Issuu

Ritratt tal-faċċata: Iċ-Ċimiterju tal-Ħniena Divina, in-Nadur. Ritratt meħud fil-11 t’Ottubru 2020 - Martin A ttard

Għandek

Nimxu Id F’Id Novembru 2020

Minuta?

Ħarġa Nru. 489

Fis-sajf tas-sena 1986 ġrat traġedja fil-Baħar l-Aħmar li kienet toffri tagħlima għall-ħajja. Żewġ vapuri dehru resqin lejn xulxin, qishom mexjin apposta biex jaħbtu. L-arja ma kinitx tant ċara iżda l-baħrin u l-passiġġiera taż-żewġ vapuri donnhom intebħu li qed jiġri xi ħaġa mhux tas-soltu. Fi ftit sekondi l-ħabta saret u ż-żewġ vapuri bdew jixorbu ħafna ilma li għamilha impossibbli għalihom li jibqgħu jgħumu fil-wiċċ. Mijiet ta’ passiġġiera ntefgħu fl-ilma bit-tama li jsalvaw. Tama fiergħa għal ħafna għexieren minnhom għax minkejja li kien is-sajf l-ilma kien kiesaħ u ħafna sabuha diffiċli li jibqgħu għal ħafna ħin fih. Qalbhom ma felħitx għal dik il-kesħa. Meta saret inkjesta dwar il-ħabta nstab li din kienet ħtija tar-ras iebsa taż-żewġ kaptana li minkejja li ntebħu li kienu resqin lejn xulxin għax kienu fuq l-istess rotta ħadd minnhom ma ried jagħmel wisa’ lill-ieħor għax it-tnejn baqgħu jsostnu li huma qegħdin fuq ir-rotta t-tajba u ppretendew li jkun il-kaptan l-ieħor li joħroġ mir-rotta u jmur fuq ir-rotta tiegħu. U minkejja li kienu jafu x’jista’ jiġri baqgħu jsostnu l-pożizzjoni tagħhom sakemm ġara dak li ġara. Anki fil-ħajja, li tkun pikuż aktarx iwasslek fejn ma tkunx tixtieq. Timpika mal-ġenituri biex tgħaddi dejjem tiegħek. Timpika ma’ sħabek biex isir dejjem kif trid int. Timpika mal-għalliema u mingħalik biex tinkihom la tistudja u lanqas tagħmel homework. Ħafna drabi tkun qed iġġib ġebla kbira fuq saqajk. Eżatt bħalma għamlu ż-żewġ kaptana li spiċċaw responsabbli ta’ bosta għexieren ta’ mwiet barra l-ħsara materjali bl-għarqien taż-żewġ vapuri. Ejja nwarrbu l-pika u naħdmu flimkien. Il-koperazzjoni tħaffef il-piż, iżżid il-produzzjoni u toħloq klima sabiħa fejn wieħed jgħix, jaħdem u jiddeverti.

Wirt il-Fundatur Dun Ġorġ ħallielna teżor. . . f’kitbietu

Il-Mexxej tal-Għomja - Dux Cœcorum L-agħma jeħtieġ li jkollu fiduċja f’min imexxih. Int min int, isma’ u studja. . . Sentenzi meħudin minn ktejjeb ta’  X’tagħmel il-mewt? Il-mewt, bil-kesħa Dun Ġorġ Preca tagħha, tneħħi l-ksuħat tan-nies. bl-isem

Dux Cœcorum: Il-Mexxej  X’tieħu bis-sħanat tiegħek għal ħaġa tal-Għomja magħmula? Għaref hu min jieħu paċenzja. li deher biċċa biċċa fil-Kalendarju Museumin 1953/1957

Min japprova opra tajba bis-sinċerità jkollu l-mertu ta’ dik l-opra tajba quddiem Alla. 

Is-sigħat jgħaddu u kull wieħed ikollu jwieġeb bilfors kif impjegahom. 

Stejjer marbuta ma’

Giovanni Battista Montini

San Papa Pawlu VI Darba f’Milan ġara inċident ġo fabbrika li ħalla ħaddiem mejjet. It-tebut tiegħu tqiegħed fl-istess fabbrika għal lejl sħiħ biex il-ħaddiema sħabu jkunu jistgħu jagħtuh l-aħħar tislima qabel jeħduh il-knisja. Fost dawk li żaruh kien hemm l-Arċisqof Montini li mar u qagħad għal ħin mhux ħażin ħdejn it-tebut jitlob u jagħmel kuraġġ lill-ħaddiema sħabu u lin-nies. Imbagħad qabel telaq qalilhom:

“Nixtieq inqatta’ l-lejl kollu magħkom imma fadalli xi ftit xogħol li rrid inlestih illejla. Ħa nħallilkom is-salib tiegħi pettorali biex tkunu tafu li jien magħkom bl-ispirtu tiegħi.”

Għall-familjari u għal ħbiebu din il-preżenza kienet tfisser ħafna.

Giovanni Battista Montini. . . . . .kien Kardinal Arċisqof ta’ Milan li fil-21 ta’ Ġunju 1963 ġie magħżul bħala l-Papa l-ġdid u ħa l-isem ta’ Pawlu VI. Miet fis-6 t’Awwissu 1978 u ġie ddikjarat qaddis fl-14 t’Ottubru 2018.

. . .jikteb Dr. Coronato Grech Kemm hu għoli s-sema? U. . . issa x’se taqla’!! (. . .ikompli mill-ħarġa tax-xahar t’ Ottubru)

Għal kejl ta’ distanzi ta’ galassiji jew gruppi ta’ galassiji li huma ferm iktar bogħod jintuża studju tad-dawl ta’ kwiekeb li jesplodu, supernovae, jew anki d-dawl ta’ galassiji sħaħ. B’hekk illum l-astronomi jikkalkulaw li l-ibgħad galassiji huma madwar 10 biljun (10,000,000,000) light years. Fi kliem ieħor, daqshekk hu għoli s-sema! U dik hija r-risposta (daqsxejn tentattiva) għal dik il-mistoqsija forsi daqsxejn irritanti: kemm hu għoli s-sema? U din ir-risposta twassalna biex nistaqsu mistoqsija oħra: Għaliex is-sema huwa iswed?

billejl

Mhux ovvju! Għax meta x-xemx tkun niżlet u ma jkunx hemm iktar dawl. Imma bi ftit ħsieb l-affarijiet ma jibqgħux daqshekk sempliċi. Imma tweġiba fid-dettall għal din il-mistoqsija nagħtihielkom fil-ħarġa tax-xahar id-dieħel.

. . .jikteb Ritchie Grech L-Ibis L-Ibis hu tajra tal-ilma u għall-Eġizzjani kien meqjus bħala sagru bl-isem Grieg ta’ Thoth, alla Eġizzjan tat-tagħlim, tal-ħin, talqies, tal-qamar u tal-maġija. Thoth kien ikun impitter jew imnaqqax bħala raġel b’ras ta’ Ibis u qed jikteb. Li hemm l-Eġittu hi l-ispeċi Sacred African Ibis u fl-arkeoloġija nstabu miljun u nofs minn din ittajra mumifikata fl-oqbra Eġizzjani. Interessanti li fil-Bibbja nsibu referenza għal din it-tajra bħala Thot fil-ktieb ta’ Ġob: “Min

nissel f'Thot l-għerf?” [Ġob 38: 36], anke marbut mal-għerf. Saydon jikteb ibis f’din is-silta. F’siltiet oħra nsibu referenza għal din it-tajra bħala Ibis fl-Ingliż. U għalkemm bil-Malti għandu l-isem ta’ Ibis ukoll, fil-Bibbja Maltija, anki ta’ Saydon, insibu l-kelma żinna: “il-barbaġann, ilmargun, iż-żinna,”[Lev. 11: 17]. Hawn qiegħed fil-lista tat-tajr li ma jistax jittiekel mil-Lhud. Silta oħra nsibuha fl-istess lista ta’ tajr moqżież għal-Lhud imma fil-ktieb tad-Dewteronomju: “il-barbaġann, omm is-sibjien, iż-żinna;” [Dt. 14: 16]. Żgur li ċ-ċkejken Mosè meta kien moħbi fil-papiru tax-xmara Nil kien imdawwar b’din it-tajra hekk sabiħa. U anki t-tfal Lhud ta’ qabel l-Eżilju kienet xena komuni li jaraw din it-tajra matul ix-xmara Nil.

Fatti, tagħrif u figuri li jqanqlu stagħġib. . . u forsi tbissima.

Ftit tagħrif dwar. . .

Pariġi

Pont Neuf, li tfisser il-Pont il-Ġdid fil-fatt hu l-eqdem pont li jaqsam ix-xmara Seine. Illum hemm bosta pontijiet li naturalment huma iġded minnu. Inbena bejn is-snin 1578 u 1607 u tgħidx kemm kien popolari għall-Pariġini biex f’xi passiġġata jaqsmu x-xmara minn fuqu. F’pajjiżna għandna wkoll ir-Raħal il-Ġdid (Paola) li fil-fatt mhux ġdid xejn għax għandu mijiet ta’ snin. Imma baqa’ jġorr l-isem oriġinali mogħti mill-poplu. Bħalma ġralu dan il-pont Pariġin.

Il-Motto tal-belt ta’ Pariġi bil-Latin hu dan: FLUCTUAT NEC MERGITUR li jfisser

imħabbta mill-mewġ iva, imma negħreq le. Belt li għaddiet minn bosta sfidi iżda qatt ma qatgħet jiesha. Motto li jgħodd ukoll għal ħajjitna.

Pariġi kienet imwaqqfa bħala post residenzjali iktar minn 300 sena qabel Kristu u kienet tissejjah Lutetia. L-isem ta’ Pariġi ngħata lil dan il-post fir-raba’ seklu wara Kristu, aktarx b’tifkira tal-poplu mlaqqam Parisii li oriġinarjament waqqaf il-belt.

Pariġi kienet waħda millewwel bliet li kellha dawl artifiċjali fit-toroq tagħha. Sa mis-sena 1318, quddiem il-Grand Châtelet kien hemm lanterna b’xemgħa fiha biex turi t-triq matul il-lejl. Fis-sena 1829 fi Place du Carrousel kien hemm diġà lampa tal-gass u sas-sena 1900 il-belt kienet imdawla b’xejn inqas minn 50,000 lampa. Jiġifieri Pariġi ilha l-belt tad-dawl.

It-torri Eiffel, wieħed mill-monumenti ewlenin tal-belt, għandu 1,665 tarġa u l-atleta Pollakk Piotr Lobodzinski telgħu f’inqas minn 8 minuti.

Ir-Radjazzjoni Hemm ħafna konfużjoni fuq x’inhi r-radjazzjoni u x’effetti tħalli fuqna. Meta nitkellmu fuq ir-radjazzjoni li toħrog minn mobile jew mill-arials tagħhom, qed nirreferu għall-microwaves. Dawn direttament ma jistgħux ibiddlu ċellola ta’ ġisimna u jibdluha f’ċellola ta’ kanċer. Imma jistgħu joħolqu kurrenti elettriċi fina jew effetti manjetiċi jew joħolqu sħana. Għalhekk hemm il-parir biex tfal żgħar ma jiġux esposti għalihom u aħna ma noqogħdux meta l-qawwa tagħhom tkun kbira. Imma dwar jekk

jikkawżax mard, hemm dibattitu sħiħ għaddej. Ir-radjazzjoni ta’ microwave oven ma jistgħux joħorġu minn ġo fih, għax il-bieba tal-forn fiha xibka tal-ħadid. U l-microwaves ma jibqgħux fl-ikel; ma jħallu xejn warajhom għax xħin jinxtorbu mill-ilma ta’ ġol-ikel, jinbidlu fi sħana. Ir-radjazzjoni nukleari hi gamma waves. Dawn huma qawwijin iktar mill-X-rays u jistgħu jaħarqu l-ġilda u l-laħam u anki jikkawżaw kanċer. Ir-raġġi tax-xemx fihom id-dawl, il-UV u l-infrared. Il-UV (ultraviolet waves, raġġi ultravjola) u l-infrared (infrarossi) huma inviżibbli għal għajnejna. Il-UV għandna bżonnu biex issir il-vitamina D f’ġisimna. Ftit minuti darbtejn jew tliet darbiet fil-ġimgħa bix-xemx fuq idejna u wiċċna huma biżżejjed biex dan iseħħ. Il-UV tista’ tagħmel ħsara lil għajnejna. Tista’ wkoll tagħmel ħsara lill-ġilda. Għalhekk irridu noqogħdu ħafna attenti. L-electric arc tal-welding tipproduci l-UV.

Niktbu bil-Malti tajjeb. . . Il-lejla se mmur niekol ma’ sħabi jew Illejla se mmur niekol ma’ sħabi

Liema hija t-tajba f’dan il-każ u x’inhi d-differenza bejn illejla u l-lejla? Jekk inkun qed nirreferi għal-lejla li tkun ġejja (jiġifieri ‘this evening’), mela allura nikteb ‘illejla’. Ngħid ‘il-lejla’ jekk irrid nirreferi għal xi lejla partikolari, eżempju ‘Il-Lejla Sajfija’. U ftakar: jekk trid tawgura l-lejl it-tajjeb lil xi ħadd, għandek tgħid ‘il-lejla t-tajba’. Tagħrif mogħti lilna minn Pristineworks Ltd. Għal aktar tagħrif żuru: http://www.pristineworks.com

Mid-Djarju tal-Qasam Matul Ottubru estendejna t-tagħlim għall-klassijiet tal-Primarja filwaqt li dawk tas-Sekondarja li kienu jattendu matul is-sajf telgħu fi klassijiet ġodda. Qegħdin ngħixu f’normalità ġdida li qatt ma konna naħsbu li se ngħaddu minnha qabel. Biex nibqgħu konformi mal-miżuri marbuta mal-Covid-19, it-tagħlim qed isir fiż-żewġ swali tal-Museum u fil-librerija li huma kmamar akbar mill-klassijiet u fejn tista’ tinżamm mingħajr ebda diffikultà d-distanza soċjali. Issa drajna nidħlu l-Qasam fejn tittieħed it-temperatura u jintuża l-hand sanitizer. Ix-xift tal-Primarja inqasam f’żewġ gruppi fejn il-klassijiet tal-Year 1, 3 u 5 jattendu kull nhar ta’ Tnejn u Ħamis u dawk ta’ Year 2, 4 u 6 jattendu kull nhar ta’ Tlieta u Ġimgħa. Anke ż-żgħar draw jgħixu f’dawn ilmiżuri li qed ikollna ngħixu bihom fosthom l-ilbies tal-maskra kemm fuq ġewwa kif ukoll fuq barra minbarra waqt illogħob tal-futbol filgrawnd.

Il-proġett tal-bini baqa’ għaddej matul Ottubru wkoll. Issa li tlestew il-bjut u nqala’ l-armar, il-bini huwa lest. Issa beda wkoll it-tikħil fuq barra kif ukoll l-installazzjoni tad-dawl fil-kantini u fil-bitħa. Dan ix-xogħol għandu jibqa’ għaddej matul il-ġimgħat li ġejjin. Din is-sena se jkollna Milied differenti ħafna minn tas-soltu. Bħal-lum konna nkunu ġa bdejna naħsbu għall-Play tal-Milied, il-Purċissjoni u l-Kunċert tal-Milied. Għalkemm dawn l-attivitajiet din is-sena ma jistgħux jittellgħu qegħdin naħsbu biex xorta waħda nkunu nistgħu niċċelebraw il-festa tat-twelid ta’ Ġesù xi ftit differenti minn dak tas-soltu. Nagħlaq billi nħeġġeġ lil dawn kollha li s’issa ma rajniehomx biex filwaqt li jżommu lkoll u nobdu l-miżuri li hemm fis-seħħ, insibu ħin biex nattendu għat-tagħlim li, kif kien iħobb jgħid il-Fundatur, huwa l-għajn ta’ kull ġid!

Mark Tista’ taqra wkoll il-fuljett f’forma diġitali. Żur il-Paġna tal-Facebook: http://www.facebook.com/MuseumSubien Nadur

Fuljett maħruġ mill-Museum tas-Subien tan-Nadur Għal forma diġitali żur: http://www.facebook.com/MuseumSubien Nadur