geen alternatieven (A) voorhanden die voldoen aan de doelstelling en die minder schadelijke effecten hebben; Er is een dwingende (D) reden van groot openbaar belang aanwezig; Er worden passende compenserende (C) maatregelen genomen.

Uit de opgemaakte gebiedsdekkende passende beoordeling (Mieco Effect, 2022) voor de haveninbreiding op Linkerscheldeoever blijkt nu reeds dat het rechtstreekse biotoopverlies (direct ruimtebeslag) door de ingebruikname van alle braakliggende terreinen op cumulatief niveau zal leiden tot een betekenisvolle aantasting van de Speciale Beschermingszone (SBZ-V) op Linkerscheldeoever (LSO), met name Vogelrichtlijngebied “BE2301336 Schorren en polders van de Beneden-Schelde”. Indien het programma-alternatief voldoet aan de voorwaarden om een afwijking te krijgen (geen minder schadelijke alternatieven beschikbaar én dwingende redenen van groot openbaar belang voorhanden), kan het uitgevoerd worden, mits de verliezen elders gecompenseerd worden. Het gevoerde alternatievenonderzoek, zoals toegelicht in hoofdstuk 6, toont dat er geen redelijke alternatieven zijn die voldoen aan de programmadoelstelling buiten het voorliggende inbreidingsalternatief (= basisalternatief) met inname van de versnipperde braakliggende restgronden. Dit betekent dus ook dat er geen minder schadelijke alternatieven beschikbaar zijn dan dit voorliggende, bestudeerde alternatief, het inbreidingsalternatief met de inname van versnipperde braakliggende restgronden. Wat betreft de aanduiding van dwingende redenen van groot openbaar belang zal aan de Vlaamse regering een onderbouwd verzoek gericht worden om de geformuleerde doelstelling van het programma tot een dwingende reden van groot openbaar belang te verklaren. De initiatiefnemers zullen dit verzoek onderbouwen op basis van economische redenen, zoals ook toegelicht in paragraaf 4.2. Het Havenbedrijf gaf, gezien de uitkomst van de gebiedsdekkende passende beoordeling (Mieco Effect, 2022), reeds de opdracht aan Intoe BV om, los van de nog te doorlopen stappen ‘alternatievenonderzoek’ en ‘dwingende redenen van groot openbaar belang’, alvast aanzetten op te maken voor mogelijke natuurcompensaties voor de

P.017802

Definitief MER restgronden LSO

92/139

compensatieopgaven die blijken uit de opgemaakte gebiedsdekkende passende beoordeling (Mieco Effect, 2022). Onderstaande hoofdstuk licht deze voorstellen toe. De natuurcompensatievoorstellen komen tegemoet aan de vastgestelde significant negatieve effecten ten gevolge van het directe ruimtebeslag door de accommodatie van de restgronden ten gevolge van het voorliggende programma. Vanuit de passende beoordeling van dit s-MER kan bevestigd worden dat het om passende compenserende maatregelen gaat (zie paragraaf 8.5.5.1.7.1.3). 8.5.5.1.7.1. Compenserende maatregelen 8.5.5.1.7.1.1. Inleiding De afwijking zoals vermeld in paragraaf 8.5.5.1.7 kan slechts toegestaan worden nadat voldaan is aan de volgende voorwaarden inzake compensatie: 1. De nodige compenserende maatregelen genomen zijn en de nodige actieve instandhoudingsmaatregelen genomen zijn of worden die waarborgen dat de algehele samenhang van de speciale beschermingszone en -zones bewaard blijft; 2. De compenserende maatregelen zijn van die aard dat een evenwaardige habitat of het natuurlijk milieu ervan, van minstens een gelijkaardige oppervlakte in principe actief is ontwikkeld. De initiatiefnemer rapporteert aan het agentschap voor Natuur en Bos over de uitvoering van de compenserende maatregelen, ten laatste binnen een jaar na de definitieve beslissing waarbij de afwijking is toegestaan. Het agentschap neemt de gerapporteerde compenserende maatregelen op in een register. Na de ontvangst van de rapportering beslist het agentschap binnen drie maanden over de inhoud en desgevallend de verdere frequentie van de rapportering. Bovendien moeten de compenserende maatregelen worden afgetoetst aan de methodologische richtsnoeren voor de toepassing van artikel 6, leden 3 en 4 van de Habitatrichtlijn (Europese Commissie, 2021). Zoals eerder aangehaald, is in opdracht van het Havenbedrijf een voorstel van natuurcompensaties opgemaakt. Het passend zijn of de doelmatigheid van de voorgestelde natuurcompensaties wordt besproken in paragraaf 8.5.5.1.7.1.3. Voor het uitwerken van de natuurcompensaties die ‘naar oppervlakte beschouwd’ passend zijn, werd er rekening gehouden met de vereiste compensatiefactoren. Wat de broedvogelhabitats “Riet en Water” en “Plas en Oever” betreft kan op dit vlak verwezen worden naar het ‘Advies over de uitgangspunten van het compensatieplan voor het vogelen habitatrichtlijngebied in het kader van toekomstige ontwikkelingen van het Antwerpse havengebied op de Linkerscheldeoever (INBO.A.3656)’. Dit advies houdt rekening met de Europese richtsnoeren voor toepassing van art. 6 lid 4 van de Habitatrichtlijn en de rijpingstijd voor en succesratio bij de aanleg van nieuwe natuur waarbij de methode van King & Price (2004) gehanteerd wordt. INBO adviseert volgende compensatiefactoren:  

Plas en Oever : compensatiefactor 1 Riet en Water : compensatiefactor 2,5

P.017802

Definitief MER restgronden LSO

93/139

De vereiste compensatieoppervlakte voor het verlies aan foerageerpercelen voor Bruine kiekendief is van een totaal andere orde. INBO adviseerde daarover afzonderlijk in haar ‘Advies betreffende de compensatie voor ongebruikte haventerreinen als foerageergebied voor Bruine kiekendief (INBO.A.3992)’. INBO adviseert daarbij dat het verlies van foerageergebied te compenseren is als volgt : 



60% natuurlijke structuren, in de mate van het mogelijke aansluitend bij dijken of waterlopen o Uitbreiding rietland of rietstrook o Verbrede / geherprofileerde oeverzones o Permanente graslandstroken (breder dan 12 meter) langs ecologisch waardevolle dijken of waterlopen o Vogelakkers e.d. aansluitend op ecologisch waardevolle dijken of waterlopen o Permanent vernatte graslanden 40% bijkomende maatregelen in de polder o Vogelakkers los van natuurlijke structuur o Kiekendiefvriendelijke teelten o Geïsoleerd permanent grasland

Met bovenstaande bepalingen is rekening gehouden bij het uitwerken van de natuurcompensaties voor de voorliggende compensatieopgave. Daarnaast omvat het INBO advies ook de compensatiefactoren voor foerageergebied van de bruine kiekendief die moeten gehanteerd worden voor braakliggende terreinen in de haven. De compensatiefactor hangt af van het kwaliteitsniveau van het te compenseren gebied. Hieronder de tabel die is overgenomen uit het INBO-advies (INBO, 2019). TABEL 8-14 KWALITEITSNIVEAU FOERAGEERGEBIED BRUINE KIEKENDIEF (UIT INBO-ADVIES (INBO, 2019))

P.017802

Definitief MER restgronden LSO

94/139

Alle restgronden zijn gescreend op basis van de hogerstaande criteria en hebben in de gebiedsdekkende passende beoordeling een score gekregen. De score nul in bovenstaande tabel betekent dat het terrein geen foerageerwaarde heeft voor de bruine kiekendief. Score 1 komt is laag-kwalitatief foerageergebied, score 2 is middel-kwalitatief en score 3 is hoog-kwalitatief. In onderstaande tabel (uit het INBO-advies (INBO, 2019)) wordt voor elke score een compensatie-factor toegekend. TABEL 8-15 COMPENSATIEFACTOR GEKOPPELD AAN KWALITEITSNIVEAU FOERAGEERGEBIED BRUINE KIEKENDIEF (UIT INBO-ADVIES (INBO, 2019))

Dus, op basis van de scores van de deelgebieden is de totale compensatienood voor de braakliggende restgronden samengesteld als volgt: Ecotoop

Compensatie-oppervlakte

Plas en oever

4,60 ha

Riet en water

16,67 ha

Foerageergebied, ecologische basisstructuur

15,64 ha

Foerageergebied, aanvullende structuur

10,43 ha

Totale compensatie-oppervlakte

47,34 ha

8.5.5.1.7.1.2. Voorgestelde natuurcompensaties In wat volgt worden de voorgestelde natuurcompensaties beknopt beschreven. Een uitgebreid rapport is te vinden in Bijlage 3. De natuurcompensatievoorstellen situeren zich binnen 2 clusters, rekening houdend met het huidig en potentieel voorkomen van broedende Bruine kiekendieven binnen het vogelrichtlijngebied en een gewenste / maximale vliegafstand voor jacht van 3 km respectievelijk 5 km vanaf de broedlocaties. Deze 2 clusters zijn onderstaand indicatief aangegeven op kaart. Het betreft:

P.017802

Definitief MER restgronden LSO

95/139

Beverse dijk (oostelijk gebied); Krekengebied van Salegem (westelijk gebied), met 2 specifieke inrichtingszones: o Krekeldijk o Rietland

De compensatie sluit aan bij de instandhoudingsmaatregelen voor het foerageergebied voor de bruine kiekendief die, conform het instandhoudingsbesluit, binnen het Vogelrichtlijngebied en de 3 km-zone er rond zullen gerealiseerd worden. Deze instandhoudingsmaatregelen gebeuren in zones waar 10% van de ecologische infrastructuur gerealiseerd wordt. De compensaties werden uitgewerkt op een wijze die daarbij aansluit en die vooral aansluit bij de behoeften van de vogels, eerder dan dat er is gelet op administratieve grenzen.

FIGUUR 8-13 INDICATIEVE SITUERING NATUURCOMPENSATIE

VAN

GEBIEDEN

ZONES

VOOR

8.5.5.1.7.1.2.1. Beverse Dijk Er worden in het gebied Beverse Dijk 3 rietmoerassen ontworpen, compensaties binnen de categorie ‘Riet en Water’, telkens gelegen binnen de relatief laag gelegen oksels van de landschapsheuvels. Het westelijke rietmoeras betreft een compensatie voor de aanleg van de vrachtwagenparking Kallo, waarvoor reeds een omgevingsvergunning werd verleend. De overige 2 rietmoerassen (midden en oost) maken deel uit van de voorliggende compensaties voor de restgronden, zijnde: -

P.017802

Rietmoeras midden: o In de oksel van de centraal gelegen landschapsheuvel wordt een rietmoeras gecreëerd tussen de heuvel en de veldweg. Deze zone is relatief laag gelegen en ontvangt afstromend water van de landschapsheuvel. o Het te creëren rietmoeras heeft een oppervlakte van ca 1,69 ha. o Ingrepen:  Grondverzet voor de creatie van een microreliëf met ribbels en geulen  Aanbrengen van rietrhizomen en uitspreiden van rietmaaisel  Afkoppeling van de drainerende beek langs de noordzijde van het perceel om verlies van water te voorkomen. Rietmoeras oost – hier werden twee mogelijke varianten uitgewerkt, afhankelijk van de mogelijkheden voor grondverwerving: Rietmoeras oost – variant 1:

Definitief MER restgronden LSO

96/139

Het rietmoeras oost – variant 1 bestaat uit 2 onderdelen die met elkaar verbonden zijn:  in de oksel van de oostelijk gelegen landschapsheuvel wordt door afgraving een rietmoeras gecreëerd tussen de heuvel en het noordelijk gelegen grasland. Deze zone is relatief laag gelegen en ontvangt afstromend water van de landschapsheuvel.  een 15 m brede rietkraag/rietzone wordt door afgraving ten westen van de bestaande noord-zuidgerichte gracht aangelegd en voorziet mee in de wateraanvoer vanaf het RWZI. Deze variant is slechts uitvoerbaar mits een rietgracht kan worden aangelegd en het grasland tussen het RWZI en de oksel van de landschapsheuvel, minstens deels, kan worden verworven. Indien deze verwerving uitblijft of onmogelijk blijkt, is variant 2 van toepassing. Ingrepen:  Grondverzet voor de creatie van een microreliëf met een permanent waterhoudende depressie (de brede rietgracht)  Aanbrengen van rietrhizomen en uitspreiden van rietmaaisel  Voorzien van een pomp om het effluent van het RWZI via het rietmoeras naar een nieuw lozingspunt te leiden.  Plaatsen van een stuwtje met uitloop van het rietmoeras naar de Melselebeek.

Rietmoeras oost – variant 2: o In deze variant 2 is het rietmoeras oost beperkt tot de oksel van de oostelijk gelegen landschapsheuvel waar door afgraving een rietmoeras gecreëerd wordt tussen de heuvel en het noordelijk gelegen grasland. In deze variant gaan we er immers van uit dat het noordelijk gelegen grasland niet (of niet tijdig) kan worden verworven, ook niet deels, waardoor aanvoer van effluent van het RWZI in deze variant niet mogelijk is. o De tot rietmoeras ontwikkelen zone in de oksel is relatief laag gelegen en ontvangt afstromend water van de landschapsheuvel en zal zich zonder bijkomende aanvoer van water dienen te ontwikkelen. De gravitaire afwatering van deze zone naar het noorden of het westen (telkens richting Melselebeek) kan wel worden tegengegaan.

Verder worden 2 vormen van permanent foerageergebied voor Bruine Kiekendief voorzien die als compensatie kunnen worden aangemerkt: -

P.017802

3 percelen met graanteelt op de landschapsheuvels o Op de laagst gelegen, vlakke tussenbanketten van 3 landschapsheuvels wordt rijke poldergrond aangebracht die vrijkomt bij de afgraving van de rietmoerassen (zie hierboven). Deze zones worden landbouwkundig beheerd in functie van een maximale vestiging van muizenpopulaties. 2 permanente percelen met vrije teeltkeuze voor de landbouwer binnen een palet van geselecteerde teeltrotaties met ‘kiekendiefvriendelijke teelten’ o Een perceelsrestant ten noorden van het aan te leggen westelijk rietmoeras o Een perceel in het noorden van het gebied nabij de watergangen langs de Beverse Dijk

Definitief MER restgronden LSO

97/139

Het totaalbeeld voor de mogelijke natuurontwikkeling (te oormerken als natuurcompensaties) zoals hoger opgesomd, is weergegeven in onderstaande figuur.

P.017802

Definitief MER restgronden LSO

98/139

8.5.5.1.7.1.2.2. Kreken van Salegem Het beschouwde gebied bevindt zich volledig op grondgebied Sint-Gillis-Waas deelgemeente Meerdonk, rondom de Kreken van Salegem, en is omsloten door: -

In het westen de Groenendijkstraat In het zuiden de Rietlandstraat In het oosten de Sint-Jacobsstraat, tevens gemeentegrens met Beveren In het noorden de Binnendijkstraat, de Zandloperstraat en de Krekeldijk

Qua ontwerp delen we dit gebied op in 2 inrichtingszones, telkens genoemd naar het plaatselijke toponiem: -

Krekeldijk: de zone ten westen van de Salegemdijk Rietland: de zone ten oosten van de Salegemdijk

Daarnaast wordt er op enkele nabijgelegen percelen voorzien in een aangepast beheer d.m.v. kiekendiefvriendelijke teelten of graslandbeheer. Onderstaande figuur geeft de volledige situering van de beschouwde cluster Kreken van Salegem weer.

FIGUUR 8-15 TOTAALBEELD GEPLANDE NATUURONTWIKKELING THV KREKEN VAN SALEGEM (INTOE BV, 2022)

P.017802

Definitief MER restgronden LSO

100/139

8.5.5.1.7.1.2.2.1.

Krekeldijk

De voorgestelde natuurontwikkeling in deze zone, dewelke als natuurcompensatie kan worden geoormerkt, bestaat uit de afgraving van de bouwvoor, plaatselijk dieper tot op het klei-of veensubstraat met de bedoeling rietmoeras en open water te creëren of tot op het zandsubstraat om schraal grasland te creëren. De resulterende verwachte ecologische ontwikkelingen/doelbiotopen zijn de volgende: -

De ontwikkeling van schrale mesofiele graslanden (habitat 6510 / rbbhu of rbbvos) in de noordoostelijke hoek op zand en licht zandleem. Een grote ondiepe plas (Ae, habitat 3150) waarbij de plasoppervlakte doorheen het jaar schommelt tussen de 0,8 m TAW en de 1,2 m TAW hoogtelijnen rekening houdend met de vastgestelde grondwaterdynamiek. Dit leidt tot een plas met tijdelijk droogvallende oevers die langs de noordzijde vooral (licht) zandlemig zijn en langs de westzijde kleiig. Vanuit deze plas wordt een verbindingsgrachtje met sluisje voorzien naar de kreek. Op basis van de vastgestelde grondwaterdynamiek zal dit niet gebruikt moeten worden, maar door het te voorzien kan er 1/ water worden gedraineerd naar de kreek mocht zulks ecologisch of in functie van beheerwerken aangewezen zijn en 2/ kan er op langere termijn wanneer de waterkwaliteit in de kreek voldoende is omgekeerd ook water worden ingelaten in tijden van lage grondwaterstand. Een kleinere ondiepe gronden hemelwatergevoede plas (Ae, habitat 3150) met schommelend waterpeil (wellicht tussen 0,9 m TAW en 1,2 m TAW binnen een uitgestrekt riet- en zeggenmoeras op kleibodem. Rietmoerassen (rbbmr), voornamelijk op kleibodem tussen en rond de plassen Ten zuiden van het aan te leggen dijklichaam wordt geen grondverzet uitgevoerd maar worden een aantal knotwilgen verwijderd.

Het totaalbeeld voor de mogelijke natuurontwikkeling Krekeldijk, te oormerken als natuurcompensaties, is weergegeven op de onderstaande figuur.

P.017802

Definitief MER restgronden LSO

101/139

FIGUUR 8-16 TOTAALBEELD KREKELDIJK (INTOE BV, 2022)

8.5.5.1.7.1.2.2.2.

GEPLANDE

NATUURONTWIKKELING

THV

Rietland

De zone Rietland is een laag gelegen landschap met relatief kleine gebruikskavels (historisch vrij constant) met een afwisseling van voornamelijk akkers en in beperktere mate graslanden rondom de kreek Sint-Jacobsgat en zijn zuidelijke vertakking nabij Driegat (zuidelijke vertakking ook Rietlandbeek genoemd). Verder komt in het gebied nog een klein weel voor ‘Klein Gat’ en een aantal oudere kreekrestanten die in het landschap als smalle rietgordels te herkennen zijn evenals enkele door de mens aangelegde grachten. Opvallend is het merkwaardig kwadratisch patroon van grachten in het oosten van het gebied. Rietland betreft een vochtig tot nat gebied op klei (alluviaal) en licht zandleem, behoudens de tot 1 m hoger gelegen zandige gronden in het uiterste noorden van het gebied die tot een donk behoren waarop ook de woonkorrel is gelegen met de ‘Donkstraat’. Volgende conceptelementen worden gehanteerd voor de inrichting van het gebied: -

P.017802

Rietherstel: Langs de noordzijde van de kreek wordt de spontane verwilging van de kreekoevers verwijderd (over een breedte van ca 20 m) en wordt de verlanding van de kreek teruggedraaid. Daardoor ontstaat opnieuw ruimte voor rietland, broeden jachtgebied voor Bruine kiekendief. Habitat : Riet en water Verbreding rietkragen: De kreek wordt langs de zuidzijde verbreed over 20 m door een ondiepe afgraving (ca 30 cm diepte – 20 m breedte) waardoor bredere rietkragen zullen ontstaan (broeden jachtgebied voor Bruine kiekendief) en de kreek in het landschap geaccentueerd wordt. Ook langs deze zijden van de kreek worden de (veel schaarsere) wilgen verwijderd. Habitat : Riet en water Rietruigten: Aansluitend bij de verbreding van de rietkragen, ic op de natste plaatsen en de zwaarste texturen streven we, zonder grondverzet, via zeer extensief beheer naar ca 20 m brede rietruigten. Het zeer extensieve beheer zou kunnen bestaan uit een late stootbegrazing waarbij over de 4 kwadranten variatie wordt bekomen door

Definitief MER restgronden LSO

102/139

de begrazing te starten op verschillende late tijdstippen (15/6 voor het droogste kwadrant tot 15/9 voor het natste kwadrant). Deze rietruigten behoren tot het habitat Riet en Water. Alle andere terreinen, behoudens de noordelijke donk, worden ingericht en beheerd als natte permanente, extensieve graslanden. De volledige zone vormt dan foerageergebied voor Bruine kiekendief en broeden leefgebied voor weidevogels. Op de drogere gronden, ic op de zandigere donk in het noorden, worden kiekendiefteelten voorzien. Dit is compensatie voor foerageergebied Bruine kiekendief.

Het globaal streefbeeld voor inrichting is weergegeven in Figuur 8-15. In het westen van het gebied bevinden zich 3 bosjes. Het meest noordelijke van de drie betreft kaprijpe populieren. Daar wordt kapping (met boscompensatie elders) voorgesteld ten voordele van rietmoeras. Dat is zo aangeduid in het streefbeeld. De 2 aansluitende bosjes bestaan uit inheems loofhout (oa volwassen Zomereik) en worden om ecologische redenen dan ook verder als loofbos behouden.

FIGUUR 8-17 bv, 2022)

TOTAALBEELD GEPLANDE NATUURONTWIKKELING THV RIETLAND (Intoe

Een aantal van de percelen in bovenstaande figuur zijn in eigendom van Natuurpunt. Gezien deze terreinen met subsidies zijn verworven, worden ze niet in de compensatiebalans opgenomen. De terreinen die wel in de compensatiebalans zijn opgenomen zijn aangeduid op en ontwijken de percelen van Natuurpunt. Om enerzijds een samenhangende terreininrichting te bekomen en anderzijds een gepaste dekking over de compensatiecategorieën wordt in het kader van de natuurcompensaties wel een beperkte inrichting voorzien op percelen van Natuurpunt. Het betreft het herstel van rietmoeras door verwijdering van wilgen ten noorden van de kreek en de aanleg van 20 m brede rietkragen door ondiepe afgraving op 2 percelen aansluitend bij aanleg van soortgelijke rietkragen op overheidsgronden. Aangezien er in Beverse Dijk 2 varianten zijn en dus 2 alternatieve openstaande compensatiesaldo’s leidt dit ook voor Rietland tot 2 varianten.

P.017802

Definitief MER restgronden LSO

103/139

 

Variant 1 waarbij 5,62 ha Riet in Beverse Dijk wordt gerealiseerd (ic variant met aanvoer van effluent RWZI via rietgracht) Variant 2 waarbij ‘slechts’ 5,33 ha Riet in Beverse Dijk wordt gerealiseerd

Figuur 8-18 en Figuur 8-19 geven de inpassing weer van de compensaties in de Kreken van Salegem, voor de 2 varianten, rekening houdend met de grondposities van Natuurpunt en de Vlaamse Overheid.

FIGUUR 8-18 COMPENSATIEOPPERVLAKTE IN KREKEN VAN SALEGEM – VARIANT 1

P.017802

Definitief MER restgronden LSO

104/139

FIGUUR 8-19 COMPENSATIEOPPERVLAKTE IN KREKEN VAN SALEGEM – VARIANT 2

8.5.5.1.7.1.3. Beschouwing passende natuurcompensatie Volgens het geactualiseerde methodologisch richtsnoer van de Europese Commissie inzake artikel 6, leden 3 en 4, van de Habitatrichtlijn (92/43/EEG) (Europese Commissie, 2021) moet de doeltreffendheid van een programma van compenserende maatregelen krachtens artikel 6, lid 4, aangetoond worden om te voldoen aan de verplichting om de samenhang van het Natura 2000-netwerk te behouden. Het richtsnoer stelt in dat kader het volgende: “Geografische locatie, werkingssfeer en timing zijn allemaal bepalende factoren voor een succesvolle compensatie. Een adequate compensatieverhouding is ook van cruciaal belang om de doeltreffendheid van de compensatie te waarborgen voordat de gevolgen van het plan of project zichtbaar worden.” Het ontwerp en de uitvoering van de compenserende maatregelen moeten “alomvattend en wetenschappelijk verantwoord” zijn. Voor wat betreft de ecologische doeltreffendheid van de natuurcompensatie wordt het volgende gesteld: -

“De instandhoudingsdoelstellingen, belangrijke kenmerken en ecologische functies die moeten worden gecompenseerd, worden in de juiste verhouding nagestreefd. De wetenschappelijke basis waaruit de doeltreffendheid van elke compenserende maatregel blijkt, wordt specifiek toegelicht en aangetoond voor de gevolgen die de maatregel beoogt te compenseren.”

Op basis van de bovenstaand beschreven kenmerken van de natuurcompensaties kunnen onderstaande vaststellingen gedaan worden.

P.017802

Definitief MER restgronden LSO

105/139

voorziene

Vereiste compensatieoppervlakten Om te weten welke compensatie ‘naar oppervlakte beschouwd’ passend is, dienen we rekening te houden met de zogenaamde compensatiefactoren. Dit zijn factoren met een voldoende wetenschappelijke onderbouw die rekening houdt met ontwikkelingstijd, ontwikkelingsrisico, ... die toelaten de verliesoppervlakte voor een specifiek biotoop om te zetten in een naar oppervlakte gepaste compensatie voor ontwikkeling van dergelijk biotoop. Zoals eerder aangehaald en beschreven in paragraaf 8.5.5.1.7.1.1 spelen twee adviezen van het INBO hier een sleutelrol ( (INBO, 2018) (INBO, 2019)). In de onderstaande tabel zijn de compensatiefactoren opgenomen, voorgesteld door INBO, die rekening houden met de structurele tweedeling naar locatie van de compensatie én met de driedeling naar kwaliteit van het foerageergebied zoals die aan de verlieszijde in de passende beoordeling (Mieco Effect, 2022) werd beoordeeld.

Op basis van deze compensatiefactoren kunnen de ‘te compenseren verliesoppervlakten’ nu worden omgeslagen naar te zoeken ‘compensatieoppervlakten’. Deze omslag is, cfr. het rapport natuurcompensaties in Bijlage 3, weergegeven in onderstaande tabel.

Ruimtelijke samenhang De voorgestelde natuurcompensaties zijn bepaald aan de hand van een zorgvuldige analyse van de plaatselijke ecologische omstandigheden, zodat de compensatie zowel haalbaar is als zo dicht mogelijk plaatsvindt bij het door het programma beschadigde gebied. Hierbij werd o.a. rekening gehouden met het huidig en potentieel voorkomen van broedende bruine kiekendieven binnen het Vogelrichtlijngebied en een gewenste / maximale vliegafstand voor jacht van 3 tot 5 km vanaf de broedlocaties. Tevens zal in het kader van de realisatie van de instandhoudingsmaatregelen voor het foerageergebied van de bruine kiekendief in het SBZ-V op de Linkerscheldeoever (Mieco Effect, 2022) een ecologische verbinding gerealiseerd worden in de Koning Kieldrechtpolder die de verbinding vormt tussen de Grote Geule en het natuurcompensatiegebied Kreken van Salegem. Dit versterkt de connectiviteit voor de bruine kiekendief. Onderstaande Figuur 8-20 toont het focusgebied Grote Geule – Salegemkreek - OudArenbergpolder waarbinnen, in het kader van de opgestelde inrichtingsnota voor de instandhoudingsmaatregelen voor het foerageergebied bruine kiekendief (Mieco Effect, 2022), maatregelen zullen genomen worden om geschikt foerageergebied te vormen voor bruine kiekendief.

P.017802

Definitief MER restgronden LSO

106/139

FIGUUR 8-20 FOCUSGEBIED GROTE GEULE – SALEGEMKREEK – OUD-ARENBERGPOLDER I.K.V. INRICHTINGSNOTA S-IHD BRUINE KIEKENDIEF OBV (MIECO EFFECT, 2022)

Zoals uit de figuur blijkt, garandeert dit focusgebied de link tussen het Vogelrichtlijngebied t.h.v. de haven (incl. Ouder Arenbergpolder en Grote Geule) via de Koning Kieldrechtpolder en de natuurcompensaties ter hoogte van de kreken van Salegem. Ter hoogte van de Koning Kieldrechtpolder, waar nu al een zeer open landbouwgebied voorkomt, zal ingezet worden op het verbouwen van kiekendiefvriendelijke gewassen, geschikt als foerageergebied voor de bruine kiekendief in combinatie met natuurontwikkeling langs de kreek via lijnvormige verbindingen via rietstroken en gericht beheerde dijken. Wanneer er in het westelijke deel van de Grote Geule structurele maatregelen worden genomen aan de watergang ter versterking van de rietoevers, kan het areaal potentieel broedgebied worden uitgebreid en komt de hele polder binnen vliegbereik. Onderstaande Figuur 8-21 uit de inrichtingsnota voor de instandhoudingsmaatregelen voor het foerageergebied bruine kiekendief (Mieco Effect, 2022) toont op macroschaal de ruimtelijke samenhang van het netwerk voor bruine kiekendief waarbij de bereikbaarheid vanuit de broedgebieden naar de voedselgebieden verzekerd kan worden. De bruine kiekendief is immers een soort die graag lijnvormige elementen (zoals watergangen, dijken…) volgt in het landschap wanneer hij zich verplaatst. Onderstaande Figuur 8-21 geeft een overzicht van de beoogde broedgebieden en de wijze waarop deze met elkaar en met het omgevend landbouwgebied (de zogenaamde drie ‘clusters’ vanuit de inrichtingsnota (Mieco Effect, 2022)) verbonden kunnen worden. Op die manier wordt de connectiviteit van het habitat voor bruine kiekendief gegarandeerd in de ruime regio van het havengebied en het omliggende landbouwgebied en tevens gekoppeld aan de vooropgestelde natuurcompensatiegebieden ter hoogte van de kreken van Salegem en Beverse Dijk.

P.017802

Definitief MER restgronden LSO

107/139

FIGUUR 8-21 OVERZICHT NATUURKERNGEBIEDEN EN 3 CLUSTERS FOCUSGEBIEDEN I.K.V. IHD- INRICHTINGSMAATREGELEN VOOR BRUINE KIEKENDIEF OBV (MIECO EFFECT, 2022)

Wetenschappelijke onderbouwing De voorgestelde natuurcompensaties zijn bepaald door de beschikbare wetenschappelijke onderbouwing van de capaciteit van de maatregelen om de verwachte resultaten voor het behoud van de algehele samenhang van het Natura 2000-netwerk te bereiken. In dat kader werden, zoals eerder aangehaald, ook adviezen gevraagd aan het INBO ter onderbouwing en validatie van de voorgestelde natuurcompensatiemaatregelen. Invulling natuurwaarden Voor wat betreft de concrete invulling van de natuurwaarden kan het volgende gesteld worden: -

P.017802

De voorgestelde natuurcompensaties houden naar behoren rekening met ecologische kwaliteitsfactoren zoals het unieke karakter van de aangetaste kenmerken, met name het open landschap met grote moeras- en rietvegetaties, graslanden en landbouwpercelen met aangepaste teelten. De voorgestelde natuurcompensaties beschikken over (het potentieel voor het ontwikkelen van) de specifieke kenmerken, structuur en functies die nodig zijn voor de compensatie van de effecten zoals beschreven en begroot in de effectgroep ‘direct ruimtebeslag’ in de strategische passende beoordeling. De voorgestelde natuurcompensaties maken het mogelijk de algehele samenhang van het Natura 2000-netwerk te behouden.

Definitief MER restgronden LSO

108/139

Conclusie Op basis van het bovenstaande is het duidelijk dat de voorgestelde natuurcompensatie ‘passend’ en doeltreffend tegemoet komen aan de vastgestelde significant negatieve effecten ten gevolge van de effectgroep ‘direct ruimtebeslag’ door de accommodatie van de restgronden ten gevolge van het voorliggende programma. Aandachtspunten die bij de concrete realisatie van de natuurcompensaties dienen uitgewerkt te worden, zijn: -

de timing en prioritering van de uitvoering van de natuurcompensaties. Dit om ervoor te zorgen voor de continuïteit van de ecologische processen die van essentieel belang zijn voor het behoud van de structuur en de functies die tot de algehele samenhang van het Natura 2000 netwerk bijdragen. Deze timing wordt mede bepaald door de tijd die vereist is voor de ontwikkeling van habitats en de vestiging van soortenpopulaties in een bepaald gebied. de manier waarop middels monitoring de resultaten inzake de ecologische functies van de natuurcompensaties zullen opgevolgd, gerapporteerd en waar nodig bijgestuurd worden. De vaststelling van een robuust en volledig monitoringsprogramma waarmee het succes van de compenserend maatregelen kan beoordeeld worden, is hierbij belangrijk.

8.5.5.1. VERSCHERPTE NATUURTOETS OP STRATEGISCH NIVEAU Zoals eerder aangegeven, wordt in dit s-MER voor de discipline Biodiversiteit in tweede instantie een verscherpte natuurtoets op strategisch niveau opgenomen waarbij gefocust wordt op de Vlaamse beschermde natuurwaarden in de VEN- en IVON-gebieden. In het kader van het voorliggende programma wordt de verscherpte natuurtoets op strategisch niveau uitgevoerd voor zover er mogelijke effecten spelen voor de omliggende beschermde gebieden. Binnen het programmagebied is geen VEN-gebied gelegen. Dit maakt dat de effectgroep ‘direct ruimtebeslag’ niet relevant is om verder te onderzoeken in het kader van de verscherpte natuurtoets. Voor wat betreft de effectgroep ‘versnippering’ kunnen in theorie effecten ten gevolge van het programma optreden m.b.t. de (cumulatieve) externe netwerkfunctie van de restgronden. Verschillende soorten die voorkomen ter hoogte van Grote Eenheid Natuur (GEN) ‘Slikken en schorren langsheen de Schelde’ zijn gebonden aan het specifieke slikken- en schorrenhabitat en verschillen daarom grotendeels van de voorkomende soorten ter hoogte van de restgronden. De restgronden herbergen alleszins geen belangrijke bronpopulatie van deze soorten, noch vormen ze een essentiële stapsteen om de betrokken soorten in stand te houden. Ook voor het GEN Blokkersdijk en De Wase Scheldepolders herbergen het geheel van habitats van de restgronden geen bronpopulatie, noch vormen ze een essentiële stapsteen. Bijgevolg wordt er geen onvermijdbare en onherstelbare schade door versnippering veroorzaakt voor het VENgebied. Voor wat betreft de mogelijke secundaire effecten voor de biodiversiteit n.a.v. de wijziging in (grond)waterstanden kunnen we op basis van de input vanuit de discipline Water stellen dat er geen negatieve effecten op de waterbalans buiten het programmagebied zullen optreden die schade toe kunnen brengen aan de omliggende VEN- en IVON gebieden. We kunnen in het algemeen concluderen dat er geen onvermijdbare en onherstelbare schade wordt veroorzaakt aan de VEN- en IVON gebieden ten gevolge van het voorliggende programma.

P.017802

Definitief MER restgronden LSO

109/139

8.5.5.2. BESCHRIJVING VAN DE EFFECTEN VOOR DE OVERIGE BIODIVERSITEITSWAARDEN Voor zover er belangrijke andere (cumulatieve) effecten spelen voor de aanwezige biodiversiteit, die niet in bovenstaande strategische passende beoordeling en verscherpte natuurtoets zijn opgenomen, worden deze onderstaand verder beschreven. 8.5.5.2.1.

Direct ruimtebeslag De belangrijkste aanwezige biologische waarden die niet strikt beschermd zijn door de Europese Natura 2000 regelgeving of de Vlaamse bescherming als VEN- en IVON gebied zijn terug te vinden op de Biologische Waarderingskaart (zie Figuur 8-5). Het ecologisch netwerk voor de lokale doelsoorten in het kader van het soortenbeschermingsprogramma voor de Antwerpse haven (Port of Antwerp-Bruges en MLSO, 2022) wordt weergegeven op Figuur 8-9. In het kader van voorliggend s-MER worden, zoals eerder aangehaald, geen concrete ingrepen op de terreinen van de verschillende restgronden beschouwd. We beschouwen het ruimtelijk accommoderen door het voorliggende programma immers als een conceptuele benadering vanuit het uitgangspunt dat de natuurwaarde die relevant is voor de SBZ-V, zal verdwijnen om de economische groeimogelijkheden en tewerkstelling mogelijk te maken. Dit betekent ook dat de overige eventuele natuurwaarden en daaruit voortvloeiende verplichtingen, zoals bepaald in o.a. het vegetatiebesluit, bosdecreet, soortenbesluit niet mee in beschouwing worden genomen in dit s-MER omdat deze later zullen beoordeeld worden in de individuele vergunningsaanvragen van de individuele bedrijven. Dit maakt dat het directe ruimtebeslag t.h.v. de overige aanwezige biologische waarden hier verder niet relevant is om te behandelen.

8.5.5.2.2.

Versnippering en barrièrewerking Voor wat betreft de aanwezige biologische waarden die niet strikt beschermd zijn door de Europese Natura 2000 regelgeving of de Vlaamse bescherming als VEN- en IVON gebied is m.b.t. tot de interne connectiviteit voornamelijk het ecologisch infrastructuur netwerk (EIN) van de Antwerpse haven en het daaraan gekoppelde soortenbeschermingsprogramma voor 10 paraplusoorten, relevant. Het ecologisch infrastructuur netwerk, zoals weergegeven op Figuur 8-9, garandeert dat de interne connectiviteit voor (o.a. terrestrische) soorten binnen het havengebied gegarandeerd blijft. De restgronden vallen buiten het EIN en door de ruimtelijke accommodatie van de restgronden zal de interne connectiviteit binnen de Waaslandhaven niet negatief beïnvloed worden voor de genoemde paraplusoorten en de meeliftende soorten. Hetzelfde geldt voor de 6 soorten waarvoor ter hoogte van het studiegebied kerngebieden in het kader van de Vlaamse soortenbeschermingsprogramma’s zijn aangeduid (zie Figuur 8-10). Er worden met andere woorden geen negatieve effecten verwacht op de interne connectiviteit in het studiegebied door het voorliggende programma. Voor wat betreft de externe netwerkfunctie van de aanwezige natuur binnen het programmagebied herbergen de restgronden geen belangrijke bronpopulaties van de meeste paraplusoorten zijnde: argusvlinder, blauwborst, groenknolorchis, meervleermuis, oeverzwaluw, rugstreeppad, visdief en zwartkopmeeuw. Noch van de 6 soorten waarvoor ter hoogte van het studiegebied kerngebieden in het kader van de Vlaamse SBP’s zijn aangeduid, met name: bruine kiekendief, porseleinhoen, rugstreeppad, roerdomp, weidevogels, zomertortel en kleine modderkruiper. Zeer lokaal werd op een drietal restgronden het voorkomen van orchideeën vastgesteld. Op één locatie van de restgronden werd ook het voorkomen van zwaluwen vastgesteld. Zowel orchideeën als zwaluwen zijn minder afhankelijk van de kwaliteit van het ecologisch netwerk in de omgeving. In het algemeen garandeert het netwerk van ecologische infrastructuur binnen de haven waarin specifieke maatregelen genomen worden voor alle genoemde soorten,

P.017802

Definitief MER restgronden LSO

110/139

het behoud van de populaties van de havenspecifieke soorten door in te zetten op het behoud en de ontwikkeling van geschikt habitat binnen het EIN. Er worden bijgevolg geen negatieve effecten verwacht voor de externe netwerk functie door het ruimtelijk accommoderen van de restgronden. 8.5.5.2.3.

Secundaire effecten voor biodiversiteit n.a.v. wijziging van de waterbalans Zoals besproken in de discipline Water kan het verdwijnen van de natuurwaarden gekoppeld aan het SBZ-V aanleiding geven tot wijzigingen in de waterbalans. Deze effecten blijken o.b.v. de gevoerde analyse beperkt te zijn. Lokaal kunnen er beperkte wijzigingen optreden in de grondwaterstanden door het verdwijnen van de natuurwaarden maar die wijzigingen zijn in absolute termen steeds klein. Daarom worden er ook geen negatieve secundaire effecten verwacht voor de biologisch waardevolle gebieden in het studiegebied of het ecologisch netwerk van de Antwerpse haven en de daaraan gekoppelde doelsoorten, ten gevolge van de wijzigingen in de waterbalans bij uitvoering van het vooropgestelde programma (score 0).

8.5.5.2.4.

Besluit effecten voor de overige biodiversiteitswaarden Onderstaande tabel vat de beoordeling voor de biodiversiteitswaarden15 binnen het studiegebied samen.

effecten

overige

TABEL 8-16 EFFECTBEOORDELING DISCIPLINE BIODIVERSITEIT M.B.T. DE AANWEZIGE OVERIGE BIODIVERSITEITSWAARDEN

Effectgroep

Beoordeling

Direct ruimtebeslag

Niet relevant

Versnippering en barrièrewerking

8.5.5.2.5.

Interne connectiviteit

Externe netwerkfunctie

Secundaire effect voor biodiversiteit a.g.v. wijziging van de waterbalans

Milderende maatregelen Gezien voor de behandelde relevante effectgroepen geen negatieve effecten te verwachten zijn voor de overige biologisch waardevolle gebieden in het studiegebied en het ecologisch netwerk van de Antwerpse haven en de daaraan gekoppelde doelsoorten, is het ook niet nodig om milderende maatregelen te definiëren.

8.5.6. Leemtes in de kennis De effectbeoordeling is gebaseerd op de meest recent beschikbare gegevens van aanwezige natuurwaarden ter hoogte van het studiegebied. In die zin zijn we afhankelijk van de monitoringsgegevens die beschikbaar worden gesteld o.a. door de beheer- en wetenschappelijke instanties.

Biodiversiteitswaarden die niet beschermd zijn door de Europese Natura 2000 regelgeving of de Vlaamse regelgeving in het kader van de VEN-en IVON gebieden.

P.017802

Definitief MER restgronden LSO

111/139

Voor een heel aantal effectgroepen ontbreekt een wetenschappelijk onderbouwde dosiseffectrelatie. Hierbij kunnen we bijvoorbeeld denken aan effecten van de wijziging in waterkwantiteit. Daardoor worden deze effecten op basis van ‘expert judgement’ door de verschillende MER-experten ingeschat.

P.017802

Definitief MER restgronden LSO

112/139

8.7.

Discipline Klimaat

8.7.1.

Afbakening van het studiegebied

8.7.1.1. GEOGRAFISCHE AFBAKENING Voor wat de effecten van wijzigingen in landgebruik betreft (LULUCF), is het studiegebied gelijk aan het programmagebied. De effecten van het programma op de weerbaarheid van de omgeving aan de gevolgen van klimaatverandering kunnen (gecumuleerd over de verschillende restgronden) tot buiten het programmagebied reiken. De omvang van dit studiegebied ligt niet a priori vast, maar qua orde van grootte gaat het waarschijnlijk om (hoogstens) enkele honderden meters buiten de grenzen van de verschillende onderdelen van het programmagebied. Wijzigingen in de emissies van broeikasgassen (andere dan diegene die veroorzaakt worden door wijzigingen in landgebruik) en de robuustheid van het programma zelf worden niet bestudeerd in het kader van dit strategisch MER, en ze hebben dan ook geen invloed op de afbakening van het studiegebied. 8.7.1.2. INHOUDELIJKE AFBAKENING Inhoudelijk gaat de discipline klimaat in op vastlegging en vrijstelling van koolstof in/uit de bodem en op de weerbaarheid van de omgeving aan de gevolgen van klimaatverandering. (zie ook Tabel 8-3).

8.7.2. Methodiek beschrijving van de referentiesituatie Kenmerken van het programmagebied die bepalend zijn voor de klimaatweerbaarheid en het vermogen om broeikasgassen vast te leggen in bodem of vegetatie werden op hoofdlijnen geïnventariseerd op basis van satellietbeelden (Google Earth), waar nodig en mogelijk aangevuld met terreinobservaties. Ook de informatie die verzameld werd in het kader van de disciplines Bodem en Water is hier van toepassing.

8.7.3. Beschrijving van de referentiesituatie De totale jaarlijkse emissie aan broeikasgassen van de haven van Antwerpen is van de orde van 18.712 kton CO2eq (bron: Duurzaamheidsverslag 2019). Het overgrootste deel hiervan (>90%) bestaat uit industriële emissies. Het programmagebied heeft in de huidige toestand en in de toestand die beoogd wordt door het programma in de praktijk geen reële bijdrage aan deze emissies. Op het vlak van klimaatweerbaarheid kan onder meer verwezen worden naar de disciplines Bodem en Water. Het programmagebied is grotendeels onverhard en bestaat uit opgehoogde, zandige terreinen. De begroeiing bestaat over het algemeen uit een schrale grasachtige vegetatie, al komen ook beboste terreinen voor. Open water komt niet voor op de terreinen; wel vormen de dokken, de Schelde en enkele plassen aanzienlijke waterlichamen in de onmiddellijke omgeving van het programmagebied. Algemeen kan aangenomen worden dat de terreinen in hun huidige toestand weinig of geen problemen van wateroverlast of hitte vertonen. Hydrologisch gezien zijn het overwegend droge terreinen. De natuurlijke koolstofvoorraad op de restgronden is, met uitzondering van de beboste gedeelten, waarschijnlijk beperkt.

P.017802

Definitief MER restgronden LSO

113/139

8.7.4. Methodiek effectbepaling en -beoordeling 8.7.4.1. MOGELIJKE EFFECTEN Binnen de discipline Klimaat worden volgende effecten bestudeerd en beoordeeld: 1. Emissies dan wel vastleggingen gerelateerd aan de LULUCF-sector (landgebruik en veranderingen in landgebruik): Bij het verdwijnen van de SBZ-V-gerelateerde natuurwaarden zullen de koolstoffluxen toe te schrijven aan landgebruik wijzigen. De aard van deze wijzigingen en hun relatief belang zullen beschreven worden. 2. Effect van het programma op de weerbaarheid van de omgeving tegen de gevolgen van klimaatverandering: De mate waarin het programma al dan niet bijdraagt aan het verhogen van de weerbaarheid (in termen van wateroverlast, droogte, hitte, ….) van de omgeving zal besproken worden. Hierbij zal rekening gehouden worden met wijzigingen in de vegetatie en met de afgeleide gevolgen ervan. 8.7.4.2. BEOORDELINGS- EN SIGNIFICANTIEKADER Binnen de LULUCF-sector kan de ‘no debit rule’ (hoewel in principe van toepassing op niveau van de lidstaten, en dus niet noodzakelijk op dat van individuele plannen of projecten) gebruikt worden; die regel stelt dat er geen netto afname mag zijn van de hoeveelheden koolstof die vastgelegd worden in bodem of vegetatie. Er dient ook bekeken te worden in welke mate het programma de effecten van klimaatverandering op zijn omgeving kan versterken dan wel milderen. Ook deze analyse is beschrijvend en niet gekoppeld aan een specifiek significantiekader.

8.7.5. Beschrijving van de effecten 8.7.5.1. EFFECTEN OP KOOLSTOFVASTLEGGING EN -VRIJSTELLING Planten slaan over langere termijn stabiele koolstof op in de bodem onder vorm van humus. Daarnaast vormen ook de strooisellaag en de bovengrondse biomassa een koolstofvoorraad, met echter een veel kortere omlooptijd. Als gevolg van het verdwijnen van de vegetatie verdwijnt de bovengronds in de bomen en kruidige vegetatie opgeslagen koolstofvoorraad. Op langere of kortere termijn zal die biomassa immers omgezet worden in CO2 en/of methaan, afgezien van de vraag of de het om aerobe dan wel anaerobe processen gaat. De koolstof vastgelegd in de strooisellaag en in de bodem zal op termijn ook mineraliseren, over een periode van vele jaren. Het is wel zo dat, van zodra de bodem afgedekt (verhard) wordt in functie van een toekomstig industrieel gebruik de mineralisatie in principe stopt, tenminste voor zover de bovenste bodemlaag niet eerst wordt afgegraven. De bodem van de percelen met een pioniersvegetatie bevatten waarschijnlijk (zeer) weinig koolstof, gezien de jonge fase van de profielontwikkeling en de ‘schrale’ aard van de vegetatie, waarbij productie van biomassa sterk afgeremd wordt door de overheersende droge omstandigheden. De ‘soil organic carbon map’ van België geeft voor een aantal pixels in de Waaslandhaven bodemkoolstofvoorraaden van meer dan 120 ton C/ha. Dit lijkt weinig waarschijnlijk, gezien de bodemkenmerken, en gezien een aantal van deze pixels overeenstemmen met verharde terreinen. Vermoedelijk gaat het hier dan ook eerder om waarden die betrekking hebben op de bedolven polderbodems onder de ophoging. De SOC-kaart is immers gebaseerd op de bodemkaart, en zoals aangegeven

P.017802

Definitief MER restgronden LSO

114/139

bij de discipline Bodem vond de bodemkartering plaats vooraleer de terreinen werden opgehoogd. Een bodemkoolstofvoorraad van zo’n 40 ton/ha lijkt realistischer. Deze raming is afgeleid van de koolstofvoorraad van bodemmonsters van duingronden, zoals beschikbaar in DOV Bodemverkenner. In het MER voor het ECA-project werd ook deze waarde aangenomen. De gekozen waarde is waarschijnlijk nog aan de hoge kant, zodat we er van kunnen uitgaan dat ook de (schaarse) bovengrondse biomassa erbij inbegrepen is. Op termijn zal, in een worst case-aanname, deze voorraad volledig omgezet worden in CO2. Per ha moet zo rekening gehouden worden met een (eenmalige16) emissie van zo’n 147 ton CO2 per hectare. De restgronden met pioniersvegetatie nemen zo’n 208 ha in; de eenmalige emissies als gevolg van de wijziging in landgebruik komen dus neer op zo’n 30.576 ton CO2eq. Dat komt neer op ongeveer 0,17% van de jaarlijkse broeikasgasemissies van het hele havengebied. Daarnaast moet er ook rekening mee gehouden worden dat het vermogen van de bodem om koolstof uit de atmosfeer vast te leggen, via fotosynthese, verdwijnt als de natuurwaarden verdwijnen. Het verlies aan vastleggingscapaciteit kan voor de gebieden met voornamelijk pioniersvegetatie geraamd worden op 0,51 ton CO2eq per hectare en per jaar. Bij een oppervlakte van 208 ha pioniersvegetatie komt dit neer op een verlies aan sequestratiecapaciteit van 106 ton CO2 per jaar. In deelgebieden waar ook bomen en struiken voorkomen op een deel van de oppervlakte kan plaatselijk uitgegaan worden van een hogere koolstofvoorraad in de bodem, door de hogere primaire productie en de aanwezigheid van een strooisellaag. De relatieve bijdrage hiervan is echter beperkt. Samengevat kan gesteld worden dat het programma door verlies van biomassa netto leidt tot eenmalige emissies van broeikasgassen van zo’n 30.576 ton CO2, en bijkomend tot het verlies van koolstofsequestratie-capaciteit over een gecumuleerde oppervlakte van zo’n 208 ha pioniersvegetatie, wat overeenkomt met ongeveer 106 ton CO2 per jaar. Hierbij kan wel de kanttekening gemaakt worden dat de natuurwaarden die hier verdwijnen elders zullen gecompenseerd worden. Een deel van de koolstofvoorraad en sequestratiecapaciteit die hier verloren gaat kan dan ook op termijn hersteld worden; veel zal hierbij echter afhangen van de mate waarin het nieuw beoogde bodemgebruik in de compensatiegebieden ook daadwerkelijk meer koolstof vastlegt dan nu het geval is op die locaties. 8.7.5.2. EFFECTEN OP DE KLIMAATROBUUSTHEID VAN DE OMGEVING Zoals aangetoond in de disciplines Bodem en Water zal de waterbalans van het gebied wijzigen als gevolg van het programma. Met name kan een toename van het gemiddeld vochtgehalte in de bovenste bodemlagen, een vermindering van de evapotranspiratie en een toename van de grondwatervoeding verwacht worden. Dit laatste effect kan zich vertalen in een (beperkte) stijging van het freatisch grondwaterpeil, en als gevolg ervan ook in een (beperkte) toename van de afvoer naar de Schelde, de dokken en de grachten in de lager gelegen gebieden (polders en natuurgebieden). Gezien de beperkte aard van al deze effecten kan gesteld worden dat er geen relevante impact verwacht wordt op de klimaatweerbaarheid van de ruime omgeving, in termen van wateroverlast en droogte. Als er al een effect is dan zal dit positief zijn. Extra voeding van 16

Eenmalig betekent dat deze hoeveelheden slechts één keer vrijgezet worden, niet dat die vrijzetting in één keer (instantaan) gebeurt. In werkelijkheid zal de mineralisatie plaatsvinden over meerdere decennia.

P.017802

Definitief MER restgronden LSO

115/139

het grondwater is positief in termen van droogte. Extra afvoer vanuit de ophooglagen kan zich vertalen in een toename van de kwel in natte natuurgebieden (zoals het Groot Rietveld) en in de polders. Dat kan zich vertalen in een hogere afvoer in de polderwaterlopen, maar gezien het gestuurd peilbeheer in de polder worden hier geen negatieve effecten van verwacht in termen van wateroverlast. Er kan wel een positief effect van uitgaan in termen van het bestrijden van verzilting. Zoals gezegd zijn al deze effecten naar verwachting echter zeer klein, in die mate dat we ze als verwaarloosbaar beschouwen. Klimaatweerbaarheid heeft ook te maken met weerbaarheid tegen hitte. Vegetatie kan hittefenomenen helpen milderen door een combinatie van functies. Enerzijds zorgt vegetatie voor beschaduwing van de bodem, zodat koele plekken ontstaan. Dit effect is voor het menselijk comfort uiteraard vooral relevant als het gaat om opgaande vegetatie zoals bomen. Daarnaast koelen planten ook de omgeving door het proces van evapotranspiratie. Die is immers een proces dat energie vraagt (endotherm), en energie die gebruikt wordt voor evapotranspiratie wordt niet meer gebruikt om de omgeving op te warmen. Het verkoelend effect van verdamping is van toepassing op alle soorten vegetatie, maar slechts in de mate dat de planten voldoende van water voorzien zijn, en dus kunnen verdampen. Gebeurt dat niet, dan valt het verkoelend effect ook weg. Van de pioniersvegetatie die voorkomt op de deelgebieden de we beschouwen kan aangenomen worden dat ze niet diepwortelend is. Zoals gezien bij de discipline Bodem moet hier, als gevolg van de grove textuur en van de relatief grote diepte van het grondwater niet gerekend worden op aanvoer van vocht vanaf de grondwatertafel. De waterbron voor verdamping moet dus komen van de neerslag en van het bodemvocht dat opgeslagen is in de wortelzone. Door enerzijds de beperkte diepte van die wortelzone en anderzijds het feit dat die zandig is en arm in organische stof is de watervoorraad die er in kan opgeslagen worden beperkt. Bij droogteperiodes in de zomer zal er dan ook al snel een watertekort optreden, eens alle beschikbaar water uit de wortelzone is verdampt. De vegetatie stopt dan ook met verdampen, en het verkoelend effect verdwijnt. Op in de zomer genomen satellietbeelden is overigens duidelijk te merken dat de pioniersvegetatie vaak verdroogd is. Bovendien is ze niet volledig bodemdekkend; er blijven kale plekken over tussen de begroeide delen. Alles bij elkaar genomen betekent dit dat van de pioniersvegetatie geen betekenisvol verkoelend effect moet verwacht worden op het moment dat dat effect het meest nodig is, namelijk op warme zomerdagen. Omgekeerd betekent dit ook dat het verdwijnen van die vegetatie (als onderdeel van het bestudeerde programma) niet als een negatief effect kan beschouwd worden.

8.7.6. Besluit Hoger werd een beschrijving en beoordeling van de klimaatgerelateerde effecten van het programma gegeven. Het effect voor het beoordelingscriterium ‘vrijzetting en vastlegging van koolstof in bodem en biomassa’ beschouwen we als beperkt negatief, aangezien zowel de huidige koolstofvoorraad als de huidige vastleggingscapaciteit voor de terreinen met pioniersvegetatie beperkt is. Voor het aspect ‘klimaatrobuustheid’ is er een positief effect in termen van waterbeheer, dat echter zo klein is dat we het als verwaarloosbaar beschouwen. Het effect in termen van hittebeheersing beschouwden we ook als verwaarloosbaar

P.017802

Definitief MER restgronden LSO

116/139

De beoordelingen worden samengevat in onderstaande tabel. TABEL 8-17 EFFECTBEOORDELING DISCIPLINE KLIMAAT VOOR MILDERING

Effectgroep

Beoordeling

Koolstofvrijzetting uit bodem en vegetatie

Beperkt negatief (-1)

Klimaatrobuustheid

Verwaarloosbaar (0)

8.7.7. Milderende maatregelen Gezien de te verwachten effecten verwaarloosbaar of slechts beperkt negatief zijn is het niet nodig milderende maatregelen te definiëren. Er kan opgemerkt worden dat de voorziene natuurcompensatie, met onder meer de aanleg van wetlands, de hier beschreven effecten op termijn mogelijk kunnen compenseren, zowel in termen van koolstofvastlegging als van klimaatrobuustheid. Gezien de onzekerheden die hiermee gepaard gaan, en gezien het feit dat deze compensatie strikt genomen ook geen deel uitmaakt van de definitie van het programma dat het voorwerp uitmaakt van dit MER, laten we dit verder ook buiten beschouwing.

8.7.8. Leemtes in de kennis De koolstofinhoud van bodem en vegetatie op de restgronden is niet precies gekend, net zo min als de koolstofvastleggingscapaciteit ervan. Dit staat een beoordeling op hoofdlijnen, zoals gebeurd in dit hoofdstuk echter niet in de weg. We beschouwen de beoordeling als robuust; sterker onderbouwde kwantitatieve data zouden niet tot andere besluiten leiden.

P.017802

Definitief MER restgronden LSO

117/139

INTEGRATIE EN EINDSYNTHESE In voorliggend strategisch MER werden de cumulatieve effecten bestudeerd die rechtstreeks verband houden met het verdwijnen van de Europese habitattypes die gerelateerd zijn aan het Vogelrichtlijngebied “Schorren en polders van de Beneden-Schelde”. Het bestudeerde programmagebied omvat een verzameling van restgronden verspreid gelegen op de linkeroever van de Schelde in havengebied. De disciplines Lucht, Geluid en Mens-Gezondheid zijn niet relevant voor voorliggend MER. Er worden immers geen concrete ingrepen beschouwd op de verschillende restgronden, bijgevolg worden ook geen emissies beschouwd op vlak van lucht of geluid en dus ook geen impact op de gezondheid. Verder omvat het louter verlies van de natuurwaarden gekoppeld aan het Vogelrichtlijngebied onvoldoende aanknopingspunten om een beoordeling binnen de disciplines Landschap, Bouwkundig Erfgoed & Archeologie en Mens-Ruimte mogelijk te maken. Beide disciplines werden dan ook niet verder behandeld in dit MER. De samenvatting van de effectbeoordeling voor de overige disciplines wordt weergegeven in paragraaf 9.1, een overzicht van de milderende maatregelen wordt weer gegeven in paragraaf 9.2.

9.1.

Effectbeoordeling Het bodemvochtgehalte wordt in de huidige situatie in de bovenste lagen van het programmagebied voornamelijk, zoniet uitsluitend, bepaald door neerslag enerzijds en door evapotranspiratie anderzijds. Als onder invloed van het voorliggende programma de natuurwaarden gekoppeld aan het vogelrichtlijngebied op de restgronden verdwijnen wordt de verdampingscomponent van de waterbalans gereduceerd. Als gevolg hiervan zal meer water infiltreren naar de freatische laag. De voeding van het grondwater zal dus toenemen. Hierdoor zal het gemiddelde vochtgehalte in de bovenste bodemlagen waarschijnlijk toenemen en zal de grondwatertafel lokaal zeer gering stijgen. Een hogere grondwatertafel kan theoretisch en plaatselijk ook aanleiding geven tot een toename van de kwel in nabijgelegen poldergebieden, met (eveneens theoretisch) een vermindering van de verzilting als gevolg. Kwelwater dat gecapteerd wordt door grachten aan de rand van het havengebied of in de polder kan aanleiding geven tot een toename van het debiet van die grachten. Gezien de verwachte geringe stijging van de grondwatertafel zullen beide afgeleide effecten echter ook beperkt zijn. Een ander effect op de bodem dat theoretisch een rol zou kunnen spelen is een toename van de erosiefenomenen. Vermoedelijk zal de horizontale afstromings-component echter na realisatie van het programma nog steeds klein zijn, enerzijds door de hoge infiltratiecapaciteit van de bodem, anderzijds door de nagenoeg vlakke topografie. Bovendien is de bodem door de grofzandige aard ervan weinig gevoelig aan erosie, zodat een eventuele toename van de afstroming ook niet direct aanleiding hoeft te geven tot daadwerkelijke erosie. Binnen de discipline bodem worden de effecten uitsluitend als verwaarloosbaar beschouwd. De toename van de grondwatervoeding binnen de discipline water wordt als beperkt positief beoordeeld, vanuit het perspectief van de grondwatervoorraden. De afgeleide effecten op verzilting en op afvoer via waterlopen worden als verwaarloosbaar beschouwd.

P.017802

Definitief MER restgronden LSO

118/139

In de discipline biodiversiteit worden 3 effectgroepen onderzocht. In eerste instantie wordt de impact op de aanwezige beschermde Natura 2000-gebieden en de daaraan gekoppelde soorten bekeken, in tweede instantie wordt een aanvullende strategische milieubeoordeling opgenomen, waarbij gefocust wordt op de Vlaamse beschermde natuurwaarden (VEN- en IVON-gebieden) en daarna wordt de impact op de belangrijkste aanwezige biologische waarden o.b.v.de Biologische Waarderingskaart en de lokale doelsoorten in het kader van het soortenbeschermingsprogramma voor de Antwerpse haven bekeken. Effecten voor de aanwezige natuurwaarden binnen het Natura 2000-netwerk Uit de strategische passende beoordeling is gebleken dat er geen significant negatieve effecten te verwachten zijn voor de effectgroepen ‘versnippering en barrièrewerking’ en ‘secundaire effecten voor biodiversiteit ten gevolge van de wijziging in de waterbalans’. Er worden wel significant negatieve effecten verwacht voor de betrokken habitats en soorten van het Vogelrichtlijngebied “BE2301336 Schorren en polders van de Beneden-Schelde” door het cumulatief effect van het verdwijnen van de habitats die samenhangen met de beoogde natuurwaarde van het Vogelrichtlijngebied ten gevolge van het voorliggende programma. Deze effecten kunnen niet gemilderd worden. Daarom is het nodig de afwijkingsprocedure te doorlopen zoals bepaald in artikel 36ter van het Natuurdecreet. Deze procedure resulteert bij een gunstige doorloop in het vastleggen van passende compenserende maatregelen. De passende compenserende maatregelen werden reeds vervat in de voorgestelde natuurcompensatie. De compensatie situeert zich binnen 2 clusters nl. Beverse dijk en het Krekengebied van Salegem. De conclusie van de strategische passende beoordeling wordt weer gegeven in

P.017802

Definitief MER restgronden LSO

119/139

Tabel 9-2. Effecten voor de Vlaamse beschermde natuurwaarden binnen de VEN- en IVON-gebieden Binnen het programmagebied is geen VEN-gebied gelegen. Dit maakt dat de effectgroep ‘direct ruimtebeslag’ niet relevant is om verder te onderzoeken in het kader van de verscherpte natuurtoets. Voor wat betreft de effectgroep ‘versnippering’ kunnen in theorie effecten ten gevolge van het programma optreden m.b.t. de (cumulatieve) externe netwerkfunctie van de restgronden. Verschillende soorten die voorkomen ter hoogte van Grote Eenheid Natuur (GEN) ‘Slikken en schorren langsheen de Schelde’ zijn gebonden aan het specifieke slikken- en schorrenhabitat en verschillen daarom grotendeels van de voorkomende soorten ter hoogte van de restgronden. De restgronden herbergen alleszins geen belangrijke bronpopulatie van deze soorten, noch vormen ze een essentiële stapsteen om de betrokken soorten in stand te houden. Ook voor het GEN Blokkersdijk en De Wase Scheldepolders herbergen het geheel van habitats van de restgronden geen bronpopulatie, noch vormen ze een essentiële stapsteen. Bijgevolg wordt er geen onvermijdbare en onherstelbare schade door versnippering veroorzaakt voor het VEN-gebied. Voor wat betreft de mogelijke secundaire effecten voor de biodiversiteit n.a.v. de wijziging in (grond)waterstanden kunnen we op basis van de input vanuit de discipline Water stellen dat er geen negatieve effecten op de waterbalans buiten het programmagebied zullen optreden die schade toe kunnen brengen aan de omliggende VEN- en IVON gebieden. De conclusie van de VEN-toets wordt weer gegeven in

P.017802

Definitief MER restgronden LSO

120/139

Tabel 9-2. Effecten voor de overige biodiversiteitswaarden In het kader van voorliggend s-MER worden geen concrete ingrepen op de terreinen van de verschillende restgronden beschouwd. We beschouwen het ruimtelijk accommoderen door het voorliggende programma immers als een conceptuele benadering vanuit het uitgangspunt dat de natuurwaarde die relevant is voor de SBZ-V, zal verdwijnen om de economische groeimogelijkheden en tewerkstelling mogelijk te maken. Dit betekent ook dat de overige eventuele natuurwaarden en daaruit voortvloeiende verplichtingen, zoals bepaald in o.a. het vegetatiebesluit, bosdecreet, soortenbesluit niet mee in beschouwing worden genomen in dit s-MER omdat deze later zullen beoordeeld worden in de individuele vergunningsaanvragen van de individuele bedrijven. Dit maakt dat het directe ruimtebeslag t.h.v. de overige aanwezige biologische waarden niet relevant is. Voor wat betreft de aanwezige biologische waarden die niet strikt beschermd zijn door de Europese Natura 2000 regelgeving of de Vlaamse bescherming als VEN- en IVON gebied is m.b.t. de interne connectiviteit voornamelijk het ecologisch infrastructuur netwerk (EIN) van de Antwerpse haven en het daaraan gekoppelde soortenbeschermingsprogramma voor 10 paraplusoorten, relevant. De restgronden vallen buiten het EIN en door de ruimtelijke accommodatie van de restgronden zal de interne connectiviteit binnen het havengebied op Linkerscheldeoever niet negatief beïnvloed worden voor de genoemde paraplusoorten en de meeliftende soorten. Hetzelfde geldt voor de 6 soorten waarvoor ter hoogte van het studiegebied kerngebieden in het kader van de Vlaamse soortenbeschermingsprogramma’s zijn aangeduid. Er worden met andere woorden geen negatieve effecten verwacht op de interne connectiviteit in het studiegebied door het voorliggende programma. Voor wat betreft de externe netwerkfunctie van de aanwezige natuur binnen het programmagebied herbergen de restgronden geen belangrijke bronpopulaties van de meeste paraplusoorten. Noch van de 6 soorten waarvoor ter hoogte van het studiegebied kerngebieden in het kader van de Vlaamse SBP’s zijn aangeduid. Het netwerk van ecologische infrastructuur binnen de haven waarin specifieke maatregelen genomen worden voor alle genoemde soorten, garandeert het behoud van de populaties van de havenspecifieke soorten door in te zetten op het behoud en de ontwikkeling van geschikt habitat binnen het EIN. Er worden bijgevolg geen negatieve effecten verwacht voor de externe netwerk functie door het ruimtelijk accommoderen van de restgronden. Verder kunnen er lokaal beperkte wijzigingen optreden in de grondwaterstanden door het verdwijnen van de natuurwaarden maar die wijzigingen zijn in absolute termen steeds klein. Daarom worden er ook geen negatieve secundaire effecten verwacht voor de biologisch waardevolle gebieden in het studiegebied of het ecologisch netwerk van de Antwerpse haven en de daaraan gekoppelde doelsoorten ten gevolge van de wijzigingen in de waterbalans bij uitvoering van het vooropgestelde programma. Met betrekking tot de discipline klimaat wordt het aspect ‘vrijzetting en vastlegging van koolstof in bodem en biomassa’ als beperkt negatief beschouwd gezien zowel de huidige koolstofvoorraad als de huidige vastleggingscapaciteit voor de terreinen met pioniersvegetatie beperkt is. Voor het aspect ‘klimaatrobuustheid’ is er een positief effect in termen van waterbeheer (als gevolg van de extra voeding van het grondwater), dat echter zo klein is dat het als verwaarloosbaar beschouwd kan worden. Het effect op de hittebeheersing beschouwen we eveneens als verwaarloosbaar. In globo wordt het effect op de klimaatrobuustheid van de omgeving dan ook als verwaarloosbaar beoordeeld.

P.017802

Definitief MER restgronden LSO

121/139

TABEL 9-1

EFFECTBEOORDELING VOOR MILDERING

Effectgroep

Beoordeling

Discipline Bodem Bodemvochtgehalte

Verwaarloosbaar (0)

Erosie

Verwaarloosbaar (0)

Discipline Water Voeding grondwater

Beperkt positief (+)

Toename afstroming

Beperkt negatief (-)

Verzilting ondiep grondwater

Verwaarloosbaar (0)

Afvoer waterlopen

Verwaarloosbaar (0)

Discipline Biodiversiteit (effecten voor de overige biodiversiteitswaarden) Direct ruimtebeslag

Niet relevant

Versnippering en barrièrewerking Interne connectiviteit

Verwaarloosbaar (0)

Externe netwerkfunctie

Verwaarloosbaar (0)

Secundaire effect t.g.v. waterbalans

wijzigingen in

Verwaarloosbaar (0)

Discipline Klimaat Koolstofvrijzetting uit bodem en vegetatie

Beperkt negatief (-1)

Klimaatrobuustheid

Verwaarloosbaar (0)

P.017802

Definitief MER restgronden LSO

122/139

TABEL 9-2 CONCLUSIE PASSENDE BEOORDELING EN VEN-TOETS

Effectgroep

Conclusie

Strategische Passende Beoordeling Direct ruimtebeslag

Significant negatieve effecten

Versnippering en barrièrewerking

Geen significant negatieve effecten

Secundaire effecten t.g.v. wijziging in waterbalans

Geen significant negatieve effecten

VEN-toets

9.2.

Direct ruimtebeslag

n.v.t.

Versnippering en barrièrewerking

Geen onvermijdbare schade

onherstelbare

Secundaire effecten t.g.v. wijziging in waterbalans

Geen onvermijdbare schade

onherstelbare

Overzicht milderende maatregelen Voor de disciplines bodem, water en klimaat werden geen milderende maatregelen geformuleerd. De te verwachten effecten voor deze disciplines zijn hooguit beperkt negatief, waardoor het definiëren van milderende maatregelen niet nodig is. Voor de effectgroep direct ruimtebeslag binnen de discipline biodiversiteit zijn wel significant negatieve effecten te verwachten. Deze zijn evenwel niet te milderen maar dienen gecompenseerd te worden. In dat kader werden reeds natuurcompensaties voorgesteld.

P.017802

Definitief MER restgronden LSO

123/139

10.

LITERATUURLIJST

(n.d.). Afdeling Natuur, Aeolus, & UA. (2006). Achtergrondnota Natuur Haven van Antwerpen. Batelaan, O., Meyus, Y., & De Smedt, F. (2007). De grondwatervoeding van Vlaanderen. Congres Watersysteemkennis 2006-2007. Europese Commissie. (2021). Beoordeling van plannen en projecten met betrekking tot Natura 2000gebieden — Methodologische richtsnoeren inzake artikel 6, leden 3 en 4, van de habitatrichtlijn (92/43/EEG). INBO. (2018). INBO.A.3656 - Advies over de uitgangspunten van het compensatieplan voor het vogelen habitatrichtlijngebied in het kader van toekomstige ontwikkelingen van het Antwerpse havengebied op de Linkerscheldeoever . INBO. (2019). INBO.A.3992 - Advies betreffende de compensatie voor ongebruikte haventerreinen als foerageergebied voor Bruine kiekendief. Intoe bv. (2022). Natuurcompensaties voor haveninbreiding. Mieco Effect. (2022). Gebiedsdekkende passende beoordeling voor de haveninbreiding op de Waaslandhaven. Mieco Effect. (2022). Inrichtingsnota instandhoudingsmaatregelen foerageergebied Bruine kiekendief voor het Vogelrichtlijngebied 'BE2301336 Schorren en polders van de Beneden-Schelde'. In opdracht van Port of Antwerp-Bruges. SHIP. (2022). Complex project 'Realisatie van extra containerbehandelingscapaciteit in het havengebied Antwerpen (CP ECA). Preliminaire MER CCL - discipline grondwater. Tractebel i.s.m. KENTER. (2019). Complex Project Extra Containerbehandelingscapaciteit Havengebied Antwerpen (CP ECA). Geïntegreerd onderzoek. Strategisch MER. Tron, S., Perona, P., Gorla, L., Schwarz, M., Laio, F., & Ridolfi, L. (2015). The signature of randomness in riparianplant root distributions. Geo-phys. Res. Lett. Universiteit Antwerpen. (2016). Toelichting 2D- en 3D-model opspuitingen. Van Vessem, J., & Kuijken, E. (1986). Overzicht van de voorgestelde speciale beschermingszones in Vlaanderen voor het behoud van de vogelstand (E.G.-Richtlijn 79/409/EEG van 2 april 1979). Instituut voor Natuurbehoud, Hasselt. Vlaamse Regering. (2017). Besluit van de Vlaamse Regering houdende definitieve vaststelling van de instandhoudingsdoelstellingen en prioriteiten voor de met toepassing van de Vogelrichtlijn aangewezen speciale beschermingszone ‘BE2300222 De Kuifeend en Blokkersdijk –. deel De Kuifeend': 8 september 2017. Vlaamse Regering. (2019). Besluit van de Vlaamse Regering houdende definitieve vaststelling van de instandhoudingsdoelstellingen en prioriteiten voor de met toepassing van de Vogelrichtlijn aangewezen speciale beschermingszone “BE 2301336 Schorren en polders van de Beneden-. Schelde": 17 mei 2019. VMM. (2022). Potentiële evapotranspiratie (verdamping) (1901-2021). Retrieved from Vlaamse Milieumaatschappij: https://www.vmm.be/klimaat/potentiele-evapotranspiratie-verdamping

P.017802

Definitief MER restgronden LSO

124/139

11.

BIJLAGEN

P.017802

Definitief MER restgronden LSO

125/139

BIJLAGE 1.

P.017802

RICHTLIJNEN

Definitief MER restgronden LSO

126/139

Vlaamse Overheid, Departement Omgeving Afdeling Gebiedsontwikkeling, Omgevingsplanning en –projecten Milieueffectrapportage Koning Albert II-laan 20 bus 8 1000 Brussel T 02/553 80 79 mer@vlaanderen.be www.omgevingvlaanderen.be

Richtlijnen voor het plan-MER Inname restgronden Linkerscheldeoever Initiatiefnemers: Haven van Antwerpen-Brugge NV Zaha Hadidplein 1 2030 Antwerpen Maatschappij Linkerscheldeoever Sint-Paulusplein 27 9120 Kallo

PLMER-0286-RL

Inleiding

Binnen het Antwerpse havengebied is er een grote behoefte aan ontwikkelbare gronden voor de verdere uitbouw van toekomstige productiecapaciteit en het beheer van goederenstromen in het kader van de verduurzaming van de Europese industrie en economie. Bij de zetelende bedrijven in de Waaslandhaven bestaat er een behoefte om verder te kunnen groeien. De betrokken bedrijven zijn voornamelijk actief in de petrochemische en de logistieke sector en afvalverwerking. Maatschappij Linkerscheldeoever en Haven van Antwerpen-Brugge hebben in de haven een gezamenlijke opdracht om de randvoorwaarden voor een duurzame economische groei tot stand te helpen brengen. Dit betekent vooreerst dat de fysieke ruimte die in de Waaslandhaven nog beschikbaar is voor de economische activiteit van zetelende ondernemingen ook effectief kan worden benut. Met de zetelende bedrijven worden bedoeld ‘activiteiten die aanwezig zijn en niet enkel de juridische entiteiten die er vandaag bestaan’. Immers veel activiteiten van bedrijven, zuster- of dochterbedrijven en zelfs onafhankelijke bedrijven, zijn aan elkaar gebonden door de aard van de activiteiten. De chemische cluster bijvoorbeeld kent veel dergelijke symbiotische samenwerkingen. De gewenste groei kan binnen het havengebied mogelijk gemaakt worden door inname van restgronden in de Waaslandhaven. Deze terreinen kunnen op basis van de geldende bestemmingsvoorschriften volgens het gewestplan en het GRUP Waaslandhaven – fase 1 onmiddellijk in gebruik genomen worden zonder verdere ontwikkeling van publieke ontsluitingsinfrastructuur. De Haven van Antwerpen-Brugge heeft een berekening gemaakt van de oppervlakte van de restgronden binnen de Waaslandhaven. De zittende ondernemingen gaan ervan uit dat zij deze

restgronden (of delen ervan) maximaal kunnen inzetten, temeer de meeste van hen reeds zakelijke rechten hebben op deze terreinen. Het betreft een bruto oppervlakte van in totaal 272,25 ha. Indien de uitvoering van dit recht om de één of andere reden verhinderd wordt, dan gaat 272,25 ha aan havengebonden terreinen op een, vanuit internationaal oogpunt, unieke locatie voor economische groei, verloren. Het is dus een prioritaire missie om duurzame economische valorisatie van deze terreinen door de zittende ondernemingen mogelijk te maken. In overeenstemming met het Beleidsplan Ruimte Vlaanderen ambiëren de initiatiefnemers een ruimtelijke rendementsverhoging door maximale kansen te geven aan de haveninbreiding als oplossingsmodel voor deze zittende bedrijven. De Waaslandhaven op de Linkerscheldeoever (LSO) van de Antwerpse haven is echter grotendeels gelegen binnen het Vogelrichtlijngebied (SBZ-V) “BE 2301336 Schorren en polders van de BenedenSchelde”. Voor dit gebied werden bij besluit d.d. 17 mei 2019 van de Vlaamse regering (verder het s-IHD-besluit) de instandhoudingsdoelstellingen ongewijzigd bevestigd en de prioritaire inspanningen opnieuw vastgesteld. In opdracht van de Haven van Antwerpen-Brugge werd een gebiedsdekkende passende beoordeling voor de haveninbreiding op LSO opgesteld door Miecoeffect bv (2022) om het effect van rechtstreeks biotoopverlies (ruimtebeslag) op de SBZ-V door de ingebruikname van alle braakliggende terreinen op cumulatief niveau in beeld te brengen voor de gehele haveninbreiding op LSO, met uitzondering van de ontwikkelingen die reeds vervat zijn in het complex project ‘Extra containercapaciteit Haven van Antwerpen’ (ECA). In de gebiedsdekkende passende beoordeling wordt geconcludeerd dat er door de verdere ontwikkeling van het havengebied op LSO, betekenisvolle effecten te verwachten zijn op de natuurtypes zoals beschreven in het s-IHD-besluit en op de doelen voor bepaalde vogelrichtlijnsoorten. Hierbij wordt geconcludeerd dat het verlies significant is op basis van de cumulatieve inname van alle braakliggende terreinen op LSO. In de passende beoordeling worden in het kader van de Europese regelgeving relevante natuurverliezen ook samengevat volgens de types leefgebied zoals beschreven in het s-IHD-besluit. Het betreft natuurverliezen voor Natuurweiden, Plas en oever, Riet en water, Surrogaatkust en Foerageergebied Bruine Kiekendief. De conclusie inzake betekenisvolle effecten uit de gebiedsdekkende passende beoordeling heeft tot gevolg dat er geen vergunningen voor projecten kunnen worden verleend waarbij er braakliggende terreinen worden ingenomen met een betekenisvol natuurverlies (op cumulatief niveau) in de Waaslandhaven. Om de zittende bedrijven in de Waaslandhaven alsnog de mogelijkheid tot verdere uitbreidingen te bieden, moet de uitzonderingsprocedure voorzien in artikel 36ter §5 van het Natuurdecreet doorlopen worden. Dit betekent onder meer dat onderzocht moet worden of er minder schadelijke alternatieve oplossingen zijn, en dat bij ontstentenis daarvan, de valorisatie van deze restgronden voor de zittende bedrijven in de Waaslandhaven omwille van economische redenen door de Vlaamse regering tot een dwingende reden van groot openbaar belang wordt verklaard.

Team Mer – Richtlijnen PL0286 – Inname restgronden Linkerscheldeoever 2

Bijgevolg wordt er gelijktijdig met de opmaak van het programma voor de inname van restgronden LSO ook een plan-MER opgesteld conform het generieke spoor uit het DABM1, waarvan de gebiedsdekkende passende beoordeling integraal deel uitmaakt. De kennisgeving voor dit plan-MER is volledig verklaard op 8 september 2022. De terinzagelegging in de gemeenten Zwijndrecht, Beveren en Sint-Gillis-Waas liep van 19 september tot en met 18 oktober 2022. Deze terinzagelegging werd aangekondigd op de website van het Team Mer, de respectievelijke websites van de initiatiefnemers, in Het Laatste Nieuws, ed. Waasland – Dendermonde en Antwerpen (publicatie 19 september 2022) en bij de betrokken gemeenten. Tegelijkertijd vroeg het Team Mer adviezen bij de administraties en openbare besturen. Het Team Mer stelt deze bijzondere richtlijnen (verder richtlijnen) op om de methodologie die in het MER gevolgd moet worden, vast te leggen. Zij houden rekening met principieel verplichte onderdelen van een plan-MER op basis van art. 4.2.8 §1bis van het DABM, de ontvangen inspraakreacties, de ontvangen adviezen (zie overzicht) en met de bespreking van de kennisgeving met de betrokkenen op de richtlijnenvergadering van 24 oktober 2022. Deze richtlijnen hebben betrekking op de reikwijdte, het detailleringsniveau en de inhoudelijke aanpak van het plan-MER. Het plan-MER moet opgesteld worden zoals door de initiatiefnemer voorgesteld in de kennisgeving, aangevuld/aangepast met de specifieke vereisten die in deze richtlijnen geformuleerd worden. Waar de kennisgeving en de richtlijnen van elkaar zouden afwijken, moet voorrang gegeven worden aan de richtlijnen. Inspraakreacties van onderstaande aard worden als niet relevant beschouwd voor de opmaak van een plan-MER: • reacties die uitsluitend een persoonlijk standpunt inhouden over de wenselijkheid van het plan; • reacties die gaan over procedurele aspecten buiten deze plan-MER procedure; • reacties die betrekking hebben op zaken buiten de scope van het plan-MER; • reacties die geen deel uitmaken van de decretaal vereiste elementen van een plan-MER (vb. kosten-batenanalyse, waardevermindering of –vermeerdering van onroerend goed per perceel, persoonlijke voorkeuren van omwonenden, …); Via een inspraakreactie wordt gevraagd om specifiek de restgronden van 3M en INEOS Zwijndrecht uit het plan te lichten, en deze eerst verder te onderzoeken als nodig, nuttig of ondersteunend bij de verdere exploitatie als industriegrond (mogelijks gecontamineerd door o.a. PFAS) alvorens op te nemen als te compenseren terreinen in dit plan-MER (cf. figuur 3-1, pagina 12 van de kennisgeving). Tijdens de richtlijnenvergadering is gesteld om hier geen uitzondering in te maken. De bodemkwaliteit is geen criterium om bepaalde restgronden al dan niet mee te nemen. PFAS is een ondertussen gekend probleem (en vraagt sanering, hetgeen ook zou leiden tot de vernietiging van het biotoop), maar ook andere terreinen kunnen bijvoorbeeld verontreinigd zijn. Alle restgronden worden integraal meegenomen in het plan-MER. Ongeacht wat de toekomstige

Decreet van 5 april 1995 houdende algemene bepalingen inzake milieubeleid, B.S. 3 juni 1995, zoals herhaaldelijk gewijzigd. 1

Team Mer – Richtlijnen PL0286 – Inname restgronden Linkerscheldeoever 3

finaliteit zal zijn van deze restgronden, ze dienen ook in de balans opgenomen als te compenseren gronden. Er werd gevraagd om bijkomend te kijken naar de terreinen nabij de grenszone Blokkersdijk – 3M en die mogelijks mee te nemen als toekomstige natuurinrichting. Deze terreinen zijn niet opgenomen als restgronden in het plan-MER en kunnen dus onverminderd ingezet worden voor toekomstige natuurinrichting.

2. Doelstelling en verantwoording voorgenomen plan, alternatieven en besluitvorming De doelstelling van het programma wordt in de kennisgeving (p. 16) als volgt geformuleerd: Het ruimtelijk accommoderen van de economische groeimogelijkheden voor de zittende bedrijven op LSO in de Waaslandhaven, in het licht van de Europese verplichtingen die voortvloeien uit de aanduiding van het havengebied als SBZ-V. Het ruimtelijk accommoderen wordt daarbij beschouwd als het vrijmaken van de terreinen, met andere woorden: een conceptuele benadering vanuit het uitgangspunt dat de natuurwaarde die relevant is voor de SBZ-V, zal verdwijnen om de economische groeimogelijkheden en tewerkstelling mogelijk te maken. Overige eventuele natuurwaarden en daaruit voortvloeide verplichtingen, zoals bepaald in o.a. het vegetatiebesluit, bosdecreet, soortenbesluit worden niet mee in beschouwing genomen omdat deze later zullen beoordeeld worden in de individuele vergunningsaanvragen van de individuele bedrijven. Elke ingreep die in een latere fase zal plaatsvinden dient getoetst te worden aan de MER-plicht. Indien nodig zal, in functie van de omgevingsvergunningsaanvraag, een milieubeoordeling moeten gebeuren voor de inrichting van de restgronden. Het initiatief hiervoor ligt bij de bedrijven die voor de ontwikkeling van de gronden instaan en zal geval per geval bekeken moeten worden. Het plan-MER is niet alleen een hulp bij de besluitvorming, maar volgens art. 4.1.7. van het DABM moeten de conclusies ook doorwerken in de besluitvorming. Daarom moet het MER bij de milderende maatregelen aangeven hoe deze zullen/kunnen doorwerken. Dit kan eventueel gebeuren d.m.v. één samenvattende tabel in de eindsynthese. Aanvullend op de kennisgeving moeten de volgende punten ook beschreven worden: o

In het uiteindelijke plan-MER zal ook de compensatieopgave bepaald worden op basis van reeds gevoerd onderzoek waaruit 5 zones naar voor kwamen binnen 3 gebieden. In de kennisgeving wordt op pagina 84 verwezen naar voorwaarden waaraan de compensatie moet voldoen. In het advies van het Agentschap voor Natuur en Bos wordt opgemerkt dat deze voorwaarden niet volledig zijn. Over compensatie is een Guidance vanuit de Europese Commissie beschikbaar (cf. https://ec.europa.eu/environment/nature/natura2000/management/pdf/methodologica l-guidance_2021-10/NL.pdf). De compensaties in het plan-MER verder aftoetsen aan deze methodologische richtsnoeren inzake artikel 6, leden 3 en 4, van de habitatrichtlijn (92/43/EEG). Tijdens de richtlijnenvergadering is er tevens opgemerkt dat dit verder dient nagekeken en uitgeklaard in samenspraak met het Agentschap Natuur en Bos.

Team Mer – Richtlijnen PL0286 – Inname restgronden Linkerscheldeoever 4

De gemeente Zwijndrecht vraagt om zoveel als mogelijk van de compensatie op het grondgebied van de gemeente te voorzien. Tijdens de richtlijnenvergadering is gesteld dat de vraag reeds eerder is gesteld en onderzocht. Compensatie kan echter pas wanneer 10% van de ecologische infrastructuur al gerealiseerd is. De mogelijkheden voor het realiseren van ecologische infrastructuur en compensaties voor foerageergebied Bruine kiekendief zijn door de kenmerken van het areaal in Zwijndrecht eerder beperkt. De compensaties worden uitgewerkt op een wijze die aansluit bij de behoeften van de vogels, eerder dan dat er is gelet op administratieve grenzen. Deze nuance dient geduid in het plan-MER.

In het advies van de gemeente Zwijndrecht wordt tevens opgeworpen om de aansnijding van de restpercelen aan te grijpen om globaal meer duurzaamheidsambitie aan de dag te leggen binnen het havengebied: o.a. hittestress- en droogtebestrijding, groenblauwe stapstenen, ruimte voor ecologie en biodiversiteit op perceelsniveau … Deze vraag is niet concreet in te vullen door het plan-MER. De concrete bedrijfsgebonden invulling van de restgronden vormen niet het voorwerp van het plan-MER. Enkel het verdwijnen van de natuurwaarden gekoppeld aan het SBZ-V t.a.v. de restgronden zal worden beschouwd. Het opmaken van concrete projectplannen voor de ontwikkeling van de gronden gebeurt in een volgende fase, het initiatief hiervoor ligt bij de bedrijven die instaan voor deze ontwikkeling. Tijdens de richtlijnenvergadering werd verder geduid dat het nagenoeg uitsluitend terreinen betreft in privaat eigendom (i.p.v. domeinconcessie bij ofwel Haven van Antwerpen-Brugge of Maatschappij Linkerscheldeoever) waardoor er weinig sturing mogelijk is. Er dient in samenspraak met de gemeentes en de bedrijven bekeken te worden hoe dit verder aangepakt kan worden. Ter info zal de Haven van Antwerpen-Brugge in het kader van het Europese subsidieproject PIONEERS verder bekijken of er voor het Green Port Masterplan een piloot kan worden opgestart voor de industriezone Zwijndrecht. Het opnemen van dergelijke initiatieven die verder gaan dan wettelijk vereist of die buiten de noodzakelijk geachte milderende maatregelen vallen, vallen buiten de scope van het plan-MER. In het plan-MER kan wel de intentie gesteld worden, dergelijke mogelijkheden verder te laten bekijken in functie van de latere realisaties en omgevingsvergunningsaanvragen. Tijdens de richtlijnenvergadering is er door het departement Omgeving – GOP op gewezen om te kijken of dergelijk duurzaamheidsambitieniveau binnen de programmadoelstelling reeds kan verwerkt worden. Het betreft volgende bezorgdheid: Hoe kan worden gegarandeerd dat de verdere verdichting in eerste instantie zal gebeuren op reeds ingenomen percelen voordat restgronden worden aangesneden? Hoe kan worden gegarandeerd dat innovatieve technieken worden toegepast om het ruimtelijk rendement op de reeds ingenomen percelen te verhogen? Vanuit Team Mer wordt gewezen op de recente studie ‘Saving space’ in West-Vlaanderen (cf. https://www.westvlaanderen.be/ruimtelijke-planning/beleidskaders-visies-en-onderzoek/saving-space), waarbij diverse bedrijven een analyse maakten rond zuinig ruimtegebruik, met aandacht voor multifunctionaliteit van zowel bedrijfsruimten als omliggende ruimte. In het plan-MER wordt verondersteld dat de restgronden pas ingenomen worden indien het project niet kan gerealiseerd worden op reeds ingenomen terreinen. Een grondige afweging inzake ruimtelijk rendement (door verdere hoogtebouw of clustering van

Team Mer – Richtlijnen PL0286 – Inname restgronden Linkerscheldeoever 5

functies zoals parking met een naburig bedrijf) is bij elk individueel project noodzakelijk. Er spelen niet enkel ruimtelijke, maar ook functionele relaties mee in de locatie-afweging voor bedrijven (bv. koppeling reststromen, WKK, etc.). Aangezien bij elke omgevingsvergunningsaanvraag voor een concreet project naar dit plan-MER zal worden verwezen, zal bij elk concreet project ook verder dienen aangetoond te worden waarom/dat inname van een perceel restgrond een betere optie is dan verdichting op al ingenomen terrein. o

Zowel Fluxys als Elia lijsten in hun advies hun respectievelijke aanwezige installaties op binnen het studiegebied. Tijdens de richtlijnenvergadering wordt opgemerkt dat er geen industriële activiteiten of infrastructuurwerken beschouwd zullen worden in het plan-MER, enkel het verdwijnen van de vegetatie gekoppeld aan de natuurwaarden van het SBZ-V zal worden beschouwd. Het is uiteraard wel van belang om in het verdere traject de integriteit en ligging van deze installaties te allen tijde te bewaren. Het opmaken van projectplannen voor de ontwikkeling van de gronden gebeurt in een volgende fase, het initiatief hiervoor ligt bij de bedrijven die instaan voor deze ontwikkeling.

Zoals in de kennisgeving vermeld wordt in hoofdstuk 6 Alternatieven (pagina 19 e.v.), zal het planMER het ‘Inbreidingsalternatief met inname versnipperde braakliggende restgronden’ onderzoeken en beoordelen. In dit hoofdstuk wordt ook geduid en afdoende gemotiveerd welke alternatieven wel of niet verder dienen onderzocht.

3. Juridische en beleidsmatige context De kennisgeving bevat het juridische en beleidsmatige kader dat op plan-MER-niveau van belang is, in de vorm van een duidelijke overzichtsmatrix. Het MER zal nagaan waar de relevantie van deze randvoorwaarden zich situeert. Het is van belang om ook tijdens het opstellen van het MER de stand van zaken hiervan op te volgen. De volgende randvoorwaarden dienen te worden aangepast, opgevolgd of aangevuld in Tabel 7-1 cf. opmerkingen van het departement Omgeving – GOP: •

Het Ruimtelijk Structuurplan Vlaanderen (RSV) opnemen

•

Het LULUCF vermelden en of het relevant kan zijn

•

Bij het Gewestelijk Ruimtelijk Uitvoeringsplan (GRUP) en verder steeds verwijzen naar de juiste bestemming

•

Soortenbeschermingsprogramma’s voor de Antwerpse haven actualiseren

4. Algemene en methodologische aspecten De afbakening van het studiegebied moet voldoende gemotiveerd worden per discipline, rekening houdend met het feit dat het studiegebied zowel het plangebied als het gebied waar effecten zich kunnen voordoen moet omvatten. De ruimtelijke afbakening moet voor elke discipline duidelijk tekstueel omschreven worden en indien mogelijk, voorgesteld worden op kaart. Als referentiesituatie wordt 2025 gehanteerd (referentiejaar). Team Mer – Richtlijnen PL0286 – Inname restgronden Linkerscheldeoever 6

In het MER moet duidelijk aangegeven worden met welke ontwikkelingsscenario’s rekening gehouden wordt of juist niet bij de beschrijving van een referentiesituatie, en moet voor elk ontwikkelingsscenario duidelijk gemotiveerd worden waarom. Er moet ook aangegeven worden voor welke disciplines de ontwikkelingsscenario’s al dan niet relevant zijn. Dit dient beschreven te worden in een algemeen hoofdstuk voorafgaand aan de effectbespreking per discipline. In de kennisgeving is het complex project ‘Extra containercapaciteit Haven van Antwerpen’ (ECA) vermeld als één van de te verwachten ontwikkelingen in het studiegebied. Het departement Omgeving – GOP vraag om in het plan-MER dit hoofdstuk te actualiseren met de meest recente en juiste info. Wanneer er tijdens het opstellen van het plan-MER nieuwe ontwikkelingsscenario’s naar voor zouden komen, moeten deze toegevoegd worden. De methodologie voor de effectvoorspelling moet binnen elke discipline in het plan-MER duidelijk en transparant omschreven worden. Tevens moet per discipline aangegeven worden op basis van welke criteria een effect beoordeeld wordt. Bij de milderende maatregelen moet aangegeven worden waar deze zullen/kunnen doorwerken. Het resterend effect na de milderende maatregelen moet aangegeven en gekoppeld worden aan het gehanteerde beoordelingskader. De effectenbespreking en -beoordeling dient transparant te gebeuren. Bij de beschrijving van de bestaande toestand en van de milieueffecten moet, als aanvulling op de kennisgeving, voldoende aandacht besteed worden aan het volgende: Het departement Landbouw en Visserij geeft in hun advies enkele algemene voorwaarden mee die in acht genomen moeten worden eens de projectplannen concreet zijn. Daarnaast vragen ze ook om natuur- en andere compensaties die een invloed hebben op landbouw in de eerste plaats te vermijden, of indien dit onmogelijk blijkt om dit te onderzoeken en waar mogelijk remediëren binnen de discipline mens-ruimtelijke aspecten. De concrete natuurcompensaties vormen echter geen onderdeel van voorliggend plan, en eventuele effecten hiervan worden dan ook niet in beschouwing genomen. De discipline mens-ruimtelijke aspecten wordt in de kennisgeving indirect beschouwd als niet te onderzoeken discipline (cf. Tabel 8-3). Dit moet verduidelijkt worden. Het departement Omgeving – GOP merkt op dat er in de scoping onduidelijkheden of tegenstrijdigheden zijn. Bv. Waarom is binnen de discipline landschap, bouwkundig erfgoed en archeologie “aantasting, vernietiging of doorsnijding van landschapselementen” als relevant beschouwd en zouden er binnen de discipline mens-ruimtelijke aspecten geen effecten zijn? Als het landschap wijzigt door het verdwijnen van de natuurwaarden van het SBZ-V. zou dit toch ook impact kunnen hebben op effectgroepen binnen de discipline mens-ruimtelijke aspecten? (cf. Tabel 8-3)? Tijdens de richtlijnenvergadering is er afgesproken dat het voorwerp van het onderzoek nog duidelijker wordt toegelicht, waarbij de klemtoon ligt op het onderbouwen en lokaliseren van voorstellen van terreinen tot compensatie in kader van de Vogelrichtlijn. In deze plan-MER wordt onderzocht wat de effecten zouden zijn indien de natuurwaarden van het SBZ-V zouden verdwijnen. Het onderzoek is wat theoretisch daar het enkel het verdwijnen van de natuurwaarden van het SBZ-V onderzoekt, en bv. niet het verdwijnen van alle andere vegetatie. Verder is afgesproken dat er in het plan-MER in het hoofdstuk 8.2 Scoping verder verduidelijkt en op een consequente en transparante wijze gemotiveerd wordt waarom bepaalde effectgroepen Team Mer – Richtlijnen PL0286 – Inname restgronden Linkerscheldeoever 7

en/of disciplines al dan niet worden meegenomen in het verdere onderzoek. Dit geldt voor de opmerkingen gemaakt door het departement Landbouw en Visserij als departement Omgeving. Daarenboven kan dan ook verwezen worden naar de verdere doorwerking op later volgend projectniveau.

Discipline bodem: Geen verdere opmerkingen.

Discipline water: De Coördinatiecommissie Integraal Waterbeleid heeft geen opmerkingen op de kennisgeving van het plan-MER en gaat akkoord met de beschreven methodiek.

Discipline biodiversiteit: Het Agentschap voor Natuur en Bos gaat akkoord met de inhoud van de kennisgeving en de hierin opgenomen scoping.

Discipline landschap, bouwkundig erfgoed en archeologie: Er is geen beschermd erfgoed op de percelen. Vanuit het Agentschap Onroerend Erfgoed zal geen advies verleend worden. Voor de volledigheid wordt verwezen dat de archeologieregelgeving van kracht is.

Discipline klimaat: Geen verdere opmerkingen.

(Gewest-)grensoverschrijdende effecten: Niet van toepassing

5. Overige bepalingen In het plan-MER moeten de leemten in de kennis die tijdens het uitvoeren van het milieueffectenonderzoek werden vastgesteld, vermeld worden. Het MER zal aangeven hoe met deze leemten is omgegaan en hoe zij kunnen doorwerken in de verdere besluitvorming. In het MER moet per discipline aangegeven worden of er eventueel opvolgingsmaatregelen (monitoring) voor te stellen zijn die vanuit de leemten in de kennis noodzakelijk worden geacht of die nodig zijn in functie van de aanpak en inhoud voor de vervolgprocedure en besluitvorming. In het MER wordt een discipline-overschrijdende samenvatting (eindsynthese) opgenomen over de verwachte gevolgen voor het milieu en hoe en in welke mate de voorgestelde maatregelen deze kunnen voorkomen of milderen. De milderende maatregelen zullen in een overzichtelijke tabel opgelijst worden. De milderende maatregelen die voorgesteld zijn vanuit verschillende disciplines Team Mer – Richtlijnen PL0286 – Inname restgronden Linkerscheldeoever 8

zullen discipline-overschrijdend t.o.v. elkaar afgewogen worden. Bij de milderende maatregelen dient aangegeven te worden waar deze zullen/kunnen doorwerken. De niet-technische samenvatting moet een afzonderlijk leesbaar deel van het rapport vormen dat de essentie van het milieueffectenonderzoek beknopt weergeeft. De tekst moet zodanig geschreven zijn dat hij begrijpelijk is voor een gemiddelde lezer.

6. Goedkeuring van de opstellers van het plan-MER Zoals voorgesteld in de Kennisgeving zal Ine Darras als erkende MER-coördinator optreden. Het Team Mer gaat akkoord met de voorgestelde erkende MER-coördinator en het team van medewerkers. Wijzigingen aan het team van opstellers in de loop van de m.e.r. moeten gemeld worden aan het Team Mer. De beslissing over deze wijzigingen zal meegedeeld worden aan de initiatiefnemer. Volgens artikel 4.2.9 §3 van het DABM is de erkende MER-coördinator tijdens het opstellen van het plan-MER gehouden tot overleg met de administratie.

Isabel Jacobs Afdelingshoofd Afdeling Gebiedsontwikkeling, Omgevingsplanning en –projecten (GOP)

Team Mer – Richtlijnen PL0286 – Inname restgronden Linkerscheldeoever 9

Overzicht inspraakreacties en adviezen Er werd tijdens de terinzagelegging van de kennisgeving 1 inspraakreactie ontvangen van een organisatie (Natuurpunt Waasland). Lijst met de instanties die gereageerd hebben (schriftelijk of aanwezig op richtlijnenvergadering): -

Agentschap Natuur en Bos

Coördinatiecommissie Integraal Waterbeleid

Elia

Fluxys

Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek (INBO)

Departement Landbouw en Visserij – ABCO – Omgeving Oost-Vlaanderen

Departement Omgeving – GOP Ruimte

Departement Mobiliteit en Openbare Werken – Beleid

Zwijndrecht

Agentschap Onroerend Erfgoed*

Vlaamse Landmaatschappij Regio Oost*

VMM – Kern Beheer en Investeringen Waterlopen*

*Deze instanties hebben aangegeven niet verder betrokken te moeten worden in de procedure en

geven geen advies. Lijst met de instanties die niet gereageerd hebben: -

Agentschap Ondernemen en Innoveren – entiteit Ruimtelijke Economie

OVAM

Beveren

Sint-Gillis-Waas

Polder Land van Waas

Provincie Antwerpen

Provincie Oost-Vlaanderen

Team Mer – Richtlijnen PL0286 – Inname restgronden Linkerscheldeoever 10

BIJLAGE 2.

P.017802

GEBIEDSDEKKENDE PASSENDE BEOORDELING (2022)

Definitief MER restgronden LSO

127/139

Gebiedsdekkende passende beoordeling voor de haveninbreiding op de Waaslandhaven

Jozefien Goovaerts & Mischa Indeherberg 21 maart 2022

1 INHOUD 2

INLEIDING ................................................................................................................................................ 1

AANPAK IN VOORLIGGENDE PASSENDE BEOORDELING ........................................................................... 4 3.1 GLOBAAL .................................................................................................................................................. 4 3.2 HET TE ONDERZOEKEN PROJECT: DE SELECTIE VAN TERREINEN .............................................................................. 4 3.3 REFERENTIESITUATIE & TE BESCHOUWEN NATUURWAARDEN ............................................................................... 6 3.4 REFERENTIEJAAR/ REFERENTIEPERIODE............................................................................................................ 8 3.5 UIT TE DRUKKEN NATUURVERLIES ................................................................................................................. 15 3.6 FINAAL AFWEGINGSKADER NATUURVERLIEZEN INDIVIDUELE RESTGRONDEN .......................................................... 17 3.6.1 Globaal ............................................................................................................................................ 17 3.6.2 Verdere duiding bij afwegingskader ‘overige gebieden’ ................................................................. 18 3.7 KWALITEITSNIVEAU FOERAGEERGEBIED BRUINE KIEKENDIEF ............................................................................... 19

ANALYSE GEBIED PER GEBIED ................................................................................................................ 23

BESLUIT .................................................................................................................................................. 96

LITERATUUR ......................................................................................................................................... 104

2 INLEIDING Bij brief van 13 maart 2019 vanwege mevrouw M. Evenepoel, Administrateur-Generaal van het Agentschap Natuur en Bos, werd aan het Havenbedrijf Antwerpen en de Maatschappij voor de ontwikkeling van de Linkerscheldeoever (verder MLSO) gevraagd om in beeld te brengen hoe groot de natuurcompensatiebehoefte bedraagt om het havengebied op de Linkerscheldeoever verder te ontwikkelen. Als gevolg van de (gedeeltelijke) vernietiging van het GRUP Afbakening zeehavengebied Antwerpen – havenontwikkeling linkeroever door de Raad van State op 20 december 2016 (nr. 236.837) werd immers niet enkel de afbakening van het havengebied op de LSO geschrapt, maar ook de planologische aanduiding van de robuuste natuurkernstructuur ten noorden van het havengebied, dewelke de verdere instandhouding van de speciale beschermingszone ‘BE2301336 Schorren en polders van de Beneden-Schelde’, in samenhang met de havenontwikkeling, moest garanderen. Als gevolg van het arrest van 21 juli 2016 (in de samengevoegde zaken C-387/15 en C-388/15) van het Europese Hof van Justitie en het vernietigingsarrest van de Raad van State zal bij de verdere ontwikkeling van de haven een duidelijk onderscheid moeten worden gemaakt tussen enerzijds de natuurcompensaties voor verdere havenontwikkeling en anderzijds de instandhoudingsverplichtingen die gelden voor de realisatie van het vogelrichtlijngebied. Voorliggende passende beoordeling vormt een eerste schakel in deze nieuwe oplossing, en geeft weer wat de directe effecten op het NATURA2000-gebied ‘BE2301336 Schorren en polders van de BenedenSchelde’ zijn ten gevolge van de inname van braakliggende terreinen binnen nog te ontwikkelen ruimtes in het havengebied. Met andere woorden legt de voorliggende passende beoordeling vast welk direct natuurverlies te verwachten is bij inname van deze terreinen. Indirecte effecten ten gevolge van het gebruik van deze terreinen (vb. verzurende depositie) maken geen deel uit van voorliggend analyse. Voor de meeste van deze braakliggende terreinen is er momenteel immers te weinig zicht op het later gebruik ervan en kunnen dus de eventuele verstorende effecten tijdens exploitatie (nog) niet worden ingeschat. Op basis van de berekende – directe - natuurverliezen bij inname van de braakliggende terreinen kunnen alvast de randvoorwaarden voor navolgende natuurcompensaties afgeleid worden. In de voorliggende ‘gebiedsdekkende passende beoordeling haveninbreiding’ wordt uitgegaan van de afbakening van het havengebied LSO zoals deze was voorzien in het vernietigde GRUP, met uitzondering van de ‘Ontwikkelingszone Saeftinghe’. Binnen deze afbakening worden alle nog niet verharde gebieden in aanmerking genomen waar een verdere economische ontwikkeling mogelijk is. Deze terreinen waar nog verdere economische ontwikkeling mogelijk is, kunnen op basis van hun planologische situatie grosso modo worden onderverdeeld in respectievelijk 3 aaneengesloten zones, een specifiek perceel waarvoor een afzonderlijk oplossingstraject zal worden uitgewerkt en tenslotte een restcategorie van braakliggende gronden verspreid over het havengebied. Deze zones of categorieën met hun planologische situatie worden hieronder kort besproken; bij de eindconclusie in hoofdstuk 5 zullen de vervolgtrajecten met hun respectievelijke compensatie-opgave worden vermeld. I.

De zone Verrebroekse plassen, die in het RUP Waaslandhaven – fase 1 werd aangeduid als een ‘zone voor zeehaven en watergebonden bedrijven’ en een ‘(reservatie)zone voor (aan te leggen) waterweginfrastructuur’. Het grootste gedeelde (zone 1 in Figuur 3.1, buiten westelijke zone concessieterrein AET) van het gebied Verrebroekse plassen is momenteel in

II.

III.

IV.

gebruik als een tijdelijk natuurgebied dat fungeert als natuurcompensatie voor de aanleg en ontwikkeling van het Deurganckdok. Indien de bestemming uit het RUP Waaslandhaven – fase 1 zal worden gerealiseerd met de aanleg van het Verrebroekdok – fase 3, zal de natuurcompensatie voor de ontwikkeling van het Deurganckdok moeten worden verplaatst naar elders. Aansluitend aan de zone Verrebroekse plassen zijn nog bestaande braakliggende concessieterreinen van bedrijven gelegen (zones 1a, 1b en westelijk deel zone 1), waar momenteel nog geen economische activiteit op werd ontwikkeld. Deze deelzones 1a en 1b naast gebied Verrebroekse plassen zullen mee worden opgenomen in het oplossingstraject voor de restcategorie braakliggende restgronden. Het westelijk deel van zone 1 (concessieterrein AET) blijft bij het oplossingstraject van de Verrebroekse plassen. De zone Logistiek Park Waasland, waarvan fase 2 en 5 (zone 3 in Figuur 3.1) momenteel in het gewestplan van 1978 is aangeduid als een ‘Reservegebied voor Bufferzone’ en in het RUP Waaslandhaven - fase 1 is aangeduid als ‘natuurgebied’. Bij de afbakening van deze zone LPWzuid in deze passende beoordeling werd uitgegaan van de aanduiding zoals deze was opgenomen in het vernietigde GRUP afbakening zeehavengebied Antwerpen – havenontwikkeling linkeroever. Bij een nieuwe planologische aanduiding van deze zone in een nieuw GRUP zal er elders een natuurcompensatie moeten worden gerealiseerd. Ten oosten van het Logistiek Park Waasland en ten noorden van het natuurgebied Haasop ligt nog een terrein (in deze passende beoordeling “Hazopweg Zuid” genoemd – zone 4 in Figuur 3.1) dat zich in eenzelfde planologische situatie bevindt. De aantakking van de Westelijke ontsluitingsweg, die voorzien is in het Complex Project Extra Containerbehandelingscapaciteit voor de haven van Antwerpen (ECA), vanaf de geplande rotonde Watermolen tot aan de E34 (zone 2 in Figuur 3.1). Deze zone is momenteel in het gewestplan Sint-Niklaas-Lokeren aangeduid als zone voor zeehaven en watergebonden bedrijven en als zone voor ecologisch waardevol agrarisch gebied. Voor de afbakening van deze zone werd uitgegaan van een maximale inname van de beschikbare ruimte voor deze aantakking van de Westelijke ontsluiting op de E34 binnen de speciale beschermingszone. Bij een nieuwe planologische aanduiding van deze zone in een nieuw GRUP zal moeten worden nagegaan in welke mate deze maximale inname vereist is en zal er elders een natuurcompensatie moeten worden gerealiseerd. Het perceel opgenomen als zone 32 in Figuur 3.1 zal in gebruik worden genomen voor de aanleg van een publiek toegankelijke vrachtwagenparking. Dit terrein werd in het gewestplan aangeduid als industriegebied. Voor deze aanleg van de vrachtwagenparking in zone 32 zal een afzonderlijk oplossingstraject worden doorlopen omdat dit project – in afwijking van de verzamelcategorie ‘braakliggende restgronden’ sub V – betrekking heeft op de aanleg van haveninfrastructuur. Alle resterende braakliggende ‘restgronden’ binnen het havengebied die in het gewestplan Sint-Niklaas-Lokeren of het GRUP Waaslandhaven – fase 1 werden aangeduid als zone voor zeehaven en watergebonden bedrijven en mogelijk in aanmerking komen voor economische ontwikkeling. Bij de opname van deze restgronden als onderdeel van het havengebied werd uitgegaan van de afbakening van het havengebied zoals aangeduid in het vernietigde GRUP afbakening zeehavengebied Antwerpen – havenontwikkeling linkeroever’.

Deze laatste groep “braakliggende restgronden” betreft een amalgaam van terreinen, verspreid over het gehele havengebied op de Linkerscheldeoever, die allemaal op basis van de huidige ruimtelijke bestemming onmiddellijk kunnen worden ontwikkeld zonder enige aanpassing van het planologisch bestemmingsvoorschrift. Het betreffen terreinen die in privaat eigendom zijn of in eigendom van overheidsinstanties (zoals het Havenbedrijf Antwerpen, MLSO of de Vlaamse overheid) en waarvoor vaak door deze overheidsinstantie een domeinconcessie of erfpacht werd verleend voor het privatief gebruik van deze gronden. In deze passende beoordeling wordt onderzocht in welke mate de verdere ontwikkeling van deze braakliggende restgronden een aanleiding kan geven tot natuurcompensatie.

Algemeen heeft voorliggende passende beoordeling tot doel om de effecten van de verdere ontwikkeling van het havengebied op de Linkerscheldeoever op het bereiken van de tot doel gestelde Europese habitattypes en op de doelen voor de habitatrichtlijnsoorten na te gaan, en bijgevolg te bepalen of er betekenisvolle effecten te verwachten zijn.

3 AANPAK IN VOORLIGGENDE PASSENDE BEOORDELING 3.1 GLOBAAL Een passende beoordeling onderzoekt elke vergunningsplichtige activiteit, plan of programma die een mogelijke impact heeft op Europees beschermde natuur. Het is een schriftelijk verslag dat aan de hand van gemotiveerde argumenten uitlegt waarom de Europese natuur(waarde) van een speciale beschermingszone (SBZ) al dan niet betekenisvol wordt (of kan worden) aangetast door een bepaalde activiteit (https://www.natura2000.vlaanderen.be/begrippen/letter_p#Passende_beoordeling). Of al dan niet een betekenisvol effect optreedt wordt afgewogen tegen de referentiesituatie. De referentiesituatie is de toestand van het milieu die als vergelijkingsbasis dient voor het beschrijven en beoordelen van de impact van een plan of project. De referentiesituatie is dus de toestand van de omgeving in het referentiejaar in afwezigheid van het plan of project. Het referentiejaar is het jaar waarvoor de referentiesituatie wordt beschreven. In de praktijk zijn er verschillende manieren om de referentiesituatie te definiëren: − de referentiesituatie gelijk stellen aan de huidige toestand; − de referentiesituatie gelijk stellen aan een toekomstige toestand. Binnen de milieueffectenrapportage worden soms beleidsdoelstellingen als referentiesituatie genomen (Technum, 2015). Binnen de context van de passende beoordeling zijn dergelijke beleidsdoelstellingen beschikbaar onder de vorm van instandhoudingsdoelstellingen.

3.2 HET TE ONDERZOEKEN PROJECT: DE SELECTIE VAN TERREINEN In de voorliggende passende beoordeling is ‘het project’ niet te definiëren in termen van specifieke en welomschreven activiteiten. In feite dient hier een inschatting gemaakt te worden van de effecten die veroorzaakt zullen worden door de latere inname van nog braakliggende terreinen in de Waaslandhaven door nog al dan niet bekende bedrijven/activiteiten. Zoals reeds aangegeven bij de inleiding (§2) richt deze passende beoordeling zich daarom op de effecten van het direct natuurverlies bij inname van deze terreinen. Indirecte effecten ten gevolge van het gebruik van deze terreinen (vb. verzurende depositie) maken dus geen deel uit van voorliggend analyse. Voor de meeste van deze braakliggende terreinen is er momenteel immers te weinig zicht op het later gebruik ervan en kunnen dus de eventuele verstorende effecten tijdens exploitatie (nog) niet worden ingeschat. Een eerst stap binnen deze passende beoordeling is dan ook om alle niet ingenomen gronden op de Linkerscheldeoever (‘restgronden’) in beeld te brengen die in aanmerking komen voor economische ontwikkeling.

Voor de selectie van de economisch valoriseerbare braakliggende gronden werd uitgegaan van de volgende methodiek: 1. Selectie vaan braakliggende terreinen met een minimale oppervlakte en oppervlakterandverhouding. Op een gebiedsdekkende schaal van het volledige havengebied op de Linkerscheldeoever is het niet haalbaar om alle braakliggende terreinen tot op detailniveau te inventariseren. Alle terreinen die als braakliggend en economisch ontwikkelbaar werden geselecteerd, hebben een oppervlakte van minstens 0,3 ha en hebben bovendien een zekere oppervlakte-randverhouding. Bij de verdere haveninbreiding kan niet worden uitgesloten dat er verspreid in het havengebied nog elders kleine en/of smalle zones zullen worden ingenomen voor economische ontwikkeling, maar deze worden geacht geen betekenisvolle impact te hebben, zelfs niet cumulatief, op de instandhoudingsdoelstellingen voor de speciale beschermingszone omwille van hun kleine schaal. 2. Uitsluiting van netwerk ecologische infrastructuur. In principe werden alle braakliggende terreinen met een ruimtelijke bestemming zone voor zeehaven en watergebonden bedrijven als economisch ontwikkelbaar beschouwd. Binnen het havengebied ligt er echter een netwerk van ecologische infrastructuur, dat fungeert om de doelstellingen uit het Soortenbeschermingsprogramma Antwerpse Haven (verder SBP) te kunnen realiseren. Het is uiteraard niet de bedoeling dat het netwerk van ecologische infrastructuur uit het havengebied zou verdwijnen ten voordele van economische ontwikkeling. Bij de selectie van de nog economisch te ontwikkelen braakliggende terreinen werd daarom rekening gehouden met de ligging van het netwerk van ecologische infrastructuur, zoals dit momenteel bekend is bij de opmaak van het SBP Antwerpse Haven 2020-2024. 3. Uitsluiting van het projectgebied ECA. Parallel aan deze passende beoordeling voor de haveninbreiding op de Linkerscheldeoever loopt er het Complex Project ECA, dat zowel havenuitbreiding als -inbreiding omvat en voorziet in zijn eigen natuurcompensaties die nodig zullen zijn voor de realisatie van dat project. Om te vermijden dat er in de voorliggende passende beoordeling voor de haveninbreiding een dubbeltelling inzake terreininnames en -compensaties met het Complex Project ECA zou gebeuren, werden alle terreinen die deel uitmaken van ECA eveneens uitgesloten. Voor deze uitsluiting van het projectgebied ECA werd uitgegaan van het voorkeursbesluit zoals dit werd vastgesteld door de Vlaamse regering op 31 januari 2020. Dit impliceert o.m. dat volgende gronden niet vervat zijn in de passende beoordeling die onderwerp is van voorliggende nota: MIDA’s spuitvelden, zone Gedempt Doeldok en Vlakte van Zwijndrecht. 4. Uitsluiting van reeds vergunde terreinen. Voor sommige (delen) van de braakliggende terreinen, die op luchtfoto zichtbaar zijn, werden reeds stedenbouwkundige of omgevingsvergunningen voor stedenbouwkundige handelingen verleend, maar zijn de bouwwerken nog niet aangevat bij de opmaak van de gebiedsdekkende passende beoordeling. Deze reeds verleende vergunningen worden rechtmatig en uitvoerbaar geacht indien er wordt voldaan aan de opgelegde voorwaarden en indien de termijn voor ingebruikname van de vergunning nog niet verstreken is. Met behulp van GIS-data (datum vergunning en contour vergunde bouwwerken) werden alle (delen) van terreinen, waarop reeds vergunde bouwwerken nog kunnen

opstarten, uitgesloten uit de selectie van braakliggende terreinen voor de gebiedsdekkende passende beoordeling. 5. Buffer rond Vogelrichtlijngebied. De selectie van de braakliggende, nog ontwikkelbare restgronden werd niet beperkt tot de terreinen gelegen binnen de speciale beschermingszone, maar werd binnen het havengebied uitgebreid tot alle terreinen binnen een straal van 3 km rondom het Vogelrichtlijngebied ‘Schorren en polders van de Beneden-Schelde’. Het instandhoudingsbesluit voor deze beschermingszone stelt immers een potentiële foerageerwaarde van terreinen voor bruine kiekendief voorop in een zone van 3 km rondom de beschermingszone en de broedgebieden aangeduid in dit besluit. De terreinen in het havengebied binnen deze perimeter werden daarom meegenomen in deze evaluatie. Daarbij werd tevens rekening gehouden met de aanwezigheid van het Groot Rietveld en Rietveld Kallo, die beide reeds eerder als natuurcompensatie voor economische projecten in het vogelrichtlijngebied werden aangelegd. Deze beide rietmoerassen worden ook in het instandhoudingsbesluit vermeld als natuurgebieden waarin prioritaire maatregelen worden genomen om het aantal broedparen bruine kiekendief te verhogen. De industriezone Zwijndrecht die quasi volledig gelegen is binnen de perimeter van 3 km rondom deze rietvelden werd daarom eveneens meegenomen in deze passende beoordeling. Figuur 3.1 geeft de te beschouwen restgronden weer die beoordeeld zullen worden binnen deze passende beoordeling.

3.3 REFERENTIESITUATIE & TE BESCHOUWEN NATUURWAARDEN Binnen de context van voorliggende passende beoordeling vormen de instandhoudingsdoelstellingen het afwegingskader voor het in beeld brengen van effecten als gevolg van ruimte-inname. Op 26 april 2019 werd een besluit goedgekeurd door de Vlaamse Regering inzake de vaststelling van de instandhoudingsdoelstellingen en prioriteiten voor de speciale beschermingszone “BE 2301336 Schorren en polders van de Beneden-Schelde”. Dit vogelrichtlijngebied overlapt in hoge mate met het havengebied op de Linkerscheldeoever. Het besluit betreft een wijziging van een eerder besluit dat diende te worden aangepast in functie van de hogervermelde uitspraken van de Raad van State en het Europees Hof van Justitie (zie hoofdstuk 2). Het aangepaste SIHD besluit behoudt de habitat- en soortdoelstellingen, maar geeft een uitgebreide oplijsting van ‘prioritaire inspanningen’. Dit nieuwe besluit legt ook de gebieden vast die momenteel een noodzakelijke rol te spelen hebben in het realiseren van de instandhoudingsdoelstellingen. In geval bepaalde van deze gebieden zouden verdwijnen, dan dienen deze gecompenseerd te worden buiten deze gebieden. Tabel 3.1 geeft voor het Vogelrichtlijngebied “BE2301336” de Europese soorten weer die tot doel worden gesteld. Tabel 3.1 Tot doel gestelde soorten binnen het Vogelrichtlijngebied “BE2301336 Schorren en polders van de BenedenSchelde”.

Broedvogels

Doortrekkende en overwinterende watervogels

Vaatplanten

Bruine kiekendief

Wintertaling

Blauwborst

Bergeend

IJsvogel

Kleine zwaan

Roerdomp

Lepelaar

Slobeend

Porseleinhoen

Pijlstaart

Kluut

Krakeend

Visdief

Kemphaan

Strandplevier

Kluut

Zwartkopmeeuw

Goudplevier

Steltkluut

Grauwe gans

Groenknolorchis

Smient Kolgans Blauwe kiekendief Kokmeeuw Waterrietzanger

In het besluit met de instandhoudingsdoelstellingen van 26 april 2019 worden de volgende (vogel)leefgebieden onderscheiden: ‘riet en water’, ‘plas en oever’, ‘slik en schor’, ‘natuurweide’, ‘surrogaatkust’ en ‘braakliggende haventerreinen’. Met elk van deze ecotoopclusters zijn specifieke vogelsoorten verbonden. In het besluit worden ook specifieke (Europese) habitattypes vernoemd. ▪

De voorkomende habitattypes worden opgesplitst in twee grote landschapstypes: het estuarium en de terrestrische wetlands. Die ‘doelen’ vereisen om het betrokken SBZ-V in een gunstige staat van instandhouding te brengen, omdat ze van belang zijn (als leefgebied) voor de vogelsoorten van de leefgebieden Natuurweide zoet, Natuurweide zilt, Begraasd schor, Slikken met eilanden en Surrogaatkust.

Volgende habitattypes binnen estuaria van het Belgisch deel van het Schelde-estuarium komen voor in het SBZ-V 2301336: ▪ ▪ ▪ ▪

habitattype 1130: Estuaria; habitattype 1310: Eenjarige pioniersvegetaties van slik- en zandgebieden met Salicornia subspecies. en andere zoutminnende soorten; habitattype 1320: Schorren met slijkgrasvegetatie (Spartinion maritimae); habitattype 1330: Atlantische schorren (Glauco-Puccinellietalia maritmae).

Volgende habitattype binnen terrestrische wetlands komt voor in het SBZ-V 2301336: ▪

habitattype 1330: Atlantische schorren (Glauco-Puccinellietalia maritimae), subtype binnendijkse zilte vegetaties.

Duidelijk is dat inname van restgronden in havengebied niet zullen interfereren met estuariene habitats die dus nagenoeg allemaal buitendijks gelegen zijn.

De focus zal dus liggen op eventuele effecten ten aanzien van de voor het vogelrichtlijngebied tot doel gestelde vogelsoorten. Bij de afweging of effecten al dan niet als ‘betekenisvol’ of ‘significant’ gezien moeten worden, dient rekening gehouden te worden met de ‘staat van instandhouding’ van tot doel gestelde soorten. Hiervoor beroepen we ons o.m. op de resultaten van monitoringsgegevens die o.m. te vinden zijn op de website: http://linkerscheldeoever.beheercommissienatuur.be/evaluatie-0 Van de tot doel gestelde broedvogels blijven momenteel bruine Kiekendief, strandplevier, kluut en visdief globaal genomen nog het verst verwijderd van de natuurdoelen. Het eventueel verdwijnen van leefgebied van deze soorten verdient dus bijzondere aandacht. Maar ook het verdwijnen van grotere oppervlakken van ecotopen die behoren tot de ecotoopclusters ‘riet en water’, ‘plas en oever’, ‘slik en schor’, ‘natuurweide’, ‘surrogaatkust’ en ‘braakliggende haventerreinen’ zal meestal beschouwd dienen te worden als een betekenisvol verlies aangezien de huidige leefgebieden, gelegen binnen en buiten de haven, in regel een belangrijke bijdrage hebben in het behalen van de instandhoudingsdoelstellingen. Op de wijze hoe de voornoemde ecotoopclusters dienen gedefinieerd te worden komen we verderop terug. Rest nog duidelijk te maken hoe in deze passende beoordeling omgegaan zal worden met ecotopen en soorten die beschermd worden vanuit de (overige) Vlaamse natuurregelgeving. Voor natuurwaarden die tot doel zijn gesteld voor het SBP Antwerpse haven (paraplusoorten: blauwborst, oeverzwaluw, huiszwaluw, boerenzwaluw, gierzwaluw, visdief, zwartkopmeeuw, argusvlinder, rugstreeppad, meervleermuis, groenknolorchis en wilde orchideeën van categorie I van het soortenbesluit en hun meeliftende soorten) geldt dat het uitgangspunt is dat deze soorten niet moeten worden meegenomen binnen deze passende beoordeling aangezien er van wordt uitgegaan dat de doelen gehaald worden binnen de gebieden die in de context van het SBP Antwerpse haven werden voorzien. Uitzonderingen hierop zijn die soorten die ook expliciet als doelstelling naar voren worden geschoven in het SIHD-besluit zijnde: blauwborst, visdief, zwartkopmeeuw en meervleermuis. Uit het evaluatierapport van SBP Antwerpse Haven (2014-2019) volgt overigens dat de populatiedoelstellingen van de overige paraplusoorten gehaald werden (Adriaens, 2019).

3.4 REFERENTIEJAAR/ REFERENTIEPERIODE Een theoretische mogelijkheid is om bij het in beeld brengen van de natuursituatie in de te beschouwen braakliggende terreinen zich te richten op 1 bepaald jaar, het referentiejaar. Ten eerste stelt zich de vraag welk jaar in dat geval gehanteerd zou dienen te worden. Een moeilijkheid is alvast dat er voor geen enkel jaar een perfect beeld bestaat van het voorkomen van én de ecotopen én de soorten. Dit geldt zeker voor heel wat van de restgronden. Dit komt o.m. omdat het monitoringsprogramma dat is opgezet voor de Linkerscheldeoever origineel werd opgezet om de natuurwaarden in natuurcompensatiegebieden i.r.m. het Deurganckdokdossier op te volgen. Geleidelijk werd het monitoringsprogramma uitgebreid naar additionele gebieden buiten de haven

zoals Doelpolder en Prosperpolder maar alvast werd niet beoogd om tevens een systematische (jaarlijkse) monitoring door te voeren van (alle) restgronden in het havengebied. Dit neemt niet weg dat het INBO aanvullend bij haar hoofdtaakstelling in de afgelopen jaren heeft betracht toch tot op zekere hoogte in beeld te houden wat de vogelwaarde was op bepaalde restgronden in de haven. Alvast moet geconcludeerd worden dat het kiezen van 1 referentiejaar voor heel wat restgronden zou betekenen dat niet teruggevallen kan worden op gegevens, alvast niet op kwantitatieve vogelgegevens. Het is dus logisch dat er per gebied eerder gekeken wordt over een zekere periode in plaats van 1 referentiejaar. De volgende vraag die zich dan stelt is hoe ver terug in de tijd gekeken mag of moet worden. Er kan alvast vanuit gegaan worden dat de vogelwaarde van een restgrond in de tijd evolueerde. In essentie zijn hiervoor 2 verklaringen: - als gevolg van vegetatiesuccessie veranderde de vogelwaarde van terreinen; - als gevolg van de geleidelijke inname van het havengebied veranderde de openheid van de restgronden en hierdoor ook de vogelwaarde van de (nog) niet ingenomen havengronden. Van de Genachte (2005) bracht eertijds op sprekende wijze in beeld dat het belang van opgespoten terreinen in het havengebied voor steltlopers, waaronder vooral soorten van surrogaatkust, functie was van de ouderdom van het opgespoten terrein. In Figuur 3.2 zien we dat de grootste aantallen aan broedende steltlopers worden vastgesteld wanneer het meest jonge spuitvelden (gedefinieerd als <3 jaar oud) en middeloude spuitvelden (gedefinieerd als tussen 3 en 8 jaar oud) voorkomen. De zes beschouwde soorten waren: kleine plevier, strandplevier, kluut, grutto, scholekster en tureluur. Van de Geachte (2005) gaf aan dat de soorten tureluur en grutto in hogere dichtheden voorkwamen in middeloude spuitvelden, in tegenstelling tot de andere soorten die de meest jonge spuitvelden verkozen. Grutto en tureluur zijn dan ook geen echte pioniersoorten en nestelen pas op opgespoten terreinen als een grazige vegetatie is ontstaan. Dit wordt ook in beeld gebracht in Tabel 3.2.

Figuur 3.2. Aantalsschommelingen van zes steltlopers (lijn) vergeleken met de oppervlakte jonge en middeloude spuitvelden in de Waaslandhaven (bron: Van de Genachte, 2005). Tabel 3.2. Waargenomen dichtheden (aantal broedparen per 100 ha) van steltlopers op drie typen spuitvelden in de Waaslandhaven (bron: Van de Genachte, 2005).

Hieruit blijkt dus dat vanaf een leeftijd van opgespoten terreinen van meer dan 8 jaar de waarde van deze terreinen voor echte pioniersoorten zoals kluut, kleine plevier en strandplevier maar wellicht ook van andere pionierssoorten zoals bontbekplevier, dwergstern, visdief en zwartkopmeeuw sterk terugvalt, ten minste wanneer de terreinen sindsdien ongemoeid gelaten werden. Voor alle huidige restgronden geldt in feite die situatie: deze restgronden zijn allen minstens 20 jaar oud en hebben dus hun waarde voor soorten die als typisch gezien worden voor het ecotoop ‘surrogaatkust’ al een hele tijd verloren. E.e.a. wordt hieronder verder in beeld gebracht door het voorkomen van de soorten bontbekplevier, dwergstern, kleine plevier, kluut, strandplevier, visdief en zwartkopmeeuw in beeld te brengen sinds de periode dat er een (intensief) monitoringsprogramma loopt op de Linkerscheldeoever. We beschouwen hierbij gebieden die in mindere of meerdere mate representatief zijn voor (historisch) opgespoten terrein en waarvan de meeste gelegen zijn in havengebied. Enkele van deze gebieden betreffen tijdelijke natuurcompensatiegebieden (Doeldok, MIDA, Vlakte van Zwijndrecht,

Verrebroekse plassen). Andere gebieden maken deel uit van de Ecologische Infrastructuur van de haven (groenknolorchiszone, Haazop, meeuwenbroedplaats LO, R2-driehoek, Spaans fort, …). Sommige van de gebieden, of delen ervan, betreffen restgronden die onderwerp zijn van voorliggende passende beoordeling (rest LO, Verrebroekse plassen). De hierna volgende analyse helpt ons: -

een realistisch beeld te vormen van het belang van restgronden in het huidig en historisch voorkomen van soorten van ‘surrogaatkust’; een (pragmatische) keuze te maken in de tijdshorizont die in acht zal genomen worden voor de inschatting van de effecten van direct verlies van restgronden als gevolg van inbreiding in het havengebied.

Bontbekplevier Wat betreft de bontbekplevier, een soort die typisch is voor (surrogaat)kusten en slikken en schorren, blijkt dat er in de beschouwde gebieden nergens (nog) sprake was van een (kleine) populatie. Slechts in enkele jaren werd (nog) een broedpaartje aangetroffen. Tabel 3.3. Waargenomen aantallen van bontbekplevier op een aantal terreinen in havengebied in de periode 2003-2017 (bron: INBO). GebiedNaam Deurganckdok Doeldok Groenknolorchiszone Haazop Meeuwenbroedplaats LO MIDA Puten Plas R2-driehoek Rest LO S11 Spaans fort Steenland polder Verrebroekse Plassen Vlakte Van Zwijndrecht TOTAAL

2003

2004

0 0

0 0 0 0

2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 1 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1

Dwergstern Dwergstern heeft sinds 2003 maar éénmaal gebroed op de beschouwde terreinen; het betrof 1 enkel paartje nabij Deurganckdok (2008). Tabel 3.4. Waargenomen aantallen van dwergstern op een aantal terreinen in havengebied in de periode 2003-2017 (bron: INBO). GebiedNaam Deurganckdok Doeldok Groenknolorchiszone Haazop MIDA Puten Plas R2-driehoek Rest LO S11 Spaans fort Steenland polder Verrebroekse Plassen Vlakte Van Zwijndrecht TOTAAL

2003

2004

2005

2006

2007

0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0

2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1

Kleine plevier

Voor kleine plevier zien we, over het totaal van de beschouwde gebieden, eerst een stijgende trend (tot 2008) en vanaf 2011 een dalende trend. De evolutie van de aantallen verschilt van gebied tot gebied. Belangrijke vaststelling is dat vooral in gebieden waar gerichte ingrepen plaatsvonden om pionierssituaties in stand te houden, bv. in tijdelijke natuurcompensatiegebieden of in gebieden die deel uitmaken van de Ecologische Infrastructuur, in principe aantallen langer ‘hoog’ gehouden konden worden. Niettemin zien we dus dat reeds enige jaren de soort afneemt in het havengebied. Tabel 3.5. Waargenomen aantallen van kleine plevier op een aantal terreinen in havengebied in de periode 2003-2017 (bron: INBO). GebiedNaam Deurganckdok Doeldok Groenknolorchiszone Haazop Meeuwenbroedplaats LO MIDA Pompput Puten Plas R2-driehoek Rest LO S11 Spaans fort Steenland polder Verrebroekse Plassen Vlakte Van Zwijndrecht TOTAAL

2003

2004

0 0

0 0 0 0

5 0 0

0 2 3 10

2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 6 5 6 4 5 4 3 0 0 0 0 0 0 0 0 0 6 4 3 3 0 1 3 2 2 3 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 5 2 1 1 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 2 1 5 1 1 0 1 1 1 2 2 0 3 1 0 0 0 0 0 2 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 2 6 9 5 2 1 0 0 0 0 1 0 1 0 0 1 0 2 0 0 0 0 9 0 7 1 7 1 0 1 2 0 4 3 4 3 0 0 0 0 0 0 0 0 1 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 3 3 1 0 0 0 1 0 2 0 1 1 1 1 1 4 5 7 9 6 3 6 3 2 1 2 0 1 0 3 4 2 2 1 1 4 6 2 0 0 0 0 16 17 28 18 30 20 16 25 24 15 14 14 12 10

Kluut Het voorkomen van kluut in het totaal aan beschouwde gebieden vertoont sterke schommelingen. Toch kan globaal geconcludeerd worden dat de periode met de hoogste aantallen voorbij is en dat sinds 2011 een dalende trend is ingezet. Restgronden (Doeldok, rest LO, Verrebroekse plassen) herbergen, kijkend naar de laatste 5 jaren, soms nog wezenlijke aantallen kluut in perspectief van de huidige totale aantallen voor het vogelrichtlijngebied (124 – 245 bp) en de doelaantallen (366 – 483 bp) cfr. het SIHD-besluit. Tabel 3.6. Waargenomen aantallen van kluut op een aantal terreinen in havengebied in de periode 2003-2017 (bron: INBO). GebiedNaam Deurganckdok Doeldok Groenknolorchiszone Haazop Meeuwenbroedplaats LO MIDA Pompput Puten Plas R2-driehoek Rest LO S11 Spaans fort Steenland polder Verrebroekse Plassen Vlakte Van Zwijndrecht TOTAAL

2003

2004

0 0

0 0 0

0 9 0 0

0 0 3 12

2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 160 27 9 68 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 4 23 0 115 0 0 0 1 9 2 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 20 0 32 6 0 0 0 0 9 15 1 0 2 0 0 0 0 0 0 7 6 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 9 55 7 52 6 11 6 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 90 0 12 1 0 0 0 0 0 0 0 0 27 9 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 3 0 0 0 0 4 0 0 1 1 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 9 43 0 1 3 2 0 0 1 7 6 0 0 4 6 153 161 73 19 75 39 61 126 68 27 12 7 46 26

Strandplevier Voor de strandplevier is duidelijk dat in de beschouwde gebieden een daling in de broedaantallen zich reeds enige tijd voordoet, sinds 2005. Restgronden (Doeldok, rest LO, Verrebroekse plassen) herbergen, kijkend naar de laatste 5 jaren, soms nog wezenlijke aantallen strandplevier in perspectief van de huidige totale aantallen voor het vogelrichtlijngebied (1 – 9 bp) en de doelaantallen (30 – 40 bp) cfr. het SIHD-besluit. Tabel 3.7. Waargenomen aantallen van strandplevier op een aantal terreinen in havengebied in de periode 2003-2017 (bron: INBO). GebiedNaam Deurganckdok Doeldok Groenknolorchiszone Haazop Meeuwenbroedplaats LO MIDA Puten Plas R2-driehoek Rest LO S11 Spaans fort Steenland polder Verrebroekse Plassen Vlakte Van Zwijndrecht TOTAAL

2003

2004

0 0

0 1 0 0

0 0 0 1

2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 11 4 3 2 4 2 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 6 0 0 0 3 5 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 2 2 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 2 9 2 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 3 5 2 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 2 6 5 4 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 3 18 14 10 7 4 4 6 9 2 0 1 3 5

Visdief Ook de aantallen van visdief vertonen reeds een lange tijd een dalende trend, sinds 2006. Restgronden (Doeldok, rest LO, Verrebroekse plassen) herbergen, kijkend naar de laatste 5 jaren, nauwelijks nog wezenlijke aantallen visdief in perspectief van de huidige totale aantallen voor het vogelrichtlijngebied (20 - 300 bp) en de doelaantallen (208 bp) cfr. het SIHD-besluit. Sinds 2014 betreft het slechts nog enkele paartjes. Tabel 3.8. Waargenomen aantallen van visdief op een aantal terreinen in havengebied in de periode 2003-2017 (bron: INBO). GebiedNaam Deurganckdok Doeldok Groenknolorchiszone Haazop Meeuwenbroedplaats LO MIDA Puten Plas R2-driehoek Rest LO S11 Spaans fort Steenland polder Verrebroekse Plassen Vlakte Van Zwijndrecht TOTAAL

2003

2004

0 0 0 0 0 0 0 104

0 0 0 0 0 0 0 67

0 0

0 0 0 104

0 0 1 68

2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 200 274 245 220 180 300 90 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 24 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 99 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 6 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 12 3 0 0 0 3 2 3 0 1 2 1 0 0 0 0 0 0 49 0 11 0 0 0 0 200 287 248 220 180 300 172 101 14 0 1 2 1

Zwartkopmeeuw Zwartkopmeeuwen broeden in sterk wisselende aantallen in de beschouwde gebieden met ook in de afgelopen 5 jaar soms nog hoge aantallen (>100 bp). Opgemerkt wordt dat de grootste aantallen gevonden worden in de Verrebroekse plassen, maar soms ook nog kolonies voorkomen in kleinere restgronden binnen het havengebied (zie onder rest LO). Tabel 3.9. Waargenomen aantallen van zwartkopmeeuw op een aantal terreinen in havengebied in de periode 2003-2017 (bron: INBO). GebiedNaam Deurganckdok Doeldok Groenknolorchiszone Haazop Meeuwenbroedplaats LO MIDA Pompput PSA Puten Plas R2-driehoek Rest LO S11 Spaans fort Steenland polder Verrebroekse Plassen Vlakte Van Zwijndrecht TOTAAL

2003

2004

2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 65 1 0 0 3 123 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0

0 0

0 37 0

0 65 0

0 1 0

0 89 0

0 5

0 26

0 0

0 0 0

0 200 0 205

0 416 0 479

0 106 0 236

0 0

1100

107 0

0 0

0 5 0 7

0 3 0 92

0 0 0 0

25 123

0 0 0 0 0 0 0

0 0 0

0 0 0 0

0 0

1100

115

271

0 0 0 0 0 0

0 0 0 0 0 0 0 0 0

0 0 0 0 0 0 1 0 1

0 0 80 0 0 0 633 21 734

0 0 124 0 0 0 0 24 148

Globaal blijkt dus dat voor heel wat typische pioniersoorten de broedaantallen reeds een aantal jaren een dalende trend volgen. Voor kleine plevier en kluut is dit sinds 2011, voor visdief en strandplevier sinds 2005-2006. Conclusie Op de vraag “Welk referentiejaar hanteren?” besluiten we dat het niet opportuun is om 1 bepaald referentiejaar te kiezen. Voor geen enkel jaar beschikken we voor alle restgronden over accurate gegevens van het voorkomen van soorten. In de loop der jaren hebben een aantal gebieden buiten havengebied (Putten, Doelpolder Noord, Prosperpolder, rietvelden Kallo) voor doelsoorten van het SBZ-V aan belang gewonnen ten opzichte van gebieden in het havengebied zelf. Deze gebieden hebben dus, ook al zijn ze nog niet allemaal optimaal ontwikkeld, in belangrijke mate de beoogde vogelwaarden overgenomen. In die zin wordt het ook niet opportuun geacht om voor de restgronden de historische vogelwaarden - voor zover bekend - zonder meer referentie te gaan aanzien. Tegelijk is het ook niet wenselijk hier volledig abstractie van te maken. We kiezen ervoor de vogelwaarden van restgronden - voor zover bekend – over een langere periode in beschouwing te nemen, maar de meest recente jaren (laatste 5 jaar) bij de inschatting van het direct verlies te laten doorwegen.

3.5 UIT TE DRUKKEN NATUURVERLIES Zoals hoger aangegeven richt de voorliggende passende beoordeling zich op het in beeld brengen van direct verlies van habitat of leefgebied van soorten. Er wordt voor gekozen het natuurverlies uit te drukken in termen van de gebruikte natuurtypes in het aangepaste SIHD-besluit. Het betreft volgende terminologie/typologie: ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

riet en water; plas en oever; slik en schor; zoete en zilte weide in natuurbeheer; polders; surrogaatkust en; braakliggende haventerreinen.

Het natuurverlies uitdrukken in termen van hoger vernoemde ecotoopclusters heeft het voordeel dat op een eenduidigere manier de compensatieopgave kan worden uitgedrukt. De manier hoe deze ecotoopclusters begrepen dienen te worden, wordt hieronder omschreven (http://linkerscheldeoever.beheercommissienatuur.be/monitoring/habitats). Riet en water Dit natuurtype wordt omschreven als bestaande uit 3/4 riet en 1/4 plas. Deze verhouding geldt als richtwaarde. Dit natuurtype is binnen het SBZ vooral van belang voor rietvogels en reigerachtigen. Plas en oever Dit natuurtype wordt omschreven als bestaande uit 3/4 plas en 1/4 oever. Deze verhouding geldt als richtwaarde. Er wordt hierbij niet vastgelegd welk type van vegetatie op de oevers moet voorkomen. Er wordt van uitgegaan dat dit deels rietoevers en deels grazige oevers zijn. Dit natuurtype is binnen dit SBZ vooral van belang voor eendachtigen en watervogels, zowel als broedgebied als voor overwinterende en doortrekkende soorten. Slik en schor Het slik is het gedeelte van de oever dat bij elke vloed overspoelt. Slechts weinig planten kunnen in deze omstandigheden groeien. Eenden en steltlopers fourageren er op wormen, krabben en kreeftjes. Schorren overspoelen enkel bij springtij. Deze getijdenwerking veroorzaakt opslibbing op de ene plaats en erosie op de andere. De schorranden kunnen afkalven, centraal ontstaan geulen en tegelijk ontstaan nieuwe stukjes schor. Dit dynamisch milieu herbergt een aangepaste flora en fauna. Er groeien plantensoorten die een tijdelijke overstroming – zelfs met zout of brak water – goed verdragen. In het brakke deel van het estuarium herbergen deze gebieden de Europese habitattypes 1310 (slikken met zeekraal), 1320 (schorren met slijkgras) en 1330 (schorren). Binnen dit natuurtype kunnen drie subtypes worden onderscheiden met specifiek belang voor avifauna: Rietschor, Begraasd schor en Slikken met eilanden. Zoete en zilte weide in natuurbeheer Dit natuurtype omvat natte graslanden, waar optimaal de watertafel in het broedseizoen slechts 25 cm beneden het maaiveld staat. Dit natuurtype is binnen het SBZ vooral van belang als broeden foerageergebied voor weidevogels, als rust- en overwinteringsgebied voor ganzen en watervogels, als

beschermd en ideaal habitat voor zoutminnende planten (1330-Atlantische schorren (GlaucoPuccinellietalia maritimae), subtype binnendijkse zilte vegetaties). Polders In het polderlandschap komen weinig soorten effectief tot broeden. De waterhuishouding en de periode waarin de grond bewerkt wordt zijn er afgestemd op de landbouw. O.m. door het gebruik van pesticiden is er weinig voedsel aanwezig. Voor bepaalde oppervlaktebehoevende soorten zoals Bruine Kiekendief kan een (op vrijwilligheid gebaseerde) verhoging van de biodiversiteit en het voedselaanbod in het polderlandschap echter een belangrijke bijdrage leveren aan de instandhouding van de soort. Surrogaatkust Dit natuurtype wordt omschreven als bestaande uit zandvlakte, eventueel met pionierbegroeiing, gecombineerd met plassen. Het omvat met andere woorden de allereerste ontwikkelingsstadia op zandige grond. Onder pioniervegetatie verstaan we de eerste kolonisatiestadia van planten, waarbij open grond tussen de begroeiing duidelijk aanwezig blijft. Plassen in dit natuurtype bestaan minstens voor een deel uit ondiep water. Er is geen verhouding tussen de verschillende delen vastgelegd, maar ze moeten allen wel aanwezig zijn. De optimale verhouding verschilt sterk van doelsoort tot doelsoort, en kan dus best ook variëren. Dit natuurtype is binnen dit SBZ vooral van belang als surrogaat broeden foerageergebied voor kusten koloniebroeders, en als pioniershabitat voor soorten als Rugstreeppad. Braakliggende haventerreinen Het havenlandschap herbergt momenteel nog belangrijke aantallen broedvogels. Deze locaties zijn niet duurzaam en zullen bij de verdere voorziene havenontwikkeling verdwijnen. Het havengebied blijft echter van belang voor een aantal soorten zoals Rugstreeppad en Groenknolorchis die gebonden zijn aan de specifieke pionierssituaties of andere natuurtypes die er voorkomen. Ook voor wat betreft de vogelleefgebieden herhalen we dat de inname van restgronden in havengebied niet zullen interfereren met estuariene habitats die immers nagenoeg allemaal buitendijks gelegen zijn. De ecotoopcluster ‘slik en schor’ zal dus als gevolg van haveninbreiding alvast niet verloren gaan. Belangrijke opmerking is dat er soms sprake kan zijn van een zekere overlap tussen de hoger genoemde ecotoopclusters. Dit impliceert tot op zekere hoogte ook een bepaalde inwisselbaarheid tussen ecotoopclusters in geval van een compensatie-opgave. Sowieso is er een grote overlap tussen de term ‘surrogaatkust’ en ‘braakliggende haventerreinen’. Niet zelden zal de situatie op braakliggende haventerreinen immers een verder successiestadium zijn van een voorgaande onbegroeide of schaars begroeide situatie van een (net) opgespoten haventerrein. Een belangrijke vaststelling is in elk geval dat soorten van ‘surrogaatkust’ waaronder de zogenaamde strandbroeders (strandplevier, kluut, visdief en zwartkopmeeuw maar ook soorten als dwergstern, bontbek- en kleine plevier) globaal steeds minder broeden op de restgronden die in onderwerp zijn van voorliggende passende beoordeling (zie ook §3.4). In hun huidige toestand, en gezien de restgronden in de haven steeds meer ingesloten zijn geraakt door gebouwencomplexen en haveninfrastructuur, is de omschrijving ‘surrogaatkust’ doorgaans niet meer van toepassing en kunnen we best spreken van ‘braakliggende haventerreinen’.

Op deze braakliggende haventerreinen is de vaststelling dat bepaalde van deze zones gebruikt worden voor foeragerende bruine kiekendieven, wellicht door het veelvuldig voorkomen van prooidieren zoals (jonge) konijnen, ratten en kleine vogels. In de context van voorliggende passende beoordeling is het dan ook van bijzonder belang om na te gaan in hoeverre deze ‘braakliggende haventerreinen’ in aanmerking komen als ‘foerageergebied bruine kiekendief’. Verlies van ‘braakliggende haventerreinen’ zal dan ook niet in het minst gekwantificeerd moeten worden in termen van ‘verlies foerageergebied bruine kiekendief’.

3.6 FINAAL AFWEGINGSKADER NATUURVERLIEZEN INDIVIDUELE RESTGRONDEN

3.6.1 Globaal Zoals hoger aangegeven richt de voorliggende passende beoordeling zich op het in beeld brengen van direct verlies van habitat of leefgebied van soorten. Voor elk deelgebied/restgrond die in deze passende beoordeling wordt beoordeeld dient zich dus een oefening aan waarbij wordt nagegaan of er sprake is van betekenisvol direct verlies van habitat of leefgebied van soorten, voor zover relevant vanuit de natuurdoelen voor het SBZ-V ‘Schorren en polders van de Beneden-Schelde’. In de beoordelingsoefening zal onderscheid gemaakt worden tussen: - tijdelijke natuurcompensatiegebieden; - overige gebieden. Voor tijdelijke natuurcompensatiegebieden wordt bij het in beeld brengen van het direct verlies in eerste instantie uitgegaan van de oppervlakte aan leefgebied dat het gebied – tijdelijk – werd geacht te realiseren. Wanneer passend zullen hierop correcties worden doorgevoerd indien: (a) een afwijking van feitelijke leefgebiedoppervlaktes kan worden aangetoond (bv. op basis van orthofoto’s); (b) de vroegere doelstelling voor een compensatiegebied een onderschatting zou zijn van de waarde die een gebied vertegenwoordigd in de context van de (huidige) SIHD. Dit laatste is bijvoorbeeld het geval voor de Verrebroekse plassen (en in beperkte mate voor Logistiek Park Waasland) dat eertijds in het nood- of validatiedecreet is aangewezen. Dit gebied beoogde vooral dienstig te zijn als ‘plas en oever’-ecotoop maar de omliggende, drogere zones blijken ook relevant als foerageergebied bruine kiekendief. Voor de overige gebieden zal de beoordeling worden gemaakt rekening houdend met volgende elementen: - De momenteel voorkomende ecotopen; - De evolutie van de ecotopen op het terrein in de afgelopen periode; - De mate waarin er momenteel soorten voorkomen die tot doel gesteld zijn voor het SBZ-V; - De evolutie van het voorkomen van soorten die tot doel gesteld zijn voor het SBZ-V; - De mate waarin een gebied (nog) aansluit bij andere leefgebieden van (relevante) soorten. Finaal wordt voor elk gebied bepaald of het gebied niet, gedeeltelijk of volledig als relevant wordt geacht binnen de context van de SIHD, waarbij het betekenisvol natuurverlies gekwantificeerd wordt en op kaart aangegeven wordt welke zones hierbij van belang zijn.

3.6.2 Verdere duiding bij afwegingskader ‘overige gebieden’ Zoals hierboven aangegeven zal de inschatting van het (direct) verlies in geval van inname van restgronden (die niet eerder als tijdelijk natuurcompensatiegebied zijn aangewezen) gebeuren op basis van een 5-tal elementen: -

de momenteel voorkomende ecotopen; de evolutie van de ecotopen op het terrein in de afgelopen periode; de mate waarin er momenteel soorten voorkomen die tot doel gesteld zijn voor het SBZ-V; de evolutie van het voorkomen van soorten die tot doel gesteld zijn voor het SBZ-V; de specifieke relevantie van restgronden als foerageergebied bruine kiekendief; de grootte van een gebied; de mate waarin een gebied (nog) aansluit bij andere leefgebieden van (relevante) soorten.

Het is belangrijk aan te geven dat gebied per gebied een afweging zal worden gemaakt dewelke rekening houdt met elk van voorgaande elementen. Het betreft dus geen eenvoudige ‘als … dan’ redenering maar een complexe afweging die elk van deze elementen in ogenschouw neemt en op basis daarvan een afgewogen conclusie trekt. De verantwoording voor deze werkwijze is voor de meeste elementen reeds aan bod gekomen in de voorgaande paragrafen. Uit §3.4 bleek bijvoorbeeld dat er voor de restgronden niet voor elk jaar vogelgegevens beschikbaar zijn, dat het aangewezen is in zekere mate terug te kijken in de tijd en dat het soms nodig zal zijn zich te beroepen op informatiebronnen die een beeld geven van het (historisch) voorkomen van ecotopen. Tevens bleek dat het belang van opgespoten terreinen voor ‘strandbroeders’ al geruime tijd is afgenomen maar dat het belang van de restgronden als foerageergebied voor de bruine kiekendief, ook vandaag nog, relevant is. Voor wat betreft het (historisch) voorkomen van ecotopen baseren we ons op huidige en historische luchtfoto’s, de Biologische Waarderingskaart (BWK) en aanvullende terreinbezoeken. Bijlage 1 (gebiedsinformatie) geeft een overzicht van de verzamelde gegevens weer per gebied. Eén punt verdient nog bijkomende duiding. Bij de afweging of de inname van een restgrond al dan niet zou kunnen leiden tot een betekenisvol natuurverlies in de context van de passende beoordeling, zal ook rekening gehouden worden met de grootte van het gebied en haar ligging. Het is immers duidelijk dat naarmate een restgrond groter is ze, ze meer natuurwaarde kan herbergen. Normaliter blijkt dit ook al uit het (historisch) voorkomen van vogelsoorten op restgronden (indien hier gegevens voor beschikbaar zijn). Ook de ligging van een gebied wordt meegewogen in de afweging. Een gebied dat sterk geïsoleerd is komen te liggen van andere gebieden met natuurwaarde kan intrinsiek minder natuurwaarde herbergen. Vaak speelt hier ook een hogere verstoringsgraad door inbedding in het havengebied en haar activiteiten.

3.7 KWALITEITSNIVEAU FOERAGEERGEBIED BRUINE KIEKENDIEF Zoals eerder vermeld wordt het natuurverlies o.a. uitgedrukt in termen van ‘verlies foerageergebied bruine kiekendief’. Feit is dat er voor de braakliggende terreinen geen gestandaardiseerde monitoring over een langere periode plaats heeft gevonden om het belang ervan voor foeragerende kiekendieven in te schatten. Om die reden is er voor elk terrein een inschatting gemaakt van het belang ervan als foerageergebied voor de bruine kiekendief. Hierbij wordt er vanuit gegaan dat sommige gebied niet relevant zijn als foerageergebied en andere gebieden in mindere of meerdere mate relevant zijn als foerageergebied. Er zullen op dit vlak dus gradaties zijn in het belang van de terreinen. Om te bepalen in welke mate braakliggende terreinen waarde hebben als foerageergebied voor de bruine kiekendief, werd aan elk gebied een kwaliteitsniveau, gaande van 0 t.e.m. 3, toegekend. Het toegekende niveau is afhankelijk van een (eenvoudige) multi criteria- analyse, gebaseerd op 3 subcriteria: ▪

▪

de potentiele grootte van het foerageergebied van het te beschouwde braakliggend terrein (oppervlakte pioniersvegetatie + oppervlakte recente verbossingen). Wanneer het gebied aansluit aan een ander te beschouwen terrein met potentiële foerageerwaarde, wordt gekeken naar deze totale oppervlakte; de mate van verbondenheid van het beschouwde terrein t.o.v. andere gebieden + aanwezigheid van verstorende elementen (hoogspanningslijnen, hoge bomenrijen, industrie,…); de beschikbaarheid van gegevens over het (historisch) voorkomen van de bruine kiekendief op het beschouwde terrein.

Op elk subcriterium werd eveneens een score gaande van 0 t.e.m. 3 toegekend op basis van onderstaande afwegingstabel. Tabel 3.10. Toekenning scores voor subcriteria met het oog op het bepalen van het kwaliteitsniveau van een gebied voor de bruine kiekendief (BK).

Score

Grootte foerageergebied (ha)

Verbondenheid/isolatie/verstoring (historisch) gebied voorkomen kiekendief

Volledig geïsoleerd en/of verstorende elementen

tussen 1 en 4

Beperkt verbonden of historisch Geen gegevens verbonden met gebied dat van beschikbaar maar belang is voor BK en/of matige waarschijnlijk in het

veel Geen gegevens beschikbaar, en waarschijnlijk in het verleden ook niet aanwezig

aanwezigheid elementen

van

verstorende verleden aanwezig

wel

tussen 4 en 10

Matig verbonden of historisch verbonden met gebied dat van belang is voor BK en/of relatief weinig verstorende elementen

Relevant tot in recent verleden en/of vermoedelijk nog steeds

> 10

Aansluiting bij gebied dat van Recente gegevens belang is voor BK en/of weinig van belang voor BK verstorende elementen

De gemiddelde score van deze drie subcriteria bepaalt vervolgens het kwaliteitsniveau van het braakliggend terrein, waarbij volgende klassen worden gehanteerd (Tabel 3.11): Tabel 3.11 Gehanteerde criteria voor het bepalen van het kwaliteitsniveau van een gebied.

Kwaliteitsniveau

Gemiddelde score

vanaf 0 t.e.m. 1

tussen 1 tot <2

vanaf 2 tot <2,5

vanaf 2,5 tot 3

Bijkomend wordt volgende regel toegepast: van zodra één van de drie subcriteria een score 0 verkrijgt én er bovendien geen aanwijzing is van het voorkomen van de bruine kiekendief in het te beschouwen gebied, nu of in het recente verleden, krijgt het gebied een kwaliteitsniveau 0, onafhankelijk van de gemiddelde score. In een laatste stap wordt overeenkomstig het bekomen kwaliteitsniveau de gepaste conclusie getrokken voor wat betreft de ernst en de grootte van het verlies in termen van foerageergebied bruine kiekendief (Tabel 3.12). Tabel 3.12. Conclusie ernst en grootte verlies ‘foerageergebied bruine kiekendief’, afhankelijk van het toegekende kwaliteitsniveau.

Kwaliteitsniveau

Ernst en grootte verlies foerageergebied bruine kiekendief

Geen verlies

Enkel huidige open pioniersvegetaties op de restgrond

Zowel huidige open pioniersvegetaties als recente verbossingen (jonger dan 22 jaar)

Figuur 3.1 Overzichtskaart met aanduiding van de te beschouwen gebieden, het Vogelrichtlijngebied ‘BE2301336’, de 3-km buffer rond het SBZ-V en de afbakening van het havengebied.

4 ANALYSE GEBIED PER GEBIED1 Roepnaam gebied Nr. Totale oppervlakte Luchtfoto (huidige situatie)

Verrebroekse plassen 1 138,8 ha

Voorkomende ecotopen - huidig

De Verrebroekse plassen heeft binnen het Vogelrichtlijngebied de functie van tijdelijk natuurcompensatiegebied (sinds 2000 ontwikkeld in functie van compensatie voor de bouw van het Deurganckdok). Momenteel bestaat het gebied uit een combinatie van verboste ecotopen (ca. 12,6 ha), ruigte- en pioniersvegetaties (ca. 61,7 ha) en zoetwaterplassen die onder de ecotoopcluster ‘plas en oever’ (70 ha) en ‘riet en water’ (7 ha) gecategoriseerd kunnen worden (Goemaere, 2017; Biologische Waarderingskaart). Het westelijk deel hiervan gaat voornamelijk om een open diepere plas. Het oostelijk deel bestaat uit een zeer gevarieerd gebied, met een substantiële oppervlakte riet, open water, eilandjes en wilgenbosjes. Verschillende stadia van verlanding en de variabele waterdiepte zorgen voor een grote verscheidenheid aan biotopen. De plassen waren voorheen eerst licht brak van karakter, doch hebben doorheen de jaren hun brakke karakter verloren door de aanvoer van regenwater (Goemaere, 2017).

Historische evolutie ecotopen

In het jaar 2002 bestond het gebied uit zowel open water als droogvallende delen oever en riet. Het overige deel bestond voornamelijk uit zand met pioniersvegetatie (Spanoghe et al. 2003). In de opeenvolgende jaren treedt vegetatiesuccessie rond de plassen op (rietpartijen die stelselmatig verbossen) en verruiging van de open pioniersvegetaties met opkomst van riet/boomopslag. In 2008 is er in het zuiden van de plassen een duidelijke

Bij de beschrijving of evaluatie van de verschillende terreinen is de vermelding van de eigenaar of te ontwikkelen door een bepaalde partij louter informatief en onder alle voorbehoud. Deze vermelding geldt onverminderd huidige of toekomstige betwistingen over en verandering aan de eigendomssituatie. Er kunnen uit deze vermelding geen rechten in welke zin ook afgeleid worden.

Kennis over voorkomen (Europese) doelsoorten

Kennis over voorkomen overige soorten Voorkomen bos

toename van droog riet en riet met wilgenstruweel (Gyselings et al. 2009), wat zich in de jaren nadien verder zet. Het waterriet in het noorden neemt in oppervlakte af en raakt meer versnipperd. Vraat van jonge scheuten door canadese gans is hiervan mogelijk de oorzaak (Gyselings et al. 2011). Sinds begin 2016 werd 18,62 ha bos gekapt (Vochten et al. 2017). Het tegenhouden van de verruiging van het riet in de Verrebroekse plassen behoort tot de doelen van het soortbeschermingsprogramma voor de bruine kiekendief. De habitatkartering van de Verrebroekse plassen (2013) meldt volgende habitats en oppervlaktes: ca. 80 ha plas en oever en ca. 7 ha riet en water. In huidige toestand (2019) is ongeveer 10 ha plas en oever verdwenen. De Verrebroekse plassen behoren actueel tot een van de belangrijkste kerngebieden voor vogels van het Linkerscheldeoevergebied. De bijlage ‘gebiedsinformatie’ bevat een overzicht van de vastgestelde aantallen vogels (wintermaxima) en aantallen broedparen voor de periode van 2003 t.e.m. 2017. Voornamelijk voor broedvogels van ‘plas en oever’ en ‘riet en water’ is het een belangrijk gebied. Het gebied was bij aanvang belangrijk voor weidevogels en pionierssoorten gezien het een zeer kaal en open gebied betrof. In de loop van de jaren is het gebied minder belangrijk geworden voor weidevogels en vogels van ‘surrogaatkust’, voornamelijk door de verlopende vegetatiesuccessie rond de plassen en de opkomst van riet/boomopslag. Dit is minder het geval voor de zone in het westen (terrein van AET). Hier kwam in 2012 en 2013 kleine plevier tot broeden, een typische soort van ‘surrogaatkust’ (Bron: Geert Spanoghe – Instituut voor Natuur-en Bosonderzoek). De kleine plevier is een broedvogel van schelpenrijke en weinig tot niet begroeide zandige terreinen met gedeeltelijk droogvallende plassen. Tot in 2007 fungeerde het terrein van AET tevens als broedgebied voor strandplevier. Het gebied heeft verder doelen voor de bruine kiekendief, met name i.f.v. tijdelijk broedgebied en foerageergebied. De soort komt er sinds 2007 niet meer tot broeden, maar foerageert er wel. In de winter heeft het gebied een grote aantrekkingskracht op overwinterende eenden en in het broedseizoen heeft het een grote waarde voor tal van riet- en watervogels. Sedert 2003 is het gebied een vaste broedplaats voor de lepelaar, waarbij het aantal broedparen sindsdien erg is toegenomen (in 2017, 35 broedparen). Daarnaast broeden er in de Verrebroekse plassen nog tal van andere regionale zeldzame soorten, alsook soorten van de bijlage I van de Europese Vogelrichtlijn (zie Bijlage gebiedsinformatie). In de Verrebroekse plassen komt ook rugstreeppad voor, al gaat het om vrij lage aantallen. In 2016 werden 30 roepende mannetjes waargenomen (Vochten e.a., 2018). De soort heeft een aantal voortplantingspoelen in het noorden van het oostelijk deel van het gebied. Ook diverse vleermuissoorten werden waargenomen in het gebied, waaronder meervleermuis. Zie bovenstaand en zie Bijlage gebiedsinformatie voor een overzicht van de vastgestelde aantallen vogels (wintermaxima) en aantallen broedparen voor de periode van 2003 t.e.m. 2017. Ja, komt met zekerheid voor. Betreft grotendeels spontane opslag.

Verbondenheid van het gebied met andere gebieden Compensatiebehoeft e natuur volgens de SIHD

Dit gebied is duidelijk (nog) verbonden met andere voor natuur waardevolle gebieden. Langs de zuiden westzijde is het gebied via de watergang Hoge Landen verbonden met achtereenvolgens, Spaans Fort, Drijdijck, omgeving De Putten, … Op basis van hoger aangegeven elementen kan zeker gesteld dat de Verrebroekse plassen een zeer hoge natuurwaarde herbergt. Inbreiding op betreffend terrein zal normaliter tot een compensatie dienen te leiden. Natuurverliezen worden uitgedrukt in termen van de doelen beschreven voor dit gebied die vastgesteld zijn in het SIHD-besluit. Concreet handelt dit over 40 ha natuurweide, 35 ha riet en water en circa 43 ha plas en oever. Wat betreft de zone in het westen (terrein van AET) wordt de passende beoordeling in kader van de uitbreiding van de AET terminal tussen Tabaknatie en Verrebroekse plassen gevolgd (ARCADIS, 2014). Hierin wordt het inrichten van een schraal, vochtig habitat voor een oppervlakte van 8 ha vermeld ter compensatie van het verloren gaan van geschikt leefgebied voor kleine plevier en bij uitbreiding strandplevier. Concreet wordt dit natuurverlies gecategoriseerd als ‘surrogaatkust’ (8 ha).

Kwaliteitsniveau pioniersvegetatie/ foerageergebied bruine kiekendief Compensatiekaart

De overige oppervlakte wordt beschouwd pioniersvegetatie/foerageergebied bruine kiekendief (12,8 ha). 3

als

Roepnaam gebied Nr. Totale oppervlakte Luchtfoto (huidige situatie)

Verrebroekse plassen - AET 1a 0,25 ha

Voorkomende ecotopen - huidig

Dit gebied bestaat momenteel uitsluitend uit ruigte- en pioniersvegetaties (ca. 0,25 ha) waarvan een relatief groot aandeel uit typische (lage en open) pioniersvegetaties. Door vergelijking van luchtfotobeelden kan afgeleid worden dat doorheen de jaren geen sterke verruiging van het perceel heeft plaatsgevonden. In het jaar 2000 was evenwel een groter aandeel open zand aanwezig, dat in de jaren nadien enigszins afneemt. Ongetwijfeld kan er vanuit gegaan dat de situatie eind jaren ’80 nog een ruimer aandeel open zand en typische pioniersvegetaties op (opgespoten) zand bevatte en heeft zich een evolutie afgespeeld waarbij het aandeel ruigtevegetaties licht is toegenomen. De Verrebroekse plassen behoren actueel tot een van de belangrijkste kerngebieden voor vogels van het Linkerscheldeoevergebied. De bijlage ‘gebiedsinformatie’ bevat een overzicht van de vastgestelde aantallen vogels (wintermaxima) en aantallen broedparen voor de periode van 2003 t.e.m. 2017. Voornamelijk voor broedvogels van ‘plas en oever’ en ‘riet en water’ is het een belangrijk gebied. Het gebied was bij aanvang belangrijk voor weidevogels en pionierssoorten gezien het een zeer kaal en open gebied betrof. In de loop van de jaren is het gebied minder belangrijk geworden voor weidevogels en vogels van ‘surrogaatkust’, voornamelijk door de verlopende vegetatiesuccessie rond de plassen en de opkomst van riet/boomopslag. Het gebied heeft verder doelen voor de bruine kiekendief, met name i.f.v. tijdelijk broedgebied en foerageergebied. De soort komt er sinds 2007 niet meer tot broeden, maar foerageert er wel. In de winter heeft het gebied een grote aantrekkingskracht op overwinterende eenden en in het broedseizoen heeft het een grote waarde voor tal van riet- en watervogels. Sedert 2003 is het gebied een vaste broedplaats voor de lepelaar, waarbij het aantal broedparen sindsdien erg is toegenomen (in 2017, 35 broedparen). Daarnaast broeden er in de Verrebroekse plassen nog tal van andere regionale zeldzame soorten,

Historische evolutie ecotopen

Kennis over voorkomen (Europese) doelsoorten

Kennis over voorkomen overige soorten Voorkomen bos Verbondenheid van het gebied met andere gebieden Compensatiebehoeft e natuur volgens de SIHD

Kwaliteitsniveau pioniersvegetatie/ foerageergebied bruine kiekendief Compensatiekaart

alsook soorten van de bijlage I van de Europese Vogelrichtlijn (zie Bijlage gebiedsinformatie). In de Verrebroekse plassen komt ook rugstreeppad voor, al gaat het om vrij lage aantallen. In 2016 werden 30 roepende mannetjes waargenomen (Vochten e.a., 2018). De soort heeft een aantal voortplantingspoelen in het noorden van het oostelijk deel van het gebied. Ook diverse vleermuissoorten werden waargenomen in het gebied, waaronder meervleermuis. Zie bovenstaand en zie Bijlage gebiedsinformatie voor een overzicht van de vastgestelde aantallen vogels (wintermaxima) en aantallen broedparen voor de periode van 2003 t.e.m. 2017. Nee, komt niet voor in het gebied. Dit gebied is duidelijk (nog) verbonden met andere voor natuur waardevolle gebieden. Langs de zuiden westzijde is het gebied via de watergang Hoge Landen verbonden met achtereenvolgens, Spaans Fort, Drijdijck, omgeving De Putten, … Op basis van hoger aangegeven elementen kan zeker gesteld dat de Verrebroekse plassen een zeer hoge natuurwaarde herbergt. Inbreiding op betreffend terrein zal normaliter tot een compensatie dienen te leiden. Natuurverlies wordt uitgedrukt in termen van foerageergebied bruine kiekendief gezien de aanwezigheid van open en lage pioniersvegetaties (0,25 ha). 3

Roepnaam gebied Nr. Totale oppervlakte Luchtfoto (huidige situatie)

Verrebroekse plassen - VOPAK 1b 4,59 ha

Voorkomende ecotopen - huidig

Dit gebied bestaat momenteel grotendeels uit ruigte- en pioniersvegetaties met hier en daar wat boom- en struikopslag. Een relatief groot aandeel bestaat nog uit typische (lage en open) pioniersvegetaties. Door vergelijking van luchtfotobeelden kan afgeleid worden dat doorheen de jaren geen sterke verruiging van het perceel heeft plaatsgevonden. In het jaar 2000 was evenwel een groter aandeel open zand aanwezig, dat in de jaren nadien enigszins afneemt. Ongetwijfeld kan er vanuit gegaan dat de situatie eind jaren ’80 nog een ruimer aandeel open zand en typische pioniersvegetaties op (opgespoten) zand bevatte en heeft zich een evolutie afgespeeld waarbij het aandeel ruigtevegetaties licht is toegenomen. De Verrebroekse plassen behoren actueel tot een van de belangrijkste kerngebieden voor vogels van het Linkerscheldeoevergebied. De bijlage ‘gebiedsinformatie’ bevat een overzicht van de vastgestelde aantallen vogels (wintermaxima) en aantallen broedparen voor de periode van 2003 t.e.m. 2017. Voornamelijk voor broedvogels van ‘plas en oever’ en ‘riet en water’ is het een belangrijk gebied. Het gebied was bij aanvang belangrijk voor weidevogels en pionierssoorten gezien het een zeer kaal en open gebied betrof. In de loop van de jaren is het gebied minder belangrijk geworden voor weidevogels en vogels van ‘surrogaatkust’, voornamelijk door de verlopende vegetatiesuccessie rond de plassen en de opkomst van riet/boomopslag. Het gebied heeft verder doelen voor de bruine kiekendief, met name i.f.v. tijdelijk broedgebied en foerageergebied. De soort komt er sinds 2007 niet meer tot broeden, maar foerageert er wel. In de winter heeft het gebied een grote aantrekkingskracht op overwinterende eenden en in het broedseizoen heeft het een grote waarde voor tal van riet- en watervogels. Sedert 2003 is het gebied een vaste broedplaats voor de lepelaar, waarbij het aantal broedparen sindsdien erg is toegenomen (in 2017, 35 broedparen). Daarnaast broeden er in de Verrebroekse plassen nog tal van andere regionale zeldzame soorten,

Historische evolutie ecotopen

Kennis over voorkomen (Europese) doelsoorten

Kennis over voorkomen overige soorten Voorkomen bos Verbondenheid van het gebied met andere gebieden Compensatiebehoeft e natuur volgens de SIHD

Kwaliteitsniveau pioniersvegetatie/ foerageergebied bruine kiekendief Compensatiekaart

alsook soorten van de bijlage I van de Europese Vogelrichtlijn (zie Bijlage gebiedsinformatie). In de Verrebroekse plassen komt ook rugstreeppad voor, al gaat het om vrij lage aantallen. In 2016 werden 30 roepende mannetjes waargenomen (Vochten e.a., 2018). De soort heeft een aantal voortplantingspoelen in het noorden van het oostelijk deel van het gebied. Ook diverse vleermuissoorten werden waargenomen in het gebied, waaronder meervleermuis. Zie bovenstaand en zie Bijlage gebiedsinformatie voor een overzicht van de vastgestelde aantallen vogels (wintermaxima) en aantallen broedparen voor de periode van 2003 t.e.m. 2017. Ja, enkel hier en daar spontane opslag. Dit gebied is duidelijk (nog) verbonden met andere voor natuur waardevolle gebieden. Langs de zuiden westzijde is het gebied via de watergang Hoge Landen verbonden met achtereenvolgens, Spaans Fort, Drijdijck, omgeving De Putten, … Op basis van hoger aangegeven elementen kan zeker gesteld dat de Verrebroekse plassen een zeer hoge natuurwaarde herbergt. Inbreiding op betreffend terrein zal normaliter tot een compensatie dienen te leiden. Natuurverlies wordt uitgedrukt in termen van foerageergebied bruine kiekendief gezien de aanwezigheid van open en lage pioniersvegetaties (4,59 ha). 3

Roepnaam gebied Nr. Totale oppervlakte Luchtfoto (huidige situatie)

Gemaalweg 2 20,3 ha

Voorkomende ecotopen - huidig

Globaal wordt het gebied momenteel gekenmerkt door een combinatie van verboste ecotopen (ca. 9 ha) en ruigte- en pioniersvegetaties (ca. 4,5 ha), waarvan een relatief klein aandeel uit typische (lage en open) pioniersvegetaties. Centraal en in het noorden van het gebied, naast de waterloop komen populieraanplantingen voor. Ten oosten hiervan bestaat het gebied uit opslag van voornamelijk wilgen- en berkenstruiken met verspreid enkele open plekken met lage begroeiing en open zand. In de noordelijkste punt van het gebied komt opslag van wilgen en berken voor die al verder ontwikkeld zijn. Ten zuiden hiervan bestaat het gebied voornamelijk uit duinriet. Het overgrote deel van dit gebied wordt gekenmerkt door een droge bodem. Lokaal komen natte depressies voor met affiniteit tot de ecotoopcluster ‘riet en water’ ( 1 ha). Door vergelijking van luchtfotobeelden wordt duidelijk dat reeds in 2000 bosschages aanwezig waren (voornamelijk langs de watergangen ‘NoordZuid-verbinding’ en Hoge landen’), vooral in het zuidelijk gedeelte. De zone is sinds de opspuiting begin jaren ’80 onaangeroerd, waardoor In de loop der jaren een spontane natuurlijke ontwikkeling plaatsvond, met een toename van het aandeel verruigde situaties met verbossing (voornamelijk in het noordelijk deel). De min of meer systematische natuurinventarisaties in de EI sinds 2012 (o.a. Vochten e.a., 2018) vermelden in dit gebied het voorkomen van 1 tot 3 broedparen van blauwborst tussen 2012 en 2017. Het is bekend dat de watergang Hoge Landen en de aanlandende bomenrijen en bosschages gebruikt worden door diverse vleermuissoorten. In 2017 werd een bruine kiekendief foeragerend waargenomen in het zuiden van het gebied (waarnemingen.be) Overige soorten die de afgelopen jaren zijn vastgesteld zijn o.m. bergeend, scholekster, patrijs, bruin blauwtje en bijenorchis (waarnemingen.be). Deze soorten bevestigen dat in dit gebied nog steeds open zand en

Historische evolutie ecotopen

Kennis over voorkomen (Europese) doelsoorten

Kennis over voorkomen overige soorten

Voorkomen bos Verbondenheid van het gebied met andere gebieden

Compensatiebehoeft e natuur volgens de SIHD

Kwaliteitsniveau pioniersvegetatie/ foerageergebied bruine kiekendief Compensatiekaart

pioniersvegetaties voorkomen. Het voorkomen van rietgors bevestigt dan weer de aanwezigheid van vegetaties met affiniteit tot ‘riet & water’. Ja, komt met zekerheid voor. Betreft grotendeels spontane opslag en populieraanplantingen. Dit gebied is nog enigszins verbonden met andere voor natuur waardevolle gebieden. Langs de zuid en westzijde is het gebied via de watergang Hoge Landen en ‘NoordZuid-verbinding’ verbonden met achtereenvolgens, Spaans Fort, Drijdijck, omgeving De Putten, … In oostelijke richting ligt het gebied dichtbij LPW fase 2 & 5 en Haasop, doch is het hiervan gescheiden door de aanleg van spoorinfrastructuur en de bouw van Logistiek Park Oost (sinds 2010-2012). Op basis van hoger aangegeven elementen kan gesteld dat inbreiding op betreffend terrein normaliter tot een compensatie dient te leiden. De natuurverliezen worden uitgedrukt in termen van de ecotoopcluster ‘riet en water’ (1 ha) en pioniersvegetatie/foerageergebied bruine kiekendief. Gezien het gebied echter al enige tijd verstoord wordt (spoorinfrastructuur en Logistiek Park Oost) wordt geopteerd om enkel de huidige oppervlakte aan pioniersvegetatie te compenseren (4,5 ha). Recente bebossingen worden bijgevolg niet meegenomen binnen de te compenseren oppervlakte. 1

Roepnaam gebied Nr. Totale oppervlakte Luchtfoto (huidige situatie)

Logistiek Park Waaslandhaven fase 2 en 5 3 53,6 ha

Voorkomende ecotopen - huidig

Globaal wordt het gebied momenteel gekenmerkt door een combinatie van: (a) verboste ecotopen (ca. 11,4 ha), (b) (kiekendiefvriendelijke) landbouwteelten (ca. 13,2 ha) en (c) ruigte- en pioniersvegetaties (ca. 26,9 ha). Typische (lage en open) pioniersvegetaties komen nog voor in het gebied. Het overgrote deel van dit gebied wordt gekenmerkt door een droge bodem. Lokaal komen natte depressies voor met affiniteit tot de ecotoopcluster ‘riet en water’ (1,7 ha). Door vergelijking van luchtfotobeelden wordt duidelijk dat reeds in 2000 bosschages aanwezig waren. In de loop der jaren is de verbossing niet toegenomen. Dit wordt o.m. verklaard door beheerwerkzaamheden die er op gericht waren om de verbossing terug te dringen (Vochten e.a., 2018). Ongetwijfeld kan er vanuit gegaan dat de situatie eind jaren ’80 nog een ruimer aandeel open zand en typische pioniersvegetaties op (opgespoten) zand bevatte en heeft zich een evolutie afgespeeld waarbij het aandeel duinrietvegetaties en verruigde situaties met bramen is toegenomen. De beslissing in 2015 om op delen van het gebied kiekendiefvriendelijke gewassen te verbouwen heeft het aandeel verruigde ecotopen ook teruggedrongen. De min of meer systematische natuurinventarisaties in de EI sinds 2012 (o.a. Vochten e.a., 2018) vermelden in dit gebied het voorkomen van 1 tot 9 blauwborsten en 1 broedgeval van een bruine kiekendief (2014). Ook wordt het belang van dit gebied als foerageergebied voor de bruine kiekendief bevestigd. In de afgelopen jaren is ook rugstreeppad vastgesteld maar veel meer waarnemingen zijn bekend van het oostelijk aansluitende ‘Haasop’. Het is bekend dat de watergang Hoge Landen en de aanlandende bomenrijen en bosschages gebruikt worden door diverse vleermuissoorten. Overige soorten die de afgelopen jaren zijn vastgesteld zijn o.m. bosrietzanger, rietgors, roodborsttapuit, veldleeuwerik, bergeend, patrijs, bruine blauwtje, bastaardzandloopkever, echt duizendguldenkruid en moeraswespenorchis. Deze soorten bevestigen dat in dit gebied nog steeds

Historische evolutie ecotopen

Kennis over voorkomen (Europese) doelsoorten

Kennis over voorkomen overige soorten

Voorkomen bos Verbondenheid van het gebied met andere gebieden

Compensatiebehoeft e natuur volgens de SIHD

Kwaliteitsniveau pioniersvegetatie/ foerageergebied bruine kiekendief

open zand, pioniersvegetaties en rietvegetaties voorkomen (Himpens, 2014; Vochten e.a., 2018). Ja, komt met zekerheid voor. Betreft grotendeels spontane opslag. Dit gebied is duidelijk (nog) verbonden met andere voor natuur waardevolle gebieden. In oostelijke richting: Haasop en verder nog min of meer verbonden met de rietvelden nabij Kallo en Steenlandpolder. Langs de zuiden westzijde is het gebied via de watergang Hoge Landen verbonden met achtereenvolgens, Spaans Fort, Drijdijck, omgeving De Putten, … Op basis van hoger aangegeven elementen kan zeker gesteld dat inbreiding op betreffend terrein normaliter tot een compensatie dient te leiden. Natuurverliezen worden uitgedrukt in termen van enerzijds de doelen beschreven voor dit gebied die vastgesteld zijn in het SIHD-besluit, anderzijds in termen van de aanwezige vegetaties in huidige toestand en in het recente verleden. Het SIHD-besluit vermeldt als doel voor de zuidoostelijke hoek van deze zone met groene bestemming, de ecotoopcluster ‘riet en water’. Samen met de nog huidig aanwezige rietvegetaties wordt het verlies begroot op 10 ha ‘riet en water’. Verder wordt het natuurverlies uitgedrukt in termen van pioniersvegetatie / foerageergebied bruine kiekendief. Gezien het belang van het gebied voor deze soort, zal het natuurverlies bestaan uit de huidige oppervlakte aan pioniersvegetatie (verminderd met de oppervlakte met bestemming ‘riet en water’) (21,7 ha), de oppervlakte aan (kiekendiefvriendelijke) landbouwteelten (13,2 ha) én de oppervlakte aan verboste ecotopen jonger dan 22 jaar, die in het relatief recente verleden pioniersvegetatie betroffen (6,6 ha). Samenvattend komt dit neer op een natuurverlies van 41,5 ha pioniersvegetatie / foerageergebied bruine kiekendief en 10 ha ‘riet en water’. 3

Compensatiekaart

Roepnaam gebied Nr. Totale oppervlakte Luchtfoto (huidige situatie)

Zone naast Tabaknatie (LPW) 3a 2,74 ha

Voorkomende ecotopen - huidig

Globaal wordt het gebied momenteel gekenmerkt door ruigte- en pioniersvegetaties met verspreide boomopslag. Typische (lage en open) pioniersvegetaties komen nog voor in het gebied.

Historische evolutie ecotopen

Kennis over voorkomen (Europese) doelsoorten Kennis over voorkomen overige soorten Voorkomen bos Verbondenheid van het gebied met andere gebieden

Compensatiebehoeft e natuur volgens de SIHD

Kwaliteitsniveau pioniersvegetatie/ foerageergebied bruine kiekendief

Het overgrote deel van dit gebied wordt gekenmerkt door een droge bodem. Door vergelijking van luchtfotobeelden wordt duidelijk dat in 2000 nog geen bosschages aanwezig waren. In de loop der jaren is de verbossing licht toegenomen, vooral vanaf het jaar 2010. Ongetwijfeld kan er vanuit gegaan dat de situatie eind jaren ’80 nog een ruimer aandeel open zand en typische pioniersvegetaties op (opgespoten) zand bevatte en heeft zich een evolutie afgespeeld waarbij het aandeel duinrietvegetaties en verruigde situaties met bramen is toegenomen. De zone sluit aan op het gebied ‘Logistiek Park Waaslandhaven fase 2 en 5’. Er kan aangenomen worden dat dezelfde (doel)soorten hier voorkomen of voorkwamen. Het gaat om de soorten blauwborst, bruine kiekendief, rugstreeppad en diverse vleermuissoorten. Ook hier geldt dat dezelfde soorten als in het gebied ‘Logistiek Park Waaslandhaven fase 2 en 5’ verwacht kunnen worden. Ja, komt met zekerheid voor. Betreft spontane opslag. Dit gebied is duidelijk (nog) verbonden met andere voor natuur waardevolle gebieden. In oostelijke richting: Haasop en verder nog min of meer verbonden met de rietvelden nabij Kallo en Steenlandpolder. Langs de zuiden westzijde is het gebied via de watergang Hoge Landen verbonden met achtereenvolgens, Spaans Fort, Drijdijck, omgeving De Putten, … Op basis van hoger aangegeven elementen kan zeker gesteld dat inbreiding op betreffend terrein normaliter tot een compensatie dient te leiden. Natuurverliezen worden uitgedrukt in termen van de aanwezige vegetaties in huidige toestand en in het recente verleden. Het verlies wordt uitgedrukt in termen van pioniersvegetatie / foerageergebied bruine kiekendief. Gezien het belang van het gebied voor deze soort, zal het natuurverlies bestaan uit de huidige oppervlakte aan pioniersvegetatie én de oppervlakte aan verboste ecotopen jonger dan 22 jaar, die in het relatief recente verleden pioniersvegetatie betroffen. Samenvattend komt dit neer op een natuurverlies van 2,74 ha pioniersvegetatie / foerageergebied bruine kiekendief. 3

Compensatiekaart

Roepnaam gebied Nr. Totale oppervlakte Luchtfoto (huidige situatie)

Hazopweg Zuid 4 3,89 ha

Voorkomende ecotopen - huidig

Globaal wordt het gebied momenteel gekenmerkt door een lage en gedeeltelijk open pioniersvegetatie met een droge bodem. Dit wordt

Historische evolutie ecotopen

Kennis over voorkomen (Europese) doelsoorten Kennis over voorkomen overige soorten Voorkomen bos Verbondenheid van het gebied met andere gebieden Compensatiebehoeft e natuur volgens de SIHD

Kwaliteitsniveau pioniersvegetatie/ foerageergebied bruine kiekendief

bevestigd door de BWK en de aanwezige broedvogelsoorten. Doorheen het gebied loopt een kunstmatig aangelegde gracht met riet. De voorbije jaren werd het gebied, al dan niet reglementair, gebruikt voor landbouwdoeleinden. In één jaar bovendien met een gebruiksovereenkomst voor spelt als ‘kiekendiefvriendelijke teelt’. Door vergelijking van luchtfotobeelden kan afgeleid worden dat doorheen de jaren geen sterke verruiging van het perceel heeft plaatsgevonden. In het jaar 2000 was evenwel een groter aandeel open zand aanwezig, dat in de jaren nadien enigszins afneemt. Ongetwijfeld kan er vanuit gegaan dat de situatie eind jaren ’80 nog een ruimer aandeel open zand en typische pioniersvegetaties op (opgespoten) zand bevatte en heeft zich een evolutie afgespeeld waarbij het aandeel ruigtevegetaties (duinriet, akkerdistel, jacobskruiskruid) licht is toegenomen. Vanaf 2015 wordt het merendeel van het gebied gebruikt voor landbouwdoeleinden. Broedvogelkarteringen uitgevoerd door het INBO vermeldden in het jaar 2016 twee broedparen van kluut en scholekster. Eén broedpaar van scholekster wordt vermeld in het jaar 2018. In 2016 werd een bruine kiekendief foeragerend waargenomen (waarnemingen.be). Bovendien is geweten dat de soort het gebied tot recent gebruikt om te foerageren. /

/ Ondanks zijn ligging tegen de Haasopweg is dit gebied duidelijk (nog) verbonden met andere voor natuur waardevolle gebieden. In zuidelijke richting sluit het gebied praktisch aan op Haasop en in noordoostelijke richting is het gebied verbonden met de rietvelden van Steenlandpolder. Ondanks de relatief kleine oppervlakte van het gebied en het gegeven dat er regelmatig gewassen staan (zelfs maïs) kan gesteld worden dat op basis van hoger aangegeven elementen het gebied enige natuurwaarde herbergt. Een inbreiding op betreffend terrein zal normaliter tot een compensatie leiden. Natuurverliezen worden uitgedrukt in termen van pioniersvegetatie / foerageergebied bruine kiekendief (huidige oppervlakte aan pioniersvegetatie én de oppervlakte aan verboste ecotopen jonger dan 22 jaar; 3,89 ha). 2

Compensatiekaart

Roepnaam gebied

Hazopweg Noord

Nr.

Totale oppervlakte

2,57 ha

Luchtfoto situatie)

(huidige

Voorkomende ecotopen - huidig

Globaal wordt het gebied momenteel gekenmerkt door een combinatie van enkele kleine vlekken van verboste ecotopen (ca. 0,26 ha) en ruigte- en pioniersvegetaties (ca. 2,28 ha) met soorten als duinriet, jacobskruiskruid en akkerdistel. Een klein aandeel bestaat nog uit typische (lage en open) pioniersvegetaties.

Historische ecotopen

evolutie Door vergelijking van luchtfotobeelden wordt duidelijk dat in 2000 nog geen bosschages aanwezig waren, en dat het gebied bestond uit een typische lage vegetatie met een groot aandeel open zand. In de loop van de jaren heeft een evolutie plaatsgevonden waarbij het aandeel open zand stilaan verminderde. Een sterk verruigde situatie met bramen en duinrietvegetatie heeft tot op heden echter nog niet plaatsgevonden.

Kennis voorkomen (Europese) doelsoorten

over Broedende vogels werden hier nog niet waargenomen, wat verklaard kan worden door de nabijheid van weginfrastructuur en industrie.

Kennis voorkomen soorten

over Overige soorten die de afgelopen jaren zijn vastgesteld, en die de openheid overige van het landschap (pionierssituatie) bevestigen zijn o.m. graspieper, scholekster, oranje luzernevlinder, zomerbitterling, rode ogentroost en zacht loogkruid (waarnemingen.be).

Voorkomen bos

Ja, verspreid komen enkele kleine bosschages voor. Het betreft spontane opslag die de voorbije jaren in ruimte is toegenomen. Het bos is echter jonger dan 22 jaar.

Verbondenheid van Dit gebied ligt grotendeels geïsoleerd van andere voor natuur waardevolle het gebied met gebieden door zijn ingesloten karakter tussen gebouwen en de Haasopweg andere gebieden aan de zuidrand. Compensatiebehoefte Gezien de kleine oppervlakte en de geïsoleerde ligging van het gebied, kan natuur volgens de gesteld worden dat het momenteel geen relatief hoge natuurwaarde SIHD herbergt. Daarom wordt beoordeeld dat een inbreiding op betreffend terrein normaliter niet tot een compensatie zal leiden. Kwaliteitsniveau pioniersvegetatie/ foerageergebied bruine kiekendief

Roepnaam gebied

Van Moer Storage

Nr.

Totale oppervlakte

1,25 ha

Luchtfoto situatie)

(huidige

Voorkomende ecotopen - huidig

Momenteel bestaat het gebied uitsluitend uit ruigte en pioniersvegetatie, waarvan een relatief groot aandeel uit typisch (lage en open) pioniersvegetaties.

Historische ecotopen

evolutie Door vergelijking van luchtfotobeelden wordt duidelijk dat het gebied in het jaar 2000 bestond uit grote vlekken struikgewas dat doorheen de jaren spontaan ontwikkelde tot bos. In 2017 is de spontane opslag verwijderd, waardoor het gebied momenteel gekenmerkt wordt door ruigte en pioniersvegetatie. Relatief recent, in het jaar 2013 sloot het gebied praktisch aan bij de rietlanden van Steenlandpolder. Momenteel wordt het hiervan gescheiden door industrie.

Kennis voorkomen (Europese) doelsoorten

over Waarnemingen van soorten zijn voor dit gebied afwezig, wat enerzijds verklaard kan worden door de nabijheid van weginfrastructuur en industrie, en anderzijds vanwege de ontoegankelijkheid van het gebied.

Kennis voorkomen soorten

over / overige

Voorkomen bos

Nee, momenteel komt er geen bos voor in het gebied.

Verbondenheid van Dit gebied is in zuidoostelijke richting nog gedeeltelijk verbonden met de het gebied met rietvelden van Steenlandpolder, maar wordt er wel van gescheiden door andere gebieden circa 100 m aan industrie en weginfrastructuur. Compensatiebehoefte Gezien de kleine oppervlakte van het gebied, de matig geïsoleerde ligging natuur volgens de én het feit dat het gebied tot voor kort grotendeels uit bos bestond, kan SIHD gesteld worden dat het momenteel geen relatief hoge natuurwaarde herbergt. Daarom wordt beoordeeld dat een inbreiding op betreffend terrein normaliter niet tot een compensatie zal leiden. Kwaliteitsniveau pioniersvegetatie/ foerageergebied bruine kiekendief

Roepnaam gebied

Euroports Terminals Leftbank (Land van Waaslaan)

Nr.

Totale oppervlakte

0,32 ha

Luchtfoto situatie)

(huidige

Voorkomende ecotopen - huidig

Momenteel bestaat het gebied uitsluitend uit ruigte en pioniersvegetatie, waarvan een relatief klein aandeel uit typisch (lage en open) pioniersvegetaties.

Historische ecotopen

evolutie Door vergelijking van luchtfotobeelden kan afgeleid worden dat doorheen de jaren geen sterke verruiging van het perceel heeft plaatsgevonden. Ongetwijfeld kan er vanuit gegaan dat de situatie eind jaren ’80 nog een ruimer aandeel open zand en typische pioniersvegetaties op (opgespoten) zand bevatte en heeft zich een evolutie afgespeeld waarbij het aandeel duinrietvegetaties licht is toegenomen.

Kennis voorkomen (Europese) doelsoorten

over Waarnemingen van soorten zijn voor dit gebied afwezig, wat gedeeltelijk verklaard kan worden door de nabijheid van weginfrastructuur en industrie.

Kennis voorkomen soorten

over / overige

Voorkomen bos

Nee, momenteel komt er geen bos voor in het gebied.

Verbondenheid van Dit gebied ligt grotendeels geïsoleerd van andere voor natuur belangrijke het gebied met gebieden binnen de haven, en is omringd door industrie en andere gebieden weginfrastructuur. Compensatiebehoefte Gezien de kleine oppervlakte van het gebied en de sterk geïsoleerde ligging natuur volgens de kan gesteld worden dat het gebied momenteel geen relatief hoge SIHD natuurwaarde herbergt. Daarom wordt beoordeeld dat een inbreiding op betreffend terrein normaliter niet tot een compensatie zal leiden. Kwaliteitsniveau pioniersvegetatie/ foerageergebied bruine kiekendief

Roepnaam gebied

Lumipaper - Belgian Scrap Terminal 1

Nr.

Totale oppervlakte

1,73 ha

Luchtfoto situatie)

(huidige

Voorkomende ecotopen - huidig

Historische ecotopen

Globaal wordt het gebied momenteel gekenmerkt door een combinatie van verboste ecotopen (ca. 0,95 ha) en ruigte- en pioniersvegetaties (ca. 0,78 ha). Slechts een klein aandeel bestaat nog uit typische (lage en open) pioniersvegetaties.

evolutie Door vergelijking van luchtfotobeelden wordt duidelijk dat het gebied in het jaar 2000 bestond uit enkele vlekken struikgewas dat vervolgens doorheen de jaren spontaan ontwikkelde tot bos.

Kennis voorkomen (Europese) doelsoorten Kennis voorkomen soorten

over / overige

Voorkomen bos

Ja, momenteel bestaat het gebied uit 0,95 ha bos. Het betreft spontane opslag die de voorbije jaren in ruimte is toegenomen. Het bos is echter jonger dan 22 jaar.

Verbondenheid van Dit gebied ligt grotendeels geïsoleerd van andere voor natuur belangrijke het gebied met gebieden binnen de haven, en is omringd door industrie en andere gebieden weginfrastructuur. Compensatiebehoefte Gezien de kleine oppervlakte van het gebied, de geïsoleerde ligging én het natuur volgens de feit dat het gebied momenteel en de voorbije jaren grotendeels uit bos SIHD bestaat, kan gesteld worden dat het momenteel geen relatief hoge natuurwaarde herbergt. Daarom wordt beoordeeld dat een inbreiding op betreffend terrein normaliter niet tot een compensatie zal leiden. Kwaliteitsniveau pioniersvegetatie/ foerageergebied bruine kiekendief

Roepnaam gebied

Belgian Scrap Terminal 2

Nr.

Totale oppervlakte

1,94 ha

Luchtfoto situatie)

(huidige

Voorkomende ecotopen - huidig

Momenteel bestaat het gebied uit ruigte en pioniersvegetatie, waarvan een relatief groot aandeel uit typisch (lage en open) pioniersvegetaties. Er komen enkele kleine bosschages voor.

Historische ecotopen

evolutie Door vergelijking van luchtfotobeelden kan afgeleid worden dat doorheen de jaren geen sterke verruiging van het perceel heeft plaatsgevonden. In het jaar 2000 was evenwel een groter aandeel open zand aanwezig, dat in de jaren nadien enigszins afneemt. Ongetwijfeld kan er vanuit gegaan dat de situatie eind jaren ’80 nog een ruimer aandeel open zand en typische pioniersvegetaties op (opgespoten) zand bevatte en heeft zich een evolutie afgespeeld waarbij het aandeel duinrietvegetaties licht is toegenomen.

Kennis voorkomen (Europese) doelsoorten

Kennis voorkomen soorten

over / overige

Voorkomen bos

Nee, er is momenteel geen bos aanwezig.

Compensatiebehoefte Gezien de kleine oppervlakte van het gebied en de enigszins geïsoleerde natuur volgens de ligging kan gesteld worden dat het gebied momenteel geen relatief hoge SIHD natuurwaarde herbergt. Daarom wordt beoordeeld dat een inbreiding op betreffend terrein normaliter niet tot een compensatie zal leiden. Kwaliteitsniveau pioniersvegetatie/ foerageergebied bruine kiekendief

Roepnaam gebied Nr. Totale oppervlakte Luchtfoto (huidige situatie)

Borealis 10 36,2 ha

Voorkomende ecotopen – huidig

Globaal wordt het gebied momenteel gekenmerkt door ruigte en pioniersvegetaties met een overwegend droge bodem. Het gebied wordt grotendeels gedomineerd door duinriet en duindoorn, maar enkele vlekken van open zand zijn nog aanwezig. Door vergelijking van luchtfotobeelden kan afgeleid worden dat doorheen de jaren enige verruiging van het terrein heeft plaatsgevonden. In het jaar 2000 was evenwel een groter aandeel open zand aanwezig, dat in de jaren nadien enigszins afneemt. Ongetwijfeld kan er vanuit gegaan dat de situatie eind jaren ’80 nog een ruimer aandeel open zand en typische pioniersvegetaties op (opgespoten) zand bevatte en heeft zich een evolutie afgespeeld waarbij het aandeel duinrietvegetaties is toegenomen. In het noordelijk gebied treed vanaf het jaar 2005 spontane opslag (duindoorn) op die nadien verder ontwikkelt tot bos. In 2017 is deze spontane opslag verwijderd. Er wordt voor dit gebied geen melding gedaan van (Europese) doelsoorten.

Historische evolutie ecotopen

Kennis over voorkomen (Europese) doelsoorten

Kennis over voorkomen overige soorten

Broedvogelkarteringen uitgevoerd door het INBO vermeldden voor dit gebied 6 broedparen van bergeend, 2 broedparen van graspieper, 1 broedpaar van scholekster en 1 broedpaar van veldleeuwerik tussen 2016 en 2018. Overige soorten die de afgelopen jaren zijn vastgesteld, en die de gedeeltelijke openheid van het landschap (pionierssituatie) bevestigen zijn o.m. bruin blauwtje, strandplevier en zomerbitterling (waarnemingen.be).

Voorkomen bos Verbondenheid van het gebied met andere gebieden

/ Dit gebied ligt grotendeels geïsoleerd van andere voor natuur belangrijke gebieden binnen de haven (ingesloten door havenindustrie, en weginfrastructuur). Enkel langs de oost en zuidkant is het gebied onrechtstreeks via de permanente ecologische structuur (wegbermen langs Oudedijk en Ketenislaan) verbonden met Ketenisseschor.

Compensatiebehoefte Op basis van hoger aangegeven elementen kan gesteld worden dat het natuur volgens de gebied in de laatste 10 jaar geen relatief hoge natuurwaarde herbergde. SIHD Daarom wordt beoordeeld dat een inbreiding op betreffend terrein normaliter niet tot een compensatie zal leiden. Kwaliteitsniveau 0 pioniersvegetatie/ foerageergebied bruine kiekendief

Roepnaam gebied

Saint-Gobain Construction Products 1

Nr.

Totale oppervlakte

0,84 ha

Luchtfoto situatie)

(huidige

Voorkomende ecotopen - huidig

Momenteel bestaat het gebied uitsluitend uit ruigte en pioniersvegetatie, waarvan een relatief klein aandeel uit typisch (lage en open) pioniersvegetaties. Hier en daar komt verspreid struikopslag voor.

Historische ecotopen

Kennis voorkomen (Europese) doelsoorten

over Waarnemingen van soorten zijn voor dit gebied afwezig, wat enerzijds verklaard kan worden door de nabijheid van weginfrastructuur en industrie, en anderzijds door de ontoegankelijkheid van het gebied.

Kennis voorkomen soorten

over / overige

Voorkomen bos

Nee, momenteel komt er geen bos voor in het gebied.

Verbondenheid van Dit gebied ligt grotendeels geïsoleerd van andere voor natuur belangrijke het gebied met gebieden binnen de haven, en is omringd door industrie en andere gebieden weginfrastructuur. Enkel ten westen sluit het gebied aan op het dok, waardoor het onrechtstreeks verbonden is met Verrebroekse plassen, Putten plas, Gedempt deel doeldoek, … Compensatiebehoefte Gezien de kleine oppervlakte van het gebied en de geïsoleerde ligging kan natuur volgens de gesteld worden dat het gebied momenteel geen relatief hoge SIHD natuurwaarde herbergt. Daarom wordt beoordeeld dat een inbreiding op betreffend terrein normaliter niet tot een compensatie zal leiden. Kwaliteitsniveau pioniersvegetatie/ foerageergebied bruine kiekendief

Roepnaam gebied Nr. Totale oppervlakte Luchtfoto (huidige situatie)

Saint-Gobain Construction Products 2 12 5,19 ha

Voorkomende ecotopen – huidig

Momenteel bestaat het gebied uitsluitend uit ruigte en pioniersvegetatie, waarvan het zuidelijk deel nog een relatief groot aandeel open zand bevat. Verspreid en centraal in het gebied komt boom- en struikopslag voor (circa 0,8 ha). Door vergelijking van luchtfotobeelden kan afgeleid worden dat doorheen de jaren slechts geringe verruiging van het gebied heeft plaatsgevonden. In het jaar 2012 was een groot aandeel open zand aanwezig, dat in de jaren nadien enigszins afneemt. Ongetwijfeld kan er vanuit gegaan dat de situatie eind jaren ’80 nog een ruimer aandeel open zand en typische pioniersvegetaties op (opgespoten) zand bevatte en heeft zich een evolutie afgespeeld waarbij het aandeel duinrietvegetaties is toegenomen. De centrale strook daarentegen is sinds het jaar 2000 steeds vegetatierijk

Historische evolutie ecotopen

Kennis over voorkomen (Europese) doelsoorten Kennis over voorkomen overige soorten Voorkomen bos

geweest zonder het voorkomen van open zand, vanaf het jaar 2012 treedt bovendien spontane struikopslag op die nadien verder ontwikkelt tot enkele bosschages. In 2000 sloot het gebied nog aan een aaneengesloten ruimt stuk open gebied met veel steenslag. Sinds 2008 wordt het gebied omgeven door havenindustrie. Waarnemingen van soorten zijn voor dit gebied afwezig, wat enerzijds verklaard kan worden door de nabijheid van weginfrastructuur en industrie, en anderzijds door de ontoegankelijkheid van het gebied. /

Ja, momenteel bestaat het gebied uit circa 0,8 ha bos- en struikopslag. Het betreft spontane opslag die de voorbije jaren in ruimte is toegenomen. Het bos is echter jonger dan 22 jaar. Verbondenheid van Dit gebied ligt grotendeels geïsoleerd van andere voor natuur belangrijke het gebied met gebieden binnen de haven, en is omringd door industrie en andere gebieden weginfrastructuur. Compensatiebehoefte Gezien de geïsoleerde ligging van het gebied binnen havenindustrie kan natuur volgens de gesteld worden dat het gebied momenteel geen relatief hoge SIHD natuurwaarde herbergt. Daarom wordt beoordeeld dat een inbreiding op betreffend terrein normaliter niet tot een compensatie zal leiden. Kwaliteitsniveau 0 pioniersvegetatie/ foerageergebied bruine kiekendief

Roepnaam gebied Nr. Totale oppervlakte Luchtfoto (huidige situatie)

Global Container Services 13 1,5 ha

Voorkomende ecotopen – huidig

Momenteel bestaat het gebied uitsluitend uit ruigte en pioniersvegetatie, wat bevestigd wordt door de BWK. Slechts een relatief klein aandeel bestaat uit typisch (lage en open) pioniersvegetaties. Door vergelijking van luchtfotobeelden kan afgeleid worden dat doorheen de jaren geen sterke verruiging van het perceel heeft plaatsgevonden. Ongetwijfeld kan er vanuit gegaan dat de situatie eind jaren ’80 nog een ruimer aandeel open zand en typische pioniersvegetaties op (opgespoten) zand bevatte en heeft zich een evolutie afgespeeld waarbij het aandeel duinrietvegetaties is toegenomen. In 2000 sloot het gebied nog aan een aaneengesloten ruim stuk open gebied met veel steenslag. Sinds 2008 wordt het gebied omgeven door havenindustrie. Binnen dit gebied komen geen (Europese) doelsoorten voor.

Historische evolutie ecotopen

Kennis over voorkomen (Europese) doelsoorten Kennis over voorkomen overige soorten Voorkomen bos Verbondenheid van het gebied met andere gebieden

In 2010 werd o.a. (waarnemingen.be).

bergeend

scholekster

waargenomen

Nee, momenteel komt er geen bos voor in het gebied. Dit gebied ligt grotendeels geïsoleerd van andere voor natuur belangrijke gebieden binnen de haven, en is omringd door industrie en weginfrastructuur.

Onrechtstreeks is het gebied langs de noord en oostkant via de permanente ecologische structuur (wegbermen langs Sint-Antoniusweg) verbonden met Ketenisseschor. Compensatiebehoefte Gezien de kleine oppervlakte van het gebied en de grotendeels geïsoleerde natuur volgens de ligging kan gesteld worden dat het gebied momenteel geen relatief hoge SIHD natuurwaarde herbergt. Daarom wordt beoordeeld dat een inbreiding op betreffend terrein normaliter niet tot een compensatie zal leiden.

Kwaliteitsniveau pioniersvegetatie/ foerageergebied bruine kiekendief

Roepnaam gebied Nr. Totale oppervlakte Luchtfoto (huidige situatie)

Indaver Sleco – Antwerp Gateway Terminal 14 5,4 ha

Voorkomende ecotopen - huidig

Globaal wordt het gebied momenteel gekenmerkt door een lage en gedeeltelijk open pioniersvegetatie met een enigszins nat karakter. Doorheen het gebied loopt een kunstmatig aangelegde gracht met affiniteit tot de ecotoopcluster ‘riet en water’ (0,2 ha). Daarnaast bestaat het gebied uit enkele waterplassen, met een affiniteit tot de ecotoopcluster ‘plas en oever’ (circa 0,4 ha plas met daarrond circa 4,2 ha oever). Uit luchtfoto’s is af te leiden dat het gebied in het jaar 2000 bijna volledig uit één enkele waterplas bestond. In de jaren nadien treed gedeeltelijke verlanding op, waardoor het gebied bestaat uit een afwisseling van lage pioniersvegetatie (met open zand) en kleinere plassen. In het jaar 2012 zijn de plassen volledig verdwenen, en bestaat het gebied bijna volledig uit open zand. Vanaf 2013 stijgt echter geleidelijk de oppervlakte aan natte depressies terug.

Historische evolutie ecotopen

Kennis over voorkomen (Europese) doelsoorten Kennis over voorkomen overige soorten

In 2000 sloot de waterplas nog aan een aaneengesloten ruim stuk open gebied met pioniersvegetatie. Doorheen de jaren krimpt het gebied in, waarbij het steeds meer ontsloten werd door havenindustrie. Broedvogelkarteringen uitgevoerd door het INBO vermeldden voor dit gebied en in de onmiddellijke omgeving ervan 2 tot 5 broedparen van kluut, 1 broedpaar van tureluur en 1 broedpaar van scholekster tussen 2016 en 2018. Recent werden broedgevallen van zwartkopmeeuw opgetekend (waarnemingen.be). Overige soorten die de afgelopen jaren zijn vastgesteld, en die de openheid van het landschap (pionierssituatie) bevestigen zijn o.m. bergeend en

veldleeuwerik. Soorten als slobeend, kleine karekiet en wintertaling bevestigen de aanwezigheid van de ecotoopcluster ‘plas en oever’. Voorkomen bos Verbondenheid van het gebied met andere gebieden

Compensatiebehoeft e natuur volgens de SIHD Kwaliteitsniveau pioniersvegetatie/ foerageergebied bruine kiekendief Compensatiekaart

Roepnaam gebied Nr. Totale oppervlakte

/ Dit gebied ligt momenteel relatief geïsoleerd van andere voor natuur belangrijke gebieden binnen de haven, en is omringd door industrie. Enkel ten zuiden is het gebied onrechtstreeks verbonden met Ketenisseschor via de permanente ecologische structuur (wegbermen langs SintAntoniusweg). Op basis van hoger aangegeven elementen kan zeker gesteld dat inbreiding op betreffend terrein normaliter tot een compensatie dient te leiden. Natuurverlies wordt uitgedrukt in termen van de ecotoopcluster ‘plas en oever’ (4,6 ha). 0

Indaver Sleco (Molenweg) 15 0,35 ha

Luchtfoto (huidige situatie)

Voorkomende ecotopen – huidig Historische evolutie ecotopen

Kennis over voorkomen (Europese) doelsoorten Kennis over voorkomen overige soorten Voorkomen bos Verbondenheid van het gebied met andere gebieden Compensatiebehoefte natuur volgens de SIHD Kwaliteitsniveau pioniersvegetatie/ foerageergebied bruine kiekendief

Momenteel bestaat het gebied uit een grasveld, met ten zuidoosten een houtkant. Lage en open pioniersvegetaties zijn niet aanwezig. Door vergelijking van luchtfotobeelden kan afgeleid worden dat doorheen de jaren geen sterke verruiging van het perceel heeft plaatsgevonden. Waarschijnlijk wordt het perceel geregeld gemaaid. Ongetwijfeld kan er vanuit gegaan dat de situatie eind jaren ’80 nog een ruim aandeel open zand en typische pioniersvegetaties op (opgespoten) zand bevatte. Waarnemingen van soorten zijn voor dit gebied afwezig, wat enerzijds verklaard kan worden door de nabijheid van weginfrastructuur en industrie, en anderzijds door de ontoegankelijkheid van het gebied. Men kan er echter vanuit gaan dat binnen dit gebied geen (Europese) doelsoorten voorkomen, gezien de grootte en ligging van het perceel. / Nee, momenteel komt er geen bos voor in het gebied. Dit gebied ligt volledig geïsoleerd van andere voor natuur belangrijke gebieden binnen de haven, en is omringd door industrie en weginfrastructuur. Gezien de kleine oppervlakte en sterk geïsoleerde ligging van het gebied kan gesteld worden dat het gebied momenteel geen relatief hoge natuurwaarde herbergt. Daarom wordt beoordeeld dat een inbreiding op betreffend terrein normaliter niet tot een compensatie zal leiden. 0

Roepnaam gebied Nr. Totale oppervlakte Luchtfoto (huidige situatie)

Indaver – De Neef Chemical Processing – ATSL/GETS 16 2,2 ha

Voorkomende ecotopen – huidig

Globaal wordt het gebied momenteel gekenmerkt door een combinatie van verboste ecotopen (ca. 1,39 ha) en ruigte- en pioniersvegetaties (ca. 0,81 ha). Slechts een zeer klein aandeel bestaat nog uit typische (lage en open) pioniersvegetaties. Door vergelijking van luchtfotobeelden wordt duidelijk dat het gebied in het jaar 2000 bestond uit ruigte en pioniersvegetaties. Vanaf het jaar 2008 ontstonden enkele vlekken struikgewas die vervolgens doorheen de jaren spontaan ontwikkelde tot bos. Waarnemingen van soorten zijn voor dit gebied afwezig, wat enerzijds verklaard kan worden door de nabijheid van weginfrastructuur en industrie, en anderzijds door de ontoegankelijkheid van het gebied. Men kan er echter vanuit gaan dat binnen dit gebied geen (Europese) doelsoorten voorkomen, gezien de grootte, ligging en verbossing van het perceel.

Historische evolutie ecotopen

Kennis over voorkomen (Europese) doelsoorten

Kennis over voorkomen overige soorten Voorkomen bos

Ja, momenteel bestaat het gebied uit circa 1,39 ha bos- en struikopslag. Het betreft spontane opslag die de voorbije jaren in ruimte is toegenomen. Het bos is echter jonger dan 22 jaar. Verbondenheid van Dit gebied ligt grotendeels geïsoleerd van andere voor natuur belangrijke het gebied met gebieden binnen de haven, en is omringd door industrie en andere gebieden weginfrastructuur. Compensatiebehoefte Gezien de relatief kleine oppervlakte van het gebied, de geïsoleerde ligging, natuur volgens de en de doorgedreven verbossingsgraad kan gesteld worden dat het gebied SIHD momenteel geen relatief hoge natuurwaarde herbergt. Daarom wordt beoordeeld dat een inbreiding op betreffend terrein normaliter niet tot een compensatie zal leiden. Kwaliteitsniveau 0 pioniersvegetatie/

foerageergebied bruine kiekendief

Roepnaam gebied Nr. Totale oppervlakte Luchtfoto (huidige situatie)

Ashland 17 1,03 ha

Voorkomende ecotopen – huidig

Globaal wordt het gebied momenteel gekenmerkt door ruigte en pioniersvegetaties met een overwegend droge bodem. Het gebied wordt grotendeels gedomineerd door duinriet, maar enkele open plekken zand zijn nog aanwezig. Verspreid komen enkele vlekken struiken boomopslag voor (0,2 ha). Door vergelijking van luchtfotobeelden kan afgeleid worden dat doorheen de jaren geen sterke verruiging van het gebied heeft plaatsgevonden. In het jaar 2000 was evenwel een groter aandeel open zand aanwezig, dat in de jaren nadien enigszins afneemt. Ongetwijfeld kan er vanuit gegaan dat de situatie eind jaren ’80 nog een ruimer aandeel open zand en typische pioniersvegetaties op (opgespoten) zand bevatte en heeft zich een evolutie afgespeeld waarbij het aandeel duinrietvegetaties is toegenomen. Pas vanaf het jaar 2012 zijn duidelijk enkele vlekken struikopslag aanwezig die zich nadien verder ontwikkelen. Waarnemingen van soorten zijn voor dit gebied afwezig, wat waarschijnlijk grotendeels verklaard kan worden door de ontoegankelijkheid van het gebied.

Historische evolutie ecotopen

Kennis over voorkomen (Europese) doelsoorten

Men kan er echter vanuit gaan dat dit gebied geschikt foerageergebied vormt voor de bruine kiekendief gezien de ligging vlak tegen Ketenisseschor. Net ten noordoosten van dit gebied, in een quasi gelijkaardige omgeving, zijn bovendien enkele broedparen van blauwborst vastgesteld. Kennis over voorkomen overige soorten

Voorkomen bos Verbondenheid van het gebied met andere gebieden Compensatiebehoeft e natuur volgens de SIHD

Kwaliteitsniveau pioniersvegetatie/ foerageergebied bruine kiekendief Compensatiekaart

Roepnaam gebied Nr. Totale oppervlakte

Niet aanwezig. Dit gebied is langs de noordoostkant via Fort Liefkenshoek en de Scheldeoever verbonden met Ketenisseschor. Ondanks de beperkte oppervlakte kan gesteld worden dat dit gebied nog enige natuurwaarde herbergt, voornamelijk voor de bruine kiekendief. Gezien de directe verbondenheid met Ketenisseschor en de zeer lage verbossingsgraad in de omgeving vormt het gebied geschikt foerageergebied voor deze soort. Op basis hiervan kan gesteld dat inbreiding op betreffend terrein normaliter tot een compensatie dient te leiden. Natuurverlies wordt uitgedrukt in termen van pioniersvegetatie/foerageergebied bruine kiekendief (huidige oppervlakte aan pioniersvegetatie 1,03 ha). 1

Ineos Phenol 1 18 1,0 ha

Luchtfoto (huidige situatie)

Voorkomende ecotopen – huidig Historische evolutie ecotopen

Kennis over voorkomen (Europese) doelsoorten

Globaal wordt het gebied momenteel gekenmerkt door ruigte en pioniersvegetaties met een overwegend droge bodem. Door vergelijking van luchtfotobeelden kan afgeleid worden dat doorheen de jaren geen sterke verruiging van het gebied heeft plaatsgevonden. In het jaar 2000 was evenwel een groter aandeel open zand aanwezig, dat in de jaren nadien enigszins afneemt. Ongetwijfeld kan er vanuit gegaan dat de situatie eind jaren ’80 nog een ruimer aandeel open zand en typische pioniersvegetaties op (opgespoten) zand bevatte en heeft zich een evolutie afgespeeld waarbij het aandeel duinrietvegetaties is toegenomen. In 2000 sloot het gebied nog aan een aaneengesloten ruim stuk open gebied met pioniersvegetatie. Doorheen de jaren krimpt het gebied in, waarbij het steeds meer ontsloten wordt door havenindustrie. Pas in 2018 wordt het gebied praktisch volledig omgeven door havenindustrie. Enkel de noordoostzijde is nog verbonden met Ketenisseschor. Waarnemingen van soorten zijn voor dit gebied afwezig, wat waarschijnlijk grotendeels verklaard kan worden door de ontoegankelijkheid van het gebied. Men kan er echter vanuit gaan dat dit gebied in het zeer recente verleden geschikt foerageergebied vormde voor de bruine kiekendief gezien de ligging vlak tegen Ketenisseschor en omdat het gebied in het recent verleden (2014) nog deel uitmaakte van een aaneengesloten ruim gebied met pioniersvegetaties.

Kennis over voorkomen overige soorten Voorkomen bos Verbondenheid van het gebied met andere gebieden Compensatiebehoeft e natuur volgens de SIHD

/ Nee, momenteel bestaat het gebied niet uit bos. Dit gebied is langs de noordoostkant via Fort Liefkenshoek en de Scheldeoever verbonden met Ketenisseschor. Ondanks de beperkte oppervlakte kan gesteld worden dat dit gebied in het recente verleden nog enige natuurwaarde herbergde, voornamelijk voor de bruine kiekendief. Gezien de directe verbondenheid met Ketenisseschor, de

Kwaliteitsniveau pioniersvegetatie/ foerageergebied bruine kiekendief Compensatiekaart

Roepnaam gebied Nr. Totale oppervlakte

afwezigheid van struikopslag, en omdat het gebied in het recent verleden (2014) nog deel uitmaakte van een aaneengesloten ruim gebied met pioniersvegetaties, kan men ervan uitgaan dat het gebied geschikt foerageergebied voor deze soort vormt/vormde. Op basis hiervan kan gesteld dat inbreiding op betreffend terrein normaliter tot een compensatie dient te leiden. Natuurverlies wordt uitgedrukt in termen van pioniersvegetatie/foerageergebied bruine kiekendief (huidige pioniersvegetatie 1 ha). 1

Ineos Phenol 2 19 3 ha

Luchtfoto (huidige situatie)

Voorkomende ecotopen – huidig Historische evolutie ecotopen

Kennis over voorkomen (Europese) doelsoorten

Momenteel bestaat het gebied quasi volledig uit struiken boomopslag. Door vergelijking van luchtfotobeelden wordt duidelijk dat het gebied in het jaar 2000 bestaat uit ruigte en pioniersvegetaties. Nadien ontwikkelt de vegetatie zich tot struikgewas dat vervolgens doorheen de jaren uitgroeit tot bos. In 2000 sloot het gebied nog aan een aaneengesloten ruim stuk open gebied met pioniersvegetatie. Doorheen de jaren krimpt het gebied in, waarbij het steeds meer ontsloten wordt door havenindustrie. Pas in 2016 wordt het gebied praktisch volledig omgeven door havenindustrie. Enkel de noordoostzijde is nog verbonden met Ketenisseschor. Het betroffen gebied bestaat echter vanaf 2005 bijna volledig uit struiken boomopslag. Waarnemingen van soorten zijn voor dit gebied afwezig, wat waarschijnlijk grotendeels verklaard kan worden door de ontoegankelijkheid van het gebied. Men kan er echter vanuit gaan dat binnen dit gebied (in zijn huidige situatie en in het recente verleden) geen (Europese) doelsoorten voorkomen, gezien de ver doorgedreven verbossingsgraad van het perceel. Om diezelfde reden wordt ingeschat dat het gebied ook geen geschikt foerageergebied vormt/vormde voor de bruine kiekendief.

Kennis over voorkomen overige soorten Voorkomen bos

/ Ja, momenteel bestaat het gebied quasi volledig uit bos- en struikopslag. Het betreft spontane opslag die de voorbije jaren in ruimte is toegenomen. Het bos is echter jonger dan 22 jaar. Dit gebied is langs de noordoostkant via Fort Liefkenshoek en de Scheldeoever verbonden met Ketenisseschor.

Verbondenheid van het gebied met andere gebieden Compensatiebehoefte Op basis van hoger aangegeven elementen kan gesteld worden dat het natuur volgens de gebied, gezien de sterke verbossingsgraad, momenteel geen relatief hoge SIHD

Kwaliteitsniveau pioniersvegetatie/ foerageergebied bruine kiekendief

natuurwaarde herbergt. Daarom wordt beoordeeld dat een inbreiding op betreffend terrein normaliter niet tot een compensatie zal leiden. 0

Roepnaam gebied Nr. Totale oppervlakte Luchtfoto (huidige situatie)

Monument Chemical 1 20 10 ha

Voorkomende ecotopen – huidig

Momenteel bestaat het gebied uit een combinatie van struiken boomopslag (circa 5,9 ha) en ruigte en pioniersvegetaties (4,1 ha), met nog slechts weinig open plekken zand. Door vergelijking van luchtfotobeelden wordt duidelijk dat het gebied in het jaar 2000 bestaat uit ruigte en pioniersvegetaties, met een groot aandeel open zand. Nadien ontstaan verspreid enkele vlekken struikgewas die vervolgens doorheen de jaren uitgroeien tot bos.

Historische evolutie ecotopen

Kennis over voorkomen (Europese) doelsoorten

In 2000 sloot het gebied nog aan een aaneengesloten ruim stuk open gebied met pioniersvegetatie. Doorheen de jaren krimpt het gebied in, waarbij het steeds meer ontsloten wordt door havenindustrie. Pas in 2016 wordt het gebied aan de westkant volledig omgeven door weginfrastructuur en havenindustrie. Het betroffen gebied bestaat echter vanaf 2005 voor een groot deel uit struiken boomopslag. Waarnemingen van soorten zijn voor dit gebied afwezig, wat waarschijnlijk grotendeels verklaard kan worden door de ontoegankelijkheid van het gebied. Men kan er echter vanuit gaan dat delen van dit gebied (huidige oppervlakte pioniersvegetatie) in het zeer recente verleden geschikt foerageergebied vormde voor de bruine kiekendief gezien de ligging vlak tegen Ketenisseschor en omdat het gebied in het recent verleden (2014)

nog deel uitmaakte van een aaneengesloten ruim gebied met pioniersvegetaties. Kennis over voorkomen overige soorten Voorkomen bos

Verbondenheid van het gebied met andere gebieden

Compensatiebehoeft e natuur volgens de SIHD

Kwaliteitsniveau pioniersvegetatie/ foerageergebied bruine kiekendief

/ Ja, momenteel bestaat het gebied uit 5,9 ha bos- en struikopslag. Het betreft spontane opslag die de voorbije jaren in ruimte is toegenomen. Het bos is echter jonger dan 22 jaar. Dit gebied ligt momenteel relatief geïsoleerd van andere voor natuur belangrijke gebieden binnen de haven, en is omringd door industrie. Enkel ten oosten is het gebied onrechtstreeks verbonden met Ketenisseschor via de permanente ecologische structuur (wegbermen langs R2). Tot 2014 was het gebied bovendien rechtstreeks verbonden met Ketenisseschor via een aaneengesloten ruim open gebied. Ondanks de momenteel relatief geïsoleerde ligging van het gebied kan gesteld worden dat delen van dit gebied in het recente verleden nog enige natuurwaarde herbergde, voornamelijk voor de bruine kiekendief. Gezien de tot 2014 directe verbondenheid met Ketenisseschor en omdat het gebied in het recente verleden (2014) nog deel uitmaakte van een aaneengesloten ruim gebied met pioniersvegetaties, kan men ervan uitgaan dat het gebied geschikt foerageergebied voor deze soort vormde. Op basis hiervan kan gesteld dat inbreiding op betreffend terrein normaliter tot een compensatie dient te leiden. Natuurverlies wordt uitgedrukt in termen van pioniersvegetatie/foerageergebied bruine kiekendief (huidige oppervlakte aan pioniersvegetatie, namelijk 4,1 ha). 1

Compensatiekaart

Roepnaam gebied Nr. Totale oppervlakte Luchtfoto (huidige situatie)

Monument Chemical 2 21 0,33 ha

Voorkomende ecotopen – huidig

Momenteel bestaat het gebied grotendeels uit struiken boomopslag (0,22 ha).

Historische evolutie ecotopen Kennis over voorkomen (Europese) doelsoorten Kennis over voorkomen overige soorten Voorkomen bos

Door vergelijking van luchtfotobeelden wordt duidelijk dat het gebied in de voorbije jaren niet veel veranderd is. De oppervlakte aan bos is doorheen de jaren constant, en neemt niet toe of af. Waarnemingen van soorten zijn voor dit gebied afwezig, wat enerzijds verklaard kan worden door de nabijheid van weginfrastructuur en industrie, en anderzijds door de ontoegankelijkheid van het gebied. Men kan er echter vanuit gaan dat binnen dit gebied geen (Europese) doelsoorten voorkomen, gezien de grootte en ligging van het perceel. / Ja, momenteel bestaat het gebied uit 0,22 ha bos- en struikopslag. Het betreft bovendien bos ouder dan 22 jaar. Dit gebied is langs de noordkant via Fort Liefkenshoek en de Scheldeoever verbonden met Ketenisseschor.

Verbondenheid van het gebied met andere gebieden Compensatiebehoefte Op basis van hoger aangegeven elementen kan gesteld worden dat het natuur volgens de gebied momenteel geen relatief hoge natuurwaarde herbergt. Daarom SIHD wordt beoordeeld dat een inbreiding op betreffend terrein normaliter niet tot een compensatie zal leiden. Score 0 pioniersvegetatie/ foerageergebied bruine kiekendief

Roepnaam gebied Nr. Totale oppervlakte Luchtfoto (huidige situatie)

Bayervlakte - katoennatie 22 34,5 ha

Voorkomende ecotopen – huidig

Globaal wordt het gebied momenteel gekenmerkt door een combinatie van: (a) verboste ecotopen (ca. 17,4 ha), (b) (gedeeltelijk kiekendiefvriendelijke) landbouwteelten (ca. 18,2 ha) en (c) ruigte- en

pioniersvegetaties (ca. 6 ha). Typische (lage en open) pioniersvegetaties komen momenteel nog zelden voor.

Historische evolutie ecotopen

Het overgrote deel van dit gebied wordt gekenmerkt door een droge bodem. Lokaal komen natte depressies voor met affiniteit tot de ecotoopcluster ‘riet en water’ (3,09 ha) (Biologische Waarderingskaart). De historische evolutie die in volgende paragraaf beschreven wordt, slaat op het volledige gebied gelegen tussen Ketenislaan en de R2, beter gekend onder de naam ‘Vlakte van Bayer’. Sinds de opspuiting kende het gebied een spontane vegetatieontwikkeling gedurende nagenoeg 30 jaar, gaande van kale zandige terreinen met plassen, over grazige terreinen met plassen en riet naar de huidige verboste situatie met plassen en rietvelden naast de ontwateringsgrachten. De voormalige toestand van de vegetatie is terug te vinden op oudere versies van de Biologische Waarderingskaart en oude luchtfoto’s. Uit de verschillende kaarten is af te leiden dat de verbossing van het gebied de laatste 20 jaar heeft plaatsgevonden. Op de 2de versie van de BWK (1995) zijn grote delen immers nog aangeduid als droge ruigte met duinriet, deels met boomopslag. Op de luchtfoto van 2000 zijn grote delen van deze droge ruigte duidelijk als bos of struikgewas herkenbaar. Het moerassige karakter van het gebied komt ook tot uiting op deze kaarten. De natste delen bevonden zich in het noorden van de site. Hier lagen ook een drietal plassen. In 2004 was de vlakte van Bayer deels geëvolueerd tot bos. In het noordoostelijke deel betreft het een jong loofbos van schietwilg en ruwe berk, meer centraal in het gebied was er nog geen sprake van bos maar bestond de vegetatie uit een laag struikgewas. In het zuiden was de vegetatie een droge ruigte met dominantie van duinriet. Het noordwestelijke deel bevatte een aantal uitdrogende plassen, voortplantingspoelen voor rugstreeppad die omringd waren door een kruidige vegetatie: duinrietruigtes op de drogere delen, moerasvegetaties met kattenstaart en lisdodde op de nattere delen. Langsheen de vele brede grachten in het gebied kwamen gordels van riet voor (Beyen, 2006). Doorheen de jaren neemt de bosoppervlakte in het noordelijk deel af en stijgt het aandeel pioniersvegetaties. Dit wordt o.m. verklaard door beheerwerkzaamheden die er op gericht waren om de verbossing terug te dringen voor het optimaliseren van foerageergebied voor de bruine kiekendief in het kader van het SBP Antwerpse Haven (Vochten e.a., 2018). In 2015 en 2017 werd respectievelijk 21 ha en 2,17 ha bos verwijderd. De beslissing in 2015 om op delen van het gebied kiekendiefvriendelijke gewassen (7 ha) te verbouwen heeft het aandeel verruigde ecotopen ook teruggedrongen.

Kennis over voorkomen

In 2005 sloot het gebied nog aan een aaneengesloten ruim stuk open gebied met pioniersvegetatie. Doorheen de jaren krimpt het gebied in, waarbij het steeds meer ontsloten werd door havenindustrie. In 2005 bestond het gebied uit 2,47 ha zeer waardevolle rietvegetatie, 2,88 ha waardevolle pioniersvegetatie, 20 ha struiken boomopslag, 17,62 braakliggend terrein, 24,08 ha akkerland en 22 ha minder waardevol genivelleerd terrein (fase 1 Loghidden City) (Beyen, 2006). Gezien de vlakte van Bayer sinds de opspuiting grotendeels privé-eigendom was en daardoor niet toegankelijk, zijn historische soortwaarnemingen van

(Europese) doelsoorten

het gebied schaars. Men kan er echter vanuit gaan dat het gebied in het verleden interessant was voor steltlopers. Mogelijk ook voor sterns of meeuwen aangezien een jong spuitveld vergelijkbaar is met een strandvlakte waar deze soorten van nature broeden. Toch kan uit gegevens van de broedvogelatlas van Vlaanderen en van Natuurpunt Antwerpen noord geconcludeerd worden dat ten tijde van de eerste ontwikkelingen op de terreinen van Loghidden City enkele (Europese) doelsoorten voorkwamen. Het gaat om bruine kiekendief met maximaal 4 broedkoppels in 2003, blauwborst met maximaal 20 broedkoppels, rietzanger met maximaal 2 broedparen en krakeend, kuifeend en slobeend met 2 tot 3 broedparen (Beyen, 2006). Het noordoostelijke deel van de Vlakte van Bayer was een belangrijk leefgebied voor de rugstreeppad. Naar schatting bestond de populatie uit meer dan 200 roepende mannetjes. Sinds 2005 zijn deze met vergunning weggevangen en uitgezet in andere geschikte leefgebieden (Beyen, 2006). De min of meer systematische natuurinventarisaties in de EI sinds 2012 (o.a. Vochten e.a., 2018) en broedvogelkarteringen van het INBO (van 2016 tot 2018) vermelden in dit gebied het voorkomen van 1 tot 2 broedparen van blauwborsten, 2 tot 6 broedparen van kluut en 1 broedpaar van tureluur. Ook wordt het belang van dit gebied als foerageergebied voor de bruine kiekendief bevestigd.

Kennis over voorkomen overige soorten

Volgens Natuurpunt Antwerpen noord (2002) kwamen in 2001 o.a. krakeend, slobeend, kleine karekiet, rietgors, sprinkhaanzanger, bosrietzanger, graspieper, veldleeuwerik en scholekster tot broeden in het gebied. Overige soorten die de afgelopen jaren zijn vastgesteld zijn o.m. bastaardzandloopkever, bergeend, scholekster echt duizendguldenkruid, fraai duizendguldenkruid, heemst, bruine blauwtje en argusvlinder (Vochten e.a., 2018). Deze soorten bevestigen dat in dit gebied nog steeds open zand en pioniersvegetaties voorkomen.

Voorkomen bos Verbondenheid van het gebied met andere gebieden Compensatiebehoeft e natuur volgens de SIHD

Ja, momenteel bestaat het gebied uit 11,4 ha bos- en struikopslag. 2,2 ha betreft bovendien bos ouder dan 22 jaar. Dit gebied is langs de noord en oostkant verbonden met Ketenisseschor.

Op basis van hoger aangegeven elementen kan zeker gesteld dat dit gebied, en met uitbreiding de volledige Vlakte van Bayer een relatief hoge natuurwaarde herbergde. Voor het noordelijk gelegen deel, dat momenteel nog niet ingenomen is door havenindustrie, geldt dit bovendien momenteel nog steeds. Inbreiding op betreffend terrein zal bijgevolg normaliter tot een compensatie dienen te leiden. Meest voor de hand liggend is om de natuurverliezen uit te drukken in termen van de waardevolle vegetaties die bij aanvang van het MER ‘Ontwikkeling van de site Loghidden City in de Waaslandhaven’ in 2004 werden opgetekend (Beyen, 2006) én de vegetaties die niet in het MER werden opgetekend, maar wel waardevol zijn als foerageergebied voor de bruine kiekendief (opgespoten terrein). Voor Loghidden City fase 2 werd 20,5 ha pioniersvegetatie dat geschikt is als foerageergebied bruine kiekendief en 2,47 ha als ‘riet en water’ in het MER

opgetekend. Daarbovenop komt nog 8,8 ha opgespoten terrein dat geschikt is als foerageergebied voor de bruine kiekendief dat niet opgetekend werd in het MER.

Score pioniersvegetatie/ foerageergebied bruine kiekendief Compensatiekaart

Samenvattend komt dit bijgevolg neer op een natuurverlies van 29,3 ha pioniersvegetatie / foerageergebied bruine kiekendief en 2,47 ha ‘riet en water’. 3

Roepnaam gebied Nr. Totale oppervlakte Luchtfoto (huidige situatie)

Bayervlakte – Covestro - Bayer stortplaats 23 15,9 ha

Voorkomende ecotopen – huidig

Globaal wordt het gebied momenteel gekenmerkt door een combinatie van verboste ecotopen (ca. 7,5 ha) en ruigte- en pioniersvegetaties (ca. 0,9 ha). Typische (lage en open) pioniersvegetaties komen nog slechts in zeer beperkte mate voor. Het gebied wordt gekenmerkt door een droge bodem. De zuidelijke helft van het gebied betreft een stortplaats (ca. 7,5 ha).

Historische evolutie ecotopen

Uit luchtfoto’s is af te leiden dat het noorden van het gebied in het jaar 2000 uit enkele waterplassen bestond. Nadien treed geleidelijk verlanding op, waardoor het gebied in 2005 bijna volledig bestaat uit lage pioniersvegetatie met open zand. Vervolgens ontwikkelt de vegetatie zich verder. Pas op de luchtfoto van 2018 wordt struikgewas en boomopslag duidelijk zichtbaar.

Kennis over voorkomen (Europese) doelsoorten Kennis over voorkomen overige soorten Voorkomen bos

Verbondenheid van het gebied met andere gebieden

In 2005 sloot het gebied nog aan een aaneengesloten ruim stuk open gebied met pioniersvegetatie. Doorheen de jaren krimpt het gebied in, waarbij het steeds meer ontsloten werd door havenindustrie (pas in 2016 werd het gebied volledig ontsloten door havenindustrie). Broedvogelkarteringen van het INBO (van 2016 tot 2018) vermelden in dit gebied het voorkomen van 1 broedpaar van wulp.

Overige soorten die de afgelopen jaren zijn vastgesteld zijn o.m. bergeend en zwartkopmeeuw (waarnemingen.be). Ja, momenteel bestaat het gebied uit 7,5 ha bos- en struikopslag. Het betreft spontane opslag die de voorbije jaren in ruimte is toegenomen. Het bos is echter jonger dan 22 jaar. Dit gebied ligt momenteel relatief geïsoleerd van andere voor natuur belangrijke gebieden binnen de haven, en is omringd door industrie. Enkel ten westen is het gebied onrechtstreeks verbonden met Ketenisseschor via de permanente ecologische structuur (wegbermen langs Oudedijk).

Compensatiebehoeft e natuur volgens de SIHD

Score pioniersvegetatie/ foerageergebied bruine kiekendief Compensatiekaart

Ondanks de relatief geïsoleerde ligging van het gebied binnen havenindustrie kan gesteld worden dat het noordelijk deel van dit gebied in het recente verleden nog enige natuurwaarde herbergde, voornamelijk voor de bruine kiekendief. Gezien de indirecte verbondenheid met Ketenisseschor, de grootte van het gebied, en omdat het gebied in het recent verleden (2016) nog deel uitmaakte van een aaneengesloten ruim gebied met pioniersvegetaties, kan men ervan uitgaan dat dit noordelijk deel geschikt foerageergebied voor deze soort vormt/vormde. Op basis hiervan kan gesteld dat inbreiding op betreffend terrein normaliter tot een compensatie dient te leiden. Natuurverlies wordt uitgedrukt in termen van pioniersvegetatie/foerageergebied bruine kiekendief (oppervlakte van het noordelijk gelegen deel, namelijk 8,4 ha). 2

Roepnaam gebied Nr. Totale oppervlakte Luchtfoto (huidige situatie)

Bayervlakte – MLSO - Kebony 24 11,8 ha

Voorkomende ecotopen – huidig

Globaal wordt het gebied momenteel gekenmerkt door een combinatie van verboste ecotopen (ca. 0,9 ha) en ruigte- en pioniersvegetaties (ca. 10,9 ha). Typische (lage en open) pioniersvegetaties komen nog in beperkte mate voor. Het gebied wordt gekenmerkt door een droge bodem.

Historische evolutie ecotopen

Door vergelijking van luchtfotobeelden kan afgeleid worden dat tot en met het jaar 2015 de noordelijke helft van het gebied bestond uit bos. In 2016 werden beheerwerkzaamheden uitgevoerd die er op gericht waren om de verbossing (6 ha) terug te dringen voor het optimaliseren van foerageergebied voor de bruine kiekendief in het kader van het SBP Antwerpse Haven (Vochten e.a., 2018). De zuidelijke helft bestaat al sinds 2000 uit ruigte- en pioniersvegetatie, waarbij doorheen de jaren geen sterke verruiging van het gebied heeft plaatsgevonden. In het jaar 2000 was evenwel een groter aandeel open zand aanwezig, dat in de jaren nadien enigszins afneemt. Ongetwijfeld kan er vanuit gegaan dat de situatie eind jaren ’80 nog een ruimer aandeel open zand en typische pioniersvegetaties op (opgespoten) zand bevatte en heeft zich een evolutie afgespeeld waarbij het aandeel duinrietvegetaties is toegenomen.

Kennis over voorkomen (Europese) doelsoorten Kennis over voorkomen overige soorten

In 2005 sloot het gebied nog aan een aaneengesloten ruim stuk open gebied met pioniersvegetatie. Doorheen de jaren krimpt het gebied in, waarbij het steeds meer ontsloten werd door havenindustrie (pas in 2016 werd het zuidelijk deel van het gebied ontsloten door havenindustrie). Men kan er vanuit gaan dat dit gebied geschikt foerageergebied vormt/vormde voor de bruine kiekendief gezien de ligging vlak tegen Ketenisseschor en omdat het gebied in het recente verleden (2016) nog deel uitmaakte van een aaneengesloten ruim gebied met pioniersvegetaties. Overige soorten die de afgelopen jaren zijn vastgesteld zijn o.m. bergeend, kievit en graspieper (waarnemingen.be).

Voorkomen bos Verbondenheid van het gebied met andere gebieden Compensatiebehoeft e natuur volgens de SIHD

Score pioniersvegetatie/ foerageergebied bruine kiekendief Compensatiekaart

Roepnaam gebied Nr. Totale oppervlakte

/ Dit gebied is langs de noord en oostkant verbonden met Ketenisseschor.

Op basis van hoger aangegeven elementen kan zeker gesteld dat dit gebied momenteel nog enige natuurwaarde herbergt, voornamelijk voor de bruine kiekendief. Gezien de directe verbondenheid met Ketenisseschor, de grootte van het gebied, en omdat het gebied in het recent verleden (2016) nog deel uitmaakte van een aaneengesloten ruim gebied met pioniersvegetaties, kan men ervan uitgaan dat het gebied geschikt foerageergebied voor deze soort vormt/vormde. Op basis hiervan kan gesteld dat inbreiding op betreffend terrein normaliter tot een compensatie dient te leiden. Natuurverlies wordt uitgedrukt in termen van pioniersvegetatie/foerageergebied bruine kiekendief (11,8 ha). 3

Bayervlakte – Lanxess - Lubrizol 25-29 25,2 ha

Luchtfoto (huidige situatie)

Voorkomende ecotopen – huidig

Globaal wordt het gebied momenteel gekenmerkt door enkele bosschages (ca. 2,9 ha) en ruigte- en pioniersvegetaties (ca. 22,2 ha). Typische (lage en open) pioniersvegetaties komen nog voor in het gebied. Het gebied wordt gekenmerkt door een droge bodem.

Historische evolutie ecotopen

Kennis over voorkomen (Europese) doelsoorten

In 2005 sloten gebied nr. 1,2, 4 en 5 nog aan een aaneengesloten ruim stuk open gebied met pioniersvegetatie dat op zijn beurt aansloot bij Ketenisseschor. Doorheen de jaren kromp dit gebied in, waarbij het steeds meer ontsloten werd door havenindustrie (pas in 2016 werd gebied nr. 1 volledig ontsloten door havenindustrie). Voor gebied nr. 1 en 2 zijn geen recente soortwaarnemingen voorhanden wat waarschijnlijk grotendeels verklaard kan worden door de ontoegankelijkheid van de gebieden. Men kan er echter vanuit gaan dat voornamelijk gebied nr. 1 en 5 in het zeer recente verleden geschikt foerageergebied vormde voor de bruine kiekendief omdat het gebied in het recent verleden (2016) nog deel uitmaakte van een aaneengesloten ruim gebied met pioniersvegetaties dat verbonden was met Ketenisseschor. Deelgebied nr. 5 is momenteel nog steeds rechtstreeks verbonden met Ketenisseschor. Historische waarnemingen vermelden bovendien in 2007 een pleisterende bruine kiekendief in deelgebied nr. 1 (waarnemingen.be).

Kennis over voorkomen overige soorten

Voorkomen bos Verbondenheid van het gebied met andere gebieden Compensatiebehoeft e natuur volgens de SIHD

Kwaliteitsniveau pioniersvegetatie/ foerageergebied bruine kiekendief

Broedvogelkarteringen van het INBO (van 2016 tot 2018) vermelden in gebied nr. 3 en 4 het voorkomen van elk 1 broedpaar van scholekster en 3 broedparen van bergeend in nr. 4. Tussen het jaar 2000 en 2010 werden in alle deelgebieden een groot aantal eenden, ganzen en steltlopers waargenomen (voornamelijk buiten broedperiode) wat een indicatie kan zijn van het belang van deze gebieden. Gezien de Bayervlakte in het recente verleden uit enkele plassen en verschillende waterlopen bestond, zullen de naastgelegen pioniersvegetaties gebruikt zijn als rust- en foerageergebied. Er werd ondermeer brandgans, grauwe gans, knobbelzwaan, slobeend, kluut, zilverplevier, bontbekplevier, wulp, kemphaan, tureluur en groenpootruiter waargenomen (waarnemingen.be). Ja, momenteel bestaat gebied nr. 1 uit 2,9 ha bos- en struikopslag. 1,4 ha betreft bovendien bos ouder dan 22 jaar. De gebieden liggen momenteel relatief geïsoleerd van andere voor natuur belangrijke gebieden binnen de haven, en zijn omringd door industrie. Enkel deelgebied nr. 5 is rechtstreeks verbonden met Ketenisseschor. Ondanks de relatief geïsoleerde ligging van de deelgebieden binnen havenindustrie kan gesteld worden dat voornamelijk deelgebied nr. 1 en 5 in het recente verleden nog enige natuurwaarde herbergde, voornamelijk als foerageergebied. Gezien de nabijheid van Ketenisseschor, de grootte van gebied nr. 1, en omdat deze gebieden in het recente verleden (2016) nog deel uitmaakte van een aaneengesloten ruim gebied met pioniersvegetaties, kan men ervan uitgaan dat de gebieden geschikt foerageergebied voor o.a. de bruine kiekendief vormt/vormde. Op basis hiervan kan gesteld dat inbreiding op gebied nr. 1 en 5 normaliter tot een compensatie dient te leiden. Natuurverlies wordt uitgedrukt in termen van pioniersvegetatie / foerageergebied bruine kiekendief (16,9 ha) 2 (nr. 1) 3 (nr. 5) 0 (nr. 2, 3 & 4)

Compensatiekaart

Roepnaam gebied Nr. Totale oppervlakte Luchtfoto (huidige situatie)

Bayervlakte - Lawter 30 1,5 ha

Voorkomende ecotopen – huidig

Globaal wordt het gebied momenteel gekenmerkt door ruigte en pioniersvegetaties met een overwegend droge bodem.

Historische evolutie ecotopen

Kennis over voorkomen (Europese) doelsoorten

Kennis over voorkomen overige soorten Voorkomen bos Verbondenheid van het gebied met andere gebieden Compensatiebehoefte natuur volgens de SIHD Kwaliteitsniveau pioniersvegetatie/ foerageergebied bruine kiekendief

Door vergelijking van luchtfotobeelden kan afgeleid worden dat doorheen de jaren geen sterke verruiging van het gebied heeft plaatsgevonden. In het jaar 2000 was evenwel een groter aandeel open zand aanwezig, dat in de jaren nadien enigszins afneemt. Ongetwijfeld kan er vanuit gegaan dat de situatie eind jaren ’80 nog een ruimer aandeel open zand en typische pioniersvegetaties op (opgespoten) zand bevatte en heeft zich een evolutie afgespeeld waarbij het aandeel duinrietvegetaties is toegenomen. In 2000 sloot het gebied nog aan een aaneengesloten ruim stuk open gebied met pioniersvegetatie. Het wordt nadien snel ontsloten door havenindustrie. Waarnemingen van soorten zijn voor dit gebied afwezig, wat enerzijds verklaard kan worden door de nabijheid van weginfrastructuur en industrie, en anderzijds door de ontoegankelijkheid van het gebied. Men kan er echter vanuit gaan dat binnen dit gebied momenteel en in het recente verleden geen (Europese) doelsoorten voorkomen, gezien de grootte en ligging van het perceel. / Nee, het gebied bestaat niet uit bos. Dit gebied ligt momenteel relatief geïsoleerd van andere voor natuur belangrijke gebieden binnen de haven, en is omringd door industrie. Op basis van hoger aangegeven elementen kan gesteld worden dat het gebied momenteel geen relatief hoge natuurwaarde herbergt. Daarom wordt beoordeeld dat een inbreiding op betreffend terrein normaliter niet tot een compensatie zal leiden. 0

Roepnaam gebied Nr. Totale oppervlakte Luchtfoto (huidige situatie)

Ketenislaan Zuid 31 3,3 ha

Voorkomende ecotopen – huidig

Globaal wordt het gebied momenteel gekenmerkt door ruigte en pioniersvegetaties met een overwegend droge bodem. Het merendeel van het gebied bestaat nog uit typische lage pioniersvegetaties met enkele open plekken zand. Aan de noordkant komt een houtkant voor (1,2 ha) en doorheen het gebied loopt een asfaltweg (0,5 ha). Door vergelijking van luchtfotobeelden kan afgeleid worden dat doorheen de jaren geen sterke verruiging van het gebied heeft plaatsgevonden. In het jaar 2000 was evenwel een groter aandeel open zand aanwezig, dat in de jaren nadien enigszins afneemt. Ongetwijfeld kan er vanuit gegaan dat de situatie eind jaren ’80 nog een ruimer aandeel open zand en typische pioniersvegetaties op (opgespoten) zand bevatte. De houtkant is in het jaar 2000 reeds aanwezig, en blijft onveranderd doorheen de jaren. Waarnemingen van (Europese) soorten zijn voor dit gebied afwezig, wat waarschijnlijk grotendeels verklaard kan worden door de relatief beperkte oppervlakte, de moeilijk bereikbare locatie en doordat er een weg doorheen het gebied loopt.

Historische evolutie ecotopen

Kennis over voorkomen (Europese) doelsoorten Kennis over voorkomen overige soorten Voorkomen bos

Plantensoorten die recent zijn waargenomen en die de openheid (pioniersvegetaties) van het gebied bevestigen zijn zomerbitterling en blauw walstro (waarnemingen.be). Ja, momenteel bestaat het gebied uit circa 1,2 ha bos. Het betreft bovendien bos dat ouder is dan 22 jaar. Dit gebied ligt relatief dichtbij Ketenisseschor, maar wordt er toch van gescheiden door de aanwezigheid van een bosje aan de noordoostkant.

Verbondenheid van het gebied met andere gebieden Compensatiebehoefte Gezien de beperkte oppervlakte, de moeilijk bereikbare locatie voor o.a. natuur volgens de bruine kiekendieven (aanwezigheid bosje) en de aanwezigheid van SIHD weginfrastructuur en verstoring door vissers kan gesteld worden dat dit gebied momenteel geen hoge natuurwaarde herbergt. Daarom wordt beoordeeld dat een inbreiding op betreffend terrein normaliter niet tot een compensatie zal leiden.

Kwaliteitsniveau pioniersvegetatie/ foerageergebied bruine kiekendief

Roepnaam gebied Nr. Totale oppervlakte Luchtfoto (huidige situatie)

Vrachtwagenparking Kallo 32 9,40 ha

Voorkomende ecotopen – huidig

Het gebied betreft grotendeels een voormalig bentonietstort en een braakliggend terrein waar mogelijks bouwpuin in de ondergrond aanwezig is. Binnen het gebied is nog enige natuurwaarde aanwezig. Het gebied bestaat momenteel uit een aantal zones die duidelijk van elkaar te onderscheiden zijn (Claerbout, 2019): • onbegroeide zone met recent (2019) opgevoerde aarde in het zuiden, welke het grootste deel van het gebied beslaat. Een beperkt deel was in de zomer van 2019 ingezaaid met raaigras. • Twee depressies in het landschap, gelegen tegen de Ketenislaan: • het westelijk bekken werd in 2011 grotendeels, maar niet volledig opgevuld; • in het oostelijke bekken groeit een moerasvegetatie van riet. • Een zone waar een voormalig breekinstallatie gesitueerd was in het westen. Rondom deze zone is bufferbeplanting aanwezig bestaande uit wilgen, populieren en sierheesters en coniferen. Het gebied is een hoog gelegen zone die bij de aanleg van de Kallosluis ontstond en evolueerde tot de huidige situatie. Van 2000 tot 2017 is op luchtfoto’s een nattere zone met wilgenstruweel, rietvegetatie en eutroof water aanwezig in het noordoosten. Op de BWK, waarvan het terreinbezoek in 2003 gebeurde, is tevens deze indeling af te leiden. Op de habitatkaart wordt de zone die op de BWK als wilgenstruweel en rietvegetatie is aangeduid, aangeduid als ‘geen habitat’ voor 70% en rietmoeras voor 30%. De westelijke zone betreft vanaf 2000 een breekinstallatie dat zich de jaren nadien grotendeels verder zette. Het

Historische evolutie ecotopen

Kennis over voorkomen (Europese) doelsoorten Kennis over voorkomen overige soorten

overgrote zuidelijk deel bestaat vanaf 2000 uit een laag begroeide zone waar recent, in 2019, opgevoerde aarde wordt opgeslagen. Vanaf 2012 is er in het rietveld (oostelijke depressie) telkens één broedgeval van blauwborst (Claerbout, 2019). Van 2005 t.e.m. 2010 zijn bovendien waarnemingen bekend van bruine kiekendief (pleisterend en roepend) (waarnemingen.be). Tot net voor 2011 broedde hier tevens bruine kiekendief (Mond. Med. Steven Laureys). Andere soorten die hier voorkomen en die de aanwezigheid van natte rietdepressies bevestigen zijn kleine rietvogels zoals kleine karekiet en bosrietzanger en vleeskleurige orchis. In 2012 was er tevens één broedgeval van rietgors (Claerbout, 2019; waarnemingen.be). Andere waargenomen soorten die de openheid van het landschap bevestigen zijn o.a. bergeend, scholekster, zomerbitterling,, echt duizendguldenkruid en blauw walstro.

Voorkomen bos Verbondenheid van het gebied met andere gebieden Compensatiebehoeft e natuur volgens de SIHD

Kwaliteitsniveau pioniersvegetatie/ foerageergebied bruine kiekendief

Momenteel bestaat het gebied uit 0,83 ha boom- en struikopslag. 0,43 ha hiervan betreft bos ouder dan 22 jaar. Dit gebied ligt relatief dichtbij Ketenisseschor.

Op basis van hoger aangegeven elementen lijkt het gebied voornamelijk in het recente verleden enige natuurwaarde te herbergen voor enerzijds soorten gebonden aan rietvegetaties en anderzijds als foerageergebied voor de bruine kiekendief. Aangaande de grootte van het natuurverlies wat betreft rietvegetaties baseren we ons op de oppervlaktes opgetekend op de BWK en de habitatkaart, en op basis van luchtfoto’s. In totaal komt dit neer op 1,13 ha ‘riet en water’. Gezien de aanpalende zone sinds het jaar 2000 enkel uit lage en open pioniersvegetaties bestaat, zal deze zone tevens dienst hebben gedaan als foerageergebied voor de bruine kiekendief. Het totale natuurverlies aangaande pioniersvegetatie/foerageergebied bruine kiekendief bedraagt 4,73 ha. 1

Compensatiekaart

Roepnaam gebied Nr. Totale oppervlakte Luchtfoto (huidige situatie)

Kallosluis bos 33 5,2 ha

Voorkomende ecotopen – huidig

Momenteel bestaat het gebied grotendeels uit struiken boomopslag (3,4 ha) en een grasveld (1,8 ha).

Historische evolutie ecotopen Kennis over voorkomen (Europese) doelsoorten Kennis over voorkomen overige soorten Voorkomen bos

Door vergelijking van luchtfotobeelden wordt duidelijk dat het gebied in de voorbije jaren niet veel veranderd is. De oppervlakte aan bos is doorheen de jaren constant, en neemt niet toe of af. Waarnemingen van soorten zijn voor dit gebied afwezig, wat enerzijds verklaard kan worden door de nabijheid van weginfrastructuur en industrie, en anderzijds door de hoge verbossingsgraad van het gebied. / Ja, momenteel bestaat het gebied uit 3,4 ha bos- en struikopslag. Het betreft bovendien bos ouder dan 22 jaar. Dit gebied ligt grotendeels geïsoleerd van andere voor natuur belangrijke gebieden.

Verbondenheid van het gebied met andere gebieden Compensatiebehoefte Op basis van hoger aangegeven elementen kan gesteld worden dat het natuur volgens de gebied momenteel geen relatief hoge natuurwaarde herbergt. Daarom SIHD wordt beoordeeld dat een inbreiding op betreffend terrein normaliter niet tot een compensatie zal leiden. Kwaliteitsniveau 0 pioniersvegetatie/ foerageergebied bruine kiekendief

Roepnaam gebied Nr. Totale oppervlakte Luchtfoto (huidige situatie)

Engie-Electrabel (Bazeput) 34-35 6,8 ha

Voorkomende ecotopen – huidig

Globaal wordt het noordelijk gebied momenteel gekenmerkt door ruigte en pioniersvegetaties met een overwegend droge bodem en boom- en struikopslag. Aan de rand zijn enkele aangeplante populieren aanwezig. Het gebied wordt grotendeels gedomineerd door duinriet en andere ruigtekruiden, maar enkele open plekken zand zijn nog aanwezig. Het zuidelijk deel bestaat momenteel uit steenslag met wat ruigtekruiden.

Historische evolutie ecotopen

Kennis over voorkomen (Europese) doelsoorten Kennis over voorkomen overige soorten Voorkomen bos Verbondenheid van het gebied met andere gebieden Compensatiebehoefte natuur volgens de SIHD

Kwaliteitsniveau pioniersvegetatie/ foerageergebied bruine kiekendief

Door vergelijking van luchtfotobeelden kan afgeleid worden dat tussen 2000 en 2014 het gebied bestond uit havenindustrie. In 2015 bestond het gebied bijna volledig uit open gebied (voornamelijk steenslag). Vervolgens heeft zich een evolutie afgespeeld waarbij het aandeel ruigtekruiden is toegenomen. Waarnemingen van soorten zijn voor dit gebied afwezig, wat waarschijnlijk grotendeels verklaard kan worden door de ontoegankelijkheid van het gebied. / Nee, er komt momenteel geen bos voor in het gebied. Dit gebied is via de Scheldeoevers rechtstreeks verbonden met Ketenisseschor. Ten westen ligt een plas (Bazeput). Gezien het gebied tot 2014 uit havenindustrie bestond en daardoor momenteel deels ongeschikt is als foerageergebied en de moeilijk bereikbare locatie voor o.a. bruine kiekendieven (aanwezigheid bomen langs rand) kan gesteld worden dat dit gebied momenteel geen hoge natuurwaarde herbergt. Daarom wordt beoordeeld dat een inbreiding op betreffend terrein normaliter niet tot een compensatie zal leiden. 0

Roepnaam gebied Nr. Totale oppervlakte Luchtfoto (huidige situatie)

Kapeldijkstraat 36 1,1 ha

Voorkomende ecotopen – huidig Historische evolutie ecotopen

Globaal wordt het gebied momenteel gekenmerkt door grasland.

Kennis over voorkomen (Europese) doelsoorten

Kennis over voorkomen overige soorten Voorkomen bos Verbondenheid van het gebied met andere gebieden

Nee, het gebied bestaat niet uit bos. Dit gebied ligt momenteel relatief geïsoleerd van andere voor natuur belangrijke gebieden binnen de haven. Ten oosten bevindt zich Fort SinteMarie en ten zuiden ligt Groot Rietveld, maar wordt hier wel van gescheiden door een gebouw en een bos. Compensatiebehoefte Op basis van hoger aangegeven elementen kan gesteld worden dat het natuur volgens de gebied momenteel geen relatief hoge natuurwaarde herbergt. Daarom SIHD wordt beoordeeld dat een inbreiding op betreffend terrein normaliter niet tot een compensatie zal leiden. Kwaliteitsniveau 0 pioniersvegetatie/ foerageergebied bruine kiekendief

Roepnaam gebied Nr. Totale oppervlakte Luchtfoto (huidige situatie)

Total (Kwarikweg) 37-38 3,6 ha

Voorkomende ecotopen – huidig

Globaal wordt het gebied momenteel gekenmerkt door ruigte en pioniersvegetaties met een overwegend droge bodem. Het merendeel van het gebied bestaat nog uit typische lage pioniersvegetaties met enkele open plekken zand. Door vergelijking van luchtfotobeelden kan afgeleid worden dat doorheen de jaren geen sterke verruiging van deze gebieden heeft plaatsgevonden. In het jaar 2000 was evenwel een groter aandeel open zand aanwezig, dat in de jaren nadien enigszins afneemt. Ongetwijfeld kan er vanuit gegaan dat de situatie eind jaren ’80 nog een ruimer aandeel open zand en typische pioniersvegetaties op (opgespoten) zand bevatte. Het noordelijk deel bestond vanaf 2009 uit moerasachtige plassen die nadien stelselmatig dichtgroeiden. Vanaf 2014 bestaat het volledig uit een droge bodem. In het verleden zijn waarnemingen van woudaap en stelkluut in het noordelijk deel bekend (mond. med. Spanhoge, G.). In het zuidelijk deel zijn waarnemingen van broedgevallen van (Europese) soorten afwezig, wat waarschijnlijk grotendeels verklaard kan worden door de relatief beperkte oppervlakte en de nabijheid van spoor en wegindustrie.

Historische evolutie ecotopen

Kennis over voorkomen (Europese) doelsoorten

Door de rechtstreekse verbondenheid met Groot Rietveld en de aanwezigheid van (open) pioniersvegetaties kan er echter gesteld worden dat het zuidelijk gebied potentieel geschikt foerageergebied vormt/vormde voor de bruine kiekendief. Kennis over voorkomen overige soorten

Tussen het jaar 2008 en 2018 werden in beide deelgebieden een aantal vogelsoorten waargenomen (voornamelijk buiten broedperiode) wat een indicatie kan zijn van het belang van deze gebieden. Gezien de nabijheid van zowel Groot Rietveld als Rietveld Kallo, zullen de naastgelegen pioniersvegetaties gebruikt werden als rust- en foerageergebied. Er werd

onder meer grauwe gans, bergeend, scholekster, roodborsttapuit en graspieper waargenomen (waarnemingen.be). Andere waargenomen soorten die de openheid van het landschap (pioniersvegetaties) bevestigen zijn bruin blauwtje, hooibeestje, zomerbitterling, blauw walstro en echt duizendguldenkruid (waarnemingen.be). Voorkomen bos Verbondenheid van het gebied met andere gebieden Compensatiebehoeft e natuur volgens de SIHD

Kwaliteitsniveau pioniersvegetatie/ foerageergebied bruine kiekendief

Nee, momenteel komt er geen bos voor in de gebieden. Beide gebieden zijn verbonden met Groot Rietveld, maar worden er wel van gescheiden door een weg. Het noordelijk gebied is verbonden met Rietveld Kallo. Ondanks de beperkte oppervlakte van beide gebieden kan gesteld worden dat de gebieden nog enige natuurwaarde herbergen, voornamelijk als foerageergebied. Gezien de rechtstreekse verbondenheid met Groot Rietveld en de aanwezigheid van open pioniersvegetaties vormt het zuidelijk gebied potentieel geschikt foerageergebied voor o.a. de bruine kiekendief. Op basis hiervan kan gesteld dat inbreiding op betreffend terrein normaliter tot een compensatie dient te leiden. Natuurverlies wordt uitgedrukt in termen van pioniersvegetatie/foerageergebied bruine kiekendief aangaande het zuidelijk gebied (1,4 ha). Het noordelijk gebied wordt uitgedrukt in termen van de ecotoopcluster ‘riet en water’ (2,2 ha), gezien het gebied in het recente verleden moeras betrof, waarvan bovendien waarnemingen van woudaap en steltkluut bekend zijn. 1

Compensatiekaart

Roepnaam gebied Nr. Totale oppervlakte Luchtfoto (huidige situatie)

Total Olefins Antwerp (Moerasbos Zwijndrecht) 39 15,4 ha

Voorkomende ecotopen – huidig

Momenteel bestaat het gebied praktisch volledig uit struiken boomopslag. Het gaat ondermeer om spontane opslag van duindoorn, boswilg, berk, spork en vogelkers. Op enkele locaties, waar oppervlaktewater (al dan niet tijdelijk) aanwezig is, komt rietvegetatie voor (Verhaegen, 2016).

Historische evolutie ecotopen

Kennis over voorkomen (Europese) doelsoorten Kennis over voorkomen overige soorten Voorkomen bos Verbondenheid van het gebied met andere gebieden Compensatiebehoeft e natuur volgens de SIHD

Kwaliteitsniveau pioniersvegetatie/ foerageergebied bruine kiekendief

Door vergelijking van luchtfotobeelden kan afgeleid worden dat in het jaar 2000 het gebied al bestond uit een aanzienlijke oppervlakte bos- en struikopslag. Doorheen de jaren neemt de bosoppervlakte stelselmatig toe. In de noordoostelijke tip was in 2000 een plas aanwezig die nadien langzaamaan dichtgroeit. De min of meer systematische natuurinventarisaties in de EI sinds 2012 (o.a. Vochten e.a., 2018) vermelden in dit gebied het voorkomen van 2 broedparen van blauwborsten in het jaar 2017. Andere soorten die de afgelopen jaren zijn waargenomen zijn cetti’s zanger (3 territoria in 2017), rietzanger (1 territorium in 2017) en 1 groeiplaats van moeraswespenorchis tot het jaar 2015. Ja, het gebied bestaat momenteel bijna volledig uit boom- en struikopslag. Het gebied grenst aan het tijdelijk natuurcompensatiegebied ‘Vlakte van Zwijndrecht’, die op zijn beurt aansluit aan Groot Rietveld. Gezien het voorkomen van blauwborst, cetti’s zanger, rietzanger en moeraswespenorchis zal het gebied gedeeltelijk uit nattere depressies bestaan die affiniteit vertonen met de ecotoopcluster ‘riet en water’. Gezien de oppervlakte hiervan op basis van BWK niet af te leiden is, baseren we ons hier op luchtfoto’s en de dichtheidstabellen opgemaakt door UAAeolus en het Nederlandse SOVON (zie Bijlage gebiedsinformatie). De vereiste theoretische oppervlakten voor het bekomen van 2 broedparen van blauwborst en 1 broedpaar van rietzanger variëren tussen 1,56 ha en 3,03 ha. Indien we het gemiddelde nemen van de vier berekende theoretische oppervlakten komen we uit op een oppervlakte van 2 ha. Deze oppervlakte komt bovendien quasi overeen indien gekeken wordt naar luchtfoto’s. Natuurverlies wordt bijgevolg uitgedrukt in termen van de ecotoopcluster ‘riet en water’ (2 ha). 1

Compensatiekaart

Roepnaam gebied Nr. Totale oppervlakte Luchtfoto (huidige situatie)

Kuraray - Borealis 40-42 13,4 ha

Voorkomende ecotopen – huidig

Globaal wordt het gebied momenteel gekenmerkt door ruigte en pioniersvegetaties met een overwegend droge bodem. In deelgebied 1 komt in het zuiden een plas voor (ca. 0,5 ha) en een houtkant (ca. 0,5 ha).

Historische evolutie ecotopen

Kennis over voorkomen (Europese) doelsoorten

Door vergelijking van luchtfotobeelden kan afgeleid worden dat doorheen de jaren geen sterke verruiging van de gebieden heeft plaatsgevonden. In het jaar 2000 was evenwel een groter aandeel open zand aanwezig, dat in de jaren nadien enigszins afneemt. Ongetwijfeld kan er vanuit gegaan dat de situatie eind jaren ’80 nog een ruimer aandeel open zand en typische pioniersvegetaties op (opgespoten) zand bevatte en heeft zich een evolutie afgespeeld waarbij het aandeel duinrietvegetaties is toegenomen. Enkel in deelgebied 1 is er vanaf 2005 centraal enige struikopslag die nadien stelselmatig verdwijnt. De houtkant in het zuiden is vanaf 2008 duidelijk aanwezig op luchtfoto. De plas is slechts vanaf 2013 aanwezig op luchtfoto. Waarnemingen van soorten zijn voor deze gebieden afwezig, wat enerzijds verklaard kan worden door de nabijheid van weginfrastructuur en bebouwing, en anderzijds door de ontoegankelijkheid van het gebied. Men kan er echter vanuit gaan dat binnen dit gebied momenteel en in het recente verleden geen (Europese) doelsoorten voorkomen, gezien de geïsoleerde ligging van de percelen. / Nee, het gebied bestaat niet uit bos. Deze gebieden liggen momenteel erg geïsoleerd van andere voor natuur belangrijke gebieden binnen de haven. Op basis van hoger aangegeven elementen kan gesteld worden dat de gebieden momenteel en in het recente verleden geen relatief hoge natuurwaarde herbergden. Daarom wordt beoordeeld dat een inbreiding op betreffend terrein normaliter niet tot een compensatie zal leiden. 0

Roepnaam gebied Nr. Totale oppervlakte Luchtfoto (huidige situatie)

Ineos Oxide 43-44 12,4 ha

Voorkomende ecotopen – huidig

Globaal wordt het gebied momenteel gekenmerkt door ruigte en pioniersvegetaties met een overwegend droge bodem en struiken boomopslag (ca. 4,1 ha in westelijk deel en ca. 0,3 ha in oostelijk deel). Aan de noordrand van beide gebieden staat een bomenrij.

Historische evolutie ecotopen

Door vergelijking van luchtfotobeelden kan afgeleid worden dat doorheen de jaren enige verruiging van de gebieden heeft plaatsgevonden. In het jaar 2000 was evenwel een groter aandeel open zand aanwezig, dat in de jaren nadien enigszins afneemt. In beide gebieden treedt nadien verruiging op met opkomst van struiken boomopslag. In 2012 verdwijnen deze en worden de terreinen gedeeltelijk ingenomen als havenindustrie. Nadien worden de gebieden terug volledig braakliggend, waarna de struikopslag terug geleidelijk toeneemt. Waarnemingen van soorten zijn voor dit gebied afwezig, wat enerzijds verklaard kan worden door de nabijheid van weginfrastructuur en bebouwing, en anderzijds door de ontoegankelijkheid van het gebied. Men kan er echter vanuit gaan dat binnen dit gebied momenteel en in het recente verleden geen (Europese) doelsoorten voorkomen, gezien de geïsoleerde ligging van de percelen.

Kennis over voorkomen (Europese) doelsoorten

Kennis over voorkomen overige soorten Voorkomen bos

/ De gebieden bestaan momenteel uit 4,4 ha struiken boomopslag. Het betreft echter bos jonger dan 22 jaar. Deze gebieden liggen momenteel erg geïsoleerd van andere voor natuur belangrijke gebieden binnen de haven.

Verbondenheid van het gebied met andere gebieden Compensatiebehoefte Op basis van hoger aangegeven elementen kan gesteld worden dat de natuur volgens de gebieden momenteel en in het recente verleden geen relatief hoge SIHD natuurwaarde herbergen. Daarom wordt beoordeeld dat een inbreiding op betreffend terrein normaliter niet tot een compensatie zal leiden.

Kwaliteitsniveau pioniersvegetatie/ foerageergebied bruine kiekendief

Roepnaam gebied Nr. Totale oppervlakte Situeringskaart Luchtfoto (huidige situatie)

Ineos Oxide – Exxon Mobil Chemical 45 29,0 ha

Voorkomende ecotopen – huidig

Globaal wordt het gebied momenteel gekenmerkt door lage ruigte en pioniersvegetaties met een overwegend droge bodem en nog open stukken zand, en struiken boomopslag (ca. 3,2 ha, voornamelijk berk en wilg).

Historische evolutie ecotopen

Kennis over voorkomen (Europese) doelsoorten Kennis over voorkomen overige soorten

Voorkomen bos

Andere soorten die de voorbije jaren werden waargenomen en die de openheid van het landschap bevestigen zijn grauwe gans, kievit, scholekster, veldleeuwerik, roodborsttapuit, graspieper, bruin blauwtje, zomerbitterling en zacht loogkruid (waarnemingen.be). De gebieden bestaan momenteel uit ca. 3,2 ha struiken boomopslag. Het betreft echter bos jonger dan 22 jaar.

Verbondenheid van het gebied met andere gebieden

Compensatiebehoeft e natuur

Kwaliteitsniveau pioniersvegetatie/ foerageergebied bruine kiekendief Compensatiekaart

Dit gebied ligt relatief geïsoleerd binnen de haven en is voor een groot deel omringd door havenindustrie. Toch ligt het tevens dichtbij Blokkersdijk, en is hiermee onrechtstreeks verbonden (via de permanente ecologische infrastructuur en een aaneengesloten ruim open gebied met pioniersvegetatie). Op basis van hoger aangegeven elementen kan zeker gesteld dat dit gebied momenteel nog enige natuurwaarde herbergt, voornamelijk voor de bruine kiekendief. Gezien de indirecte verbondenheid met Blokkersdijk, de grootte van het gebied, en omdat het gebied aansluit bij een ruim gebied met pioniersvegetaties, kan men ervan uitgaan dat het gebied geschikt foerageergebied voor deze soort vormt/vormde. Op basis hiervan kan gesteld dat inbreiding op betreffend terrein normaliter tot een compensatie dient te leiden. Voorgesteld wordt om de huidige oppervlakte aan pioniersvegetatie te beschouwen als pioniersvegetatie/foerageergebied bruine kiekendief (29.0 ha). De relatief recente bebossingen worden tevens meegenomen binnen de te compenseren oppervlakte. 2

Roepnaam gebied Nr. Totale oppervlakte Situeringskaart Luchtfoto (huidige situatie)

3M 1 46 26,0 ha

Voorkomende ecotopen – huidig

Globaal wordt het gebied momenteel gekenmerkt door lage ruigte en pioniersvegetaties met een overwegend droge bodem en nog open stukken zand, en struiken boomopslag (ca. 3,7 ha). In het zuiden zijn enkele kleinere plassen aanwezig (ca. 0,25 ha).

Historische evolutie ecotopen

Kennis over voorkomen (Europese) doelsoorten Kennis over voorkomen overige soorten

Voorkomen bos Verbondenheid van het gebied met andere gebieden

Andere soorten die de voorbije jaren werden waargenomen en die de openheid van het landschap en de waarde van het gebied als foerageergebied bevestigen zijn o.a. grauwe gans, bergeend, scholekster, kievit, wulp, kemphaan, tureluur, zwarte ruiter, groenpootruiter, zwartkopmeeuw, visdief, grauwe klauwier en roodborsttapuit. Allen zijn eveneens relatief dichtbij Blokkersdijk waargenomen (waarnemingen.be). De gebieden bestaan momenteel uit ca. 3,7 ha struiken boomopslag. 2,3 ha hiervan betreft bos ouder dan 22 jaar. Dit gebied is rechtstreeks verbonden met Blokkersdijk.

Compensatiebehoeft e natuur

Kwaliteitsniveau pioniersvegetatie/ foerageergebied bruine kiekendief Compensatiekaart

Op basis van hoger aangegeven elementen kan zeker gesteld dat dit gebied momenteel nog enige natuurwaarde herbergt, voornamelijk als foerageergebied. Gezien de directe verbondenheid met Blokkersdijk, de grootte van het gebied, en omdat het gebied aansluit bij een ruim gebied met pioniersvegetaties, kan men ervan uitgaan dat het gebied geschikt foerageergebied voor o.a. de bruine kiekendief vormt/vormde. Op basis hiervan kan gesteld dat inbreiding op betreffend terrein normaliter tot een compensatie dient te leiden. Voorgesteld wordt om de huidige oppervlakte aan pioniersvegetatie en de relatief recente bebossingen te beschouwen als pioniersvegetatie/foerageergebied bruine kiekendief (23,7 ha). 3

Roepnaam gebied Nr. Totale oppervlakte Situeringskaart Luchtfoto (huidige situatie)

3M 2 47-48 0,9 ha

Voorkomende ecotopen – huidig

Globaal wordt het gebied momenteel gekenmerkt door open terrein zonder vegetatie.

Historische evolutie ecotopen Kennis over voorkomen (Europese) doelsoorten Kennis over voorkomen overige soorten Voorkomen bos

Door vergelijking van luchtfotobeelden kan afgeleid worden dat het terrein de voorbije jaren voornamelijk uit grasland bestond. Waarnemingen van soorten zijn voor dit gebied afwezig, wat voornamelijk verklaard kan worden door de nabijheid van bebouwing, en de beperkte grootte en geïsoleerde ligging van het gebied. / Nee, het gebied bestaat niet uit bos.

Verbondenheid van het gebied met andere gebieden Compensatiebehoefte natuur

Kwaliteitsniveau pioniersvegetatie/ foerageergebied bruine kiekendief

Deze gebieden liggen momenteel erg geïsoleerd van andere voor natuur belangrijke gebieden binnen de haven. Op basis van hoger aangegeven elementen kan gesteld worden dat de gebieden momenteel en in het recente verleden geen relatief hoge natuurwaarde herbergen. Daarom wordt beoordeeld dat een inbreiding op betreffend terrein normaliter niet tot een compensatie zal leiden. 0

5 BESLUIT Figuur 5.1 en Tabel 5.1 geven een overzicht van het totale verlies per gebied en per type leefgebied, waarbij opgemerkt moet worden dat dit enkel geldt indien volledige braakliggende terreinen worden ingenomen. De tabel is bovendien opgedeeld per vervolgtraject (zie hoofdstuk 2 voor meer informatie aangaande elk vervolgtraject). Natuurverliezen relevant in het kader van de Europese regelgeving (SIHD) beslaan per vervolgtraject in totaal: I.

II.

III.

IV.

Zone Verrebroekse plassen (zone 1 in Figuur 3.1): • 35 ha ‘riet en water’; • 43 ha ‘plas en oever’; • 40 ha ‘natuurweide’; • 8 ha ‘surrogaatkust’; • 12,8 ha ‘foerageergebied bruine kiekendief’. Zone Logistiek Park Waasland (zone 3 en 4 in Figuur 3.1): • 10 ha ‘riet en water’; • 45,39 ha ‘foerageergebied bruine kiekendief’. Aantakking Westelijke ontsluitingsweg (zone 2 in Figuur 3.1): • 1 ha ‘riet en water’; • 4,5 ha ‘foerageergebied bruine kiekendief’. Vrachtwagenparking Kallo (zone 32 in Figuur 3.1): • 1,13 ha ‘riet en water’; • 4,73 ha ‘foerageergebied bruine kiekendief’. Alle resterende braakliggende ‘restgronden’ (alle overige zones in Figuur 3.1): • 6,67 ha ‘riet en water’; • 4,6 ha ‘plas en oever’; • 134,21 ha ‘foerageergebied bruine kiekendief’.

Tabel 5.2 geeft tot slot de resultaten van de multi criteria-analyse met de drie deelscores wat betreft de waarde van restgronden als foerageergebied voor de bruine kiekendief, en daaruit besluitend het kwaliteitsniveau per beschouwde restgrond. Algemeen kan bijgevolg vastgesteld worden dat door de verdere ontwikkeling van het havengebied op de Linkerscheldeoever, betekenisvolle effecten te verwachten zijn op tot doel gestelde Europese habitattypes en op de doelen voor bepaalde habitatrichtlijnsoorten. Hierbij moet opgemerkt worden dat het verlies significant is op basis van de inname van alle restoppervlaktes op de Linkerscheldeoever, en niet op niveau van de individuele restgronden.

Figuur 5.1 Overzicht natuurverlies per type leefgebied indien alle braakliggende terreinen op de Linkerscheldeoever effectief worden ingenomen.

Tabel 5.1 Totaalverlies aan natuurwaarde per leefgebied, weergegeven per gebied, en onderverdeeld per vervolgtraject.

Nr.

Roepnaam

Totale opp. (ha)

Riet & water (ha)

Plas & oever (ha)

Natuurweide (ha)

Surrogaatkust (ha)

Foerageergebied bruine kiekendief (ha)

Zone Verrebroekse plassen 1

Verrebroekse Plassen

138,8 Totaal:

12,8

Zone Logistiek Park Waasland

Logistiek Park Waaslandhaven fase 2 en 5

53,6

Hazopweg Zuid

3,89

41,5

3,89

Totaal:

45,39

Aantakking Westelijke ontsluitingsweg 2

Gemaalweg

20,3 Totaal:

4,5

Vrachtwagenparking Kallo 32

Vrachtwagenparking Kallo

9,4 Totaal:

1,13

4,73

1,13

4,73

Alle resterende braakliggende ‘restgronden’ 1a

Verrebroekse Plassen AET

0,25

Verrebroekse Plassen VOPAK

4,59

Zone naast Tabaknatie (LPW)

2,74

Hazopweg Noord

2,57

Van Moer Storage

1,25

Euroports Terminals Leftbank (Land van Waaslaan)

0,32

Lumipaper - Belgian Scrap Terminal 1

1,73

Belgian Scrap Terminal 2

1,94

Borealis

36,2

Saint - Gobain Construction Products 1

0,84

Saint - Gobain Construction Products 2

5,19

Global Container Services

1,5

Indaver Sleco - Antwerp Gateway Terminal

5,4

Indaver Sleco (Molenweg)

0,35

Indaver - De Neef chemical Processing ATSL/GETS

2,2

Ashland

1,03

Ineos Phenol 1

Ineos Phenol 2

Monument Chemical 1

Monument chemical 2

0,33

Bayervlakte katoennatie

34,5

Bayervlakte - Covestro Bayer stortplaats

15,9

8,4

Bayervlakte - MLSO Kebony

11,8

Bayervlakte - Lanxess Lubrizol

16,7

15,1

Bayervlakte - Lanxess Lubrizol

1,8

Bayervlakte - Lanxess Lubrizol

3,5

Bayervlakte - Lanxess Lubrizol

1,3

Bayervlakte - Lanxess Lubrizol

1,9

Bayervlakte - Lawter

1,5

Ketenislaan Zuid

3,3

Kallosluis bos

5,2

Engie-Electrabel (Bazeput)

2,4

Engie-Electrabel (Bazeput)

4,4

Kapeldijkstraat

1,1

total (Kwarikweg)

2,2

4,6

4,1

2,47

29,3

2,2

Total (Kwarikweg)

1,4

Total Olefins Antwerp (Moerasbos Zwijndrecht)

15,4

Kuraray - Borealis

1,9

Kuraray - Borealis

2,4

Ineos Oxide

7,5

Ineos Oxide

4,9

Ineos Oxide – Exxon Mobil Chemical

3M 1

23,7

3M 2

0,4

3M 2

0,6 Totaal:

1,4

6,67

4,6

134,21

100

Tabel 5.2 Multi criteria- analyse, bestaande uit 3 categorieën om de foerageerwaarde van het gebied voor de bruine kiekendief te achterhalen. * = Wanneer het gebied aansluit aan een ander potentieel foerageergebied, wordt gekeken naar deze totale oppervlakte. Deze oppervlakte staat tussen haken. ** = Van zodra er een 0 voorkomt in één van de drie categorieën én er geen aanwijzing is van het voorkomen van de bruine kiekendief in het gebied nu of in het recente verleden, krijgt het gebied kwaliteitsniveau 0, onafhankelijk van de gemiddelde score.

Nr.

Roepnaam

Tot Opp. potentieel foerageergebie d (ha)

Categorie Grootte foerageergebie d

Categorie Isolatie/verbin ding/verstorin g

Categorie Voorkomen Bruine kiekendief

Gemiddelde score

Kwaliteitsnive au

3,00

Zone Verrebroekse plassen 1

Verrebroekse Plassen

74,3 (79,14)*

Zone Logistiek Park Waasland

Logistiek Park Waaslandhave n fase 2 en 5

49,88 (52,62)*

3,00

Hazopweg Zuid

3,89

2,33

8,63

1,67

5,13

1.67

Aantakking Westelijke ontsluitingsweg 2

Gemaalweg

Vrachtwagenparking Kallo 32

Vrachtwagen parking Kallo

Alle resterende braakliggende ‘restgronden’ 1a

Verrebroekse Plassen - AET

0,25 (79,14)*

2,67

Verrebroekse Plassen VOPAK

4,59 (79,14)*

2,67

Zone naast Tabaknatie (LPW)

2,74 (52,62)*

3,00

Hazopweg Noord

2,57

0,67

Van Moer Storage

1,25

0,33

Euroports Terminals Leftbank (Land van Waaslaan)

0,32

0,00

Lumipaper Belgian Scrap Terminal 1

1,73

0,33

Belgian Scrap Terminal 2

1,94

0,33

101

Borealis

36,2

1,00

0**

Saint - Gobain Construction Products 1

0,84

0,00

Saint - Gobain Construction Products 2

5,19

0,67

Global Container Services

1,5

0,33

Indaver Sleco Antwerp Gateway Terminal

5,4

0,67

Indaver Sleco (Molenweg)

0,35

0,00

Indaver - De Neef chemical Processing ATSL/GETS

2,2

0,33

Ashland

1,03

1,33

Ineos Phenol 1

1,33

Ineos Phenol 2

1,00

0**

Monument Chemical 1

1,33

Monument chemical 2

0,11

0,67

Bayervlakte katoennatie

29,26 (42,9)*

2,67

Bayervlakte Covestro Bayer stortplaats

8,4

2,00

Bayervlakte MLSO - Kebony

11,8 (42,9)*

2,67

Bayervlakte Lanxess Lubrizol

15,1

2,33

Bayervlakte Lanxess Lubrizol

1,8 (42,9)*

2,67

Bayervlakte Lanxess Lubrizol

3,5

0,67

102

Bayervlakte Lanxess Lubrizol

1,3

0,33

Bayervlakte Lanxess Lubrizol

1,9

0,67

Bayervlakte Lawter

1,5

0,33

Ketenislaan Zuid

2,1

0,67

Kallosluis bos

1,8

0,33

EngieElectrabel (Bazeput)

2,4

0,67

EngieElectrabel (Bazeput)

4,4

1,00

0**

Kapeldijkstraat

1,1

0,67

total (Kwarikweg)

2,2

1,33

Total (Kwarikweg)

1,4

1,33

Total Olefins Antwerp (Moerasbos Zwijndrecht)

1,8

1,00

0**

Kuraray Borealis

0,67

Kuraray Borealis

1,9

0,33

Kuraray Borealis

2,4

0,33

Ineos Oxide

7,5

0,67

Ineos Oxide

4,9

0,67

Ineos Oxide – Exxon Mobil Chemical

2,00

3M 1

23,7

2,67

3M 2

0,4

0,00

3M 2

0,6

0,00

103

6 LITERATUUR ARCADIS (2014). Opmaak van een Passende Beoordeling in kader van de uitbreiding van AET Terminal tussen Tabaknatie en Verrebroekse plassen. In opdracht van Antwerp Euroterminal nv. Adriaens P., Puls, R. & Claus P. 2019. Evaluatie van het soortenbeschermingsprogramma haven Antwerpen 2014-2019. Corridor cvba, Nazareth. Beyen, Wouter (Aeolus bvba). (2006). MER: Ontwikkeling van de site Loghidden City in de Waaslandhaven. Claerbout, Sofie (Antea Belgium nv). (2019). Passende beoordeling voor de aanleg van vrachtwagenparking langs de Ketenislaan (incl. toets aan het soortenbeschermingsprogramma Antwerpse haven). In opdracht van Havenbedrijf Antwerpen NV. Goemaere, Kristof (Antea Belgium). (2017). Uitbreiding Verrebroekdok Fase 3 Passende beoordeling. In opdracht van Havenbedrijf Antwerpen NV, Antwerpen. Gyselings R., Spanoghe G., Hessel K., Mertens W., Vandevoorde, B., Van den Bergh E. (2011). Monitoring van het Linkerscheldeoevergebied in uitvoering van de resolutie van het Vlaams Parlement van 20 februari 2002: resultaten van het achtste jaar. Rapporten van het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek 2011 (INBO.R.2011.5). Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek, Brussel. Gyselings,R., Spanoghe,G., Hessel,K., Mertens,W., Vandevoorde,B., Van den Bergh,E. (2009). Monitoring van het Linkerscheldeoevergebied in uitvoering van de resolutie van het Vlaams Parlement van 20 februari 2002: resultaten van het zesde jaar. Bijlage 9.8 bij het zesde jaarverslag van de Beheercommissie Natuur Linkerscheldeoever. Rapporten van het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek 2009 (INBO.R.2009.3). Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek, Brussel. Himpens, Ann (Arcadis). 2014. Project-MER voor de ontwikkeling van het Logistiek Park Waasland. In Opdracht van Maatschappij Linkerscheldeoever, Kallo. Spanoghe, G. Gyselings, R. & Van den Bergh E., 2003. Monitoring van het Linkerscheldeoevergebied in uitvoering van de resolutie van het Vlaams Parlement van 20 februari 2002: resultaten van het eerste jaar. Bijlage 8.7 van het eerste verslag van de Beheercommissie van het Linkerscheldeoevergebied. Verslag Instituut voor Natuurbehoud IN.O.2003.15, Brussel Verhaegen, Katelijne (Technum). 2016. MER-ontheffing Ontbossing Vlakte van Zwijndrecht Fase II. In opdracht van Havenbedrijf Antwerpen NV, Antwerpen. Vochten, Tim; Baetens, Johan; Vernieuwe, Ruben. (2018). Soortenbeschermingsprogramma Antwerpse Haven monitoringsrapport 2017. In samenwerking met Havenbedrijf Antwerpen en Maatschappij Linkerscheldeoever. Vochten, Tim; Martens, Dries A.W.; Baetens, Johan; Dillen, Jonas. (2017). Soortenbeschermingsprogramma Antwerpse Haven monitoringsrapport 2016. In samenwerking met Havenbedrijf Antwerpen en Maatschappij Linkerscheldeoever.

104

Bijlage gebiedsinformatie ‘gebiedsdekkende passende beoordeling voor de haveninbreiding op de Linkerscheldeoever’

Jozefien Goovaerts & Mischa Indeherberg 2 maart 2022 mischa.Indeherberg@miecoeffect.be

INHOUD 1

VERREBROEKSE PLASSEN

1.1 AANWEZIGHEID ECOTOPEN: 1.1.1 Op basis van luchtfoto’s 1.1.2 Op basis van BWK (2018) 1.2 AANWEZIGHEID SOORTEN 1.2.1 (nieuwe) IHD-soorten 1.2.2 (nieuwe) SBP-soorten 2

6 6 9 10 10 12

GEMAALWEG

2.1 AANWEZIGHEID ECOTOPEN 2.1.1 Op basis van luchtfoto’s 2.1.2 Op basis van BWK (2018) 2.2 AANWEZIGHEID SOORTEN 3

14 14 16 17

LOGISTIEK PARK WAASLANDHAVEN FASE 2 EN 5

3.1 AANWEZIGHEID ECOTOPEN 3.1.1 Op basis van luchtfoto’s 3.1.2 Op basis van kartering INBO (2013) 3.1.3 Op basis van BWK (2018) 3.2 AANWEZIGHEID SOORTEN 4

18 18 20 22 23

HAZOPWEG ZUID

4.1 AANWEZIGHEID ECOTOPEN 4.1.1 Op basis van luchtfoto’s 4.1.2 Op basis van BWK (2018) 4.2 AANWEZIGHEID SOORTEN 5

24 24 27 28

HAZOPWEG NOORD

5.1 AANWEZIGHEID ECOTOPEN 5.1.1 Op basis van luchtfoto’s 5.1.2 Op basis van BWK (2018) 6

28 28 30

VAN MOER STORAGE

6.1 AANWEZIGHEID ECOTOPEN 6.1.1 Op basis van luchtfoto’s 6.1.2 Op basis van BWK (2018) 7

31 31 33

EUROPORTS TERMINALS LEFTBANK (LAND VAN WAASLAAN)

7.1 AANWEZIGHEID ECOTOPEN 7.1.1 Op basis van luchtfoto’s 7.1.2 Op basis van BWK (2018) 8

34 34 36

LUMIPAPER - BELGIAN SCRAP TERMINAL 1

8.1 AANWEZIGHEID ECOTOPEN 8.1.1 Op basis van luchtfoto’s 8.1.2 Op basis van BWK (2018)

37 37 39

BELGIAN SCRAP TERMINAL 2

9.1 AANWEZIGHEID ECOTOPEN 9.1.1 Op basis van luchtfoto’s 9.1.2 Op basis van BWK (2018) 10

40 40 42

BOREALIS

10.1 AANWEZIGHEID ECOTOPEN 10.1.1 Op basis van luchtfoto’s 10.1.2 Op basis van BWK (2018) 10.2 AANWEZIGHEID SOORTEN 11

43 43 45 46

SAINT-GOBAIN CONSTRUCTION PRODUCTS 1

11.1 AANWEZIGHEID ECOTOPEN 11.1.1 Op basis van luchtfoto’s 11.1.2 Op basis van BWK (2018) 12

47 47 49

SAINT-GOBAIN CONSTRUCTION PRODUCTS 2

12.1 AANWEZIGHEID ECOTOPEN 12.1.1 Op basis van luchtfoto’s 12.1.2 Op basis van BWK (2018)

50 50 52

GLOBAL CONTAINER SERVICES

13.1 AANWEZIGHEID ECOTOPEN 13.1.1 Op basis van luchtfoto’s 13.1.2 Op basis van BWK (2018)

53 53 55

INDAVER SLECO – ANTWERP GATEWAY TERMINAL

14.1 AANWEZIGHEID ECOTOPEN 14.1.1 Op basis van luchtfoto’s 14.1.2 Op basis van BWK (2018) 14.2 AANWEZIGHEID SOORTEN

56 56 58 59

INDAVER SLECO (MOLENWEG)

15.1 AANWEZIGHEID ECOTOPEN 15.1.1 Op basis van luchtfoto’s 15.1.2 Op basis van BWK (2018)

60 60 63

INDAVER – DE NEEF CHEMICAL PROCESSING – ATSL/GETS

16.1 AANWEZIGHEID ECOTOPEN 16.1.1 Op basis van luchtfoto’s 16.1.2 Op basis van BWK (2018) 17

64 64 66

ASHLAND

17.1 AANWEZIGHEID ECOTOPEN 17.1.1 Op basis van luchtfoto’s 17.1.2 Op basis van BWK (2018) 18

67 67 70

INEOS PHENOL 1

18.1 AANWEZIGHEID ECOTOPEN 18.1.1 Op basis van luchtfoto’s 18.1.2 Op basis van BWK (2018)

71 71 73

INEOS PHENOL 2

19.1 AANWEZIGHEID ECOTOPEN 19.1.1 Op basis van luchtfoto’s 19.1.2 Op basis van BWK (2018) 20

74 74 76

MONUMENT CHEMICAL 1

20.1 AANWEZIGHEID ECOTOPEN 20.1.1 Op basis van luchtfoto’s 20.1.2 Op basis van BWK (2018) 21

77 77 79

MONUMENT CHEMICAL 2

21.1 AANWEZIGHEID ECOTOPEN 21.1.1 Op basis van luchtfoto’s 21.1.2 Op basis van BWK (2018)

80 80 83

BAYERVLAKTE - KATOENNATIE

22.1 AANWEZIGHEID ECOTOPEN 22.1.1 Op basis van luchtfoto’s 22.1.2 Op basis van BWK (2018) 22.2 AANWEZIGHEID SOORTEN

84 84 86 87

BAYERVLAKTE – COVESTRO - BAYER STORTPLAATS

23.1 AANWEZIGHEID ECOTOPEN 23.1.1 Op basis van luchtfoto’s 23.1.2 Op basis van BWK (2018) 23.2 AANWEZIGHEID SOORTEN

88 88 90 91

BAYERVLAKTE – MLSO – KEBONY

24.1 AANWEZIGHEID ECOTOPEN 24.1.1 Op basis van luchtfoto’s 24.1.2 Op basis van BWK (2018)

92 92 95

BAYERVLAKTE – LANXESS - LUBRIZOL

25.1 AANWEZIGHEID ECOTOPEN 25.1.1 Op basis van luchtfoto’s 25.1.2 Op basis van BWK (2018) 26

96 96 98

BAYERVLAKTE – LANXESS - LUBRIZOL

26.1 AANWEZIGHEID ECOTOPEN 26.1.1 Op basis van luchtfoto’s 26.1.2 Op basis van BWK (2018) 27

99 99 102

BAYERVLAKTE – LANXESS - LUBRIZOL

103

27.1 AANWEZIGHEID ECOTOPEN 27.1.1 Op basis van luchtfoto’s 27.1.2 Op basis van BWK (2018) 28

103 103 105

BAYERVLAKTE – LANXESS - LUBRIZOL

106

28.1 AANWEZIGHEID ECOTOPEN 28.1.1 Op basis van luchtfoto’s

106 106

28.1.2 Op basis van BWK (2018) 28.2 AANWEZIGHEID SOORTEN 29

109 109

BAYERVLAKTE – LANXESS - LUBRIZOL

110

29.1 AANWEZIGHEID ECOTOPEN 29.1.1 Op basis van luchtfoto’s 29.1.2 Op basis van BWK (2018) 29.2 AANWEZIGHEID SOORTEN 30

110 110 113 113

BAYERVLAKTE - LAWTER

114

30.1 AANWEZIGHEID ECOTOPEN 30.1.1 Op basis van luchtfoto’s 30.1.2 Op basis van BWK (2018) 31

114 114 117

KETENISLAAN ZUID

118

31.1 AANWEZIGHEID ECOTOPEN 31.1.1 Op basis van luchtfoto’s 31.1.2 Op basis van BWK (2018)

118 118 120

VRACHTWAGENPARKING KALLO

121

32.1 AANWEZIGHEID ECOTOPEN 32.1.1 Op basis van luchtfoto’s 32.1.2 Op basis van BWK (2018)

121 121 124

KALLOSLUIS BOS

125

33.1 AANWEZIGHEID ECOTOPEN 33.1.1 Op basis van luchtfoto’s 33.1.2 Op basis van BWK (2018)

125 125 127

ENGIE-ELECTRABEL (BAZEPUT)

128

34.1 AANWEZIGHEID ECOTOPEN 34.1.1 Op basis van luchtfoto’s 34.1.2 Op basis van BWK (2018)

128 128 131

ENGIE-ELECTRABEL (BAZEPUT)

132

35.1 AANWEZIGHEID ECOTOPEN 35.1.1 Op basis van luchtfoto’s 35.1.2 Op basis van BWK (2018)

132 132 134

KAPELDIJKSTRAAT

135

36.1 AANWEZIGHEID ECOTOPEN 36.1.1 Op basis van luchtfoto’s 36.1.2 Op basis van BWK (2018) 37

135 135 138

TOTAL (KWARIKWEG)

139

37.1 AANWEZIGHEID ECOTOPEN 37.1.1 Op basis van luchtfoto’s 37.1.2 Op basis van BWK (2018) 38

139 139 141

TOTAL OLEFINS ANTWERP (MOERASBOS ZWIJNDRECHT) 38.1

142

AANWEZIGHEID ECOTOPEN

142

38.1.1 Op basis van luchtfoto’s 38.1.2 Op basis van BWK (2018) 38.2 AANWEZIGHEID SOORTEN 39

142 145 145

KURARAY – BOREALIS

146

39.1 AANWEZIGHEID ECOTOPEN 39.1.1 Op basis van luchtfoto’s 39.1.2 Op basis van BWK (2018) 40

146 146 149

INEOS OXIDE

150

40.1 AANWEZIGHEID ECOTOPEN 40.1.1 Op basis van luchtfoto’s 40.1.2 Op basis van BWK (2018) 41

150 150 152

INEOS OXIDE – EXXON MOBIL CHEMICAL

153

41.1 AANWEZIGHEID ECOTOPEN 41.1.1 Op basis van luchtfoto’s 41.1.2 Op basis van BWK (2018) 42

153 153 156

3M 1

157

42.1 AANWEZIGHEID ECOTOPEN 42.1.1 Op basis van luchtfoto’s 42.1.2 Op basis van BWK (2018) 43

157 157 159

3M 2

160

43.1 AANWEZIGHEID ECOTOPEN 43.1.1 Op basis van luchtfoto’s 43.1.2 Op basis van BWK (2018)

160 160 163

1 VERREBROEKSE PLASSEN (NATUURGEBIED, AET, VOPAK) 1.1 AANWEZIGHEID ECOTOPEN: 1.1.1 Op basis van luchtfoto’s 2000 - 2003

2005 - 2007

2008 - 2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

1.1.2 Op basis van BWK (2018)

Figuur 1.1 Biologische waarderingskaart (BWK) van gebied ‘Verrebroekse Plassen’. Tabel 1.1 BWK-labels en overeenkomstige natuurdoeltypes en oppervlaktes van gebied ‘Verrebroekse Plassen’.

BWKLABEL

Natuurdoeltype

Oppervlakte (ha) 14,7 2,52 1,44 0,49 1,1 1,63

andere andere andere andere andere andere deel riet en kub + sz + ae + mr water 22,89 pioniersvegetatie 0,01 ku/kz andere ui 9,23 andere kz 7,52 pioniersvegetatie ku + kub 19,99 plas en oever ae + kd + kub + sz 69,76 kub wat kz app weg kd

1.2 AANWEZIGHEID SOORTEN 1.2.1 (nieuwe) IHD-soorten 1.2.1.1

broedvogels

Tabel 1.2 Overzicht aantal broedparen van de verschillende IHD-soorten binnen het gebied ‘Verrebroekse Plassen’ voor de periode 2003-2017. Soort

2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017

Bruine kiekendief

Kluut

Steltkluut

Strandplevier

Blauwborst

Zwartkopmeeuw

200

416

106

633

Roerdomp

Lepelaar

IJsvogel

Porseleinhoen

Visdief

1.2.1.2

overwinterende vogels

Tabel 1.3 Overzicht aantal overwinterende individuen van de verschillende IHD-soorten binnen het gebied ‘Verrebroekse Plassen’ voor de periode 2002/2003 – 2017/2018.

Soort

20022003

20032004

20042005

20052006

20062007

20072008

20082009

20092010

20112012

20132014

20142015

20152016

20162017

20172018

Lepelaar

Slobeend

126

109

153

673

729

693

957

561

388

Grauwe Gans

326

363

263

830

655

272

530

475

425

1431

458

141

723

Kleine Zwaan

Smient

658

836

1218

1910

794

956

842

1207

3106

660

632

537

573

631

Pijlstaart

Kemphaan

Wintertaling

517

101

189

Kolgans

171

106

178

118

Bergeend

Krakeend

341

Kokmeeuw

501

213

199

362

129

210

162

Goudplevier

Kluut

Waterrietzanger

Blauwe kiekendief

1.2.2 (nieuwe) SBP-soorten 1.2.2.1

Paraplusoorten

Tabel 1.4 Overzicht aantal broedparen/aanwezigheid van de verschillende paraplusoorten (SBP-soorten) binnen het gebied ‘Verrebroekse Plassen’ voor de periode 2003-2017. Soort

2003

2004

2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

Blauwborst

Zwartkopmeeuw

200

416

106

633

Visdief

Oeverzwaluw

212

280

144

843

235

208

Gierzwaluw

Huiszwaluw

Boerenzwaluw

Argusvlinder

Aanwezig

Rugstreeppad

Aanwezig Aanwezig

Aanwezig

Aanwezig Aanwezig

Afwezig

Aanwezig

Meervleermuis (vliegroute)

Aanwezig Aanwezig

Aanwezig

Aanwezig Aanwezig Aanwezig

Aanwezig

Groenknolorchis (overige) wilde orchideeën Moeraswesp enorchis -

Aanwezig Aanwezig 6

Aanwezig Aanwezig Aanwezig

Aanwezig Aanwezig

Aanwezig Aanwezig 30

Aanwezig Aanwezig

Afwezig 0 Aanwezig

1 (100)

1 (350)

3 (928 + 146 + 133)

4 (466 + 4 + 110 + 0)

3 (337 + 14 + 71)

Bijenorchis

3 (8 + 3 + 224)

Bosorchis X Rietorchis

3 (1297)

3 (8 + 3 + 224) 3 (486 + 512 + 415)

2 (198 + 1) 3 (889 + 530 + 203)

3 (254 + 2 + 1) 4 (751 + 211 + 4 +1)

2 (449 + 12) /

1.2.2.2

‘Meeliftende soorten’

Tabel 1.5 Overzicht aantal broedparen van de verschillende ‘meeliftende soorten’ (SBP-soorten) binnen het gebied ‘Verrebroekse Plassen’ voor de periode 2003-2017.

Soort

Grauwe Gans Bergeend Krakeend Kuifeend Slobeend Tafeleend Zomertaling Kleine Plevier Scholekster Tureluur Dodaars Geoorde Fuut Baardmannetje Bosrietzanger Cetti's Zanger Graspieper Kleine Karekiet Rietgors Rietzanger Sprinkhaanzanger Kokmeeuw Woudaap Knobbelzwaan snor bontbekplevier stormmeeuw grutto gekraagde roodstaart zomertortel

200 3

200 4

200 5

200 6

200 7

200 8

200 9

201 0

201 1

201 2

201 3

201 4

201 5

201 6

201 7

101

110

>750

950

620

540

435

280

155

1475

525

2 GEMAALWEG 2.1 AANWEZIGHEID ECOTOPEN 2.1.1 Op basis van luchtfoto’s 2000 - 2003

2005 - 2007

2008 - 2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2.1.2 Op basis van BWK (2018)

Figuur 2.1 Biologische waarderingskaart van het gebied ‘Gemaalweg’. Tabel 2.1 BWK-labels en overeenkomstige natuurdoeltypes en oppervlaktes van gebied ‘Gemaalweg’.

BWK-label lsh spoor weg hp + kbp + kbs ku + sz + sal + mr + ae + sf bu ku wat ku + kub + sal kd + hp + kbp + kbs

Natuurdoeltype andere andere andere pioniersvegetatie pioniersvegetatie + riet en water andere pioniersvegetatie andere pioniersvegetatie andere

Oppervlakte (ha) 3,78 0,19 0,28 0,95 1,89 2,19 0,54 1,16 7,54 1,48

2.2 AANWEZIGHEID SOORTEN Tabel 2.2 Aanwezigheid (Europese) doelsoorten en aantal broedparen binnen gebied ‘Gemaalweg’ met de overeenkomstige theoretisch benodigde oppervlakte volgens SOVON en Aeolus/UA.

Soort

Leefgebied

Blauwborst

Riet en water

Aantal Aantal Aantal Aantal Aantal broedpar broedpar broedpar broedpar broedpar en in en in en in en in en in 2012 2013 2014 2015 2016

Aantal broedp aren in 2017

Gemidde Aantal lde broedpar aantal en in broedpar 2018 en

1,2

Theoretis Theoretis che che oppervla oppervla kte (ha) kte (ha) volgens volgens SOVON AEOLUSUA

0,94

1,82

3 LOGISTIEK PARK WAASLANDHAVEN FASE 2 EN 5 3.1 AANWEZIGHEID ECOTOPEN 3.1.1 Op basis van luchtfoto’s 2000 - 2003

2005 - 2007

2008 - 2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

3.1.2 Op basis van kartering INBO (2013)

Figuur 3.1 Kartering van het gebied ‘Logistiek Park Waaslandhaven fase 2 en 5’ uitgevoerd door het INBO (2013).

Tabel 3.1 Overzicht habitattypes en overeenkomstige oppervlaktes van het gebied ‘Logistiek Park Waaslandhaven fase 2 en 5 op basis van een habitattypekartering uitgevoerd door het INBO in het jaar 2013.

Afkorting

Habitat

Oppervlakte (ha)

Bos

0,92

Bos (wilg)

8,78

Bos (berk)

2,31

Bos (populier)

6,86

Duinriet (bloeiend, sterk bedekkend)

3,13

Duinriet (jong, niet volledig bedekkend)

0,24

Grasland

0,97

Riet

2,17

Riet met lisdodde

0,03

Onverharde weg

1,08

Pionier (min. 50 % open)

0,02

Pionier (> 50% mos)

3,12

Ruigte (braam, brandnetel,…)

8,19

Ruigte (natte ruigte met harig wilgenroosje,…)

12,05

Ruigte (distels)

0,07 Totaal: 49,96 ha

3.1.3 Op basis van BWK (2018)

Figuur 3.2 Biologische waarderingskaart van het gebied ‘Logistiek Park Waaslandhaven fase 2 en 5. Tabel 3.2 BWK-labels en overeenkomstige natuurdoeltypes en oppervlaktes van gebied ‘Logistiek Park Waaslandhaven fase 2 en 5.

BWK-label

Natuurdoeltype

Oppervlakte (ha)

andere

5,127

plas en oever

0,056

ku* + kub + sal

pioniersvegetatie

8,3

hp + kbp + kbs

Zoete weide

2,035

kd + hp + kbp + kbs

andere

4,786

ku + sz + sal + mr + ae + sf?

pioniersvegetatie + riet en water

15,386

ku + k(mr)

pioniersvegetatie

0,271

pioniersvegetatie

6,686

ku + kub + sal

pioniersvegetatie

4,168

kt + kbs

andere

0,506

bu + k(mr)

andere

4,248

andere

6,65

ku + k(mr)

pioniersvegetatie

3,894

bu + k(mr)

pioniersvegetatie

0,725

ku + k(mr)

pioniersvegetatie

1,606

ku + k(mr)

pioniersvegetatie

3,918

3.2 AANWEZIGHEID SOORTEN Tabel 3.3 Aanwezigheid (Europese) doelsoorten en aantal broedparen binnen gebied ‘Logistiek Park Waaslandhaven fase 2 en 5 met de overeenkomstige theoretisch benodigde oppervlakte volgens SOVON en Aeolus/UA.

Aantal broedp aren in 2017

Gemidde Aantal lde broedpar aantal en in broedpar 2018 en

Theoretis Theoretis che che oppervla oppervla kte (ha) kte (ha) volgens volgens SOVON AEOLUSUA

Soort

Leefgebied

Aantal broedpar en in 2016

Rietgors

Riet en water

0,33

Blauwborst

Riet en water

2,67

2,08

4,04

Kleine karekiet

Riet en water

1,33

Bergeend

Plas en oever

0,33

4 HAZOPWEG ZUID 4.1 AANWEZIGHEID ECOTOPEN 4.1.1 Op basis van luchtfoto’s 2000 - 2003

2005 - 2007

2008 - 2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

4.1.2 Op basis van BWK (2018)

Figuur 4.1 Biologische waarderingskaart van gebied ‘Hazopweg Zuid’. Tabel 4.1 BWK-labels en overeenkomstige natuurdoeltypes en oppervlaktes van gebied Hazopweg Zuid’.

BWK-label

Natuurdoeltype

Oppervlakte (ha)

spoor

andere

0,14

andere

2,76

ku + ku*

pioniersvegetatie

0,82

weg

andere

0,16

4.2 AANWEZIGHEID SOORTEN Tabel 4.2 Aanwezigheid (Europese) doelsoorten en aantal broedparen binnen gebied ‘Hazopweg Zuid’ met de overeenkomstige theoretisch benodigde oppervlakte volgens SOVON en Aeolus/UA. Theoretis Theoretis che che oppervla oppervla Gemidde kte (ha) kte (ha) lde volgens volgens SOVON UAAeolus

Soort

Leefgebied

2016

2017

2018

Kluut

Surrogaatkust

0,67

8,33

1,33

Scholekster

Opgespoten terrein (surrogaat kust)

1,00

6,25

14,29

5 HAZOPWEG NOORD 5.1 AANWEZIGHEID ECOTOPEN 5.1.1 Op basis van luchtfoto’s 2000 - 2003

2005 - 2007

2008 - 2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

5.1.2 Op basis van BWK (2018)

Figuur 5.1 Biologische waarderingskaart van gebied ‘Hazopweg Noord’.

Tabel 5.1 BWK-labels en overeenkomstige natuurdoeltypes en oppervlaktes van gebied ‘Hazopweg Noord’.

BWK-label

Natuurdoeltype

Oppervlakte (ha)

andere

2,57

6 VAN MOER STORAGE 6.1 AANWEZIGHEID ECOTOPEN 6.1.1 Op basis van luchtfoto’s 2000 - 2003

2005 - 2007

2008 - 2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

6.1.2 Op basis van BWK (2018)

Figuur 6.1 Biologische waarderingskaart van gebied ‘Van Moer Storage’. Tabel 6.1 BWK-labels en overeenkomstige natuurdoeltypes en oppervlaktes van gebied ‘Van Moer Storage’.

BWK-label

Natuurdoeltype

Oppervlakte (ha)

andere

1,25

7 EUROPORTS TERMINALS LEFTBANK (LAND VAN WAASLAAN) 7.1 AANWEZIGHEID ECOTOPEN 7.1.1 Op basis van luchtfoto’s 2000 - 2003

2005 - 2007

2008 - 2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

7.1.2 Op basis van BWK (2018)

Figuur 7.1 Biologische waarderingskaart van gebied ‘Euroports Terminals Leftbank (Land van Waaslaan)’. Tabel 7.1 BWK-labels en overeenkomstige natuurdoeltypes en oppervlaktes van gebied ‘Euroports Terminals Leftbank (Land van Waaslaan).

BWK-label

Natuurdoeltype

Oppervlakte (ha)

andere

0,32

LUMIPAPER - BELGIAN SCRAP TERMINAL 1 8.1 AANWEZIGHEID ECOTOPEN 8.1.1 Op basis van luchtfoto’s 2000 - 2003

2005 - 2007

2008 - 2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

8.1.2 Op basis van BWK (2018)

Figuur 8.1 Biologische waarderingskaart van gebied ‘Lumipaper - Belgian Scrap Terminal 1’ Tabel 8.1 BWK-labels en overeenkomstige natuurdoeltypes en oppervlaktes van gebied ‘Lumipaper - Belgian Scrap Terminal 1’.

BWK-label

Natuurdoeltype

Oppervlakte (ha)

andere

1,73

BELGIAN SCRAP TERMINAL 2 9.1 AANWEZIGHEID ECOTOPEN 9.1.1 Op basis van luchtfoto’s 2000 - 2003

2005 - 2007

2008 - 2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

9.1.2 Op basis van BWK (2018)

Figuur 9.1 Biologische waarderingskaart van gebied ‘Belgian Scrap Terminal 2’.

Tabel 9.1 BWK-labels en overeenkomstige natuurdoeltypes en oppervlaktes van gebied ‘Belgian Scrap Terminal 2’.

BWK-label

Natuurdoeltype

Oppervlakte (ha)

andere

14,82

10 BOREALIS 10.1 AANWEZIGHEID ECOTOPEN 10.1.1 Op basis van luchtfoto’s 2000 - 2003

2005 - 2007

2008 - 2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

10.1.2 Op basis van BWK (2018)

Figuur 10.1 Biologische waarderingskaart van gebied ‘Borealis’.

Tabel 10.1 BWK-labels en overeenkomstige natuurdoeltypes en oppervlaktes van gebied ‘Borealis’.

BWK-label

Natuurdoeltype

Oppervlakte (ha)

andere

13,07

pioniersvegetatie

13,57

ku + kub

pioniersvegetatie

10,13

10.2 AANWEZIGHEID SOORTEN Tabel 10.2 Aanwezigheid (Europese) doelsoorten en aantal broedparen binnen gebied ‘Borealis’ met de overeenkomstige theoretisch benodigde oppervlakte volgens SOVON en Aeolus/UA. Theoretis Theoretis che che oppervla oppervla Gemidde kte (ha) kte (ha) lde volgens volgens SOVON EUAeolus

Soort

Leefgebied

2016

2017

2018

Bergeend

Plas & oever Opgespoten terrein (surrogaat kust) Opgespoten terrein (surrogaat kust) Opgespoten terrein (surrogaat kust)

2,00

0,67

1,00

6,25

0,33

Graspieper

Scholekster

Veldleeuwerik

11 SAINT-GOBAIN CONSTRUCTION PRODUCTS 1

11.1 AANWEZIGHEID ECOTOPEN 11.1.1 Op basis van luchtfoto’s 2000 - 2003

2005 - 2007

2008 - 2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

11.1.2 Op basis van BWK (2018)

Figuur 11.1 Biologische waarderingskaart van gebied ‘Saint-Gobain Construction Products 1’.

Tabel 11.1 BWK-labels en overeenkomstige natuurdoeltypes en oppervlaktes van gebied ‘Saint-Gobain Construction Products 1’.

BWK-label

Natuurdoeltype

Oppervlakte (ha)

andere

0,84

12 SAINT-GOBAIN CONSTRUCTION PRODUCTS 2

12.1 AANWEZIGHEID ECOTOPEN 12.1.1 Op basis van luchtfoto’s 2000 - 2003

2005 - 2007

2008 - 2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

12.1.2 Op basis van BWK (2018)

Figuur 12.1 Biologische waarderingskaart van gebied ‘Saint-Gobain Construction Products 2’.

Tabel 12.1 BWK-labels en overeenkomstige natuurdoeltypes en oppervlaktes van gebied ‘Saint-Gobain Construction Products 2’.

BWK-label

Natuurdoeltype

Oppervlakte (ha)

andere

5,19

13 GLOBAL CONTAINER SERVICES

13.1 AANWEZIGHEID ECOTOPEN 13.1.1 Op basis van luchtfoto’s 2000 - 2003

2005 - 2007

2008 - 2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

13.1.2 Op basis van BWK (2018)

Figuur 13.1 Biologische waarderingskaart van gebied ‘Global Container Services’.

Tabel 13.1 BWK-labels en overeenkomstige natuurdoeltypes en oppervlaktes van gebied ‘Global Container Services’.

BWK-label

Natuurdoeltype

Oppervlakte (ha)

pioniersvegetatie

1,53

14 INDAVER SLECO – ANTWERP GATEWAY TERMINAL

14.1 AANWEZIGHEID ECOTOPEN 14.1.1 Op basis van luchtfoto’s 2000 - 2003

2005 - 2007

2008 - 2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

14.1.2 Op basis van BWK (2018)

Figuur 14.1 Biologische waarderingskaart van gebied ‘Indaver Sleco – Antwerp Gateway Terminal’.

Tabel 14.1 BWK-labels en overeenkomstige natuurdoeltypes en oppervlaktes van gebied ‘Indaver Sleco – Antwerp Gateway Terminal’.

BWK-label

Natuurdoeltype

Oppervlakte (ha)

ku + ku*

pioniersvegetatie

0,82

ku/kz

pioniersvegetatie

3,89

andere

0,67

14.2 AANWEZIGHEID SOORTEN Tabel 14.2 Aanwezigheid (Europese) doelsoorten en aantal broedparen binnen gebied ‘Indaver Sleco – Antwerp Gateway Terminal’ met de overeenkomstige theoretisch benodigde oppervlakte volgens SOVON en Aeolus/UA. Theoretis Theoretis che che oppervla oppervla Gemidde kte (ha) kte (ha) lde volgens volgens SOVON EUAeolus

Soort

Leefgebied

2016

2017

2018

Bergeend Kluut

Plas & oever Surrogaat kust Opgespoten terrein (surrogaat kust) / Opgespoten terrein (surrogaat kust) Opgespoten terrein (surrogaat kust) Plas & oever Riet & water

2 2

5 3

0 5

2,33 3,33

/ 41,67

/ 6,67

1,00

12,5

26,67

0,67

4,19

9,57

0 0

1 0

1 1

0,67 0,33

4,17 /

8,33 /

Tureluur Zilvermeeuw Veldleeuwerik

Scholekster Slobeend Kleine karekiet

15 INDAVER SLECO (MOLENWEG)

15.1 AANWEZIGHEID ECOTOPEN 15.1.1 Op basis van luchtfoto’s 2000 - 2003

2005 - 2007

2008 - 2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

15.1.2 Op basis van BWK (2018)

Figuur 15.1 Biologische waarderingskaart van gebied ‘Indaver Sleco (Molenweg)’. Tabel 15.1 BWK-labels en overeenkomstige natuurdoeltypes en oppervlaktes van gebied ‘Indaver Sleco (Molenweg)’.

BWK-label

Natuurdoeltype

Oppervlakte (ha)

andere

0,35

16 INDAVER – DE NEEF CHEMICAL PROCESSING – ATSL/GETS

16.1 AANWEZIGHEID ECOTOPEN 16.1.1 Op basis van luchtfoto’s 2000 - 2003

2005 - 2007

2008 - 2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

16.1.2 Op basis van BWK (2018)

Figuur 16.1 Biologische waarderingskaart van gebied ‘Indaver – De Neef Chemical Processing – ATSL/GETS’.

Tabel 16.1 BWK-labels en overeenkomstige natuurdoeltypes en oppervlaktes van gebied ‘Indaver – De Neef Chemical Processing – ATSL/GETS’.

BWK-label

Natuurdoeltype

Oppervlakte (ha)

andere

0,61

ku + kub

deel pioniersvegetatie

1,55

spoor

andere

0,004

17 ASHLAND

17.1 AANWEZIGHEID ECOTOPEN 17.1.1 Op basis van luchtfoto’s 2000 - 2003

2005 - 2007

2008 - 2011

2012

2013

2014

2015

2016

v 2017

2018

17.1.2 Op basis van BWK (2018)

Figuur 17.1 Biologische waarderingskaart van gebied ‘Ashland’. Tabel 17.1 BWK-labels en overeenkomstige natuurdoeltypes en oppervlaktes van gebied ‘Ashland’.

BWK-label

Natuurdoeltype

Oppervlakte (ha)

andere

0,98

ku + kub

deel pioniersvegetatie

0,05

18 INEOS PHENOL 1 18.1 AANWEZIGHEID ECOTOPEN 18.1.1 Op basis van luchtfoto’s 2000 - 2003

2005 - 2007

2008 - 2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

18.1.2 Op basis van BWK (2018)

Figuur 18.1 Biologische waarderingskaart van gebied ‘Ineos Phenol 1’.

Tabel 18.1 BWK-labels en overeenkomstige natuurdoeltypes en oppervlaktes van gebied ‘Ineos Phenol 1’.

BWK-label

Natuurdoeltype

Oppervlakte (ha)

andere

0,97

19 INEOS PHENOL 2 19.1 AANWEZIGHEID ECOTOPEN 19.1.1 Op basis van luchtfoto’s 2000 - 2003

2005 - 2007

2008 - 2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

19.1.2 Op basis van BWK (2018)

Figuur 19.1 Biologische waarderingskaart van gebied ‘Ineos Phenol 2’.

Tabel 19.1 BWK-labels en overeenkomstige natuurdoeltypes en oppervlaktes van gebied ‘Ineos Phenol 2’.

BWK-label

Natuurdoeltype

Oppervlakte (ha)

andere

3,02

20 MONUMENT CHEMICAL 1

20.1 AANWEZIGHEID ECOTOPEN 20.1.1 Op basis van luchtfoto’s 2000 - 2003

2005 - 2007

2008 - 2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

20.1.2 Op basis van BWK (2018)

Figuur 20.1 Biologische waarderingskaart van het gebied ‘Monument Chemical 1’.

Tabel 20.1 BWK-labels en overeenkomstige natuurdoeltypes en oppervlaktes van gebied ‘Monument Chemical 1’.

BWK-label

Natuurdoeltype

Oppervlakte (ha)

andere

2,37

ku + sz

deel pioniersvegetatie

7,18

pioniersvegetatie

0,44

21 MONUMENT CHEMICAL 2 21.1 AANWEZIGHEID ECOTOPEN 21.1.1 Op basis van luchtfoto’s 2000 - 2003

2005 - 2007

2008 - 2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

21.1.2 Op basis van BWK (2018)

Figuur 21.1 Biologische waarderingskaart van gebied ‘Monument Chemical 2’. Tabel 21.1 BWK-labels en overeenkomstige natuurdoeltypes en oppervlaktes van gebied ‘Monument Chemical 2’.

BWK-label

Natuurdoeltype

Oppervlakte (ha)

andere

0,33

22 BAYERVLAKTE - KATOENNATIE 22.1 AANWEZIGHEID ECOTOPEN 22.1.1 Op basis van luchtfoto’s 2000 - 2003

2005 - 2007

2008 - 2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

22.1.2 Op basis van BWK (2018)

Tabel 22.1 BWK-labels en overeenkomstige natuurdoeltypes en oppervlaktes van gebied ‘Bayervlakte - katoennatie’.

BWK-label

Natuurdoeltype

Oppervlakte (ha)

riet en water

2,5

andere

0,76

ku + kub + sz

deel pioniersvegetatie

7,5

deel pioniersvegetatie

19,04

pioniersvegetatie

0.42

ku + kub

deel pioniersvegetatie

3,67

ae + mr

riet en water

0,58

22.2 AANWEZIGHEID SOORTEN Tabel 22.2 Aanwezigheid (Europese) doelsoorten en aantal broedparen binnen gebied ‘Bayervlakte - katoennatie’ met de overeenkomstige theoretisch benodigde oppervlakte volgens SOVON en Aeolus/UA. Theoretis Theoretis che che oppervla oppervla Gemidde kte (ha) kte (ha) lde volgens volgens SOVON EUAeolus

Soort

Leefgebied

2016

2017

2018

Bergeend

Plas & oever Opgespoten terrein (surrogaat kust) Opgespoten terrein (surrogaat kust) Riet & water Opgespoten terrein (surrogaat kust)

3,00

4,00

50,00

8,00

0,33

4,17

16,67

1,00

0,78

1,52

1,67

10,42

23,81

Kluut

Tureluur Blauwborst Scholekster

23 BAYERVLAKTE – COVESTRO - BAYER STORTPLAATS

23.1 AANWEZIGHEID ECOTOPEN 23.1.1 Op basis van luchtfoto’s 2000 - 2003

2005 - 2007

2008 - 2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

23.1.2 Op basis van BWK (2018)

Figuur 23.1 Biologische waarderingskaart van gebied ‘Bayervlakte – Covestro - Bayer stortplaats’.

Tabel 23.1 BWK-labels en overeenkomstige natuurdoeltypes en oppervlaktes van gebied ‘Bayervlakte – Covestro - Bayer stortplaats’.

BWK-label

Natuurdoeltype

Oppervlakte (ha)

andere

7,92

ku + kub + sz

deel pioniersvegetatie

pioniersvegetatie

0,005

23.2 AANWEZIGHEID SOORTEN Tabel 23.2 Aanwezigheid (Europese) doelsoorten en aantal broedparen binnen gebied ‘Bayervlakte – Covestro - Bayer stortplaats’ met de overeenkomstige theoretisch benodigde oppervlakte volgens SOVON en Aeolus/UA.

Soort

Leefgebied

2016

2017

2018

Wulp

Opgespoten terrein (surrogaat kust)

Theoretis Theoretis che che oppervla oppervla Gemidde kte (ha) kte (ha) lde volgens volgens SOVON EUAeolus

0,33

24 BAYERVLAKTE – MLSO – KEBONY

24.1 AANWEZIGHEID ECOTOPEN 24.1.1 Op basis van luchtfoto’s 2000 - 2003

2005 - 2007

2008 - 2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

24.1.2 Op basis van BWK (2018)

Figuur 24.1 Biologische waarderingskaart van gebied ‘Bayervlakte – MLSO - Kebony’. Tabel 24.1 BWK-labels en overeenkomstige natuurdoeltypes en oppervlaktes van gebied ‘Bayervlakte – MLSO – Kebony’.

BWK-label

Natuurdoeltype

Oppervlakte (ha)

ku + kub + sz

deel pioniersvegetatie

5,57

pioniersvegetatie

0,01

ku + kub

deel pioniersvegetatie

0,76

pioniersvegetatie

3,89

ku + kub

deel pioniersvegeatie

1,51

25 BAYERVLAKTE – LANXESS - LUBRIZOL

25.1 AANWEZIGHEID ECOTOPEN 25.1.1 Op basis van luchtfoto’s 2000 - 2003

2005 - 2007

2008 - 2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

25.1.2 Op basis van BWK (2018)

Figuur 25.1 Biologische waarderingskaart van gebied ‘Bayervlakte – Lanxess - Lubrizol’.

Tabel 25.1 BWK-labels en overeenkomstige natuurdoeltypes en oppervlaktes van gebied ‘Bayervlakte – Lanxess Lubrizol’.

BWK-label

Natuurdoeltype

Oppervlakte (ha)

andere

0,51

ku + kub + sz

deel pioniersvegetatie

8,97

pioniersvegetatie

7,18

26 BAYERVLAKTE – LANXESS - LUBRIZOL

26.1 AANWEZIGHEID ECOTOPEN 26.1.1 Op basis van luchtfoto’s 2000 - 2003

2005 - 2007

2008 - 2011

2012

2013

2014

100

2015

2016

2017

2018

101

26.1.2 Op basis van BWK (2018)

Figuur 26.1 Biologische waarderingskaart van gebied ‘Bayervlakte – Lanxess - Lubrizol’. Tabel 26.1 BWK-labels en overeenkomstige natuurdoeltypes en oppervlaktes van gebied ‘Bayervlakte – Lanxess – Lubrizol’.

BWK-label

Natuurdoeltype

Oppervlakte (ha)

andere

0,16

pioniersvegetatie

1,66

102

27 BAYERVLAKTE – LANXESS - LUBRIZOL

27.1 AANWEZIGHEID ECOTOPEN 27.1.1 Op basis van luchtfoto’s 2000 - 2003

2005 - 2007

2008 - 2011

2012

103

2013

2014

2015

2016

104

2017

2018

27.1.2 Op basis van BWK (2018)

Figuur 27.1 Biologische waarderingskaart van gebied ‘Bayervlakte – Lanxess - Lubrizol’.

105

Tabel 27.1 BWK-labels en overeenkomstige natuurdoeltypes en oppervlaktes van gebied ‘Bayervlakte – Lanxess – Lubrizol’.

BWK-label

Natuurdoeltype

Oppervlakte (ha)

andere

0,06

pioniersvegetatie

3,40

28 BAYERVLAKTE – LANXESS - LUBRIZOL

28.1 AANWEZIGHEID ECOTOPEN 28.1.1 Op basis van luchtfoto’s 2000 - 2003

2005 - 2007

106

2008 - 2011

2012

2013

2014

107

2015

2016

2017

2018

108

28.1.2 Op basis van BWK (2018)

Figuur 28.1 Biologische waarderingskaart van gebied ‘Bayervlakte – Lanxess - Lubrizol’. Tabel 28.1 BWK-labels en overeenkomstige natuurdoeltypes en oppervlaktes van gebied ‘Bayervlakte – Lanxess – Lubrizol’.

BWK-label

Natuurdoeltype

Oppervlakte (ha)

andere

1,29

28.2 AANWEZIGHEID SOORTEN Tabel 28.2 Aanwezigheid (Europese) doelsoorten en aantal broedparen binnen gebied ‘Bayervlakte – Lanxess - Lubrizol’ met de overeenkomstige theoretisch benodigde oppervlakte volgens SOVON en Aeolus/UA.

Soort

Leefgebied

2016

2017

2018

Theoretis Theoretis che che Gemidde oppervla oppervla lde kte (ha) kte (ha) volgens volgens SOVON

109

EUAeolus

Scholekster

Opgespoten terrein (surrogaat kust)

0,33

29 BAYERVLAKTE – LANXESS - LUBRIZOL

29.1 AANWEZIGHEID ECOTOPEN 29.1.1 Op basis van luchtfoto’s 2000 - 2003

2005 - 2007

110

2,06

4,71

2008 - 2011

2012

2013

2014

111

2015

2016

2017

2018

112

29.1.2 Op basis van BWK (2018)

Figuur 29.1 Biologische waarderingskaart van gebied ‘Bayervlakte – Lanxess - Lubrizol’. Tabel 29.1 BWK-labels en overeenkomstige natuurdoeltypes en oppervlaktes van gebied ‘Bayervlakte – Lanxess – Lubrizol’.

BWK-label

Natuurdoeltype

Oppervlakte (ha)

andere

1,87

29.2 AANWEZIGHEID SOORTEN Tabel 29.2 Aanwezigheid (Europese) doelsoorten en aantal broedparen binnen gebied ‘Bayervlakte – Lanxess – Lubrizol’ met de overeenkomstige theoretisch benodigde oppervlakte volgens SOVON en Aeolus/UA.

Soort

Leefgebied

2016

2017

2018

Theoretis Theoretis che che Gemidde oppervla oppervla lde kte (ha) kte (ha) volgens volgens SOVON

113

EUAeolus

Bergeend Scholekster

Plas & oever Opgespoten terrein (surrogaat kust)

0,33

2,08

4,76

30 BAYERVLAKTE - LAWTER 30.1 AANWEZIGHEID ECOTOPEN 30.1.1 Op basis van luchtfoto’s 2000 - 2003

2005 - 2007

114

2008 - 2011

2012

2013

2014

115

2015

2016

2017

2018

116

30.1.2 Op basis van BWK (2018)

Figuur 30.1 Biologische waarderingskaart van gebied ‘Bayervlakte – Lawter’. Tabel 30.1 BWK-labels en overeenkomstige natuurdoeltypes en oppervlaktes van gebied ‘Bayervlakte - Lawter’.

BWK-label

Natuurdoeltype

Oppervlakte (ha)

andere

1,48

117

31 KETENISLAAN ZUID 31.1 AANWEZIGHEID ECOTOPEN 31.1.1 Op basis van luchtfoto’s 2000 - 2003

2005 - 2007

2008 - 2011

2012

118

2013

2014

2015

2016

119

2017

2018

31.1.2 Op basis van BWK (2018)

Figuur 31.1 Biologische waarderingskaart van gebied ‘Ketenislaan Zuid’.

120

Tabel 31.1 BWK-labels en overeenkomstige natuurdoeltypes en oppervlaktes van gebied ‘Ketenislaan Zuid’.

BWK-label

Natuurdoeltype

Oppervlakte (ha)

hp + hp* + k(mr)

deel pioniersvegetatie

1,09

andere

0,80

weg + hp

deel pioniervegetatie

1,21

32 VRACHTWAGENPARKING KALLO 32.1 AANWEZIGHEID ECOTOPEN 32.1.1 Op basis van luchtfoto’s 2000 - 2003

2005 - 2007

121

2008 - 2011

2012

2013

2014

122

2015

2016

2017

2018

123

32.1.2 Op basis van BWK (2018)

Figuur 32.1 Biologische waarderingskaart van het gebied ‘Vrachtwagenparking Kallo’. Tabel 32.1 BWK-labels en overeenkomstige natuurdoeltypes en oppervlaktes van gebied ‘Vrachtwagenparking Kallo’.

BWK-label

Natuurdoeltype

Oppervlakte (ha)

hu-

deel pioniersvegetatie

0,31

deel pioniersvegetatie

4,70

sf + mr

deel riet en water

2,37

riet en water

0,42

124

33 KALLOSLUIS BOS 33.1 AANWEZIGHEID ECOTOPEN 33.1.1 Op basis van luchtfoto’s 2000 - 2003

2005 - 2007

2008 - 2011

2012

125

2013

2014

2015

2016

126

2017

2018

33.1.2 Op basis van BWK (2018)

Figuur 33.1 Biologische waarderingskaart van het gebied ‘Kallosluis bos’.

127

Tabel 33.1 BWK-labels en overeenkomstige natuurdoeltypes en oppervlaktes van gebied ‘Kallosluis bos’.

BWK-label

Natuurdoeltype

Oppervlakte (ha)

lsb

andere

1,51

andere

2,78

andere

0,86

34 ENGIE-ELECTRABEL (BAZEPUT)

34.1 AANWEZIGHEID ECOTOPEN 34.1.1 Op basis van luchtfoto’s 2000 - 2003

2005 - 2007

128

2008 - 2011

2012

2013

2014

129

2015

2016

2017

2018

130

34.1.2 Op basis van BWK (2018)

Figuur 34.1 Biologische waarderingskaart van gebied ‘Engie-Electrabel (Bazeput)’. Tabel 34.1 BWK-labels en overeenkomstige natuurdoeltypes en oppervlaktes van gebied ‘Engie-Electrabel (Bazeput)’.

BWK-label

Natuurdoeltype

Oppervlakte (ha)

kz + ku

pioniersvegetatie

2,35

131

35 ENGIE-ELECTRABEL (BAZEPUT)

35.1 AANWEZIGHEID ECOTOPEN 35.1.1 Op basis van luchtfoto’s 2000 - 2003

2005 - 2007

2008 - 2011

2012

132

2013

2014

2015

2016

133

2017

2018

35.1.2 Op basis van BWK (2018)

Figuur 35.1 Biologische waarderingskaart van gebied ‘Engie-Electrabel (Bazeput)’.

134

Tabel 35.1 BWK-labels en overeenkomstige natuurdoeltypes en oppervlaktes van gebied ‘Engie-Electrabel (Bazeput)’.

BWK-label

Natuurdoeltype

Oppervlakte (ha)

kz + ku

pioniersvegetatie

4,21

kd + hp + hp* + k(mr)

pioniersvegetatie

0,10

36 KAPELDIJKSTRAAT 36.1 AANWEZIGHEID ECOTOPEN 36.1.1 Op basis van luchtfoto’s 2000 - 2003

2005 - 2007

135

2008 - 2011

2012

2013

2014

136

2015

2016

2017

2018

137

36.1.2 Op basis van BWK (2018)

Figuur 36.1 Biologische waarderingskaart van gebied ‘Kapeldijkstraat’. Tabel 36.1 BWK-labels en overeenkomstige natuurdoeltypes en oppervlaktes van gebied ‘Kapeldijkstraat’.

BWK-label

Natuurdoeltype

Oppervlakte (ha)

andere

0,47

pioniersvegetatie

0,25

pioniersvegetatie

0,06

wat + k(mr)

riet & water

0,02

138

37 TOTAL (KWARIKWEG) 37.1 AANWEZIGHEID ECOTOPEN 37.1.1 Op basis van luchtfoto’s 2000 - 2003

2005 - 2007

2008 - 2011

2012

139

2013

2014

2015

2016

140

2017

2018

37.1.2 Op basis van BWK (2018)

Figuur 37.1 Biologische waarderingskaart van gebied ‘Total (Kwarikweg)’.

141

Tabel 37.1 BWK-labels en overeenkomstige natuurdoeltypes en oppervlaktes van gebied ‘Total (Kwarikweg)’.

BWK-label

Natuurdoeltype

Oppervlakte (ha)

pioniersvegetatie

1,99

hp + hr

pioniersvegetatie

0,10

pioniersvegetatie

1,45

ae + ku + mr

riet & water

0,006

38 TOTAL OLEFINS ANTWERP (MOERASBOS ZWIJNDRECHT)

38.1 AANWEZIGHEID ECOTOPEN 38.1.1 Op basis van luchtfoto’s 2000 - 2003

2005 - 2007

142

2008 - 2011

2012

2013

2014

143

2015

2016

2017

2018

144

38.1.2 Op basis van BWK (2018)

Figuur 38.1 Biologische waarderingskaart van gebied ‘Total Olefins Antwerp (Moerasbos Zwijndrecht)’. Tabel 38.1 BWK-labels en overeenkomstige natuurdoeltypes en oppervlaktes van gebied ‘Total Olefins Antwerp (Moerasbos Zwijndrecht)’.

BWK-label

Natuurdoeltype

Oppervlakte (ha)

ku/kz + ku*/kz

pioniersvegetatie

38.2 AANWEZIGHEID SOORTEN Tabel 38.2 Aanwezigheid (Europese) doelsoorten en aantal broedparen binnen gebied ‘Total Olefins Antwerp (Moerasbos Zwijndrecht)’ met de overeenkomstige theoretisch benodigde oppervlakte volgens SOVON en Aeolus/UA.

Soort

Leefgebied

2016

2017

2018

Theoretis Theoretis che che Gemidde oppervla oppervla lde kte (ha) kte (ha) volgens

145

Blauwborst Rietzanger Cetti’s zanger

Riet & water Riet & water /

/ / /

2 1 3

/ / /

2 1 3

39 KURARAY – BOREALIS

39.1 AANWEZIGHEID ECOTOPEN 39.1.1 Op basis van luchtfoto’s 2000 - 2003

2005 - 2007

2008 - 2011

2012

146

volgens SOVON

EUAeolus

1,56 1,56 /

3,03 1,79 /

2013

2014

2015

2016

147

2017

2018

148

39.1.2 Op basis van BWK (2018)

Figuur 39.1 Biologische waarderingskaart van gebied ‘Kuraray - Borealis’. Tabel 39.1 BWK-labels en overeenkomstige natuurdoeltypes en oppervlaktes van gebied ‘Kuraray – Borealis’.

BWK-label

Natuurdoeltype

Oppervlakte (ha)

ku + ku* + sz + ae

deel pioniersvegetatie

7,85

andere

5.59

149

40 INEOS OXIDE

40.1 AANWEZIGHEID ECOTOPEN 40.1.1 Op basis van luchtfoto’s 2000 - 2003

2005 - 2007

2008 - 2011

2012

150

2013

2014

2015

2016

151

2017

2018

40.1.2 Op basis van BWK (2018)

Figuur 40.1 Biologische waarderingskaart van gebied ‘Ineos Oxide’.

152

Tabel 40.1 BWK-labels en overeenkomstige natuurdoeltypes en oppervlaktes van gebied ‘Ineos Oxide’.

BWK-label

Natuurdoeltype

Oppervlakte (ha)

ku + sz

deel pioniersvegetatie

3,78

andere

6,87

41 INEOS OXIDE – EXXON MOBIL CHEMICAL 41.1 AANWEZIGHEID ECOTOPEN 41.1.1 Op basis van luchtfoto’s 2000 - 2003

2005 - 2007

153

2008 - 2011

2012

2013

2014

154

2015

2016

2017

2018

155

41.1.2 Op basis van BWK (2018)

Figuur 41.1 Biologische waarderingskaart van gebied ‘Ineos Oxide – Exxon Mobil Chemical’. Tabel 41.1 BWK-labels en overeenkomstige natuurdoeltypes en oppervlaktes van gebied ‘Ineos Oxide – Exxon Mobil Chemical’.

BWK-label

Natuurdoeltype

Oppervlakte (ha)

ku + ku*

deel pioniersvegetatie

28,04

andere

1,05

156

42 3M 1 42.1 AANWEZIGHEID ECOTOPEN 42.1.1 Op basis van luchtfoto’s 2000 - 2003

2005 - 2007

2008 - 2011

2012

157

2013

2014

2015

2016

158

2017

2018

42.1.2 Op basis van BWK (2018)

Figuur 42.1 Biologische waarderingskaart van gebied ‘3M 1’.

159

Tabel 42.1 BWK-labels en overeenkomstige natuurdoeltypes en oppervlaktes van gebied ‘3M 1’.

BWK-label

Natuurdoeltype

Oppervlakte (ha)

pioniersvegetatie

13,67

Ku*/kz + ku/kz

pioniersvegetatie

0,081

Kz + ku/kz

pioniersvegetatie

3,38

lsh

andere

1,45

andere

7,37

43 3M 2 43.1 AANWEZIGHEID ECOTOPEN 43.1.1 Op basis van luchtfoto’s 2000 - 2003

2005 - 2007

160

2008 - 2011

2012

2013

2014

161

2015

2016

2017

2018

162

43.1.2 Op basis van BWK (2018)

Figuur 43.1 Biologische waarderingskaart van gebied ‘3M 2’. Tabel 43.1 BWK-labels en overeenkomstige natuurdoeltypes en oppervlaktes van gebied ‘3M 2’.

BWK-label

Natuurdoeltype

Oppervlakte (ha)

andere

0,9

163

BIJLAGE 3.

P.017802

NATUURCOMPENSATIES HAVENINBREIDING

Definitief MER restgronden LSO

128/139

NATUURCOMPENSATIES VOOR HAVENINBREIDING

Versie 5.0 06/07/2023 Studie in opdracht van

NATUURCOMPENSATIES VOOR HAVENINBREIDING OP LINKEROEVER

COLOFON Titel

Natuurcompensaties voor haveninbreiding

Jaar van uitvoering

2022-2023

Opdrachtgever

Haven Antwerpen Brugge Zaha Hadidplein 1 2030 Antwerpen

Contactpersoon

Johan Hoeben, Port Area Development Expert

Opdrachtgever

Opdrachthouder

INTOE bv Vaartkom 35 Bus 07.03 | 3000 Leuven www.intoe.be ON: BE0545.725.958 | KBC: BE64 7340 3880 4352 (BIC KREDBEBB)

Auteurs

Gert Van de Genachte | gert@intoe.be Kris De Coster | kris@intoe.be

NATUURCOMPENSATIES VOOR HAVENINBREIDING OP LINKEROEVER

INHOUD 1

Context en randvoorwaarden ........................................................................................................... 1 1.1 Te compenseren oppervlakten ................................................................................................... 1 1.2 Vereiste compensatieoppervlakten ............................................................................................ 2 1.3 Relatie tussen compensatie en instandhouding .......................................................................... 4

Gebiedsanalyse Beverse Dijk ............................................................................................................ 6 2.1 Bestaand bodemgebruik en landschapsfoto’s ............................................................................. 6 2.2 Potentieel voor instandhouding foerageergebied Bruine kiekendief .......................................... 12 2.3 Archeologisch onderzoek ......................................................................................................... 13 2.4 Eigendomstoestand ................................................................................................................. 14

Ontworpen compensaties Beverse Dijk........................................................................................... 16 3.1 Rietmoerassen / Compensatie Riet en Water ............................................................................ 16 3.1.1 Rietmoeras west ....................................................................................................................... 16 3.1.2 Rietmoeras midden .................................................................................................................. 19 3.1.3 Rietmoeras oost variant 1 ........................................................................................................ 22 3.1.4 Rietmoeras oost variant 2 ........................................................................................................ 24 3.2 Permanente foerageergebieden Bruine kiekendief ................................................................... 25 3.2.1 Percelen graanteelt (of teeltrotaties kiekendiefteelten) op landschapsheuvels ..................... 25 3.2.2 Percelen met vrije keuze ‘Kiekendiefteelten’ ........................................................................... 28 3.3 Synthese ontworpen compensaties .......................................................................................... 30 3.4 Beheer van de compensatiegebieden ....................................................................................... 31 3.5 Aanvullende inrichtingswerken ................................................................................................ 33 3.6 Relatie met instandhouding en totaalbeeld Beverse Dijk ........................................................... 35 3.6.1 Instandhouding ......................................................................................................................... 35 3.6.2 Totaalbeeld Beverse dijk........................................................................................................... 35 3.7 Planologische verenigbaarheid ................................................................................................. 36

Gebiedsanalyse Kreken van Salegem .............................................................................................. 39 4.1 Bestaand bodemgebruik en landschapsfoto’s ........................................................................... 39 4.1.1 Krekeldijk .................................................................................................................................. 39 4.1.2 Rietland ..................................................................................................................................... 43 4.2 Historisch kaartmateriaal en erfgoedwaarden .......................................................................... 46 4.2.1 Krekeldijk .................................................................................................................................. 46 4.2.2 Rietland ..................................................................................................................................... 56 4.3 Archeologisch onderzoek ......................................................................................................... 61 4.3.1 Krekeldijk .................................................................................................................................. 61 4.3.2 Rietland ..................................................................................................................................... 62 4.4 Eigendomstoestand ................................................................................................................. 64 4.5 Abiotisch onderzoek................................................................................................................. 67 4.5.1 Krekeldijk .................................................................................................................................. 67

NATUURCOMPENSATIES VOOR HAVENINBREIDING OP LINKEROEVER

4.5.2 Rietland ..................................................................................................................................... 76 4.6 Visiegebied Natuurpunt ........................................................................................................... 79 4.6.1 Krekenlandschap met alle landschapsvormende elementen................................................... 79 4.6.2 Open graslanden met plasdras en geleidelijke gradiënt naar gesloten landschap .................. 80 4.6.3 Open landschap met riet, ruigte en natte hooilanden ............................................................. 80 5

Ontworpen compensaties Kreken van Salegem ............................................................................... 82 5.1 Krekeldijk ................................................................................................................................ 82 5.1.1 Ecologische ontwerpdoelen ..................................................................................................... 82 5.1.2 Ontwerp compensaties Krekeldijk............................................................................................ 83 5.1.3 Synthese compensatiemogelijkheden Krekeldijk ..................................................................... 87 5.2 Rietland ................................................................................................................................... 88 5.2.1 Ecologische ontwerpdoelen ..................................................................................................... 88 5.2.2 Globaal streefbeeld inrichting .................................................................................................. 89 5.2.3 Specifiek ontwerp rekening houdend met eigendomsposities ................................................ 92 5.2.4 Synthese compensatie Rietland (variant 1) .............................................................................. 92 5.2.5 Synthese compensatie Rietland (variant 2) .............................................................................. 95 5.3 Aanvullende inrichtingswerken .............................................................................................. 100 5.4 Relatie met instandhouding en totaalbeeld kreken van Salegem ............................................. 100 5.5 Synthese compensatiemogelijkheden Kreken van Salegem ..................................................... 102 5.6 Beheer van de compensatiegebieden ..................................................................................... 103 5.7 Ontbossing en boscompensatie .............................................................................................. 103 5.8 Planologische verenigbaarheid ............................................................................................... 104

Synthesetabel .............................................................................................................................. 105

Bijlage milieutoetsing natuurcompensatievoorstellen (tractebel) ........................................................ 106

NATUURCOMPENSATIES VOOR HAVENINBREIDING OP LINKEROEVER

CONTEXT EN RANDVOORWAARDEN Intoe werd door het Haven Antwerpen Brugge verzocht voor een aantal haveninbreidingsprojecten passende natuurcompensaties te ontwerpen. Finaal werd voor 2 clusters een compensatieplan uitgewerkt:

1.1

•

natuurcompensaties te Beverse dijk

•

natuurcompensatie te Salegem, i.c. Krekeldijk en Rietland

Te compenseren oppervlakten Voor een aantal projecten van haveninbreiding op Linkeroever werd een passende beoordeling opgemaakt (Mieco-effect, 2022). De terreinen werden door Mieco-effect individueel onderzocht en het verlies van broedmogelijkheid voor vogels of foerageermogelijkheid voor Bruine kiekendief werd individueel en cumulatief beoordeeld. Tevens werd in deze passende beoordeling de te compenseren oppervlakte kwantitatief begroot. Dit leidde tot onderstaande tabel. Bruto oppervlakte

Terreinen compensatieplichting

Te compenseren verlies riet & water

Te compenseren verlies plas & oever

Te compenseren verlies natuurweide

Te compenseren verlies surrogaatkust

512 ha 138,8 ha 57,5 ha

406 ha 138,8 ha 57,5 ha

53,8 ha 35 ha 10 ha

47,6 ha 43 ha -

40 ha 40 ha -

8 ha 8 ha -

Te compenseren verlies foerageergebied Bruine kiek 200,26 ha 12,8 ha 45,39 ha

20,3 ha 285,9 ha 9,4 ha

20,3 ha 179,7 ha 9,4 ha

1 ha 6,67 ha 1,13 ha

4,61 ha -

4,5 ha 134,21 ha 4,73 ha

Totale haveninbreiding Verrebroekse plassen LPW fase 2 en 5 + Hazopweg Zuid Aansluiting WOW op E34 Restgronden Vrachtwagenparking Kallo

Aan Intoe werd gevraagd, abstractie makend van de te doorlopen stappen ‘alternatievenonderzoek’ en ‘dwingende redenen van groot openbaar belang’ en een uit te voeren Strategisch MER alvast een voorstel voor “passende compensaties” te ontwikkelen voor de onderdelen : • •

Restgronden (ic voorlaatste lijn uit bovenstaande tabel) Vrachtwagenparking (ic laatste lijn uit bovenstaande tabel)

De gezamenlijke verliezen waarvoor een compensatievoorstel dient ontworpen te worden, zijn aldus : • • •

7,80 ha te compenseren verlies van Riet en Water 4,61 ha te compenseren verlies van Plas en Oever 138,94 ha te compenseren verlies van Foerageergebied Bruine kiekendief

Indien we enkel de compensatie voor de restgronden beschouwen, dus zonder de vrachtwagenparking waarvoor al een vergunning met compensatieverplichtingen werd verkregen op 21 januari 2021, dan geeft dit : • • •

6,67 ha te compenseren verlies van Riet en Water 4,61 ha te compenseren verlies van Plas en Oever 134,21 ha te compenseren verlies van Foerageergebied Bruine kiekendief

[1]

NATUURCOMPENSATIES VOOR HAVENINBREIDING OP LINKEROEVER

1.2

Vereiste compensatieoppervlakten Om te weten welke compensatie ‘naar oppervlakte beschouwd’ passend is, dienen we rekening te houden met de zogenaamde compensatiefactoren. Dit zijn factoren met een voldoende wetenschappelijke onderbouw die rekening houdt met ontwikkelingstijd, ontwikkelingsrisico, ... die toelaten de verliesoppervlakte voor een specifiek biotoop om te zetten in een naar oppervlakte gepaste compensatie voor ontwikkeling van dergelijk biotoop. Wat de broedvogelhabitats “Riet en Water” en “Plas en Oever” betreft, kan voor deze factoren verwezen worden naar het ‘Advies over de uitgangspunten van het compensatieplan voor het vogelen habitatrichtlijngebied in het kader van toekomstige ontwikkelingen van het Antwerpse havengebied op de Linkerscheldeoever (INBO.A.3656)’. Dit advies houdt rekening met de Europese richtsnoeren voor toepassing van art. 6 lid 4 van de habitatrichtlijn en met de ontwikkelingstijd en succesratio bij de aanleg van nieuwe natuur. Meer specifiek hanteert dit advies daartoe de methode van King & Price (2004). INBO adviseert in dit advies volgende compensatiefactoren te gebruiken : • •

Plas en Oever : compensatiefactor 1 Riet en Water : compensatiefactor 2,5

Hierbij kan als kanttekening geplaatst worden dat indien de habitats voorafgaand aan de vernietiging van bestaande habitats worden gecreëerd én kunnen rijpen, in de regel volstaan kan worden met een compensatiefactor 1. Ook voor Riet en Water. Tot nader order wordt evenwel gewerkt met de compensatiefactoren uit het INBO-advies. De vereiste compensatieoppervlakte voor het verlies aan foerageerpercelen voor Bruine kiekendief is van een totaal andere orde. INBO adviseerde daarover afzonderlijk in haar ‘Advies betreffende de compensatie voor ongebruikte haventerreinen als foerageergebied voor Bruine kiekendief (INBO.A.3992)’. INBO adviseert daarbij dat het verlies van foerageergebied te compenseren is als volgt : •

•

In volgende tabel zijn de compensatiefactoren opgenomen voorgesteld door INBO die rekening houden met deze structurele tweedeling naar locatie van de compensatie én met de driedeling naar kwaliteit van het foerageergebied zoals die aan de verlieszijde in de passende beoordeling (Mieco-effect, 2020) werd beoordeeld.

[2]

NATUURCOMPENSATIES VOOR HAVENINBREIDING OP LINKEROEVER

Compensatiefactor bij verlies van :

Te compenseren totaal

Hoog kwalitatief foerageergebied Gemiddeld kwalitatief foerageergebied Laag kwalitatief foerageergebied

0,25 0,13 0,09

Te compenseren in natuurlijke structuur 0,15 0,087 0,06

Te compenseren in aanvullende structuur 0,10 0,043 0,03

Op basis van deze compensatiefactoren kunnen de ‘te compenseren verliesoppervlakten’ nu worden omgeslagen naar te zoeken ‘compensatieoppervlakten’. Deze omslag is weergegeven in onderstaande tabel.

Restgronden Vrachtwagenparking Som

Riet & Water

Plas & Oever

Te compenseren oppervlaktes Foerage BK Foerage BK kwaliteit kwaliteit hoog middel

6,67 ha 1,13 ha

4,61 ha -

74,18 ha -

52,50 ha -

7,53 ha 4,73 ha

Effectieve compensatieoppervlaktes Riet & WaPlas & Foerage Foerage BK ter Oever BK kwaliteit natuurlijke aanvullende structuur structuur 16,68 ha 4,61 ha 26,04 ha 2,83 ha 0,42 ha

7,80 ha

4,61 ha

74,18 ha

52,50 ha

12,26 ha

19,51 ha

Foerage BK kwaliteit laag

4,61 ha

26,46 ha

Zoals hoger reeds aangegeven wordt deze compensatie gezocht binnen twee clusters, daarbij ook rekening houdend met het huidig en potentieel voorkomen van broedende Bruine kiekendieven binnen het vogelrichtlijngebied en een gewenste/maximale vliegafstand voor jacht van 3 km respectievelijk 5 km vanaf de broedlocaties. Deze 2 clusters zijn onderstaand indicatief aangegeven op kaart. Het betreft : • •

Beverse dijk Salegem : Krekeldijk en Rietland

[3]

NATUURCOMPENSATIES VOOR HAVENINBREIDING OP LINKEROEVER

1.3

Relatie tussen compensatie en instandhouding Bij het ontwerp van deze compensaties dient bijkomend rekening te worden gehouden met de uitgangssituatie op vlak van instandhouding foerageergebied voor Bruine kiekendief. Vooreerst is er op de Linkerscheldeoever een nijpend te kort aan foerageergebied en zijn op dit vlak bijkomende instandhoudingsmaatregelen te nemen. Uit onderstaand uittreksel uit het IHD-besluit kan de omvang van deze openstaande opgave worden afgeleid.

In casu is voor instandhouding van het foerageergebied voor Bruine kiekendief 100 à 150 ha bijkomende ecologische infrastructuur te voorzien (en te implementeren) à rato van 10 ha ecologische infrastructuur per blok van 100 ha landbouwgebied (hetzij 10 %). Verder is het in juridisch opzicht belangrijk dat natuurcompensaties duidelijk kunnen worden onderscheiden van instandhoudingsmaatregelen hetgeen op de eerste plaats vereist dat eerst instandhoudingsmaatregelen worden vastgesteld en pas in tweede instantie bijkomende maatregelen als compensatiemaatregelen kunnen worden ontworpen. Zodoende wordt duidelijk dat deze laatste “extra” zijn en niet samenvallen met instandhoudingsmaatregelen. Bovendien moeten instandhoudingsmaatregelen niet louter worden ‘voorzien’ maar ook worden ‘geïmplementeerd’. Concreet betekent dit dat bij het ontwerp van de compensatieopgave per cluster de staat van instandhouding van foerageergebied voor Bruine kiekendief werd onderzocht; dat in voorkomend geval bijkomende maatregelen werden ontworpen voorafgaand aan het ontwerpen van compensatievoorstellen en dat die instandhoudingsmaatregelen zullen worden geïmplementeerd. Dit onderzoek gebeurde parallel aan voorliggende opdracht via de studie “Inrichtingsnota instandhoudingsmaatregelen foerageergebied Bruine kiekendief voor het Vogelrichtlijngebied ‘BE 2301336 Schorren en Polders van de BenedenSchelde” (Mieco-effect, 2022-2023).

[4]

NATUURCOMPENSATIES VOOR HAVENINBREIDING OP LINKEROEVER

Specifiek voor de beide compensatieclusters kan in het genoemde rapport worden verwezen naar : •

Voor Beverse dijk is de afbakening van focusgebieden voor instandhouding en een verantwoording daarbij weergegeven in par. 6.2.3.1

•

Voor Salegemkreek is geen focusgebied afgebakend maar wel is een ruim gebied (393 ha) tussen de Grote Geule en Salegemkreek als focusgebied voor het nemen van kiekendiefvriendelijke maatregelen weergegeven en verantwoord in par. 6.3.3

Wat de broedvogelhabitats betreft, kan uit het IHD-besluit worden afgeleid dat er voor ‘Plas en Oever’ geen bijkomende instandhoudingsverplichtingen gelden. Voor Riet en Water is wel bijkomend ca 200 bijkomend Riet en Water nodig, onder voorbehoud van de periodieke evaluatie van de broeddensiteit op basis van een intensieve monitoring. In het IHD-besluit worden daarvoor echter Nieuw-Arenberg fase II en Prosperpolder Zuid Fase II aangeduid waardoor de compensatieopgaven die we zullen ontwikkelen terzake zich de facto onderscheiden van nog openstaande instandhoudingsverplichtingen.

[5]

NATUURCOMPENSATIES VOOR HAVENINBREIDING OP LINKEROEVER

GEBIEDSANALYSE BEVERSE DIJK Het beschouwde gebied is omsloten door : •

De R2 in het westen

•

De Beverse dijk en de zuidrand van de kern Kallo in het noorden

•

De N450 in het oosten

•

De spoorweg benoorden de Steenlandlaan in het zuiden

en heeft een oppervlakte van ca 103 ha.

2.1

Bestaand bodemgebruik en landschapsfoto’s De huidige toestand naar bodemgebruik, met inbegrip van het voorkomen van grachten en waterlopen, werd door Intoe geïnventariseerd op het terrein en is weergegeven in volgende kaart. Het betreft grotendeels een landbouwgebied, voornamelijk akkerland, maar verder zijn dominant, niet alleen landschappelijk maar ook naar oppervlakte, het voorkomen van 3 landschapsheuvels langs de zuidrand van het gebied. Deze landschapsheuvels werden aangelegd met specie vrijkomend bij de aanleg van de Liefkenshoektunnel ter buffering van de woonkern van Kallo ten aanzien van de E34 en de Steenlandlaan. Het betreft in bodemkundig opzicht erg schrale heuvels met (alzijdig) steile hellingen en grote vlakke tussenbanketten. Deze landschapsheuvels zijn volledig omrasterd en momenteel begraasd door schapen. Op elk van de vlakke banketten komen 1 à 2 recente aangeplante bomen voor. Het gebied is verder vrij rijk aan grachten en waterlopen, beheerd door het polderbestuur. Majeure landschapselementen op vlak van afwatering zijn : De Hoge watergang (of Waterloop van de Hoge Landen) loopt door het gebied van zuid naar noord en voert water af naar de Schelde. Deze Hoge watergang ontvangt het water van een gebied van ca 7 000 ha via het pompgemaal Stenegoot waar al dit water omhoog gepompt wordt. De Hoge watergang is afgeboord met (volwassen) populierenrijen. De watergang langs de Beverse dijk is een oude, niet langer functionele, watergang en functioneert slechts als hoogwaterreservoir.

[6]

NATUURCOMPENSATIES VOOR HAVENINBREIDING OP LINKEROEVER

BESTAAND EN WATERLOPEN IN BEVERSE DIJK SITUATIE 2020 (INTOE BV) [ 7 BODEMGEBRUIK ]

NATUURCOMPENSATIES VOOR HAVENINBREIDING OP LINKEROEVER

1 Zicht in oostelijke richting vanaf de Vitsweg

2 Zicht in noordelijke richting vanaf de landschapsheuvel ‘west’

3 Zicht in oostelijke richting vanaf de landschapsheuvel ‘west’ met vlak banket in voorplan

4 Zicht in oostelijke richting vanaf de landschapsheuvel ‘west’

[8]

NATUURCOMPENSATIES VOOR HAVENINBREIDING OP LINKEROEVER

5 Zicht in noordelijke richting vanaf de landschapsheuvel ‘west’

6 Zicht in noordelijke richting vanaf de landschapsheuvel ‘midden’

7 Zicht in noordelijke richting vanaf de landschapsheuvel ‘midden’

8 Zicht in noordelijke richting vanaf de landschapsheuvel ‘midden’

[9]

NATUURCOMPENSATIES VOOR HAVENINBREIDING OP LINKEROEVER

9 Zicht in zuidelijke richting met links Hoge watergang en landschapsheuvel ‘midden’ in het achterplan

10 Zicht vanaf de westzijde van de Hoge watergang naar in westelijke richting naar de Hoge Watergang

11 Zicht vanaf de Vitsweg in oostelijke richting naar de Hoge Watergang

12 Oostzijde Hoge Watergang, Zicht in zuidelijke richting naar de landschapsheuvel oost

[ 10 ]

NATUURCOMPENSATIES VOOR HAVENINBREIDING OP LINKEROEVER

13 Oostzijde Hoge Watergang, Zicht in noordelijke richting vanaf landschapsheuvel Oost

14 Westzijde Hoge Watergang, Zicht in noordelijke richting vanaf landschapsheuvel midden

15 Oostzijde Hoge Watergang, Zicht in noordelijke richting

16 Oostzijde Hoge Watergang, Zicht in vanaf hoek RWZI in oostelijke richting

[ 11 ]

NATUURCOMPENSATIES VOOR HAVENINBREIDING OP LINKEROEVER

2.2

Potentieel voor instandhouding foerageergebied Bruine kiekendief Als we ruwweg de huidige of potentiële geschiktheid van dit bodemgebruik inschatten als foerageergebied voor Bruine kiekendief, dan bekomen we de uitgangssituatie uit onderstaande tabel. Dit verdient volgende toelichting : •

Bos, dijken met bomenrijen, fruitplantages zijn zonder meer ongeschikt

•

Grazige bermen, ruigten en struwelen, zoals bvb over de volledige leidingenstrook voorkomend, zijn reeds geschikt evenals de waterlopen met of zonder rietkragen en de hooi-of weilanden.

•

De akkers zijn potentieel geschikt indien ze (in de toekomst) kiekendiefvriendelijk zouden worden beheerd Oppervlakte (ha)

Ongeschikt foerageergebied

24,92

Bos

3,11

Dijk met bomenrij

8,20

Fruit

7,61

Infrastructuur

5,99

Reeds ‘enigszins’ geschikt foerageergebied

36,92

Grazige berm

9,87

Ruigte

5,00

Struweel

4,81

Gras

16,52

Water

0,70

Potentieel geschikt te maken foerageergebied

40,94

Akker

40,94

Totaal oppervlakte

102,78

Procent 24,2

35,9

39,8

100,0

De uitgangssituatie is dus gunstig op vlak van instandhouding (na optimalisatie en verankering van beheer) en laat dus toe in dit gebied én instandhoudingsmaatregelen te ‘implementeren’ én natuurcompensaties voor foerageergebied Bruine kiekendief te ‘ontwerpen’ en te ‘implementeren’.

[ 12 ]

NATUURCOMPENSATIES VOOR HAVENINBREIDING OP LINKEROEVER

2.3

Archeologisch onderzoek Enkel voor de zone Rietmoeras West (zie verder par. 3.1.1 voor situering) werd reeds een archeologisch onderzoek uitgevoerd. Dit werd uitgevoerd door RAAP in “Archeologienota Aanleg Natuurcompensatiegebied Steenlandpolder Oost en Beveren Dijk te Beveren (RAAP, 2020)”. De conclusies van dit archeologisch onderzoek luidde als volgt : “Er is de waarschijnlijke verwachting voor vindplaatsen van jager-verzamelaars en sporensites tot en met de Romeinse periode. Echter, gezien de verstoringsdiepte niet tot deze archeologische niveaus zal reiken, worden deze in het kader van de geplande werken niet bedreigd. Voor sporen vanaf de middeleeuwse periode tot en met de nieuwe tijd is er wel een reële bedreiging vastgesteld. Toch moet dit enigszins genuanceerd worden aangezien het bureauonderzoek geen aanwijzingen heeft getoond voor bewoning op deze locatie gedurende deze perioden. Er wordt verondersteld dat de gronden steeds in gebruik zijn geweest als landbouwgronden. Sporen die gelinkt kunnen worden aan agrarische activiteiten leveren zeer weinig nieuwe informatie op en hierdoor lijkt het niet wenselijk verder archeologisch onderzoek uit te voeren in het kader van de uitvoering van de plannen.” Voor de zones Rietmoeras Midden en Oost is het archeologisch onderzoek lopend.

[ 13 ]

NATUURCOMPENSATIES VOOR HAVENINBREIDING OP LINKEROEVER

2.4

Eigendomstoestand De toestand op vlak van eigendom is aangeduid op volgende kaart en omvat zeer veel overheidseigendom senso largo (aangeduid in gele kleur). Deze overheidseigendommen zijn deels vereist voor herschikking van landbouwers (vanuit andere dossiers zoals ECA) maar deels ook beschikbaar voor natuurcompensaties. Om de verderop besproken compensatievoorstellen te kunnen uitvoeren zijn een aantal verwervingen of eigendomsherschikkingen vereist. Deze worden momenteel door VLM en Haven Antwerpen-Brugge afgerond met de betrokkenen. Dit gaat ook gepaard met een aantal infrastructuurwerken in functie van ontsluiting (afschaffing ontsluitingsweg, creatie nieuwe ontsluitingsweg, nieuwe inbuizing en verwijderen bestaande inbuizing). De dieppaars gekleurde percelenblok ten oosten van de Hoge watergang wordt, zo mogelijk, verworven voor inpassing in de compensatieopgave. Aangezien de verwerving van deze percelen vandaag onzeker is, worden in deze nota 2 varianten voorzien. Eén waarbij het perceel (deels) kan verworven worden (en dus betrokken kan worden in de compensatieopgave) en één waarbij het perceel niet verworven en dus niet betrokken kan worden in de natuurcompensatie.

[ 14 ]

NATUURCOMPENSATIES VOOR HAVENINBREIDING OP LINKEROEVER

EIGENDOMSSITUATIE TERREINEN IN BEVERSE DIJK SITUATIE 2020 (HAVEN ANTWERPEN BRUGGE) GELE KLEUR = OVERHEID / [ 15 ] OVERIGE KLEUREN = PRIVATE EIGENDOMMEN / DIEPPAARSE BLOK TEN O VAN WATERGANG IS IN VERWERVING

NATUURCOMPENSATIES VOOR HAVENINBREIDING OP LINKEROEVER

ONTWORPEN COMPENSATIES BEVERSE DIJK

3.1

Rietmoerassen / Compensatie Riet en Water Er werden 3 rietmoerassen ontworpen, compensaties binnen de categorie “Riet en Water”, telkens gelegen binnen de relatief laag gelegen oksels van de landschapsheuvels en dit om volgende redenen : •

• • •

3.1.1

De onmiddellijke aansluiting bij de landschapsheuvels die een zuiver ecologisch gebruik kennen en die een foerageergebied zijn voor Bruine kiekendief is een ecologisch voordeel. Er ontstaan namelijk grotere robuuste onverstoorde natuurgebieden én er ontstaat een nabijheid van potentieel broedgebied (ic de rietpartijen) vs foerageergebied (ic de landschapsheuvels) voor Bruine kiekendief, Deze oksels van de landschapsheuvels hebben door hun ligging ook een iets mindere landbouwkundige geschiktheid, Een natuurontwikkeling op deze locaties stoort minst de samenhang en schaal van het resterende akkergebied en versnippert de landbouwstructuren niet. De oksels ontvangen deels water dat infiltreert op de landschapsheuvels waardoor de kansen op natte natuurontwikkeling er groter zijn.

Rietmoeras west In de oksel van de westelijke landschapsheuvel wordt een rietmoeras gecreëerd tussen een watervoerende beek (westzijde) en een drainagesloot (oostzijde, langsheen de leidingstrook). Deze zone is relatief laag gelegen en ontvangt afstromend water van de landschapsheuvel. Dit westelijk rietmoeras wordt ingezet voor de natuurcompensatie van de vrachtwagenparking aan de Ketenislaan. Het te creëren rietmoeras heeft een oppervlakte van ca 2,815 ha.

3.1.1.1

Reliëfwijziging en grondverzet Vorming van rietmoeras wordt nagestreefd door creatie van een microreliëf als volgt : •

Een algehele terreinverlaging tot 1,50 m TAW. Dit betekent een afgraving tussen de 25 cm à 50 cm afhankelijk van waar men zich in het terrein bevindt.

•

Een verdere terreinverlaging met 25 cm in stroken tot 1,25 m TAW waardoor ca 10 m brede depressies ontstaan vanuit de watervoerende beek in het westen.

Op deze wijze ontstaat een microreliëf met “ribbels en geulen” tussen de 1,25 m TAW en 1,50 m TAW en een maximale abiotische variatie. Het geraamde grondverzet bedraagt ca 10 300 m3. Een ontwerpplan is op volgende pagina weergegeven. 3.1.1.2

Bevordering vestiging Riet In de brede depressies (1,25 m TAW) zullen rietrhizomen worden aangebracht die vrijkomen bij de ruiming van de watergangen in de polder door het polderbestuur. Vanuit deze depressies zal Riet zich verspreiden door uitlopers en door kieming. Op de hogere delen van de afgraving (ca 1,50 m TAW) zal rietmaaisel, afkomstig van het maaien van grachten door het polderbestuur, gelijkmatig uitgespreid worden.

[ 16 ]

NATUURCOMPENSATIES VOOR HAVENINBREIDING OP LINKEROEVER

Ontwerp Rietmoeras West

[ 17 ]

NATUURCOMPENSATIES VOOR HAVENINBREIDING OP LINKEROEVER

3.1.1.3

Waterbeheer De watervoerende beek ten westen en ten oosten kan, met het oog op een seizoenaal wisselend waterpeil om de vestiging van riet te bevorderen en de verbossing af te remmen, beperkt worden gestuwd (waardoor het rietmoeras vernat) zonder negatieve impact op de landbouw. De zone is immers volledig geïsoleerd gelegen en stroomopwaarts van de betreffende beek liggen geen landbouwgebieden.

[ 18 ]

NATUURCOMPENSATIES VOOR HAVENINBREIDING OP LINKEROEVER

3.1.2

Rietmoeras midden In de oksel van de centraal gelegen landschapsheuvel wordt een rietmoeras gecreëerd tussen de heuvel en de veldweg Deze zone is relatief laag gelegen en ontvangt afstromend water van de landschapsheuvel. Het te creëren rietmoeras heeft een oppervlakte van ca 1,69 ha.

3.1.2.1

Reliëfwijziging en grondverzet Vorming van rietmoeras wordt nagestreefd door creatie van een microreliëf als volgt : •

Een algehele terreinverlaging tot 1,50 m TAW. Dit betekent een afgraving tussen de 40 cm à 90 cm afhankelijk van waar men zich in het terrein (thans 1,9 à 2,4 m TAW) bevindt. De gracht langs de zuidzijde van de veldweg wordt daarbij geïntegreerd.

•

Een verdere terreinverlaging met 25 cm in stroken tot 1,25 m TAW waardoor ca 10 m brede depressies ontstaan vanuit de gracht in het noorden.

Op deze wijze ontstaat een microreliëf tussen de 1,25 m TAW en 1,50 m TAW met “ribbels en geulen” en een maximale abiotische variatie. Het geraamde grondverzet bedraagt ca 10 600 m3. Op volgende pagina zijn de drie geplande rietmoerassen in Beverse dijk gesitueerd. In de daarop volgende pagina is een ontwerpplan voor het rietmoeras midden weergegeven. 3.1.2.2

3.1.2.3

Waterbeheer De drainerende beek langs de noordzijde, i.c. langs de zuidzijde van de veldweg zal worden afgekoppeld om drainage / verlies van water te voorkomen. Door de vrij sterke afgraving wordt ingeschat dat deze actie zal volstaan om jaarrond voldoende water te behouden voor rietontwikkeling. Aangezien ook langs de noordzijde van de veldweg een drainagegracht voorkomt en deze wordt behouden, kan de inlijving/afkoppeling van de zuidelijke gracht gebeuren zonder effect op de waterbeheersing van de noordelijk gelegen akkers.

[ 19 ]

NATUURCOMPENSATIES VOOR HAVENINBREIDING OP LINKEROEVER

[ 20 ]

Ontwerp Rietmoeras Midden NATUURCOMPENSATIES VOOR HAVENINBREIDING OP LINKEROEVER

[ 21 ]

NATUURCOMPENSATIES VOOR HAVENINBREIDING OP LINKEROEVER

3.1.3

Rietmoeras oost variant 1 In deze variant bestaat het rietmoeras oost uit 2 onderdelen die met elkaar verbonden zijn : •

in de oksel van de oostelijk gelegen landschapsheuvel wordt door afgraving een rietmoeras gecreëerd tussen de heuvel en het noordelijk gelegen grasland. Deze zone is relatief laag gelegen en ontvangt afstromend water van de landschapsheuvel.

•

een 15 m brede rietkraag/rietgracht wordt door afgraving ten westen van de bestaande noordzuidgerichte gracht (i.c. Melselebeek) aangelegd in functie van wateraanvoer vanaf het RWZI (zie verder). Deze brede rietgracht blijft overal minstens 5 m van de Melselebeek in functie van onderhoud van de Melselebeek door het polderbestuur.

Deze variant is slechts uitvoerbaar mits een rietgracht kan worden aangelegd en het grasland tussen het RWZI en de oksel van de landschapsheuvel, minstens deels, kan worden verworven. Indien deze verwerving uitblijft of onmogelijk blijkt, is variant 2 van toepassing. 3.1.3.1

Reliëfwijziging en grondverzet Vorming van rietmoeras in de oksel van de landschapsheuvel wordt nagestreefd door creatie van een microreliëf als volgt : •

Een algehele terreinverlaging tot 1,5 m TAW. Dit betekent een afgraving tussen de 70 cm à 90 cm afhankelijk van waar men zich in het terrein (thans variërend van 2,2 tot 2,6 m TAW) bevindt.

•

Een verdere terreinverlaging met 25 cm in stroken tot 1,25 m TAW waardoor ca 10 m brede permanent waterhoudende depressies ontstaan.

Op deze wijze ontstaat een microreliëf tussen de 1,25 m TAW en 1,5 m TAW. Het geraamde grondverzet bedraagt ca 11 000 m3. Een ontwerpplan is opgenomen op volgende pagina. In het grasland wordt ten westen van de bestaande noordzuidgerichte gracht (i.c. Melselebeek) op afstand van minstens 5 m van deze gracht (ifv onderhoud Melselebeek) een terreinverlaging voorzien over een breedte van ruim 15 m en met een diepte tot 1 m TAW, met geleidelijke oevers en een licht verval in zuidelijke richting. Dit nieuwe ‘waterlichaam’ staat los van de bestaande Melselebeek zodat de Melselebeek (die iets dieper ligt, i.c. ca 0,6 m TAW) zijn afwateringsfunctie tav de oostelijk gelegen landbouwterreinen behoudt. 3.1.3.2

Bevordering vestiging Riet In de brede depressies (1,25 m TAW) van de oksel zullen rietrhizomen worden aangebracht die vrijkomen bij de ruiming van de watergangen in de polder door het polderbestuur. Vanuit deze depressies zal Riet zich verspreiden door uitlopers en door kieming. Op de hogere delen van de afgraving (ca 1,5 m TAW) in de oksel zal rietmaaisel, afkomstig van het maaien van grachten door het polderbestuur, gelijkmatig uitgespreid worden.

[ 22 ]

NATUURCOMPENSATIES VOOR HAVENINBREIDING OP LINKEROEVER

Ontwerp Rietmoeras Oost

[ 23 ]

NATUURCOMPENSATIES VOOR HAVENINBREIDING OP LINKEROEVER

3.1.3.3

Waterbeheer Door de aanleg van het nieuwe waterlichaam (breedte ca 15 m) in het grasland, van bij het RWZI tot de terreinverlaging in de oksel wordt het mogelijk het effluent van het RWZI, dat momenteel op de Melselebeek geloosd wordt, via dit nieuwe waterlichaam/rietgracht naar het rietmoeras in de oksel te leiden. Een aanpassing van de lozingsconstructie van het RWZI is daartoe vereist met een nieuw lozingspunt bij het begin van het nieuwe waterlichaam. Een wijziging van het lozingspunt RWZI wordt daarom aangevraagd. Het bestaande lozingspunt op de Melselebeek blijft bestaan voor nood- en onderhoudssituaties. Voor het effluent betekent dit een nazuivering door een doorstroomrietmoeras. Belangrijker is echter dat het nieuwe rietmoeras in de oksel hierdoor permanent nat kan worden gehouden. Vanuit de oksel kan het water, via een regelbaar schot (1 m TAW à 1,5 m TAW), via een nieuw te creëren overloopgracht ten noorden van de landschapsheuvel naar de Melselebeek worden teruggevoerd. De Melselebeek bevindt zich daar op ca 0,5 m TAW. Ook deze overloop is op hogerstaand ontwerpplan aangeduid. Door de beperkte stuwmogelijkheid kan het waterpeil in het rietmoeras afgestemd worden op de ecologische vereisten van het rietmoeras.

3.1.4

Rietmoeras oost variant 2 In deze variant 2 is het rietmoeras oost beperkt tot de oksel van de oostelijk gelegen landschapsheuvel waar door afgraving een rietmoeras gecreëerd wordt tussen de heuvel en het noordelijk gelegen grasland. In deze variant gaan we er immers van uit dat het noordelijk gelegen grasland niet (of niet tijdig) kan worden verworven, ook niet deels, waardoor aanvoer van effluent van het RWZI in deze variant niet mogelijk is. De tot rietmoeras ontwikkelen zone in de oksel is relatief laag gelegen en ontvangt afstromend water van de landschapsheuvel en zal zich zonder bijkomende aanvoer van water dienen te ontwikkelen. De gravitaire afwatering van deze zone naar het noorden of het westen (telkens richting Melselebeek) kan wel worden tegengegaan. De projectkenmerken van deze rietontwikkeling zijn verder zoals beschreven in par. 3.1.3.

[ 24 ]

NATUURCOMPENSATIES VOOR HAVENINBREIDING OP LINKEROEVER

3.2

Permanente foerageergebieden Bruine kiekendief Op overheidsgronden worden binnen Beverse Dijk 2 vormen van foerageergebied voor Bruine kiekendief voorzien die als compensatie kunnen worden aangemerkt : • •

3 percelen met graanteelt of teeltrotaties van kiekendiefteelten op de landschapsheuvels 2 permanente percelen met vrije teeltkeuze voor de landbouwer binnen een palet ‘teeltrotaties van kiekendiefvriendelijke teelten’

Deze percelen zijn onderstaand besproken en zijn ook opgenomen op volgende kaart met inbegrip van de specifieke inrichting van de 3 eerst genoemde percelen.

3.2.1

Percelen graanteelt (of teeltrotaties kiekendiefteelten) op landschapsheuvels

3.2.1.1

Bestaande toestand landschapsheuvels Vanuit het dorp Kallo beschouwd, hebben de 3 landschapsheuvels aan de buitenzijde een zeer steile, zuidelijk geëxposeerde, helling en dit met oog op een goede afscherming van de dorpskern van o.a. verkeersgeluid. De binnenzijde bestaat uit een afwisseling van zeer steile hellingen en quasi vlakke brede tussenplateaus en dit met oog op een landschappelijke inpassing van die binnenzijde binnen de vlakke polder. De footprint (ruimtebeslag) van die landschapsheuvels is met ca 18 ha vrij groot. De landschapsheuvels zijn door de zandige, vrij schrale grond vooral een paradijs voor konijnen. Dat geldt vooral voor de steilere delen waar tal van konijnenholen voorkomen. Door de schrale uitgangssituatie in combinatie met de volledige begrazing komt echter nauwelijks een muizenpopulatie voor. Om het prooiaanbod voor Bruine kiekendief significant te verhogen is het aangewezen dergelijke muizenpopulatie op te bouwen. De vlakke tussenbanketten bieden daar, na aanbrengen van rijkere poldergrond en het voeren van een muizenvriendelijke landbouw goede opportuniteiten voor. Op die manier verhoogt het prooiaanbod aanzienlijk zowel naar omvang, diversiteit als in de tijd gezien : • •

3.2.1.2

Muizenpopulaties zullen gedijen op de rijkere vlakke banketten waarop een muizenvriendelijke landbouw plaatsvindt, Konijnenpopulaties zullen (blijven) gedijen op de schralere steile hellingen waar louter natuurbeheer (ic via schapenbegrazing) plaatsvindt.

Aanpak compensatie Enkel de laagst gelegen, quasi vlakke tussenbanketten van de 3 landschapsheuvels zullen als compenserend foerageergebied voor Bruine kiekendief worden ingericht via het nastreven van een muizenpopulatie. De oppervlakte van deze 3 zones is als volgt : • • •

1,77 ha op Landschapsheuvel West 1,68 ha op Landschapsheuvel Midden 1,21 ha op Landschapsheuvel Oost

Op die lage (en voor grondtransport bereikbare) vlakke tussenbanketten zal de rijke poldergrond worden opgebracht die vrijkomt bij de aanleg door afgraving van de rietmoerassen (cfr punt 3.1). Er wordt daarbij gestreefd naar een maximaal gesloten grondbalans hetgeen vanuit duurzaamheid (CO²- en stikstofimpact van transport) én naar kostenbeheersing optimaal is.

[ 25 ]

NATUURCOMPENSATIES VOOR HAVENINBREIDING OP LINKEROEVER

[ 26 ]

COMPENSERENDE FOERAGEERGEBIEDEN VOOR BRUINE KIEKENDIEF DIE ACTIEVE AANLEG VEREISEN (INTOE BV)

NATUURCOMPENSATIES VOOR HAVENINBREIDING OP LINKEROEVER

Rekening houdend met de af te graven gronden (31.900 m3) en de oppervlakte van de vlakke tussenbanketten wordt gerekend op een aan te brengen laag poldergrond met dikte van ca 70 cm. De zone waar poldergrond wordt opgebracht, wordt uitgerasterd zodat de schapenbegrazing op de steile hellingen van de landschapsheuvels en op de hoge banketten verder kan lopen. De uitgerasterde zones worden landbouwkundig beheerd in functie van een maximale vestiging van muizenpopulaties : • •

10 m brede randen worden als rijk permanent grasland uitgebaat. Er is een verbod op scheuren, maar bemesting is toegelaten. Binnenin worden wintergranen geteeld. Bemesting is daarbij toegelaten. Bij de graanoogst wordt een willekeurig deel ten belope van 10 % van de oppervlakte niet geoogst en een jaar langer onbewerkt gelaten als voedselbron voor muizen én locatie voor muizenholen. Alternatief hiervoor kan ook bestaan uit teeltrotaties van kiekendiefvriendelijke teelten.

De combinatie van graan, overjarig graan en een permanente strook rijker grasland waar holen kunnen worden gevestigd, biedt een goede uitgangssituatie voor een stevige muizenpopulatie hetgeen een complementair prooiaanbod betekent (t.o.v. de konijnen waarvan het leefgebied op de hellingen behouden blijft). Op vraag van de Beheercommissie Natuur LSO kunnen de uitvoeringsmodaliteiten en/of randvoorwaarden voor deze akkers met wintergranen verder worden aangepast of verfijnd in het kader van de natuurbeheerplanning en dit met als oogmerk voor alle door landbouwers beheerde foerageergebieden voor Bruine Kiekendief eenzelfde kader te krijgen, ongeacht of dit beheer wordt uitgevoerd in het kader van instandhouding of in het kader van natuurcompensatie.

[ 27 ]

NATUURCOMPENSATIES VOOR HAVENINBREIDING OP LINKEROEVER

3.2.2

Percelen met vrije keuze ‘Kiekendiefteelten’

3.2.2.1

Situering Twee percelen / perceelsdelen in overheidshanden komen in aanmerking als compensatie voor foerageergebied Bruine kiekendief : • •

3.2.2.2

Een perceelsrestant ten noorden van het aan te leggen westelijk rietmoeras. Een perceel in het noorden van het gebied nabij de watergangen langs de Beverse Dijk.

Aanpak compensatie De compensatie bestaat erin dat deze percelen in overheidshanden blijven en dat er een beheerlandbouw of landbouw onder voorwaarden op toegepast wordt. Bij deze beheerlandbouw zijn meerdere teelten mogelijk alsook teeltrotaties op voorwaarde dat het gaat over kiekendiefvriendelijke teelten. In het Vademecum Bruine Kiekendief (Mieco-effect, 2020) werd omschreven welke teelten het meest geschikt zijn in een compensatiecontext. In het rapport “Landbouwkundige evaluatie van de teeltkeuzes voor de realisatie van het foerageergebied bruine kiekendief op de Linkerscheldeoever” (Mieco-effect, 2022) werden meerdere voor Bruine kiekendief nuttige en voor landbouw haalbare teeltrotaties verder uitgewerkt (en economisch doorgerekend). In dat rapport zijn drie grote groepen teeltrotaties ontworpen : 1. Teeltrotaties met graan of mengteelten als basis en met permanente randstrook. Volgende varianten worden naar voren gedragen : o haver-spelt-gerst-triticale/veldboon met randstrook bestaande uit een niet productieve gras-kruidenstrook o haver-spelt-gerst-luzerne-luzerne met randstrook bestaande uit een niet productieve gras-kruidenstrook o haver-spelt-gerst-luzerne-luzerne-luzerne-luzerne met randstrook bestaande uit een niet productieve gras-kruidenstrook o haver-spelt-gerst-productief kruidenrijk grasland (4jaar) met randstrook bestaande uit een niet productieve gras-kruidenstrook o haver-spelt-luzerne-luzerne met randstrook bestaande uit een niet productieve gras-kruidenstrook o haver-spelt-luzerne-luzerne-luzerne-luzerne met randstrook bestaande uit een niet productieve gras-kruidenstrook o haver-spelt- productief kruidenrijk grasland (4jaar) met randstrook bestaande uit een niet productieve gras-kruidenstrook o aardappelen–spelt–gerst-mengteelt met randstrook bestaande uit een niet productieve gras-kruidenstrook 2. Teeltrotaties met luzerne zonder randstrook. Volgende varianten worden naar voren gedragen : o spelt-triticale/veldboon-luzerne-luzerne-luzerne-luzerne o spelt-triticale/veldboon-productief kruidenrijk grasland (4 jaar) 3. Teeltrotaties met o.m. aardappelen en graan en met permanente randstrook. Volgende varianten worden naar voren gedragen : o aardappel – spelt (oogsten) - 2 j luzerne + japanse haver (niet oogsten) met randstrook bestaande uit een niet productieve gras-kruidenstrook

[ 28 ]

NATUURCOMPENSATIES VOOR HAVENINBREIDING OP LINKEROEVER

o o

aardappel – spelt (oogsten) - 4 j luzerne + japanse haver (niet oogsten) met randstrook bestaande uit een niet productieve gras-kruidenstrook aardappel – spelt (oogsten) - 4 j kruidenrijk productief grasland + japanse haver (niet oogsten) met randstrook bestaande uit een niet productieve gras-kruidenstrook aardappel - graan (niet oogsten) - 2 j luzerne + japanse haver (niet oogsten) met randstrook bestaande uit een niet productieve gras-kruidenstrook aardappel - graan (niet oogsten) - 4 j luzerne + japanse haver (niet oogsten) met randstrook bestaande uit een niet productieve gras-kruidenstrook aardappel - graan (niet oogsten) - 4 j kruidenrijk productief grasland + japanse haver (niet oogsten) met randstrook bestaande uit een niet productieve gras-kruidenstrook aardappel - graan (niet oogsten) - 2 j grasklaver + japanse haver (niet oogsten) met randstrook bestaande uit een niet productieve gras-kruidenstrook aardappel - graan (niet oogsten) - 4 j grasklaver + japanse haver (niet oogsten) met randstrook bestaande uit een niet productieve gras-kruidenstrook

Deze vormen van ecologische landbouw kunnen gebeuren door beroepslandbouwers die daartoe een gepaste overeenkomst aangeboden krijgen die hen bindt op vlak van teelkeuze, teeltrotatie en beheer. Op vraag van de Beheercommissie Natuur LSO kunnen de uitvoeringsmodaliteiten en/of randvoorwaarden voor deze kiekendiefteelten verder worden aangepast of verfijnd in het kader van de natuurbeheerplanning en dit met als oogmerk voor alle door landbouwers beheerde foerageergebieden voor Bruine Kiekendief eenzelfde kader te krijgen, ongeacht of dit beheer wordt uitgevoerd in het kader van instandhouding of in het kader van natuurcompensatie.

[ 29 ]

NATUURCOMPENSATIES VOOR HAVENINBREIDING OP LINKEROEVER

3.3

Synthese ontworpen compensaties In onderstaande tabellen en kaart op volgende pagina zijn de compensatieplannen samengevat. De tabellen geven beide varianten weer voor wat het Rietmoeras Oost betreft. De kaart geeft enkel variant 1 weer. VARIANT 1 (oppervlakten in ha) Rietmoeras West* Rietmoeras Midden Rietmoeras Oost Graanteelt landschapsheuvel West Graanteelt landschapsheuvel Midden Graanteelt landschapsheuvel Oost Kiekendiefteelt West** Kiekendiefteelten Noord Compensatietotaal incl compensaties voor vrachtwagenparking Compensatietotaal excl compensaties voor vrachtwagenparking

Riet en Water 2,82* 1,69 1,12

Plas en Oever

Foerageergebied BK

5,62

1,77 1,68 1,21 1,83 0,83 7,32

2,80

6,90

VARIANT 2 (oppervlakten in ha) Rietmoeras West* Rietmoeras Midden Rietmoeras Oost Graanteelt landschapsheuvel West Graanteelt landschapsheuvel Midden Graanteelt landschapsheuvel Oost Kiekendiefteelt West** Kiekendiefteelten Noord Compensatietotaal incl compensaties voor vrachtwagenparking Compensatietotaal excl compensaties voor vrachtwagenparking

Riet en Water 2,82* 1,69 0,82

Plas en Oever

Foerageergebied BK

5,33

1,77 1,68 1,21 1,83 0,83 7,32

2,50

6,90

* deze compensatie dekt de volledige compensatievereiste “Riet en Water” voor de vrachtwagenparking (die reeds werd vergund) ** deze compensatie omvat de compensatievereiste “Bruine kiekendief” voor de vrachtwagenparking die 0,42 ha bedraagt.

[ 30 ]

NATUURCOMPENSATIES VOOR HAVENINBREIDING OP LINKEROEVER

3.4

Beheer van de compensatiegebieden De compensatiegebieden zullen in eigendom blijven van Haven Antwerpen-Brugge en zullen professioneel beheerd worden, hetzij in eigen regie, hetzij via terreinbeherende organisaties op basis van een op te maken natuurbeheerplan overeenkomstig het natuurdecreet.

[ 31 ]

NATUURCOMPENSATIES VOOR HAVENINBREIDING OP LINKEROEVER

[ 32 ] TOTAALOVERZICHT ONTWORPEN COMPENSATIES BEVERSE DIJK (INTOE BV)

NATUURCOMPENSATIES VOOR HAVENINBREIDING OP LINKEROEVER

3.5

Aanvullende inrichtingswerken Aanvullend aan de reliëfwijzingen zijn ten behoeve van deze compensatie een aantal bijkomende werken vereist. Het gaat om het volgende inrichtingswerken die op kaart zijn aangeduid : •

•

Om de percelen waarop het middenste rietmoeras is ontworpen in eigendom te krijgen was een eigendoms- en gebruiksruil vereist binnen het gebied Beverse Dijk. Dit vereiste de hertekening van de ontsluitingsstructuur van enkele landbouwkavels waarbij : o

Een onverharde kaveltoegang wordt opgeheven

Een nieuwe onverharde (of semi-verharde) kaveltoegang wordt gecreeerd

Een koker in de waterloop wordt verplaatst

De graanakkers met omringende graslandstroken op de vlakke banketten van de landschapsheuvels dienen uitgerust te worden met een binnenraster. Rondom de volledige landschapsheuvels is immers een ursusdraadraster voorzien in functie van schapenbegrazing en de akkerpercelen dienen uiteraard uitgerasterd te worden uit deze begrazingsblokken.

[ 33 ]

NATUURCOMPENSATIES VOOR HAVENINBREIDING OP LINKEROEVER

[ 34 ]

AANVULLENDE INRICHTINGSWERKEN BEVERSE DIJK

NATUURCOMPENSATIES VOOR HAVENINBREIDING OP LINKEROEVER

3.6

Relatie met instandhouding en totaalbeeld Beverse Dijk

3.6.1

Instandhouding Actieve instandhoudingsmaatregelen voor Bruine kiekendief zullen worden genomen op de volgende overheidsgronden : •

•

de volgende onderdelen van landschapsheuvels : de hoger gelegen vlakke banketten én alle flanken met noordelijke, oostelijke of westelijke expositie. De zuidelijke flanken worden bebost met struwelen. de leidingenstrook die vanaf het noorden ten westen van de Vitsweg loopt, tussen de landschapsheuvel West en Midden naar het oosten draait ten noorden van de spoorlijn tot voorbij het pompgemaal Stenegoot.

Deze terreinen hebben een gezamenlijke oppervlakte van 17,10 ha. Deze terreinen zijn ook openomen in de ‘Inrichtingsnota instandhoudingsmaatregelen foerageergebied Bruine kiekendief voor het Vogelrichtlijngebied ‘BE 2301336 Schorren en Polders van de Beneden-Schelde” (Mieco-effect, 2022-2023).’ Aanvullende maatregelen voor instandhouding van Bruine kiekendief kunnen ook nagestreefd worden in het beroepslandbouwgebied en dit op basis van volstrekte vrijwilligheid van de landbouwer via de instrumenten beheerovereenkomst of pasmuntovereenkomst. Een beeld van de gebieden die voor instandhouding gelden is verderop weergegeven.

3.6.2

Totaalbeeld Beverse dijk Een totale oppervlaktebalans van de toekomstige situatie voor het gebied Bevers dijk in termen van habitats en foerageergebieden is onderstaand weergegeven. Een overzichtskaart is verderop opgenomen. Oppervlakte (ha)

Procent

Effectieve habitats en foerageergebieden

33,53

29,2

Habitats (Riet en Water)

5,33

5,2

Compenserend foerageergebied (in overheidsbeheer)

7,61

7,4

Instandhouding foerageergebied (in overheidsbeheer)

17,10

16,6

Potentiële foerageergebieden

43,02

41,9

29,65

28,9

102,71

100,0

Zoekzone voor instandhouding gebaseerd op vrijwilligheid in landbouwgebied

Blijvend ongeschikt foerageergebied Bossen, struwelen, dijken met bomenrijen, infrastructuur, fruitplantage ... Totaal oppervlakte

[ 35 ]

NATUURCOMPENSATIES VOOR HAVENINBREIDING OP LINKEROEVER

3.7

Planologische verenigbaarheid Alle vergunningsplichtige handelingen (reliëfwijziging voor uitgraven van rietmoerassen en ophoging banketten op de landschapsheuvels, afbraak semiverharde weg, afbraak en plaatsing koker) zijn volledig gelegen in koppelingsgebied volgens het GRUP Waaslandhaven fase I.

UITTREKSEL GRUP WAASLANDHAVEN FASE I

Het voorschrift koppelingsgebied omvat, o.a. volgende verordenende bepalingen : • Alle werken, handelingen, voorzieningen, inrichtingen en functiewijzigingen voor de instandhouding en het herstel van de natuur en het natuurlijk milieu en voor de instandhouding, het herstel en de ontwikkeling van de landschapswaarden zijn toegelaten. • Er moet een buffer worden aangelegd tussen de zone voor zeehaven- en watergebonden bedrijven of het industriegebied en de kern van het koppelingsgebied Kallo. De buffer moet voldoen aan de voorwaarden van visuele afscherming, geluidsafscherming en afstand. In de buffer zijn die werken, handelingen, voorzieningen en functiewijzigingen toegelaten die gericht zijn op de instandhouding, de vervanging, het herstel of de ontwikkeling van de natuur en het natuurlijk milieu en van de landschapswaarden die ingevolge de bepalingen over de speciale beschermingszones in het decreet natuurbehoud nodig zijn om de bestemming zone voor zeehaven- en watergebonden bedrijven blijvend te kunnen realiseren En volgende toelichtende bepaling : • In de buffer kunnen tevens natuurcompensaties aangelegd worden. Alle aangevraagde handelingen mbt natuurcompensatie zijn in overeenstemming met de bestemmingsvoorschriften van het GRUP. Meer zelfs, de aangevraagde handelingen, geven precies uitvoering aan de in het voorschrift koppelingsgebied beoogde buffering.

[ 36 ]

NATUURCOMPENSATIES VOOR HAVENINBREIDING OP LINKEROEVER

[ 37 ]

ZONE VOOR INSTANDHOUDING FOURAGEERGEBIED BRUINE KIEKENDIEF IN BEVERSE DIJK (INTOE BV)

NATUURCOMPENSATIES VOOR HAVENINBREIDING OP LINKEROEVER

[ 38 ]

TOTAALBEELD TOEKOMSTIGE SITUATIE BEVERSE DIJK IN TERMEN VAN HABITATS EN FOURAGEERGEBIEDEN (INTOE BV)

NATUURCOMPENSATIES VOOR HAVENINBREIDING OP LINKEROEVER

GEBIEDSANALYSE KREKEN VAN SALEGEM Het beschouwde gebied bevindt zich volledig op grondgebied Sint-Gillis-Waas deelgemeente Meerdonk, rondom de Kreken van Salegem, en is omsloten door : •

In het westen de Groenendijkstraat

•

In het zuiden de Rietlandstraat

•

In het oosten de Sint-Jacobsstraat, tevens gemeentegrens met Beveren

•

In het noorden de Binnendijkstraat, de Zandloperstraat en de Krekeldijk

Qua ontwerp delen we dit gebied op in 2 zones, telkens genoemd naar het plaatselijke toponiem : • •

Krekeldijk : de zone ten westen van de Salegemdijk Rietland : de zone ten oosten van de Salegemdijk

4.1

Bestaand bodemgebruik en landschapsfoto’s

4.1.1

Krekeldijk In Krekeldijk kon in 2020 een kavel akkerland (ic 2 kadastrale percelen) worden verworven door Haven van Antwerpen-Brugge, gelegen tussen de Krekeldijk en de Panneweel in het noorden, de grote kreek in het zuiden, het Natuurhuis Panneweel in het westen en het natuurreservaat Sint Jacobsgat in het oosten. De kavel heeft een kadastrale oppervlakte van 11,61 ha en is weergegeven op luchtfoto op de volgende pagina. Een aantal landschapsfoto’s van dit perceel zijn onderstaand weergegeven. Raadpleging van de landbouwaangiftes van de voorbije 12 jaar leert dat dit perceel steeds in gebruik was als akkerland met een teeltafwisseling (in volgorde van afnemend belang) : mais, raaigras, aardappelen, ... Langs de kreek, op de rand van de akker, komt een rij volwassen knotwilgen voor en verder naar de kreek treedt spontane verwilging van de rietkragen op, vooral aan de oostzijde. Over 2/3e van het perceel loopt een ondiepe gracht in oost-westrichting. Deze werd begin jaren ’90 aangelegd. De ondiepe gracht in noordzuidrichting, loodrecht op de voorgaande, is alleszins van oudere datum aangezien hij figureert op de topokaart van 1969. In het noorden van het gebied, langsheen de Krekeldijk, komen volwassen populieren voor. Deze zouden rond 1980 zijn aangeplant.

[ 39 ]

NATUURCOMPENSATIES VOOR HAVENINBREIDING OP LINKEROEVER

[ 40 ]

PERCELEN NATUURCOMPENSATIE KREKELDIJK

NATUURCOMPENSATIES VOOR HAVENINBREIDING OP LINKEROEVER

[ 41 ]

FOTO VAN HET AKKERLANDPERCEEL IN OOSTELIJKE RICHTING (KREKELDIJK LINKS, KREEK RECHTS)

NATUURCOMPENSATIES VOOR HAVENINBREIDING OP LINKEROEVER

FOTO VAN HET AKKERLANDPERCEEL IN OOSTELIJKE RICHTING (KREKELDIJK LINKS, KREEK RECHTS) [ 42 ]

NATUURCOMPENSATIES VOOR HAVENINBREIDING OP LINKEROEVER

4.1.2

Rietland De zone Rietland vormt een laag gelegen landschap met relatief kleine gebruikskavels (historisch vrij constant) met een afwisseling van voornamelijk akkers en in beperktere mate graslanden rondom de kreek Sint-Jacobsgat en zijn zuidelijke vertakking nabij Driegat (zuidelijke vertakking ook Rietlandbeek genoemd). Verder komt in het gebied nog een klein weel voor ‘Klein Gat’ en een aantal oudere kreekrestanten die in het landschap als smalle rietgordels te herkennen zijn evenals enkele door de mens aangelegde grachten. Opvallend is het merkwaardig kwadratisch patroon van grachten in het oosten van het gebied. Dit patroon ontstond door de historische aanleg van een loodrechte gracht temidden een historisch kreekrestantenpatroon. De functie ervan is onbekend. Het patroon werd op de verderop staande historische kaarten aangeduid. Rietland is een vochtig tot nat gebied op klei (alluviaal) en licht zandleem, behoudens de tot 1 m hoger gelegen zandige gronden in het uiterste noorden van het gebied die tot een donk behoren waarop ook de woonkorrel is gelegen met de ‘Donkstraat’. Het gebied is dan ook sinds decennia aangeduid op de topografische kaart als “natuurreservaat Rietland”. In het gebied komen een beperkt aantal kortere knotwilgenrijen voor. Langs de noordzijde van de kreek komen spontaan opgeschoten wilgen voor.

[ 43 ]

NATUURCOMPENSATIES VOOR HAVENINBREIDING OP LINKEROEVER

FOTO VANAF DE KREEK IN NOORDELIJKE RICHTING MET (TE BEHOUDEN) KNOTWILGEN

FOTO VANAF HET ZUIDEN VAN DE KREEK MET ZICHT OP (TE VERWIJDEREN) KNOTWILGEN EN ZONE VOOR ONDIEPE AFGRAVING VOOR AANLEG RIETOEVERS [ 44 ]

NATUURCOMPENSATIES VOOR HAVENINBREIDING OP LINKEROEVER

DRONEFOTO’S VAN DE LOODRECHT OP DE KREEK STAANDE VERLANDE KREEK/RIETKRAAG EN OMLIGGENDE AKKERS

[ 45 ]

NATUURCOMPENSATIES VOOR HAVENINBREIDING OP LINKEROEVER

4.2

Historisch kaartmateriaal en erfgoedwaarden

4.2.1

Krekeldijk Een aantal historische kaarten vanaf 1842 is verderop weergegeven. Voor de iets oudere landschapsontwikkelingen baseren we ons op de historische reconstructie door Mijs (1973), gebaseerd op 17e eeuwse kaarten en afbeeldingen. We stellen op basis van deze reconstructie het volgende vast : •

•

Ter hoogte van de 2 cirkelvormige plassen westelijk van het akkerperceel was een kreekarm aanwezig in de beelden 1620-1630-1650. De 2 cirkelvormige plassen zijn dus restanten van deze oude geul, die overigens ook goed herkenbaar is in de perceelstructuren en landgebruik in de kaarten van de 19e en 20e eeuw Door het westen van het akkerlandperceel liep een doorbraakgeul naar Panneweel in de periode 1620-1630-1650. Deze moet echter reeds afgesloten zijn van het Panneweel aangezien een kraagdijk herkenbaar is in het stratenpatroon. Na 1650 is deze doorbraakgeul op de kaarten verdwenen (gedempt of verland?). Ook op de latere (19e eeuwse kaarten) vinden we geen indicaties meer voor dergelijke geul buiten eventueel een weilandgebruik op de kortste verbinding tussen Panneweel en de kreek. Ook in de boringen door Intoe (zie verder) werden niet meteen aanwijzingen gevonden voor deze geul. Ook op basis van het uitgevoerde geofysische onderzoek en landschappelijk-archeologische booronderzoek (Gate Archeologie, zie verder) werden geen aanwijzingen gevonden voor een geul.

Uit de latere historische kaarten blijkt dat het perceel altijd in landbouwgebruik geweest is waarbij de opstrekkende kavelstructuur tot in de jaren ’80 behouden blijft. Vanaf de jaren ’90 vindt een schaalvergroting plaats en worden alle percelen één gebruikskavel waarbij in dwarse en lengterichting één ondiepe afwateringsgracht worden gegraven.

[ 46 ]

NATUURCOMPENSATIES VOOR HAVENINBREIDING OP LINKEROEVER

HISTORISCHE RECONSTRUCTIE (MIJS 1973, IN GATE ARCHEOLOGY 2021)

[ 47 ]

NATUURCOMPENSATIES VOOR HAVENINBREIDING OP LINKEROEVER

De kreek ‘Grote Guyle’ of Sint Jacobsgat werd beschermd als Landschap van de Grote Geule op 27/07/1978.

LANDSCHAPSBESCHERMING GROTE GEULE (27/07/1978)

[ 48 ]

NATUURCOMPENSATIES VOOR HAVENINBREIDING OP LINKEROEVER

DE SCHELDEPOLDERS OMSTREEKS 1650 (BRON M. MIJS) [ 49 ]

POPP KAART 1842

NATUURCOMPENSATIES VOOR HAVENINBREIDING OP LINKEROEVER

[ 50 ]

VANDERMAELENKAART (CA 1850)

NATUURCOMPENSATIES VOOR HAVENINBREIDING OP LINKEROEVER

[ 51 ]

TOPOGRAFISCHE KAART 1873 (NGI)

NATUURCOMPENSATIES VOOR HAVENINBREIDING OP LINKEROEVER

[ 52 ]

LUCHTFOTO 1947-1954 (BRON NGI)

NATUURCOMPENSATIES VOOR HAVENINBREIDING OP LINKEROEVER

[ 53 ]

TOPOKAART 1969 (BRON NGI)

NATUURCOMPENSATIES VOOR HAVENINBREIDING OP LINKEROEVER

LUCHTFOTO ZOMER 1971 (BRON GEOPUNT)

[ 54 ]

NATUURCOMPENSATIES VOOR HAVENINBREIDING OP LINKEROEVER

LUCHTFOTO 1995 (BRON CARTESIUS) [ 55 ]

NATUURCOMPENSATIES VOOR HAVENINBREIDING OP LINKEROEVER

4.2.2

Rietland Een aantal historische kaarten van de laatste 2 eeuwen is op volgende pagina’s weergegeven. Daaruit blijkt dat zowel de kreken als de omringende perceelstructuren de voorbije eeuwen quasi onveranderd bleven. Tot de eerste helft van de 20e eeuw waren graslanden het overwegende bodemgebruik (> 50 % bodemgebruik). Vanaf de 2e helft van vorige eeuw kantelt dat in het voordeel van akkerland (> 50 % bodemgebruik). Vooral aan de oostzijde van het gebied komen op verschillende kaarten KLE voor op de perceelsranden. Op de Popp kaart (2e helft 19e eeuw) staat in het oosten van het gebied ‘Ende Koey’. Het doet denken aan een eendenkooi. Het betreft zeer waarschijnlijk gewoon het toponiem Koey en geen eendenkooi. Niet enkel staat er geen enkele vermelding meer op latere kaarten, er is ook geen enkele historische informatie over teruggevonden. Merkwaardig is wel de kwadratische structuur van de waterlopen (die indicatief staat aangegeven op de historische kaarten onder) en die bestaat uit de kreken, historische kreekrestanten (in OW-richting) en 2 artificieel gegraven grachten/waterlopen (in NZ-richting) Vermeldenswaard is ook dat de kaart van 1989 het Rietland als een ‘natuurreservaat’ lijkt te zijn omschrijven. De kreek ‘Grote Guyle’ en de loodrecht daarop staande kreek van de Rietlandbeek werden beschermd als Landschap van de Grote Geule op 27/07/1978.

LANDSCHAPSBESCHERMING GROTE GEULE (27/07/1978)

[ 56 ]

NATUURCOMPENSATIES VOOR HAVENINBREIDING OP LINKEROEVER

POPP KAART 1849-1879 MET EIGEN AANDUIDING KWADRATISCHE STRUCTUUR [ 57 ]

NATUURCOMPENSATIES VOOR HAVENINBREIDING OP LINKEROEVER

TOPOGRAFISCHE KAART 1873 (NGI) MET EIGEN AANDUIDING KWADRATISCHE STRUCTUUR [ 58 ]

NATUURCOMPENSATIES VOOR HAVENINBREIDING OP LINKEROEVER

TOPOGRAFISCHE KAART 1939 (NGI) MET EIGEN AANDUIDING KWADRATISCHE STRUCTUUR [ 59 ]

NATUURCOMPENSATIES VOOR HAVENINBREIDING OP LINKEROEVER

TOPOGRAFISCHE KAART 1989 (NGI) [ 60 ]

NATUURCOMPENSATIES VOOR HAVENINBREIDING OP LINKEROEVER

4.3

Archeologisch onderzoek

4.3.1

Krekeldijk Voor de ingrepen in de bodem (in casu de afgravingen voor ontwikkeling van rietmoerassen en plassen) werd door Gate Archeology een archeologienota opgemaakt (Archeologienota Sint-Gillis-Waas Krekeldijk (Kreek van Salegem). Deze werd ingediend en aanvaard. De nota omvat een bureauonderzoek (2021F271), een landschappelijk bodemonderzoek (2021G209), een geofysisch onderzoek (2021I377) en een verkennend archeologisch booronderzoek (2021J84). We citeren de conclusies uit deze archeologienota in schuine druk : “Doelstelling van deze archeologienota was een gefaseerde studie van de projectzone, in 4 fasen, om de archeologische en bij uitbreiding ook paleo-ecologische waarde, behoudenswaardigheid en impact van de geplande bodemingrepen hierop te evalueren en in te schatten. 1. In een eerste fase de bureaustudie, waarin de landschappelijke, historische en archeologische context werd bepaald, werd geconcludeerd dat de projectzone zich binnen een complex polderlandschap bevindt, waarbij binnen haar grenzen een landschappelijke tweedeling tussen de lager gelegen nattere zones met kleibodems en veenontwikkeling en een hoger gelegen drogere dekzandrug werd geconstateerd. De hele zone heeft op basis van zijn contextuele kader potentieel op behoudenswaardige resten uit alle perioden van de menselijke geschiedenis (Steentijd t/m Nieuwste Tijd). 2. De vastgestelde tweedeling werd bevestigd tijdens de volgende onderzoeksfase, het landschappelijk bodemonderzoek. Hierbij werd vastgesteld dat verstoring van het bodemarchief grotendeels beperkt bleef tot de homogene ploeglaag in de top van de bodemprofielen en dat er zich een goed bewaard archeologisch niveau bevindt net onder deze ploeglaag. De dekzandrug is voldoende bewaard en heeft potentieel op goed bewaarde lithische vondstenspreidingen uit de steentijd. Sporensites kunnen in principe overal verwacht worden. 3. Deze sporensites werden in een derde onderzoeksfase, het geofysisch onderzoek met aanvullende controleboringen een eerste keer geëvalueerd en leverde aanwijzingen voor de aanwezigheid van verschillende 17e-19e eeuwse perceleringsgreppels en tal van ongedateerde uitgravingen of kuilen. Verder onderzoek naar sporensites door middel van proefsleuven is evenwel ook noodzakelijk. De initiatiefnemer koos ervoor om deze in uitgesteld traject uit te voeren en dit werd dus niet uitgevoerd binnen deze archeologienota. In de eerste plaats moeten proefsleuven hier een gerichte evaluatie opleveren van de gedetecteerde geofysische anomalieën en anderzijds moeten ze op de hoger en droger gelegen zandrug op een systematische wijze aangelegd worden om mogelijk aanwezige oudere sporen die tot het Neolithicum teruggaan, die wellicht niet opvallen in geofysische scans toch te detecteren, indien deze aanwezig zouden zijn. Gelijktijdig met het proefsleuvenonderzoek kan ook de staalname van de mogelijk paleo-ecologisch waardevolle veensequentie in het zuiden van het studiegebied plaats vinden. Dit proefsleuvenonderzoek kan meteen plaats vinden van zodra akte is genomen van deze archeologienota en de initiatiefnemer hiertoe opdracht geeft aangezien het vooronderzoek naar lithische artefactenclusters na de laatste onderzoeksfase van deze archeologienota, het verkennend archeologisch booronderzoek reeds is afgerond.

[ 61 ]

NATUURCOMPENSATIES VOOR HAVENINBREIDING OP LINKEROEVER

4. Verkennend archeologisch booronderzoek : In de bemonsterde stalen tijdens dit booronderzoek werden geen archeologische of paleo-ecologische indicatoren gevonden die op de aanwezigheid van een goed bewaarde steentijdartefactencluster wijzen. Bij het nog uit te voeren proefsleuvenonderzoek moet men evenwel waakzaam blijven met het oog op dergelijke lithische vondstspreidingen aangezien veldkarteringen in het verleden wel meerdere steentijdartefacten aan het licht brachten binnen de grenzen van het studiegebied. Onderstaande Fout! Verwijzingsbron niet gevonden. synthetiseert de tot op heden gevoerde onderzoeken en het voorstel tot het in uitgesteld traject uit te voeren proefsleuvenonderzoek.” Een synthesefiguur over dit archeologisch onderzoek is onderstaand weergegeven.

4.3.2

Rietland Voor de ingrepen in de bodem (in casu de afgravingen voor ontwikkeling van rietmoerassen) werd door Gate Archeology een archeologienota opgemaakt (Verslagvan Resultaten Sint-Gillis-Waas Rietland). Deze werd nog niet ingediend. Deze archeologienota omvat een bureauonderzoek (2022F75) en een landschappelijk bodemonderzoek (2022I186) en concludeert als volgt (in schuine druk) : “Tijdens het landschappelijk bodemonderzoek werden in totaal 22 boringen uitgevoerd verspreid over het projectgebied. Tijdens dit landschappelijk bodemonderzoek werden drie lithologische eenheden aangetroffen. De bodem is opgebouwd uit een stratigrafie van herwerkte Tertiaire afzettingen. Lokaal, in lager gelegen depressies, is dit afgedekt door een dun veenpakket en Holocene kleiige mariene afzettingen. In de top van de Tertiaire afzettingen wordt in de afgedekte zones een podzolbodem aangetroffen. Elders wordt een relatief dikke ploeglaag aangetroffen, in de meeste gevallen met een B-horizont eronder. In enkele gevallen werd onder de ploeglaag direct de moederbodem aangetroffen. Uit deze resultaten kunnen twee archeologische niveaus worden geïdentificeerd. Ten eerste ter hoogte van de bodems in de Tertiaire afzettingen waar deze zijn afgedekt door jongere afzettingen en ten tweede op het niveau onder huidige bodem, bestaande uit de ploeglaag en B-horizonten. Na de confrontatie van deze resultaten met de impact van de werken blijkt dat de geplande ingrepen zich volledig boven deze archeologische niveaus situeren waardoor deze niveaus niet worden bedreigd. Als gevolg wordt geen verder onderzoek geadviseerd.”

[ 62 ]

NATUURCOMPENSATIES VOOR HAVENINBREIDING OP LINKEROEVER

SYNTHESEFIGUUR ARCHEOLOGISCH ONDERZOEK [ 63 ]

NATUURCOMPENSATIES VOOR HAVENINBREIDING OP LINKEROEVER

4.4

Eigendomstoestand In het gebied Kreken van Salegem waren tot voor 2 jaar slechts een beperkte oppervlakte eigendommen van overheden voorhanden : kreken en dijken van de Polder, enkele percelen van OCMW(s) en enkele ruilpercelen van VLM. Natuurpunt heeft wel een mooie eigendomspositie rond het Pannenweel en het Jacobsgat en enkele verspreide percelen in Rietland. Vooral de percelen rond Pannenweel en Jacobsgat hebben reeds hoge natuurwaarden en komen bijgevolg niet meer in aanmerking voor natuurcompensatie. Ook de enkele verspreide percelen die reeds eigendom zijn van Natuurpunt in Rietland en die verworven werden met subsidies van de Vlaamse overheid worden niet aangemerkt als natuurcompensatie. Ze worden wel mee ingericht. Omwille van deze ‘beperkte’ uitgangspositie op vlak van eigendom was in functie van natuurcompensatie dus verwerving van gronden vereist. Daarvoor werd een samenwerking opgezet tussen Haven van Antwerpen-Brugge als compensatieplichtige en Natuurpunt als beheerder in het gebied waarbij : •

•

Haven van Antwerpen-Brugge o in hoofdorde bijkomende gronden pachtvrij aankoopt, o gronden van VLM overneemt voor natuurinrichting/compensatie, o (in ondergeschikte orde eigendommen of hun pachters uitruilt om grotere ecologische gehelen te bekomen) o de compenserende natuurinrichtingswerken uitvoert Natuurpunt o (beperkt percelen verwerft doch zonder aankoopsubsidie zodat ze in aanmerking komen voor natuurcompensatie) o alle nieuwe natuurterreinen in samenhang met hun huidige reservaten als type IV natuurreservaten met natuurbeheerplan zal beheren

Dat de verwervingsaanpak succesvol was, blijkt uit de kaart met de eigendomstoestand in het gebied op 01/04/2023 waaruit een steviger grondpositie voor compensatiedoeleinden blijkt. De percelen die door Natuurpunt zijn verworven, zijn in zoverre ze een interferentie hebben met het verderop voorgestelde inrichtingsontwerp aangeduid op de volgende kaart. Deze percelen worden niet als compensatiegronden in aanmerking genomen.

[ 64 ]

NATUURCOMPENSATIES VOOR HAVENINBREIDING OP LINKEROEVER

[ 65 ]

EIGENDOMSSITUATIE 01.04.2023 (BRON HAVEN ANTWERPEN BRUGGE)

NATUURCOMPENSATIES VOOR HAVENINBREIDING OP LINKEROEVER

[ 66 ]

PERCELEN VAN NATUURPUNT (SITUATIE EIND 2022) DIE NIET IN AANMERKING KOMEN VOOR COMPENSATIE WEGENS VERWORVEN MET OVERHEIDSSUBSIDIES

NATUURCOMPENSATIES VOOR HAVENINBREIDING OP LINKEROEVER

4.5

Abiotisch onderzoek

4.5.1

Krekeldijk Voorbereidend aan het ontwerp werd een hoogtelijnenkaart gegenereerd op basis van het DTM én werd een topografische opmeting uitgevoerd. Beiden, verderop afgebeeld, geven ons een nauwkeurig zicht op de topografie van het gebied. Daarbij is een uitgesproken (zandige) verhoging zichtbaar in de noordoostelijke hoek van het terrein, i.c. tot gemiddeld 2,5 m TAW, tegen de Krekeldijk. Deze contrasteert met de rest van het terrein dat vlak rond de 1,4 m TAW schommelt en 1,3 m TAW bij de kreekranden. Op de bodemkaart, verderop weergegeven, komt die zandige opduiking naar voor als lemig zand (S) / licht zandleem (P) met voorkomen van zandsubstraat op geringe diepte (voorletter s). De rest van het (vlakkere en lager gelegen) gebied heeft een veensubstraat op geringe diepte (voorletter v) en grotendeels zwaardere texturen, i.c. klei (E). De bodemvochttrappen wijzen, zoals verwacht, op natte profielen. De toplaag, zeker over de noordelijke helft van het perceel, zou door het opbrengen van grondoverschotten uit de aardappelindustrie verstoord zijn en licht verder opgehoogd (Mondelinge mededeling Marc De Meireleir). Op basis van de aanwijzingen uit de bodemkaart over het voorkomen van zandsubstraten en veensubstraten op geringe diepte en de kansen die dit biedt voor natte natuurontwikkeling na afgraving van een overbemeste bouwvoor, werden door Intoe bv verkennende boringen uitgevoerd. Het grid daarvan is verderop weergegeven. In deze boringen werd de top van het zandsubstraat dan wel veensubstraat ingemeten (en in TAW omgerekend). De boringen waren nooit dieper dan 1 m. Bij die boringen werd de textuur van de toplaag ingeschat. Deze interpretatie is verderop weergegeven op kaart. Het ondiep voorkomend zandsubstraat, reeds weergegeven op de bodemkaart, werd inderdaad op geringe diepte in de noordoosthoek aangetroffen. Het zandsubstraat komt er voor op een diepte van 40 à 45 cm onder maaiveld met plaatselijk uitschieters tot 70 à 80 cm. Door interpolatie van de waargenomen diepte van de top van dit zandpakket en koppeling aan TAW, ontstond de interpretatiekaart ‘top zandsubstraat’ zoals ze verderop is weergegeven. De hoogte varieert van 1,2 m TAW tot 2,2 m TAW nabij de Krekeldijk. Het ondiep voorkomend veensubstraat, reeds weergegeven op de bodemkaart, werd inderdaad op geringe diepte over het volledige gebied, behalve de noordoostelijke hoek aangetroffen. Het veensubstraat komt doorgaans voor op een diepte van 40 à 50 cm onder maaiveld met plaatselijk uitschieters tot 70 à 90 cm. Door interpolatie van de waargenomen diepte van de top van dit veenpakket en koppeling aan TAW, ontstond de interpretatiekaart ‘top veensubstraat’ zoals ze verderop is weergegeven. De hoogte varieert van 0,9 m TAW (bij de kreek) tot 1,2 m TAW in de noordoosthoek.

[ 67 ]

NATUURCOMPENSATIES VOOR HAVENINBREIDING OP LINKEROEVER

NAUWKEURIGE RELIËFKAART OP BASIS VAN DTM (BRON DTM 1M : GEOPUNT) [ 68 ]

NATUURCOMPENSATIES VOOR HAVENINBREIDING OP LINKEROEVER

BELGISCHE BODEMKAART (BRON GEOPUNT) [ 69 ]

NATUURCOMPENSATIES VOOR HAVENINBREIDING OP LINKEROEVER

VERKENNENDE BORINGEN UITGEVOERD DOOR INTOE [ 70 ]

NATUURCOMPENSATIES VOOR HAVENINBREIDING OP LINKEROEVER

INTERPRETATIE TEXTUUR TOPLAAG OBV BORINGEN (BRON : INTOE) [ 71 ]

NATUURCOMPENSATIES VOOR HAVENINBREIDING OP LINKEROEVER

INTERPRETATIE TOP TERTIAIRE ZANDEN IN TAW OBV VERKENNENDE BORINGEN (BRON INTOE) [ 72 ]

NATUURCOMPENSATIES VOOR HAVENINBREIDING OP LINKEROEVER

INTERPRETATIE TOP VEENLAAG IN TAW OBV VERKENNENDE BORINGEN (BRON INTOE) [ 73 ]

NATUURCOMPENSATIES VOOR HAVENINBREIDING OP LINKEROEVER

KNPP001 KNPP002

KNPP003

WATERSTANDSMETINGEN IN GESTUWDE KREEK ZUIDELIJKE WATERGANG (ONDER) EN IN 3 GRONDWATERPEILPUTTEN IN PERCEEL (BOVEN)

[ 74 ]

NATUURCOMPENSATIES VOOR HAVENINBREIDING OP LINKEROEVER

Tot slot gaan we in op de grondwaterdynamiek in kreek en grondwater. De kreek blijkt jaarrond gestuwd rond de 0,875 à 0,90 m TAW en dit zowel via een automatische stuw nabij de Groenendijkstraat (stroomopwaarts) als nabij de Sint-Jacobstraat (stroomafwaarts). Een overzicht van de opgemeten kreekwaterstanden van de voorbije jaren is op volgende pagina afgebeeld. In het akkerperceel zelf werden in het late voorjaar 2021 drie peilbuizen geplaatst waarvan de dynamiek de voorbije maanden werd opgevolgd. Nabij de kreek is het waterpeil met ca 0,8 m TAW constant behoudens de daling zomer 2022. Noordelijker in het perceel is de grondwaterstand hoger en seizoenaal schommelend, ic tijdens de zomer dalend van 1,1 TAW (begin zomer) naar 0,8 m TAW (einde zomer, behoudens wederom de erg droge zomer van 2022) en in de winter en voorjaar duidelijk hoger.

[ 75 ]

NATUURCOMPENSATIES VOOR HAVENINBREIDING OP LINKEROEVER

4.5.2

Rietland De bodemkaart van België voor Rietland is onderstaand weergegeven. De gronden zijn als volgt gekarteerd : • • • •

Ten zuiden van de kreek komen uiterst natte (vochttrap f) licht zandleemgronden (textuurletter P) met zandsubstraat (s) op geringe diepte voor Aansluitend zuidelijk komen natte (vochttrap e) lemige zandgronden (textuurletter S) voor Ten noorden van de kreken komen zwaardere gronden voor : natte tot uiterst natte kleigronden (textuurletter E) Enkel in het noordelijke tipje, ic op de “Donk” komen droge (vochttrap b) lemige zandgronden (textuurletter S) voor. De aanpalende straat heet wellicht niet toevallig Zandloperstraat.

Het landschap is nagenoeg vlak met topografische hoogten tussen 1,1 en 1,7 m TAW. Enkel in de richting van de donk (ic de noordelijke tip) loopt dit op tot 3 m TAW. Het grondwater bevindt zich in de volledige zone Rietland (behoudens ter hoogte van de donk) ondiep. Dit blijkt uit de bodemkaart, maar is ook waarneembaar op het terrein door de hoge waterstand in de kreek. De kreek wordt dan ook jaarrond gestuwd enkele honderden meter stroomafwaarts, ic bij de Sint-Jacobsstraat. Door Intoe werden in het voorjaar 2022 verspreid over het gebied 4 peilbuizen geplaatst. Deze werden genivelleerd door een landmeter samen met een bestaande open waterput (buiten gebruik) zodat sindsdien de grondwaterpeilhoogte op 5 punten tweewekelijks kon worden opgemeten (door Natuurpunt). De ligging van deze peilbuizen en de opgemeten stijghoogten (uitgedrukt in TAW) zijn op volgende pagina weergegeven.

[ 76 ]

NATUURCOMPENSATIES VOOR HAVENINBREIDING OP LINKEROEVER

1,800

1,300 R1 0,800

R2 R3

0,300

R4 R5

9-5-2022 - 0,200

9-6-2022

9-7-2022

9-8-2022

9-9-2022

9-10-2022

9-11-2022

- 0,700

SEIZOENALE DYNAMIEK 5 PEILBUIZEN IN RIETLAND (IN M TAW) [ 77 ]

NATUURCOMPENSATIES VOOR HAVENINBREIDING OP LINKEROEVER

[ 78 ] BODEMKAART VOOR DE ZONE RIETLAND

NATUURCOMPENSATIES VOOR HAVENINBREIDING OP LINKEROEVER

4.6

Visiegebied Natuurpunt Voor de Kreken van Salegem heeft Natuurpunt een beheerplan opgemaakt. Het zal moeten herzien worden om te worden omgezet tot een beheerplan type IV overeenkomstig het (relatief nieuwe) natuurdecreet. Daarbij zullen de natuurcompensaties uit deze nota worden meegenomen. In het bestaande natuurbeheerplan voor de Kreken van Salegem is een visiegebied opgenomen met een landschapsvisie met ecologische doelstellingen (doelvegetaties, doelsoorten en beheervormen). De visiekaart is verderop opgenomen. •

•

Voor de zone Krekeldijk zijn volgende landschapsvisies van belang : o Krekenlandschap met alle landschapsvormende elementen o Open graslanden met plasdras en geleidelijke gradiënt naar gesloten landschap Voor de zone Rietland zijn volgende landschapsvisies van belang : o Krekenlandschap met alle landschapsvormende elementen o Open landschap met riet, ruigte en natte hooilanden

Deze landschapsvisies en ecologische doelen worden kort toegelicht aangezien ze mede richtinggevend zijn voor de compenserende natuurinrichting.

4.6.1

Krekenlandschap met alle landschapsvormende elementen Van toepassing op volledige kreek en dus zowel op zones Krekeldijk als Rietland. DOELVEGETATIES

• • •

Eutroof water (Ae* - habitat 3150) Rietkragen (rbbmr) en natte voedselrijke ruigten (Hf – habitat 6430) Opslag van allerlei aard (Sz) en of vochtig wilgenstruweel (rbbsf)

DOELSOORTEN

• • • •

Rietvogels: kleine karekiet, rietgors, rietzanger, blauwborst en baardmannetje Waterral in de kragen Bruine kiekendief en roerdomp: broedgeval Libellen: glassnijder, koraaljuffer en bruine korenbout

BEHEER

• • •

Vrijmaken van rietkragen van verbossing en knotwilgenrijen Maaien en afvoeren van rietkragen Onderhoud van KLE

[ 79 ]

NATUURCOMPENSATIES VOOR HAVENINBREIDING OP LINKEROEVER

4.6.2

Open graslanden met plasdras en geleidelijke gradiënt naar gesloten landschap Van toepassing op zone Krekeldijk DOELVEGETATIES

• • •

Eutroof water (Ae) met rietland (Mr), grote zeggenvegetatie (Mc) en natte voedselrijke ruigten (Hf - habitat 6430) Graslanden met elementen van zilverschoongrasland (Hpr*), soortenrijke graslanden (Hp*) en kamgrasland (Hp* en Hpr*) Opslag van allerlei aard (Sz) met vochtig wilgenstruweel (Sf)

DOELSOORTEN

•

Gele kwikstaart, grasmus, graspieper en roodborsttapuit

BEHEER

• •

4.6.3

Extensieve begrazing Maaibeheer / hooiweidebeheer

Open landschap met riet, ruigte en natte hooilanden Van toepassing op zone Rietland DOELVEGETATIES

• • • •

Rietlanden (Mr) Soortenrijk graslande (Hp* en Hpr*) Zilverschoongrasland (Hpr*) Natte voedselrijke ruigten (Hf) en rietkragen (Mr) als zomen

DOELSOORTEN

•

Bruine kiekendief - broedend

BEHEER

• • •

Extensieve seizoensbegrazing Hooiweidebeheer / hooilandbeheer Behoud van grachten en poelen

[ 80 ]

NATUURCOMPENSATIES VOOR HAVENINBREIDING OP LINKEROEVER

DOELSTELLINGEN VISIEGEBIED NATUURRESERVAAT KREKEN VAN SALEGEM (BRON NATUURPUNT) [ 81 ]

NATUURCOMPENSATIES VOOR HAVENINBREIDING OP LINKEROEVER

ONTWORPEN COMPENSATIES KREKEN VAN SALEGEM

5.1

Krekeldijk

5.1.1

Ecologische ontwerpdoelen Vanuit compensatiestandpunt dienen passende compensaties gezocht te worden voor (zie par. 1.2) : •

• •

Riet en water : 19,51 ha (incl compensaties voor vrachtwagenparking). Voor dit habitat werden ten belope van 5,33 ha (variant 2) of 5,62 ha (variant 1) ook compensaties gevonden in cluster Beverse Dijk (incl compensaties voor vrachtwagenparking). Na aftrek is er een resterend zoeksaldo van ca 13,89 ha (variant 1) of ca 14,28 ha (variant 2). Plas en Oever : 4,61 ha. Voor dit habitat zijn geen compensaties ontworpen in de cluster Beverse Dijk. Het zoeksaldo blijft 4,61 ha. Fourageergebieden voor Bruine kiekendief : 26,48 ha (incl compensaties voor vrachtwagenparking). Hiervoor zijn in de cluster Beverse dijk 7,32 ha terreinen naar voor geschoven (incl compensaties voor vrachtwagenparking). Na aftrek is er een resterend zoeksaldo van 19,16 ha.

Vanuit de landschapsvisie van Natuurpunt voor het visiegebied Kreken van Salegem worden voor deze zone volgende doelvegetaties maar voor geschoven (zie par. 4.6) : • • •

Wilgenstruwelen zijn ongewenst in de onmiddellijke omgeving van jachtterreinen voor Bruine kiekendief maar verder is de gezochte compensatieopgave (zeer) goed inpasbaar binnen de landschapsvisie. We gaan daarbij uit van de inrichting van : • • •

Ca 4,61 ha plas en oever, bestaande uit plassen met ondiep water (habitat 3150) en droogvallende oevers uitgegraven tot in het veensubstraat Ca 3,91 ha riet en water, bestaande uit rietland (rbbmr) en Grote zeggenvegetaties (rbbmc) Ca 2,65 ha schrale graslanden (habitat 6510 of mesofiele hooilanden rbbhu of rbbvos)

[ 82 ]

NATUURCOMPENSATIES VOOR HAVENINBREIDING OP LINKEROEVER

5.1.2

Ontwerp compensaties Krekeldijk Rekening houdend met het bestaande reliëf, de vastgestelde ecologisch interessante substraten, de grondwaterpeilen en kreekdynamiek en de tot doel gestelde ecologische ontwerpdoelen, allen hoger afgebeeld en besproken, worden een afgraving en eindreliëf ontworpen die verderop zijn weergegeven. Daarbij worden volgende afgravingen voorzien : •

•

• • •

•

In de noordoosthoek een afgraving van voornamelijk de bouwvoor over een diepte van 40 cm waarbij grotendeels het onderliggende tertiaire zandsubstraat zal dagzomen. De uitgraving van een ondiepe plas door afgraving over ca 80 cm nabij de kreek waarbij het onderwatersubstraat zal bestaan uit het dagzomend veen. Aangezien dit onder water blijft, zal dit veen niet mineraliseren. Vanuit deze plas wordt omwille van beheerdoeleinden een stuwbare/regelbare overloopgracht voorzien naar de kreek. De creatie van een overgangsreliëf tussen beide eerdere uitgravingen, ic met een afgraving van 40 à 80 cm en waar voornamelijk licht zandleem zal dagzomen. De creatie aan een tweede grondwatergevoede plas meer westelijk nabij de Krekeldijk. Ook deze bestaat uit een afgraving met ca 80 cm tot in het veensubstraat. De afgraving van de rest van het gebied over 40 cm waarbij de bouwvoor verwijdert wordt, een algehele terreinverlaging en dus vernatting plaatsvindt en klei zal dagzomen. Hierbij komt geen veen aan de oppervlakte te liggen. Langs de zuidzijde wordt een licht verhoogd dijklichaam aangelegd (met de meest draagkrachtige gronden) in functie van bereikbaarheid van het gebied voor het natuurbeheer (met werfmachines) en als waterkering in geval van te hoge kreekpeilen. Het water van de kreek is namelijk duidelijk eutrofer dan de waterkwaliteit die wordt verwacht in de grondwater- en hemelwatergevoede plassen.

De resulterende verwachte ecologische ontwikkelingen /doelbiotopen zijn de volgende : • •

•

• •

[ 83 ]

NATUURCOMPENSATIES VOOR HAVENINBREIDING OP LINKEROEVER

VOORGESTELDE AFGRAVING ZONE KREKELDIJK (INTOE BV) [ 84 ]

NATUURCOMPENSATIES VOOR HAVENINBREIDING OP LINKEROEVER

[ 85 ]

ONTWORPEN RELIËF ZONE KREKELDIJK (INTOE BV)

NATUURCOMPENSATIES VOOR HAVENINBREIDING OP LINKEROEVER

[ 86 ]

ONTWERP KREKELDIJK IN TERMEN VAN DOELBIOTOPEN (INTOE BV)

NATUURCOMPENSATIES VOOR HAVENINBREIDING OP LINKEROEVER

5.1.3

Synthese compensatiemogelijkheden Krekeldijk In onderstaande tabel is het inrichtingsplan Krekeldijk in termen van de compensatieopgave, samengevat : Oppervlakten in ha Permanente plassen Tijdelijk droogvallende oevers Rietmoeras Mesofiel grasland Compensatietotaal

Riet en Water

Plas en Oever 3,25 1,36

Foerageergebied BK

3,91 3,91

4,61

2,65 2,65

[ 87 ]

NATUURCOMPENSATIES VOOR HAVENINBREIDING OP LINKEROEVER

5.2

Rietland

5.2.1

Ecologische ontwerpdoelen Vanuit compensatiestandpunt dienen passende compensaties gezocht te worden voor (zie par. 1.2) : •

• •

Riet en water : 19,51 ha (incl compensaties voor vrachtwagenparking). Voor dit habitat werden ten belope van 5,62 ha (variant 1) of 5,33 ha (variant 2) ook compensaties gevonden in cluster Beverse Dijk (incl compensaties voor vrachtwagenparking) en ten belope van 3,91 ha in Krekeldijk. Na aftrek is er een resterend zoeksaldo in Rietland van ca 9,98 ha (variant 1) of 10,27 ha (variant 2). Plas en Oever : 4,61 ha. Voor dit habitat zijn de compensaties gevonden in Krekeldijk Er is geen opgave voor dit habitat in Rietland. Fourageergebieden voor Bruine kiekendief : 26,48 ha (incl compensaties voor vrachtwagenparking). Hiervoor zijn in de cluster Beverse dijk 7,32 ha terreinen naar voor geschoven (incl compensaties voor vrachtwagenparking) en in Krekeldijk 2,65 ha. Na aftrek is er een resterend zoeksaldo van 16,51 ha.

Vanuit de landschapsvisie van Natuurpunt voor het visiegebied Kreken van Salegem worden voor Rietland volgende doelvegetaties naar voor geschoven (zie par. 4.6) : • •

open grasladen met riet, ruigte en natte hooilanden ten zuiden van de kreek polderlandschap ten noorden van de kreek

Het inrichtingsontwerp gaat dan ook voort op de aanleg van rietkragen, rietruigten en natte graslanden (ten zuiden van de kreek) en rietkragen, natte graslanden en akkers met kiekendiefteelten (ten noorden van de kreek).

[ 88 ]

NATUURCOMPENSATIES VOOR HAVENINBREIDING OP LINKEROEVER

5.2.2

Globaal streefbeeld inrichting Een globaal streefbeeld voor inrichting werd opgemaakt abstractie makend van de huidige eigendomssituatie. Dit streefbeeld is maatgevend voor de concrete inrichting die thans mogelijk is op de verworven eigendommen maar kan ook richtinggevend zijn voor verdere inrichtingen in de toekomst (ic na bijkomende acquisitie van terreinen). Het globaal streefbeeld voor inrichting is op volgende pagina weergegeven. Het hanteert de krekenstructuur én de merkwaardige kwadratische structuur (die in overdruk werd aangegeven op de historische kaarten in par. 4.2.2.) als basis. Het globaal streefbeeld vertrekt ook van een eerder kleinschalige aanpak zonder grote reliëfwijzigingen of vergravingen maar richt zich op het verbreden van de rietkragen langs de kreken en de creatie van nieuwe rietkragen die het kwadratisch patroon versterken. Dit leidt tot volgende conceptelementen voor inrichting: •

•

Rietherstel : Langs de noordzijde van de kreek wordt de spontane verwilging van de kreekoevers verwijderd (over een breedte van ca 20 m) en wordt de verlanding van de kreek teruggedraaid. In het oosten van het projectgebied wordt een kaprijp populierenbos gekapt, ontstronkt en omgevormd tot rietmoeras. Op al deze plekken ontstaat opnieuw ruimte voor rietland, broeden jachtgebied voor Bruine kiekendief. Habitat : Riet en water Verbreding rietkragen : De kreek wordt langs de zuidzijde verbreed over 20 m door een ondiepe afgraving (ca 30 cm diepte – 20 m breedte) waardoor bredere zullen rietkragen ontstaan (broeden jachtgebied voor Bruine kiekendief) en de kreek in het landschap geaccentueerd wordt. Ook langs deze zijden van de kreek worden de (veel schaarsere) wilgen verwijderd. Habitat : Riet en water Rietruigten : aansluitend bij de verbreding van de rietkragen, ic op de natste plaatsen en de zwaarste texturen streven we, zonder grondverzet, via zeer extensief beheer naar ca 20 m brede rietruigten. Het zeer extensieve beheer zou kunnen bestaand uit een late stootbegrazing waarbij over de 4 kwadranten variatie wordt bekomen door de begrazing te starten op verschillende late tijdstippen (15/6 voor het droogste kwadrant tot 15/9 voor het natste kwadrant). Deze rietruigten behoren tot het habitat Riet en Water. Alle andere terreinen, behoudens de noordelijke donk, worden ingericht en beheerd als natte permanente, extensieve graslanden. De volledige zone vormt dan fourageergebied voor Bruine kiekendief en broeden leefgebied voor weidevogels. Op de drogere gronden, ic op de zandigere donk in het noorden, worden kiekendiefteelten (vademecum) voorzien. Dit is compensatie voor fourageergebied Bruine kiekendief. Het beheer gebeurt zoals beschreven in par. 3.2.2.

Het resterende globaal streefbeeld voor inrichting is op volgende pagina weergegeven. In het westen van het gebied bevinden zich 3 bosjes. Het meest noordelijke van de drie betreft kaprijpe populieren. Daar wordt kapping (met boscompensatie elders) voorgesteld ten voordele van rietmoeras. Dat is zo aangeduid in het streefbeeld. De 2 aansluitende bosjes bestaan uit inheems loofhout (o.a. volwassen Zomereik) en worden om ecologisch reden dan ook verder als loofbos behouden.

[ 89 ]

NATUURCOMPENSATIES VOOR HAVENINBREIDING OP LINKEROEVER

[ 90 ]

GLOBAAL STREEFBEELD INRICHTING SALEGEMKREKEN

NATUURCOMPENSATIES VOOR HAVENINBREIDING OP LINKEROEVER

[ 91 ]

GLOBAAL STREEFBEELD INRICHTING RIETLAND

NATUURCOMPENSATIES VOOR HAVENINBREIDING OP LINKEROEVER

5.2.3

Specifiek ontwerp rekening houdend met eigendomsposities Het saldo van de compensaties die voor het project haveninbreiding vereist zijn, i.c. na aftrek van de mogelijkheden in Beverse dijk en Rietland, kan worden gerealiseerd op de percelen die momenteel : • •

in eigendom zijn van Haven Antwerpen Brugge of in eigendom van de VLM in private handen zijn maar waarbij Haven Antwerpen Brugge bij overeenkomst beschikkingsrecht heeft.

Deze percelen noemen we verderop gezamenlijk de “overheidsgronden” Omdat compensatie niet mogelijk is op terreinen die door Natuurpunt met subsidies zijn verworven, worden deze terreinen niet opgenomen in de compensatiebalans. De terreinen die wel in de compensatiebalans worden opgenomen zijn aangeduid op de kaart op volgende pagina en ontwijken dus de percelen van Natuurpunt. Om enerzijds een samenhangende terreininrichting en anderzijds een gepaste dekking over de compensatiecategorieën te bekomen, wordt in het kader van dit dossier wel een beperkte inrichting voorzien op percelen van Natuurpunt. Het betreft het herstel van rietmoeras door verwijdering van wilgen ten noorden van de kreek en de aanleg van 20 m brede rietkragen door ondiepe afgraving op 2 percelen aansluitend bij aanleg van soortgelijke rietkragen op overheidsgronden. Aangezien er in Beverse Dijk 2 varianten zijn en dus 2 alternatieve openstaande compensatiesaldo’s leidt dit ook voor Rietland tot 2 varianten. • •

5.2.4

Synthese compensatie Rietland (variant 1) De samenhangende natuurinrichting die in Rietland (en omgeving) binnen deze variant zal gerealiseerd worden, is verderop weergegeven en omvat samen 28,53 ha : • • • • •

De aanleg van 8,90 ha Riet (rietkragen en rietruigten) op overheidsgronden De aanleg van 8,73 ha natte graslanden op overheidsgronden De aanleg van 6,03 ha kiekendiefvriendelijke teelten op overheidsgronden (incl een perceel ten zuiden van Rietland) beheerd zoals beschreven in par. 3.2.2 De aanleg van 3,39 ha mesofiele graslanden op overheidsgronden (1 perceel ten zuiden van Rietland en 1 perceel langs de westelijke tak van Salegemkreek) De aanleg van 1,48 ha Riet (rietkragen en rietruigten) op Natuurpuntpercelen.

Wat daarvan als natuurcompensatie te beschouwen is, is weergegeven op volgende kaart. VARIANT 1 (oppervlakten in ha) Rietmoeras & Rietruigte op overheidsgronden Rietmoeras & Rietruigte op gronden Natuurpunt Natte graslanden Mesofiele graslanden Kiekendiefvriendelijke teelten Totaaloppervlakte inrichting * Totaaloppervlakte compensatie *

Riet en Water 8,90 1,48

10,38 8,90

Foerageergebied BK

8,73 3,39 6,03 18,15 18,15

Totaal 8,90 1,48 8,73 3,39 6,03 28,53 27,05

* Zoals hoger uiteengezet bevat de inrichtingsoppervlakte, o.a. omwille van de integriteit van de inrichting, een kleine oppervlakte eigendom van Natuurpunt (verworven met subsidie). Aangezien deze percelen niet in aanmerking komt als compensatiepercelen is de compensatieoppervlakte in Rietland in dezelfde mate kleiner.

[ 92 ]

NATUURCOMPENSATIES VOOR HAVENINBREIDING OP LINKEROEVER

TOTAALPLAN COMPENSATIE SALEGEM KREKEN (VARIANT 1)

[ 93 ]

NATUURCOMPENSATIES VOOR HAVENINBREIDING OP LINKEROEVER

TOTAALPLAN COMPENSATIE SALEGEM KREKEN (VARIANT 2)

[ 94 ]

NATUURCOMPENSATIES VOOR HAVENINBREIDING OP LINKEROEVER

5.2.5

Synthese compensatie Rietland (variant 2) De samenhangende natuurinrichting die in Rietland (en omgeving) binnen deze variant zal gerealiseerd worden, is verderop weergegeven en omvat samen 29,33 ha : • • • • •

De aanleg van 9,57 ha Riet (rietkragen en rietruigten) op overheidsgronden De aanleg van 8,86 ha natte graslanden op overheidsgronden De aanleg van 6,03 ha kiekendiefvriendelijke teelten op overheidsgronden (incl een perceel ten zuiden van Rietland) beheerd zoals beschreven in par. 3.2.2 De aanleg van 3,39 ha mesofiele graslanden op overheidsgronden (1 perceel ten zuiden van Rietland en 1 perceel langs de westelijke tak van Salegemkreek) De aanleg van 1,48 ha Riet (rietkragen en rietruigten) op Natuurpuntpercelen.

Wat daarvan als natuurcompensatie te beschouwen is, is weergegeven op volgende kaart. VARIANT 2 (oppervlakten in ha) Rietmoeras & Rietruigte op overheidsgronden Rietmoeras & Rietruigte op gronden Natuurpunt Natte graslanden Mesofiele graslanden Kiekendiefvriendelijke teelten Totaaloppervlakte inrichting * Totaaloppervlakte compensatie *

Riet en Water 9,57 1,48

11,05 9,57

Foerageergebied BK

8,86 3,39 6,03 18,28 18,28

Totaal 9,57 1,48 8,86 3,39 6,03 29,33 27,85

* Zoals hoger uiteengezet bevat de inrichtingsoppervlakte, oa omwille van de integriteit van de inrichting, een kleine oppervlakte eigendom van Natuurpunt (verworven met subsidie). Aangezien deze percelen niet in aanmerking komt als compensatiepercelen is de compensatieoppervlakte in Rietland in dezelfde mate kleiner

De compensatie-oppervlakte die in rekening genomen wordt en de oppervlakte die effectief ingericht wordt, is niet volledig identiek omdat een aantal perceeldelen in eigendom van Natuurpunt wel mee ingericht worden (o.a. in functie van ecologische samenhang) maar niet tot het compensatievoorstel in strikte zin behoren. Onderstaande 2 kaarten verduidelijken dit verschil voor wat betreft variant 2.

[ 95 ]

NATUURCOMPENSATIES VOOR HAVENINBREIDING OP LINKEROEVER

[ 96 ]

TOTAALPLAN INRICHTING SALEGEM KREKEN (VARIANT 1)

NATUURCOMPENSATIES VOOR HAVENINBREIDING OP LINKEROEVER

[ 97 ]

TOTAALPLAN INRICHTING SALEGEM KREKEN

NATUURCOMPENSATIES VOOR HAVENINBREIDING OP LINKEROEVER

[ 98 ] INPASSING COMPENSATIES REKENING HOUDEND MET GRONDPOSITIES (VARIANT 1)

NATUURCOMPENSATIES VOOR HAVENINBREIDING OP LINKEROEVER

INPASSING COMPENSATIES REKENING HOUDEND MET GRONDPOSITIES (VARIANT 2) [ 99 ]

NATUURCOMPENSATIES VOOR HAVENINBREIDING OP LINKEROEVER

5.3

5.4

•

Het plaatsen van veekerende rasters rondom de graslanden en rietmoerassen in functie van begrazing en uitrastering van de rietpartijen. Standaard zijn dit afsluitingen in prikkeldraad, maar op de grens van rietmoerassen met grasland wordt geopteerd voor ursusraster om vogelslachtsoffers te vermijden.

•

Het inzaaien met Italiaans raaigras en het opbrengen van maaisel van gehooide goed ontwikkelde graslanden uit de omgeving op die akkers die omgevormd worden naar mesofiele of natte graslanden.

•

Het herstellen van het ondiepe greppelpatroon in het grasland ten noorden van de kreek in Rietland.

•

Het aanplanten van een rij knotwilgen langs de Rietlandstraat. Deze nieuwe rij kan aanzien worden als compensatie van de kapping van de knotwilgenrij langs de zuidzijde van de Salegemkreek. Op deze wijze ontstaat een landschappelijke afbakening en accentuering van het ten noorden van deze Rietlandstraat gelegen, landschappelijk open, nat natuurgebied met kreken en blijft het natuurgebied ten noorden open hetgeen voor Bruine kiekendief aangewezen is.

Relatie met instandhouding en totaalbeeld kreken van Salegem De kreken van Salegem vallen buiten het instandhoudingsgebied van de Antwerpse Linkeroever waardoor er strikt genomen geen oppervlakten dienen te worden aangeduid. Meer noordelijk, in het ruime poldergebied tussen de Kreken van Salegem en de Grote Geule te Kieldrecht, behorend tot hetzelfde krekensysteem, zullen instandhoudingsmaatregelen voor Bruine kiekendief worden geïmplementeerd in overeenstemming met de studie “Inrichtingsnota instandhoudingsmaatregelen foerageergebied Bruine kiekendief voor het Vogelrichtlijngebied ‘BE 2301336 Schorren en Polders van de Beneden-Schelde” (Mieco-effect, 2022-2023). Kijkt men evenwel naar het totale natuurbeeld van Salegem dan is duidelijk dat een zeer grote oppervlakte terreinen bijdraagt aan instandhouding : • •

•

Het reservaat Keken van Salegem van Natuurpunt met o.a. Pannenweel en St. Jacobsgat De recenter door Natuurpunt verworven percelen binnen Rietland die als instandhouding geoormerkt worden aangezien ze niet als compensatie in rekening gebracht worden De kreken en dijken in eigendom van het polderbestuur

[ 100 ]

NATUURCOMPENSATIES VOOR HAVENINBREIDING OP LINKEROEVER

[ 101 ]

NATUURCOMPENSATIES VOOR HAVENINBREIDING OP LINKEROEVER

5.5

Synthese compensatiemogelijkheden Kreken van Salegem Onderstaande overzichten synthetiseren de compensatiemogelijkheden binnen het gebied Kreken van Salegem voor beide varianten. VARIANT 1 oppervlakte in ha KREKELDIJK Permanente plassen Tijdelijk droogvallende oevers Rietmoeras Mesofiel grasland

Riet en Water

Plas en Oever

Foerageergebied BK

3,25 1,36 3,91 2,65

RIETLAND (inclusief percelen ten zuiden en ten westen) Rietmoeras & Rietruigte op overheidsgronden Rietmoeras & Rietruigte op gronden Natuurpunt Natte graslanden Mesofiele graslanden Kiekendiefvriendelijke teelten Totaaloppervlakte inrichting * Totaaloppervlakte compensatie *

8,90 1,48

12,81 11,33

4,61 4,61

8,73 3,39 6,03 20,8 20,8

*Zoals hoger uiteengezet bevat de inrichtingsoppervlakte, oa omwille van de integriteit van de inrichting, een kleine oppervlakte eigendom van Natuurpunt (verworven met subsidie). Aangezien deze percelen niet in aanmerking komen als compensatiepercelen is de compensatieoppervlakte in Rietland in dezelfde mate kleiner.

VARIANT 2 oppervlakte in ha KREKELDIJK Permanente plassen Tijdelijk droogvallende oevers Rietmoeras Mesofiel grasland

Riet en Water

Plas en Oever

Foerageergebied BK

3,25 1,36 3,91 2,65

9,57 1,48

13,48 12,0

4,61 4,61

8,86 3,39 6,03 20,93 20,93

[ 102 ]

NATUURCOMPENSATIES VOOR HAVENINBREIDING OP LINKEROEVER

5.6

Beheer van de compensatiegebieden De volledige zone Krekeldijk en de rietmoerassen en graslanden in Rietland zullen beheerd worden door de plaatselijke afdeling van Natuurpunt volgens de wijze die zal beschreven worden in een beheerplan type IV. Het bestaande natuurbeheerplan zal daartoe worden uitgebreid en omgevormd tot beheerplan type IV.

5.7

Ontbossing en boscompensatie Voor de ontbossing van het populierenbosje in Rietland (perceel SG Waas, 5e afdeling 454 A met een oppervlakte van ca 55 are) wat zal omgezet worden in rietmoeras is een boscompensatie vereist overeenkomstig het bosdecreet. Na het bekomen van een voorafgaande ontheffing op het verbod tot ontbossing. De boscompensatie zal, volgens de huidige inzichten, worden gerealiseerd in de ‘Salegempolder’ op perceel 126A (zie kaart eigendom op pg 62) binnen een zone die aansluit op bos en die in de visie van Natuurpunt ook opgenomen is als zone voor vochtige bossen (zie kaart pg 78). Dat doelperceel voor boscompensatie is daartoe (ruim) voldoende groot.

[ 103 ]

NATUURCOMPENSATIES VOOR HAVENINBREIDING OP LINKEROEVER

5.8

Planologische verenigbaarheid De volledige vergunningsplichtige handelingen (reliëfwijziging en kapping van wilgen voor ontwikkeling van rietkragen) binnen de zone Rietland bevinden zich binnen natuurgebied met wetenschappelijke waarde of natuurreservaat volgens het origineel gewestplan St. Niklaas-Lokeren. De volledige vergunningsplichtige handelingen (reliëfwijziging en kapping van wilgen voor ontwikkeling van rietmoeras, reliëfwijziging voor realisatie van ecologische waterplassen en afgraving bouwvoor voor creatie van een mesofiel hooiland) binnen de zone Krekeldijk bevinden zich binnen valleigebied volgens het origineel gewestplan St. Niklaas-Lokeren.

UITTREKSEL GRUP WAASLANDHAVEN FASE I

Krekeldijk : Het voorschrift valleigebied luidt als volgt : • De agrarische gebieden met landschappelijke waarde die op kaart welke de bestemmingsgebieden omschrijven overdrukt zijn met de letter V hebben de bestemming van valleigebied waarin slechts agrarische werken en handelingen mogen worden uitgevoerd die het specifiek natuurlijk milieu van planten en dieren en de landschappelijke waarde niet schaden. Alle aangevraagde handelingen m.b.t. natuurcompensatie zijn in overeenstemming met dit bestemmingsvoorschrift nu ze actieve natuurontwikkeling tot doel hebben en a fortiori ‘het specifiek milieu van planten en dieren en de landschappelijke waarde niet schaden’ nu ze precies tot doel hebben dat milieu en die waarden te herstellen / te verhogen. Rietland : Het voorschrift natuurgebied met wetenschappelijke waarde of natuurreservaat luidt : • De natuurgebieden met wetenschappelijke waarde of natuurreservaten zijn de gebieden die in hun staat bewaard moeten worden wegens hun wetenschappelijke of pedagogische waarde. In deze gebieden zijn enkel de handelingen en werken toegestaan, welke nodig zijn voor de actieve of passieve bescherming van het gebied. Alle aangevraagde handelingen m.b.t. natuurcompensatie zijn in overeenstemming met dit bestemmingsvoorschrift aangezien de aanleg van brede rietkragen door een beperkte terreinverlaging en door de kapping van wilgen precies tot doel heeft de waarden van het krekenlandschap actief te beschermen.

[ 104 ]

NATUURCOMPENSATIES VOOR HAVENINBREIDING OP LINKEROEVER

SYNTHESETABEL Onderstaande tabellen geven een totaaloverzicht voor beide varianten. Zoals uit de laatste rij van de tabellen blijkt is de oppervlakte compensaties die voorzien wordt groter dan de vereiste compensatieoppervlakte. Zoals uit de voorlaatste rij van de tabellen blijkt is de oppervlakte die per habitat ingericht wordt groter dan de taakstelling die uit de passende beoordeling mbt de haveninbreiding blijkt.

VARIANT 1

Salegemse Kreken

Opp in ha

Krekeldijk

Rietland (inclusief verspreide percelen)

Beverse Dijk

Vereiste compensaties

Ontworpen compensaties

4,61

5,62

19,51

19,82

26,46

28,76

Percelen Natuurpunt

Plas en oever

4,61

Riet

3,91

8,90

Bruine Kiekendief

2,65

18,15

7,32

6,03

7,32

KD vriendelijke teelten Mesofiel hooiland

2,65

Natte graslanden

1,48

11,48

3,39

9,24

8,73

8,04

Totaalopp. inrichting*

11,17

27,05

1,48

12,94

50,58

52,63

Totaalopp. compensatie *

11,17

27,05

12,94

50,58

51,15

Beverse Dijk

Vereiste compensaties

Ontworpen compensaties

4,61

5,33

19,51

19,82

26,46

28,76

VARIANT 2

Salegemse Kreken

Opp in ha

Krekeldijk

Rietland (inclusief verspreide percelen)

Percelen Natuurpunt

Plas en oever

4,61

Riet

3,91

9,57

Bruine Kiekendief

2,65

18,28

7,32

6,03

7,32

KD vriendelijke teelten Mesofiel hooiland

2,65

Natte graslanden

1,48

11,48

3,39

9,24

8,86

8,04

Totaalopp. inrichting*

11,17

27,85

1,48

12,64

50,58

53,14

Totaalopp. compensatie *

11,17

27,85

12,64

50,58

51,66

*Zoals hoger uiteengezet bevat de inrichtingsoppervlakte, oa omwille van de integriteit van de inrichting, een kleine oppervlakte eigendom van Natuurpunt (verworven met subsidie). Aangezien deze percelen niet in aanmerking komt als compensatiepercelen is de compensatieoppervlakte in Rietland in dezelfde mate kleiner.

[ 105 ]

BIJLAGE MILIEUTOETSING NATUURCOMPENSATIEVOORSTELLEN (TRACTEBEL)

[ 106 ]

Milieutoetsing natuurcompensatievoorstellen

Haven van Antwerpen-Brugge

14 juli 2023

DOCUMENTGESCHIEDENIS (BOVENSTE RIJ IS HUIDIGE VERSIE ) Versie

Datum

Opmerkingen

14/07/2023

Definitieve versie

11/07/2023

Versie na openbaar onderzoek

04/04/2023

Finale versie voor openbaar onderzoek

16/11/2021

Aangepast ontwerp

28/10/2021

Ontwerp

DOCUMENTVERANTWOORDELIJKHEID Titel

Milieutoetsing natuurcompensatievoorstellen

Projectnummer

P.017802

Opdrachtgever

Haven van Antwerpen-Brugge

Contactpersoon opdrachtgever

Johan Hoeben

Auteurs

Kristin Bluekens, Bieke Cloet, Koen Couderé, Ine Darras, Ewald Wauters

Handtekening Digitally signed by Ine

Documentscreener(s)

Ine Darras

(Signature) Ine Darras Darras DN: cn=Ine Darras (Signature), c=BE (Signature) Date: 2023.07.11 07:28:15 +02'00'

P.017802

Milieutoetsing natuurcompensatievoorstellen

STRATEGISCH MER RESTGRONDEN LSO – MILIEUTOETSING NATUURCOMPENSATIEVOORSTELLEN

INHOUDSTAFEL 1. MILIEUTOETS .................................................................................................................... 5 1.1.

Disciplines Bodem en Water ................................................................................. 7

1.2.

Discipline Biodiversiteit ...................................................................................... 11

1.3.

Discipline Landschap, bouwkundig erfgoed en archeologie ............................ 13

1.4.

Discipline Mens-ruimte........................................................................................ 16

P.017802

Milieutoetsing natuurcompensatievoorstellen

MILIEUTOETS De natuurcompensatievoorstellen, zoals ontwikkeld door INTOE, werden in een vroeg stadium onderworpen aan een milieutoets door de erkende MER-deskundigen van Tractebel. Deze toetsing gebeurt om eventuele negatieve milieueffecten van de voorstellen in beeld te brengen. Daarnaast werden er aanbevelingen gedaan vanuit de verschillende disciplines om de compensatievoorstellen te optimaliseren. Deze werden grotendeels meegenomen in het inrichtingsrapport voor de natuurcompensatie. De voorliggende nota omvat een beknopte beschrijving van de residuele effecten en aandachtspunten. In Tabel 1 wordt een beknopte beschrijving gegeven van de onderzoekselementen voor de diverse disciplines, op basis van een disciplinegerichte vraagstelling naar de potentiële effecten. Uitgaande van de huidige kennis van de compensatievoorstellen (ic uitgewerkt tot op niveau vergunningsaanvraag, abstractie maken van latere detailinrichting en beheer), kunnen theoretisch effecten verwacht worden op de bodem, het watersysteem, de biodiversiteit, het landschap, archeologie en op de mens (impact op ruimtelijke aspecten). In de volgende paragrafen gebeurt de milieutoetsing achtereenvolgens voor disciplines bodem en water; biodiversiteit; landschap, bouwkundig erfgoed en archeologie en mensruimte.

P.017802

Milieutoetsing natuurcompensatievoorstellen

P.017802

Milieutoetsing natuurcompensatievoorstellen

BIJLAGE 4.

NIET-TECHNISCHE SAMENVATTING

Dit is de niet-technische samenvatting van een milieueffectrapport, m.a.w. een beknopte samenvatting van het eigenlijke milieueffectrapport bestemd voor publiek en stakeholders. Een milieueffectrapport is een openbaar, beslissingsondersteunend document waarin de milieueffecten van een plan / project en de eventuele alternatieven voor dat plan / project, worden onderzocht. De niet-technische samenvatting heeft als doel om aan publiek en belanghebbenden de relevante informatie uit het milieueffectrapport van het project of plan te communiceren en hiermee de publieke participatie te bevorderen. Voor de uitgebreide technische informatie moet u het eigenlijke milieueffectrapport raadplegen.

Doel van het programma Maatschappij Linkerscheldeoever en het Havenbedrijf hebben in de haven een gezamenlijke opdracht om de randvoorwaarden voor economische groei tot stand te helpen brengen. Het is onder meer hun opdracht om aanwezige ondernemingen op het havenplatform in de mogelijkheid te stellen hun economische activiteiten op duurzame wijze verder te ontplooien. Dit betekent vooreerst dat de fysieke ruimte die in de Waaslandhaven nog beschikbaar is voor de economische activiteit van aanwezige ondernemingen ook effectief kan worden benut. Het Havenbedrijf heeft in dat kader een berekening gemaakt van de oppervlakte aan restgronden binnen de Waaslandhaven. De restgronden worden gedefinieerd als een verzameling van braakliggende terreinen, verspreid over het havengebied op Linkerscheldeoever. Deze terreinen kunnen, op basis van hun huidige ruimtelijke bestemming, onmiddellijk worden ontwikkeld zonder enige aanpassing van de planologische bestemmingsvoorschriften. Het betreft een bruto oppervlakte van in totaal 272,25 ha. Indien deze oppervlakte aan restgronden niet kan ingezet worden, dan gaat 272,25 ha aan havengebonden terreinen op een, vanuit internationaal oogpunt, unieke locatie voor economische groei, verloren. De situering van de restgronden wordt weer gegeven in Figuur 11-1. Het is een prioritaire missie om duurzame economische valorisatie van deze terreinen door de aanwezige ondernemingen mogelijk te maken. In overeenstemming met het Ruimtelijk Structuurplan Vlaanderen ambiëren de initiatiefnemers een ruimtelijke rendementsverhoging door maximale kansen te geven aan de haveninbreiding als oplossingsmodel voor deze aanwezige bedrijven.

P.017802

Definitief MER restgronden LSO

129/139

FIGUUR 11-1 SITUERING RESTGRONDEN

De Waaslandhaven op de Linkerscheldeoever van de Antwerpse haven is echter grotendeels gelegen binnen het Vogelrichtlijngebied (SBZ-V) “BE 2301336 Schorren en polders van de Beneden-Schelde”. In opdracht van de Haven van Antwerpen-Brugge werd een gebiedsdekkende passende beoordeling voor de haveninbreiding op Linkerscheldeoever (LSO) opgesteld door Miecoeffect bv (2022) om het effect van rechtstreeks biotoopverlies (ruimtebeslag) op de SBZ-V door de ingebruikname van alle braakliggende terreinen (dus niet enkel de restgronden) op cumulatief niveau in beeld te brengen voor de gehele haveninbreiding op LSO, met uitzondering van de ontwikkelingen die reeds vervat zijn in het complex project ECA17. Het overzicht van alle onderzochte braakliggende terreinen wordt weergegeven in Figuur 11-2.

www.cpeca.be

P.017802

Definitief MER restgronden LSO

130/139

FIGUUR 11-2 OVERZICHT BRAAKLIGGENDE TERREINEN BEOORDELING (MIECO EFFECT, 2022)

OPGENOMEN

PASSENDE

In de gebiedsdekkende passende beoordeling wordt geconcludeerd dat er door de verdere ontwikkeling van het havengebied op de Linkerscheldeoever, betekenisvolle effecten te verwachten zijn op tot doel gestelde Europese habitattypes en op de doelen voor bepaalde vogelrichtlijnsoorten. Hierbij wordt geconcludeerd dat het verlies significant is op basis van de cumulatieve inname van alle braakliggende terreinen op de Linkerscheldeoever. In de passende beoordeling worden in het kader van de Europese regelgeving relevante natuurverliezen ook samengevat volgens de types leefgebied zoals beschreven in het s-IHDbesluit d.d. 17 mei 2019 van de Vlaamse regering. Het betreft natuurverliezen voor natuurweiden, plas en oever, riet en water, surrogaatkust en foerageergebied Bruine Kiekendief. De conclusie inzake betekenisvolle effecten uit de gebiedsdekkende passende beoordeling heeft tot gevolg dat er geen vergunningen voor projecten kunnen worden verleend waarbij er braakliggende terreinen worden ingenomen met een betekenisvol natuurverlies (op cumulatief niveau) in de Waaslandhaven. Om de aanwezige bedrijven in de Waaslandhaven alsnog de mogelijkheid tot verdere uitbreidingen te bieden, moet de uitzonderingsprocedure voorzien in artikel 36ter §5 van het Natuurdecreet doorlopen worden. Dit betekent onder meer dat onderzocht moet worden of er minder schadelijke alternatieve oplossingen zijn, en dat bij ontstentenis daarvan, de valorisatie van deze restgronden voor de aanwezige bedrijven in de Waaslandhaven omwille van economische redenen door de Vlaamse regering tot een dwingende redenen van groot openbaar belang wordt verklaard.

P.017802

Definitief MER restgronden LSO

131/139

Om de toepassing van de uitzonderingsprocedure voorzien in artikel 36ter §5 van het Natuurdecreet te faciliteren, werd beslist een milieueffectenrapportage te doorlopen volgens de generieke MER-procedure voor plannen en programma’s. In dit strategisch MER zal het onderzoek gevoerd worden naar mogelijke alternatieven voor invulling van de restgronden en zullen de nodige compenserende maatregelen worden toegelicht en onderworpen worden aan een milieutoets. De doelstelling van het programma wordt als volgt geformuleerd: Het ruimtelijk accommoderen van de economische groeimogelijkheden voor de aanwezige bedrijven op Linkerscheldeoever in de Waaslandhaven, in het licht van de Europese verplichtingen die voortvloeien uit de aanduiding van het havengebied als SBZ-V. We beschouwen het ruimtelijk accommoderen daarbij als het vrijmaken van de terreinen, met andere woorden: een conceptuele benadering vanuit het uitgangspunt dat de natuurwaarde die relevant is voor de SBZ-V, zal verdwijnen om de economische groeimogelijkheden en tewerkstelling mogelijk te maken. Overige eventuele natuurwaarden en daaruit voortvloeiende verplichtingen, zoals bepaald in o.a. het vegetatiebesluit, bosdecreet, soortenbesluit worden niet mee in beschouwing genomen omdat deze later zullen beoordeeld worden in de individuele vergunningsaanvragen van de individuele bedrijven. Om de doelstelling te bereiken, zullen Haven van Antwerpen-Brugge en Maatschappij Linkerscheldeoever als initiatiefnemers de volgende acties ondernemen (= het programma): 1. Een onderzoek voeren naar mogelijke alternatieven om de geformuleerde doelstelling te bereiken. Indien er mogelijke alternatieven beschikbaar zijn, zal er worden onderzocht in welke mate die alternatieven aanleiding geven tot minder aantasting van de natuurlijke kenmerken van de SBZ-V, overeenkomstig de bepalingen van artikel 36ter van het natuurdecreet. Dit onderzoek maakt deel uit van het voorliggend strategisch MER-onderzoek. Hierbij wordt niet ingegaan op de verdere invulling van de terreinen. 2. Voor zover er geen minder schadelijke alternatieven zijn: aan de Vlaamse regering een onderbouwd verzoek richten om de geformuleerde doelstelling tot een dwingende reden van groot openbaar belang te verklaren. De initiatiefnemers zullen dit verzoek onderbouwen op basis van economische redenen. 3. In voorkomend geval: een passende natuurcompensatie uitwerken overeenkomstig de bepalingen van artikel 36ter van het natuurdecreet. In het strategisch MERonderzoek wordt onderzocht of de natuurcompensaties voldoen aan deze bepalingen. 4. De finale beslissing over de realisatie van het programma, met in voorkomend geval een beslissing over de realisatie van de natuurcompensaties, die o.m. zal bestaan uit: a. het verwerven van beschikkingsrecht over de nodige gronden via aankoop of overeenkomsten om de natuurcompensaties uit te voeren; b. het aanvragen van de nodige omgevingsvergunningen voor de uitvoering van de natuurcompensatie(s); c. de uitvoering van de natuurcompensatie(s) d. het treffen van de nodige regelingen voor het beheer van de natuurcompensatiegebieden. Het ontwerp van beslissing (punt 4 hierboven) zal samen met het strategisch MER deel uitmaken van een openbaar onderzoek, waarna de initiatiefnemers op basis van de resultaten van het openbaar onderzoek en het goedgekeurde strategische MER een definitieve beslissing zullen nemen.

P.017802

Definitief MER restgronden LSO

132/139

Op basis van dit programma zullen bedrijven, die nadien voor de realisatie van hun projecten een omgevingsvergunning wensen aan te vragen op de terreinen die in voorliggend MER werden onderzocht, zich, in de vergunningsaanvraag, de project-mer-screening, MERontheffing of project-MER voor hun project, kunnen baseren op de elementen die in voorliggend strategisch MER worden onderzocht.

Alternatieven Naast het onderzochte basisalternatief, het inbreidingsalternatief met inname van de versnipperde braakliggende restgronden, werden ook volgende scenario’s in eerste instantie in overweging genomen: -

Verdichting: De economische ontwikkeling van de aanwezige bedrijven op LSO wordt gerealiseerd door maximaal te verdichten op de bestaande reeds ingevulde bedrijfsterreinen. Dit impliceert het ongewijzigd behoud van de braakliggende terreinen met (beschermde) natuurwaarden binnen het havengebied op Linkerscheldeoever (LSO). Uitbreiding binnen de grenzen van het havengebied: De economische ontwikkeling voor aanwezige bedrijven op LSO wordt gerealiseerd op de grotere braakliggende blokken t.h.v. de zone Verrebroekse Plassen en de zone Logistiek Park Waasland. Dit impliceert het ongewijzigd behoud van de braakliggende restgronden met (beschermde) natuurwaarden binnen het havengebied op Linkerscheldeoever (LSO). Uitbreiding buiten de grenzen van het havengebied: De economische ontwikkeling van de aanwezige bedrijven op LSO wordt gerealiseerd buiten het havengebied maar wel nog op de Linkerscheldeoever. Dit impliceert het ongewijzigd behoud van de braakliggende terreinen met (beschermde) natuurwaarden binnen het havengebied op Linkerscheldeoever (LSO).

Bovenstaande scenario’s hebben om diverse redenen de toets van de redelijkheid niet doorstaan en/of komen niet tegemoet aan de programmadoelstelling en werden dus niet verder onderzocht in het MER.

Strategische milieubeoordeling Referentiesituatie De beschrijving van de effecten van het programma moet gebeuren in de context van de omgevingssituatie die zich voordoet op het moment dat het programma is afgewerkt. Immers, zolang het programma niet is afgewerkt, komen ook niet alle effecten op het milieu tot uiting. Het jaar waarin de effecten worden verondersteld zich voor te doen, en dat dus als basis van de vergelijking dient, wordt het referentiejaar genoemd. Als referentiesituatie wordt 2025 genomen. BODEM Het overgrote deel van het studiegebied bestaat uit opgespoten gronden. De oorspronkelijke polderbodems zijn bij de opspuitingen onder een metersdikke zandlaag (min. 3,5 m) verdwenen. De restgronden zijn niet bebouwd en niet verhard. Het maaiveldpeil varieert tussen 6 en 8 m TAW. Enkel kleine snippers hebben een lager peil (rond de 5 m TAW). WATER Binnen het programmagebied, de verzameling van alle restgronden, komt geen oppervlaktewater van enige betekenis voor. Het hemelwater dat op de verharde

P.017802

Definitief MER restgronden LSO

133/139

bedrijfsterreinen valt wordt in bepaalde gevallen opgevangen in hemelwater-collectoren langs de openbare weg of in bedrijfseigen collectoren op terreinen, deze laatste monden dan uit in de dokken. Het grondwater binnen het studiegebied is voor het grootste deel verzilt. Bovenop de verzilte lagen komt meestal een zoetwaterlaag voor, die gevoed wordt door infiltrerend hemelwater. Het grondwater bevindt zich gemiddeld op een peil van +3 à +4 m TAW. Het grondwater in de opgehoogde terreinen stroomt vanuit de opgehoogde gebieden afhankelijk van de plaats in de richting van de Schelde, de verschillende dokken of naar de belangrijkste waterlopen in de directe omgeving. BIODIVERSITEIT Het programmagebied overlapt grotendeels met het Europees beschermd Vogelrichtlijngebied “BE2301336 Schorren en polders van de Beneden-Schelde”. Ten zuidoosten van het programmagebied ligt het SBZ-V “BE2300222 De Kuifeend en de Blokkersdijk”. Blokkersdijk is tevens een erkend natuurreservaat. In het oosten grenst het programmagebied aan de Habitatrichtlijngebieden “BE2300006 Schelde- en Durmeëstuarium van de Nederlandse grens tot Gent” en “BE2100045 Historische fortengordels van Antwerpen als vleermuizenhabitats”.

FIGUUR 11-3 SITUERING NATURA 2000 GEBIEDEN

Grenzend aan het programmagebied komen verder nog een aantal Vlaamse beschermde gebieden van het VEN en het IVON voor.

P.017802

Definitief MER restgronden LSO

134/139

FIGUUR 11-4 SITUERING VEN- EN IVON-GEBIEDEN

Uit de meest recente versie van de biologische waarderingskaart (BWK) komen ter hoogte van de restgronden lokaal enkele biologisch waardevolle ecotopen voor. Ze worden aangeduid als ruigte. Een groot deel van de restgronden is op de BWK aangeduid als biologisch minder waardevol. Een groot deel van het studiegebied is aangeduid als faunistisch belangrijk gebied. Voor het Antwerpse havengebied is een algemeen gebiedsgericht soortenbeschermingsprogramma opgemaakt dat het kader vormt om de aanwezige natuurwaarden binnen het havengebied in een netwerk van ecologische infrastructuur op termijn te behouden. Daarnaast zijn voor enkele Europees te beschermen soorten of voor Vlaanderen belangrijke soorten tevens soortenbeschermingsprogramma’s (SBP)opgesteld om de betreffende soort(en) binnen Vlaanderen in een gunstige staat te brengen. Het programmagebied valt binnen de contouren van verschillende van deze SBP’s. KLIMAAT Het programmagebied heeft in de huidige toestand en in de toestand die beoogd wordt door het programma in de praktijk geen reële bijdrage aan de totale jaarlijkse emissie aan broeikasgassen van de haven van Antwerpen. Het programmagebied is grotendeels onverhard en bestaat uit opgehoogde, zandige terreinen. De begroeiing bestaat over het algemeen uit een schrale grasachtige vegetatie, al komen ook beboste terreinen voor. Open water komt niet voor op de terreinen; wel vormen de dokken, de Schelde en enkele plassen aanzienlijke waterlichamen in de onmiddellijke omgeving van het programmagebied.

P.017802

Definitief MER restgronden LSO

135/139

Algemeen kan aangenomen worden dat de terreinen in hun huidige toestand weinig of geen problemen van wateroverlast of hitte vertonen. Hydrologisch gezien zijn het overwegend droge terreinen. De natuurlijke koolstofvoorraad op de restgronden is, met uitzondering van de beboste gedeelten, waarschijnlijk beperkt.

Beschrijving van de effecten Het bodemvochtgehalte wordt in de huidige situatie in de bovenste lagen van het programmagebied voornamelijk, zoniet uitsluitend, bepaald door neerslag enerzijds en door evapotranspiratie anderzijds. Als onder invloed van het voorliggende programma de natuurwaarden op de restgronden verdwijnen wordt de verdampingscomponent van de waterbalans sterk gereduceerd. Als gevolg hiervan zal meer water infiltreren naar de freatische laag. De voeding van het grondwater zal dus toenemen. Hierdoor zal het gemiddelde vochtgehalte in de bovenste bodemlagen waarschijnlijk toenemen en zal de grondwatertafel lokaal zeer gering stijgen. Een hogere grondwatertafel kan theoretisch en plaatselijk ook aanleiding geven tot een toename van de kwel in nabijgelegen poldergebieden, met (eveneens theoretisch) een vermindering van de verzilting als gevolg. Kwelwater dat gecapteerd wordt door grachten aan de rand van het havengebied of in de polder kan aanleiding geven tot een toename van het debiet van die grachten. Gezien de verwachte geringe stijging van de grondwatertafel zullen beide afgeleide effecten echter ook beperkt zijn. Een ander effect op de bodem dat theoretisch een rol zou kunnen spelen is een toename van de erosiefenomenen. Hoewel we er van uitgaan dat de afstroming nog steeds klein zal zijn (ook gezien de vlakke topografie) beschouwen we de toename van de afstromingscomponent als beperkt negatief. De bodem is door de grofzandige aard ervan weinig gevoelig aan erosie, zodat een eventuele toename van de afstroming niet direct aanleiding hoeft te geven tot daadwerkelijke erosie.Binnen de discipline bodem worden de effecten uitsluitend als verwaarloosbaar beschouwd. De toename van de grondwatervoeding binnen de discipline water wordt als beperkt positief beoordeeld, vanuit het perspectief van de grondwatervoorraden. De afgeleide effecten op verzilting en op afvoer via waterlopen worden als verwaarloosbaar beschouwd. In de discipline biodiversiteit worden 3 effectgroepen onderzocht. In eerste instantie wordt de impact op de aanwezige beschermde Natura 2000-gebieden en de daaraan gekoppelde soorten bekeken, in tweede instantie wordt een aanvullende strategische milieubeoordeling opgenomen, waarbij gefocust wordt op de Vlaamse beschermde natuurwaarden (VEN-en IVON-gebieden) en daarna wordt de impact op de belangrijkste aanwezige biologische waarden o.b.v.de Biologische Waarderingskaart en de lokale doelsoorten in het kader van het soortenbeschermingsprogramma voor de Antwerpse haven bekeken. Effecten voor de aanwezige natuurwaarden binnen het Natura 2000-netwerk Uit de strategische passende beoordeling is gebleken dat er geen significant negatieve effecten te verwachten zijn voor de effectgroepen ‘versnippering en barrièrewerking’ en ‘secundaire effecten voor biodiversiteit ten gevolge van de wijziging in de waterbalans’. Er worden wel significant negatieve effecten verwacht voor de betrokken habitats en soorten van het Vogelrichtlijngebied “BE2301336 Schorren en polders van de Beneden-Schelde” door het cumulatief direct ruimtebeslag dat optreedt door de accommodatie van alle restgronden volgens het voorliggende alternatief. Deze effecten kunnen niet gemilderd worden. Daarom is het nodig de afwijkingsprocedure te doorlopen zoals bepaald in artikel 36ter van het Natuurdecreet. Deze procedure resulteert bij een gunstige doorloop in het vastleggen van passende compenserende maatregelen.

P.017802

Definitief MER restgronden LSO

136/139

De passende compenserende maatregelen werden reeds vervat in natuurcompensatievoorstellen. De compensatie situeert zich binnen 2 clusters nl. Beverse dijk en het Krekengebied van Salegem. De conclusie van de strategische passende beoordeling wordt weer gegeven in Tabel 11-2. Effecten voor de Vlaamse beschermde natuurwaarden binnen de VEN- en IVON-gebieden Binnen het programmagebied is geen VEN-gebied gelegen. Dit maakt dat de effectgroep ‘direct ruimtebeslag’ niet relevant is om verder te onderzoeken in het kader van de verscherpte natuurtoets. Voor wat betreft de effectgroep ‘versnippering’ kunnen in theorie effecten ten gevolge van het programma optreden m.b.t. de (cumulatieve) externe netwerkfunctie van de restgronden. Verschillende soorten die voorkomen ter hoogte van Grote Eenheid Natuur (GEN) ‘Slikken en schorren langsheen de Schelde’ zijn gebonden aan het specifieke slikken- en schorrenhabitat en verschillen daarom grotendeels van de voorkomende soorten ter hoogte van de restgronden. De restgronden herbergen alleszins geen belangrijke bronpopulatie van deze soorten, noch vormen ze een essentiële stapsteen om de betrokken soorten in stand te houden. Ook voor het GEN Blokkersdijk en De Wase Scheldepolders herbergen het geheel van habitats van de restgronden geen bronpopulatie, noch vormen ze een essentiële stapsteen. Bijgevolg wordt er geen onvermijdbare en onherstelbare schade door versnippering veroorzaakt voor het VEN-gebied. Voor wat betreft de mogelijke secundaire effecten voor de biodiversiteit n.a.v. de wijziging in (grond)waterstanden kunnen we op basis van de input vanuit de discipline Water stellen dat er geen negatieve effecten op de waterbalans buiten het programmagebied zullen optreden die schade toe kunnen brengen aan de omliggende VEN- en IVON gebieden. De conclusie van de VEN-toets wordt weer gegeven in Tabel 11-2. Effecten voor de overige biodiversiteitswaarden In het kader van voorliggend s-MER worden geen concrete ingrepen op de terreinen van de verschillende restgronden beschouwd. We beschouwen het ruimtelijk accommoderen door het voorliggende programma immers als een conceptuele benadering vanuit het uitgangspunt dat de natuurwaarde die relevant is voor de SBZ-V, zal verdwijnen om de economische groeimogelijkheden en tewerkstelling mogelijk te maken. Dit betekent ook dat de overige eventuele natuurwaarden en daaruit voortvloeiende verplichtingen, zoals bepaald in o.a. het vegetatiebesluit, bosdecreet, soortenbesluit niet mee in beschouwing worden genomen in dit s-MER omdat deze later zullen beoordeeld worden in de individuele vergunningsaanvragen van de individuele bedrijven. Dit maakt dat het directe ruimtebeslag t.h.v. de overige aanwezige biologische waarden niet relevant is. Voor wat betreft de aanwezige biologische waarden die niet strikt beschermd zijn door de Europese Natura 2000 regelgeving of de Vlaamse bescherming als VEN- en IVON gebied is m.b.t. tot de interne connectiviteit voornamelijk het ecologisch infrastructuur netwerk (EIN) van de Antwerpse haven en het daaraan gekoppelde soortenbeschermingsprogramma voor 10 paraplusoorten, relevant. De restgronden vallen buiten het EIN en door de ruimtelijke accommodatie van de restgronden zal de interne connectiviteit binnen het havengebied op Linkerscheldeoever niet negatief beïnvloed worden voor de genoemde paraplusoorten en de meeliftende soorten. Hetzelfde geldt voor de 6 soorten waarvoor ter hoogte van het studiegebied kerngebieden in het kader van de Vlaamse soortenbeschermingsprogramma’s zijn aangeduid. Er worden met andere woorden geen negatieve effecten verwacht op de interne connectiviteit in het studiegebied door het voorliggende programma.

P.017802

Definitief MER restgronden LSO

137/139

Voor wat betreft de externe netwerkfunctie van de aanwezige natuur binnen het programmagebied herbergen de restgronden geen belangrijke bronpopulaties van de 10 paraplusoorten. Noch van de 6 soorten waarvoor ter hoogte van het studiegebied kerngebieden in het kader van de Vlaamse SBP’s zijn aangeduid. Het netwerk van ecologische infrastructuur binnen de haven waarin specifieke maatregelen genomen worden voor de genoemde soorten, garandeert het behoud van de populaties van de havenspecifieke soorten door in te zetten op het behoud en de ontwikkeling van geschikt habitat binnen het EIN. Er worden bijgevolg geen negatieve effecten verwacht voor de externe netwerk functie door het ruimtelijk accommoderen van de restgronden. Verder kunnen er lokaal beperkte wijzigingen optreden in de grondwaterstanden door het verdwijnen van de natuurwaarden maar die wijzigingen zijn in absolute termen steeds klein. Daarom worden er ook geen negatieve secundaire effecten verwacht voor de biologisch waardevolle gebieden in het studiegebied of het ecologisch netwerk van de Antwerpse haven en de daaraan gekoppelde doelsoorten ten gevolge van de wijzigingen in de waterbalans bij uitvoering van het vooropgestelde programma. Met betrekking tot de discipline klimaat wordt het aspect ‘vrijzetting en vastlegging van koolstof in bodem en biomassa’ als beperkt negatief beschouwd gezien zowel de huidige koolstofvoorraad als de huidige vastleggingscapaciteit voor de terreinen met pioniersvegetatie beperkt is. Voor het aspect ‘klimaatrobuustheid’ is er enerzijds een positief effect in termen van waterbeheer, extra voeding van het grondwater is immers positief in termen van droogte, dat echter zo klein is dat het als verwaarloosbaar beschouwd kan worden. Anderzijds zal er zich een beperkt negatief effect voordien in termen van hittebeheersing, door het verdwijnen van de natuurwaarden op beboste percelen. In globo wordt het effect op de klimaatrobuustheid van de omgeving dan ook als beperkt negatief beoordeeld.

Synthese In Tabel 11-1 wordt de effectbeoordeling per discipline weergegeven. Voor de disciplines bodem, water en klimaat werden geen milderende maatregelen geformuleerd. De te verwachten effecten voor deze disciplines zijn hooguit beperkt negatief, waardoor het definiëren van milderende maatregelen niet nodig is. Voor de effectgroep direct ruimtebeslag binnen de discipline biodiversiteit zijn wel significant negatieve effecten te verwachten. Deze zijn evenwel niet te milderen maar dienen gecompenseerd te worden. In dat kader werden reeds natuurcompensaties voorgesteld. De effecten voor mildering zijn bijgevolg dezelfde als na mildering. TABEL 11-1 EFFECTBEOORDELING

Effectgroep

Beoordeling

Discipline Bodem Bodemvochtgehalte

Verwaarloosbaar (0)

Erosie

Verwaarloosbaar (0)

Discipline Water

P.017802

Definitief MER restgronden LSO

138/139

Effectgroep

Beoordeling

Voeding grondwater

Beperkt positief (+)

Toename afstroming

Beperkt negatief (-)

Verzilting ondiep grondwater

Verwaarloosbaar (0)

Afvoer waterlopen

Verwaarloosbaar (0)

Discipline Biodiversiteit – effecten voor de overige biodiversiteitswaarden Direct ruimtebeslag

Niet relevant

Versnippering en barrièrewerking Interne connectiviteit

Verwaarloosbaar (0)

Externe netwerkfunctie

Verwaarloosbaar (0)

Secundair effect voor biodiversiteit a.g.v. Verwaarloosbaar (0) wijziging van de waterbalans Discipline Klimaat Koolstofvrijzetting uit bodem en vegetatie

Beperkt negatief (-1)

Klimaatrobuustheid

Beperkt negatief (-1)

TABEL 11-2 CONCLUSIE PASSENDE BEOORDELING EN VEN-TOETS

Effectgroep

Conclusie

Strategische Passende Beoordeling Direct ruimtebeslag

Significant negatieve effecten

Versnippering en barrièrewerking

Geen significant negatieve effecten

Secundaire effecten t.g.v. wijziging in waterbalans

Geen significant negatieve effecten

VEN-toets Direct ruimtebeslag

n.v.t.

Versnippering en barrièrewerking

Geen onvermijdbare schade

onherstelbare

Secundaire effecten t.g.v. wijziging in waterbalans

Geen onvermijdbare schade

onherstelbare

P.017802

Definitief MER restgronden LSO

139/139

Tractebel is een wereldwijd actief ingenieursbureau dat baanbrekende oplossingen aanreikt voor een koolstofneutrale toekomst. Inzichten opgedaan tijdens onze meer dan 150 jaar ervaring in Energie-, Water-, Infrastructuur- en Nucleaire projecten gecombineerd met lokale expertise stellen ons in staat om complexe toekomstgerichte projecten aan te pakken. Door strategie, ontwerp, engineering en projectmanagement in harmonie met elkaar te verenigen, helpt onze community van vindingrijke experts bedrijven en overheden om op een positieve manier bij te dragen tot een duurzame wereld, waarin mens, planeet en winst samen ﬂoreren. Met vestigingen in Europa, Afrika, Azië, het Midden-Oosten en LatijnsAmerika boekte ons bedrijf in 2021 een omzet van 579 miljoen euro. Tractebel maakt deel uit van de ENGIE Groep, een wereldwijde referentie in koolstofarme energie en diensten.

TRACTEBEL ENGINEERING N.V. ANTWERPEN OFFICE Van Immerseelstraat 66 (10e verdieping) 2018 - Antwerpen 1 - België tractebel-engie.com Ine DARRAS tel. +32 486 10 39 65 ine.darras@imdc.be