Autorzy prof. dr hab. n. med. Krystian Adrych Gdański Uniwersytet Medyczny dr hab. n. med. Bogusz Aksak‑Wąs Pomorski Uniwersytet Medyczny w Szczecinie lek. Zuzanna Aleksander‑Markuszewska Narodowy Instytut Onkologii im. M. Skłodowskiej‑Curie – Państwowy Instytut Badawczy, Warszawa prof. dr hab. n. med. Urszula Ambroziak Warszawski Uniwersytet Medyczny prof. dr hab. n. med. Jolanta Antoniewicz‑Papis Instytut Hematologii i Transfuzjologii, Warszawa dr n. med. Magdalena Arcimowicz Warszawski Uniwersytet Medyczny prof. dr hab. n. med. Ewa Augustynowicz‑Kopeć Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc, Warszawa prof. dr hab. n. med. Maciej Bagłaj Uniwersytet Medyczny im. Piastów Śląskich we Wrocławiu prof. dr hab. n. o zdr., dr n. med. Małgorzata Bała Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum, Kraków prof. dr hab. n. med. Waldemar Banasiak 4. Wojskowy Szpital Kliniczny, Wrocław; Politechnika Wrocławska prof. dr hab. n. med. Bogusława Baranowska Warszawa prof. dr hab. n. med. Maria Barcikowska Państwowy Instytut Medyczny MSWiA, Warszawa prof. dr hab. n. med. Adam Barczyk Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach † prof. dr hab. n. med. Witold Bartnik Warszawa prof. dr hab. n. med. Marzenna Bartoszewicz Uniwersytet Medyczny im. Piastów Śląskich we Wrocławiu prof. dr hab. n. med. Zbigniew Bartuzi Uniwersytet Mikołaja Kopernika Collegium Medicum im. L. Rydygiera, Bydgoszcz dr hab. n. med. Aleksandra Batycka‑Baran Uniwersytet Medyczny im. Piastów Śląskich we Wrocławiu prof. dr hab. n. med. Tomasz Bednarczuk Warszawski Uniwersytet Medyczny dr n. med. Jacek Bednarek Krakowski Szpital Specjalistyczny im. Jana Pawła II, Kraków
VI
dr hab. n. med. Lucyna Bednarek‑Papierska, prof. CMKP Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego, Warszawa dr hab. n. med. Bronisław Bednarz, prof. CMKP Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego, Warszawa prof. dr hab. n. med. Andrzej Beręsewicz Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego, Warszawa lek. Iwona Bestry Warszawa dr n. med. Martyna Biała Uniwersytet Medyczny im. Piastów Śląskich we Wrocławiu dr hab. n. med. Maria Bieniaszewska Gdański Uniwersytet Medyczny dr n. med. Barbara Bieńkiewicz Centralny Szpital Kliniczny Uniwersytetu Medycznego w Łodzi prof. dr hab. med. Elżbieta Katarzyna Biernacka Narodowy Instytut Kardiologii im. Stefana kardynała Wyszyńskiego – Państwowy Instytut Badawczy, Warszawa dr hab. n. med. Beata Biernat Gdańsk prof. dr hab. n. med. Zofia T. Bilińska Narodowy Instytut Kardiologii im. Stefana kardynała Wyszyńskiego – Państwowy Instytut Badawczy, Warszawa dr hab. n. med. Łukasz Błażowski, prof. UR Uniwersytet Rzeszowski Collegium Medicum prof. dr hab. n. med. Grażyna Bochenek Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum, Kraków dr n. med. Maciej Bochenek Uniwersytet Medyczny im. Piastów Śląskich we Wrocławiu dr hab. n. med. Monika Bociąga‑Jasik, prof. UJ Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum, Kraków dr n. med. Marek Bodzioch Polski Instytut Evidence Based Medicine, Kraków dr n. med. Wojciech Bodzoń Kraków dr n. med. Anna Bogacka Gdański Uniwersytet Medyczny
dr n. med. Ewa Bogacka Wrocław prof. dr hab. n. med. Anna Boroń‑Kaczmarska Akademia Śląska, Katowice dr hab. n. med. Piotr Boros, prof. IGiChP Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc, Warszawa prof. dr hab. n. med. Anna Bręborowicz Szpital Kliniczny im. Karola Jonschera w Poznaniu dr n. med. Jan Brożek McMaster University, Hamilton, Kanada prof. dr hab. n. med. Tomasz Brzozowski Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum, Kraków prof. dr hab. n. med. Andrzej Budaj Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego, Warszawa dr n. med. Marek Bugajski Uczelnia Łazarskiego, Warszawa dr n. med. Karolina Bukowska‑Straková Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum, Kraków dr n. med. Małgorzata Bulanda Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum, Kraków dr n. med. Miłosz Caban Uniwersytet Medyczny w Łodzi dr n. med. Grzegorz Cebula, prof. UJ Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum, Kraków dr n. med. i n. o zdr. Magdalena Cedzyńska Narodowy Instytut Onkologii im. M. Skłodowskiej-Curie – Państwowy Instytut Badawczy, Warszawa Andrea Cervi, MD McMaster University, Hamilton, Kanada † dr hab. n. med. Maciej Chałubiński, prof. UM Łódź dr n. med. Daniel Chober Pomorski Uniwersytet Medyczny w Szczecinie dr n. med. Tomasz Chodnik Gdański Uniwersytet Medyczny prof. dr hab. n. med. Rafał Chrzan Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum, Kraków prof. dr hab. n. med. Jerzy Chudek Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach dr n. med. Artur Chwalba Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach
Autorzy † prof. dr hab. n. med. Hanna Chwalińska‑Sadowska Warszawa dr hab. n. med. Bernadeta Chyrchel Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum, Kraków dr hab. n. med. Michał Chyrchel Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum, Kraków prof. dr hab. n. med. Ewa Cichocka‑Jarosz Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum, Kraków dr n. med. Przemysław Ciechanowski Samodzielny Publiczny Wojewódzki Szpital Zespolony w Szczecinie dr n. med. Anna Ciechomska University Hospital Wishaw and Glasgow Royal Infirmary, Wielka Brytania dr n. med. Jan Ciećkiewicz Instytut Ratownictwa Medycznego, Kraków dr n. med. Iwona Cielniak Wojewódzki Szpital Zakaźny, Warszawa dr n. med. Przemysław Ciesielski Szpital św. Elżbiety, Warszawa prof. dr hab. n. med. Andrzej Cieszanowski Warszawski Uniwersytet Medyczny prof. dr hab. n. med. Barbara Cybulska Warszawa dr n. med. Piotr Czapiński Centrum Leczenia Padaczki i Migreny, Kraków prof. dr hab. n. med. Ewa Czarnobilska Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum, Kraków prof. dr hab. n. med. Piotr Czauderna Gdański Uniwersytet Medyczny prof. dr hab. n. med. Stanisław Czekalski Poznań prof. dr hab. n. med. Zbigniew Maria Czernicki Warszawski Uniwersytet Medyczny prof. dr hab. n. med. Anna Członkowska Instytut Psychiatrii i Neurologii, Warszawa dr n. med. Piotr Daniel LUX MED Onkologia – Szpital Szamocka, Warszawa prof. dr hab. n. med. Jarosław Daniluk Uniwersytet Medyczny w Białymstoku dr hab. n. med. Urszula Daniluk Uniwersytet Medyczny w Białymstoku lek. Marta Darewicz Narodowy Instytut Onkologii im. M. Skłodowskiej-Curie – Państwowy Instytut Badawczy, Warszawa prof. dr hab. n. med. Andrzej Dąbrowski Uniwersytet Medyczny w Białymstoku prof. dr hab. n. med. Andrzej Dąbrowski Warszawa prof. dr hab. n. med. Joanna A. Didkowska Narodowy Instytut Onkologii im. M. Skłodowskiej-Curie – Państwowy Instytut Badawczy, Warszawa † prof. dr hab. n. med. Anna Dmoszyńska Lublin
prof. dr hab. n. med. Piotr Dobrowolski Narodowy Instytut Kardiologii im. Stefana kardynała Wyszyńskiego – Państwowy Instytut Badawczy, Warszawa prof. dr hab. n. med. Adrian Doroszko 4. Wojskowy Szpital Kliniczny, Wrocław; Politechnika Wrocławska
mgr analit. med. Krystyna Frąckowiak Uniwersytet Medyczny im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu dr n. med. Marzena Frołow Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum, Kraków
dr n. med. Robert Drabczyk Szpital Wojewódzki, Bielsko‑Biała
prof. dr hab. n. med. Irena Frydecka Instytut Immunologii i Terapii Doświadczalnej im. Ludwika Hirszfelda PAN, Wrocław
prof. dr hab. n. med. Jerzy Dropiński Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum, Kraków
dr n. med. Mariusz I. Furmanek Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego, Warszawa
dr n. med. Maciej Drożdż DaVita, Wrocław
prof. dr hab. n. med. Paweł Gać Uniwersytet Medyczny im. Piastów Śląskich we Wrocławiu
dr n. med. Bożena Dubiel Kraków prof. dr hab. n. med. Jacek Dubiel Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum, Kraków
dr n. biol. Adrian Ł. Gajewski Uniwersytet Medyczny w Łodzi dr n. med. Piotr Gajewski McMaster University, Hamilton, Kanada
prof. dr hab. n. med. Jan Duława Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach
lek. Dariusz Gawryluk Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc, Warszawa
prof. dr hab. n. med. Magdalena Durlik Warszawski Uniwersytet Medyczny
prof. dr hab. n. med. Zbigniew Gąsior Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach
dr n. med. Ewa Duszczyk Warszawa
dr hab. n. med. Anita Gąsiorowska, prof. UM Uniwersytet Medyczny w Łodzi
prof. dr hab. n. med. Jadwiga Dwilewicz‑Trojaczek Warszawa
dr n. med. Jacek Gąsiorowski Uniwersytet Medyczny im. Piastów Śląskich we Wrocławiu
dr hab. n. med. Małgorzata Dybowska Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc, Warszawa
prof. dr hab. n. med. Krzysztof Giannopoulos Uniwersytet Medyczny w Lublinie
dr n. med. Ilona Dziemianko Uniwersytecki Szpital Kliniczny, Wrocław
dr n. med. Ireneusz Gierbliński Warszawa
prof. dr hab. n. med. Piotr Eder Uniwersytet Medyczny im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu
† prof. dr hab. n. med. Wiesław Gliński Warszawa
prof. dr hab. n. med. Andrzej Emeryk Uniwersytecki Szpital Dziecięcy w Lublinie dr hab. n. med. Jadwiga Fabijańska‑Mitek Warszawa prof. dr hab. n. med. Marta Fichna Uniwersytet Medyczny im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu
prof. dr hab. n. med. Andrzej Gładysz Uniwersytet Medyczny im. Piastów Śląskich we Wrocławiu prof. dr hab. n. med. Piotr Głuszko Wielodyscyplinarne Forum Osteoporotyczne, Warszawa prof. dr hab. n. med. Marek Gołębiowski Warszawski Uniwersytet Medyczny
prof. dr hab. n. med. Krzysztof J. Filipiak Uczelnia Medyczna im. M. Skłodowskiej‑Curie w Warszawie
dr n. med. Grzegorz Goncerz Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum, Kraków
prof. dr hab. n. med. Anna Filipowicz‑Sosnowska Narodowy Instytut Geriatrii, Reumatologii i Rehabilitacji im. E. Reicher, Warszawa
dr n. med. Ewa Gorczyca‑Wiśniewska Europejskie Centrum Zdrowia, Otwock
dr n. med. Katarzyna Fischer Pomorski Uniwersytet Medyczny w Szczecinie prof. dr hab. n. med. Urszula Fiszer Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego, Warszawa dr n. med. Katarzyna Fleischer‑Stępniewska Uniwersytet Medyczny im. Piastów Śląskich we Wrocławiu prof. dr hab. n. med. Robert Flisiak Uniwersytet Medyczny w Białymstoku prof. dr hab. n. med. Edward Franek Państwowy Instytut Medyczny MSWiA, Warszawa
dr n. med. Lidia Gorzelińska Uniwersytet Medyczny im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu prof. dr hab. n. med. Tomasz Gosiewski Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum, Kraków prof. dr hab. n. med. Dorota Górecka Warszawa prof. dr hab. n. med. Paweł Górski Uniwersytet Medyczny w Łodzi dr hab. n. med. Aleksandra Grela‑Wojewoda, prof. NIO-PIB Narodowy Instytut Onkologii im. M. Skłodowskiej‑Curie – Państwowy Instytut Badawczy, Oddział w Krakowie
VII
Autorzy dr n. med. Anna Groblewska Instytut Centrum Zdrowia Matki Polki w Łodzi prof. dr hab. n. med. Tomasz Grodzicki Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum, Kraków dr n. med. Piotr Grzanka Szpital Wojewódzki w Opolu prof. dr hab. n. med. Iwona Grzelewska‑Rzymowska Uniwersytet Medyczny w Łodzi prof. dr hab. n. med. Anna Grzeszczuk Uniwersytet Medyczny w Białymstoku prof. dr hab. n. med. Maciej Grzybek Gdański Uniwersytet Medyczny dr n. med. Zofia Guła Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum, Kraków prof. dr hab. n. med. Tomasz Guzik Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum, Kraków prof. dr hab. n. med. Daria Handkiewicz‑Junak Narodowy Instytut Onkologii im. M. Skłodowskiej‑Curie – Państwowy Instytut Badawczy, Oddział w Gliwicach prof. dr hab. n. med. Marek Hartleb Katowice dr n. med. Kornelia Hasse-Lazar Narodowy Instytut Onkologii im. M. Skłodowskiej-Curie – Państwowy Instytut Badawczy, Oddział w Gliwicach prof. dr hab. n. med. Olga Haus Uniwersytet Mikołaja Kopernika Collegium Medicum im. L. Rydygiera, Bydgoszcz prof. dr hab. n. med. Andrzej Hellmann Gdański Uniwersytet Medyczny prof. dr hab. n. med. Krzysztof Herman Medyczne Centrum Diagnostyczno‑Terapeutyczne SOPHIA, Kraków dr n. med. Marcin Hetnał Szpital Specjalistyczny im. L. Rydygiera, Kraków prof. dr hab. n. med. Piotr Hoffman Narodowy Instytut Kardiologii im. Stefana kardynała Wyszyńskiego – Państwowy Instytut Badawczy, Warszawa prof. dr hab. n. med. Jerzy Hołowiecki Narodowy Instytut Onkologii im. M. Skłodowskiej‑Curie – Państwowy Instytut Badawczy, Oddział w Gliwicach prof. dr hab. n. med. Andrea Horvath Warszawski Uniwersytet Medyczny prof. dr hab. n. med. Zbigniew Hruby Wojewódzki Szpital Specjalistyczny, Wrocław; Politechnika Wrocławska dr hab. n. med. Anita Hryncewicz‑Gwóźdź Wrocław prof. dr hab. n. med. Waleria Hryniewicz Warszawa prof. dr hab. n. med. Juliusz Huber Uniwersytet Medyczny im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu dr hab. n. med. Bartosz Hudzik, prof. ŚUM Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach
VIII
dr n. med. Anna Imiela Warszawski Uniwersytet Medyczny prof. dr hab. n. med. Jacek Imiela Warszawski Uniwersytet Medyczny dr hab. n. med. Małgorzata Inglot, prof. UM Uniwersytet Medyczny im. Piastów Śląskich we Wrocławiu
prof. dr hab. n. med. Marek Jutel Uniwersytet Medyczny im. Piastów Śląskich we Wrocławiu prof. dr hab. n. med. Marek Kabat Narodowy Instytut Kardiologii im. Stefana kardynała Wyszyńskiego – Państwowy Instytut Badawczy, Warszawa
prof. Roman Jaeschke MD MSc McMaster University, Hamilton, Kanada
dr n. med. Janusz Kabata Gp4research Sp. z o.o., Gdańsk
prof. dr hab. Karina Jahnz‑Różyk Wojskowy Instytut Medyczny – Państwowy Instytut Badawczy, Warszawa
dr n. med. Elżbieta Kacprzak Uniwersytet Medyczny im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu
prof. dr hab. n. med. Irena M. Jankowska Instytut „Pomnik – Centrum Zdrowia Dziecka”, Warszawa
lek. Krzysztof Kaczmarek Uniwersytet Medyczny im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu
prof. dr hab. n. med. Renata Jankowska Wrocław dr hab. n. med. Michał Jankowski, prof. UMK Uniwersytet Mikołaja Kopernika Collegium Medicum im. L. Rydygiera, Bydgoszcz dr n. med. Miłosz Jankowski Państwowy Instytut Medyczny MSWiA, Warszawa prof. dr hab. n. med. Andrzej Januszewicz Narodowy Instytut Kardiologii im. Stefana kardynała Wyszyńskiego – Państwowy Instytut Badawczy, Warszawa prof. dr hab. n. med. Magdalena Januszewicz Warszawski Uniwersytet Medyczny dr n. med. Władysław Januszewicz Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego, Warszawa prof. dr hab. n. med. Włodzimierz Januszewicz Warszawa dr n. med. Dorota Jarosz Warszawa dr hab. n. med. Jerzy Jaroszewicz, prof. ŚUM Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach prof. dr hab. n. med. Barbara Jarząb Narodowy Instytut Onkologii im. M. Skłodowskiej‑Curie – Państwowy Instytut Badawczy, Oddział w Gliwicach prof. dr hab. n. med. Ewa Jassem Gdański Uniwersytet Medyczny prof. dr hab. n. med. Jacek Jassem Gdański Uniwersytet Medyczny prof. dr hab. n. med. Dariusz Jastrzębski, Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach dr hab. n. med. Andrzej Jaworek, prof. UJ Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum, Kraków prof. dr hab. n. med. Wiesław Wiktor Jędrzejczak Warszawski Uniwersytet Medyczny dr n. med. Monika Jędrzejczak-Czechowicz Uniwersytet Medyczny w Łodzi dr hab. n. med. Grażyna Jurkowska Uniwersytet Medyczny w Białymstoku prof. dr hab. n. med. Jacek Juszczyk Poznań
dr n. med. Piotr Kajfasz Warszawski Uniwersytet Medyczny dr n. med. Aleksander Kania Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum, Kraków prof. dr hab. n. med. Bogusław Kapelak Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum, Kraków † prof. dr hab. n. med. Anna Kasperlik‑Załuska Warszawa prof. dr hab. n. med. Jarosław D. Kasprzak Uniwersytet Medyczny w Łodzi dr n. med. Krzysztof Kazimierczak Wrocław dr n. o zdr. Przemysław Keczmer Uniwersytet Medyczny im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu dr n. med. Anna Kędziora Uniwersytet Medyczny im. Piastów Śląskich we Wrocławiu prof. dr hab. n. med. Michał Kidawa Uniwersytet Medyczny w Łodzi dr n. med. Dorota Klimaszyk Szpital Miejski im. F. Raszei, Poznań prof. dr hab. n. med. Marian Klinger Uniwersytet Opolski lek. Maciej Kluziak Szpital Kliniczny Przemienienia Pańskiego Uniwersytetu Medycznego im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu prof. dr hab. n. med. Stanisław Kłęk Szpital Wielospecjalistyczny im. Stanleya Dudricka w Skawinie prof. dr hab. n. med. Longina Kłosiewicz‑Latoszek Warszawa dr n. med. Matylda Kłudkowska Uniwersytecki Szpital Kliniczny w Poznaniu dr n. med. Jakub Kmiotek Instytut „Pomnik – Centrum Zdrowia Dziecka”, Warszawa dr n. med. Wanda Knopińska‑Posłuszny Szpital Morski im. PCK, Gdynia prof. dr hab. n. med. Brygida Knysz Uniwersytet Medyczny im. Piastów Śląskich we Wrocławiu
Autorzy dr n. med. Magdalena Kocot‑Kępska Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum, Kraków † prof. dr hab. n. med. Franciszek Kokot Katowice dr hab. n. med. Zbigniew Kołaciński, prof. IMP Instytut Medycyny Pracy im. prof. J. Nofera, Łódź prof. dr hab. n. med. Małgorzata Kołodziejczak Szpital św. Elżbiety, Warszawa prof. dr hab. n. med. Andrzej L. Komorowski Uniwersytet Rzeszowski Collegium Medicum dr n. med. Marek Konka Narodowy Instytut Kardiologii im. Stefana kardynała Wyszyńskiego – Państwowy Instytut Badawczy, Warszawa prof. dr hab. n. med. Janusz Konstanty‑Kalandyk Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum, Kraków prof. dr hab. n. med. Aleksander Konturek Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum, Kraków prof. dr hab. n. med. Grzegorz Kopeć Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum, Kraków dr n. med. Anna Kopff Wojewódzkie Wielospecjalistyczne Centrum Onkologii i Traumatologii im. M. Kopernika w Łodzi prof. dr hab. n. med. Radzisław Kordek Uniwersytet Medyczny w Łodzi prof. dr hab. n. med. Mariusz Korkosz Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum, Kraków dr hab. n. med. Maria Korzeniewska‑Koseła, prof. IGiChP Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc, Warszawa prof. dr hab. n. med. Przemysław Kosiński Warszawski Uniwersytet Medyczny prof. dr hab. n. med. Waldemar Koszewski Warszawski Uniwersytet Medyczny prof. dr hab. n. med. Jacek Kot Gdański Uniwersytet Medyczny dr hab. n. med. Aleksandra Kotlińska‑Lemieszek, prof. UM Uniwersytet Medyczny im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu dr n. med. Justyna Kotynia Uniwersytecki Szpital Kliniczny nr 1, Łódź prof. dr hab. n. med. Otylia Kowal‑Bielecka Uniwersytet Medyczny w Białymstoku prof. dr hab. n. med. i n. o zdr. Justyna Kowalska Warszawski Uniwersytet Medyczny † prof. dr hab. n. med. Marek L. Kowalski Łódź dr hab. n. med. Magdalena Krajewska‑Włodarczyk, prof. UWM Uniwersytet Warmińsko‑Mazurski w Olsztynie
prof. dr hab. n. med. Małgorzata Krajnik Uniwersytet Mikołaja Kopernika Collegium Medicum im. L. Rydygiera, Bydgoszcz prof. dr hab. n. med. Marcin Krawczyk University of Duisburg‑Essen, Niemcy prof. dr hab. n. med. Marek Krawczyk Warszawski Uniwersytet Medyczny dr n. med. Wiesław Królikowski Kraków dr n. med. Katarzyna Kruczak Szpital Miejski Specjalistyczny im. G. Narutowicza, Kraków dr hab. n. med. Olga Kruszelnicka Krakowski Szpital Specjalistyczny im. Jana Pawła II, Kraków prof. dr hab. n. med. Jerzy Kruszewski Wojskowy Instytut Medyczny, Warszawa prof. dr hab. n. med. Maciej Krzakowski Narodowy Instytut Onkologii im. M. Skłodowskiej‑Curie – Państwowy Instytut Badawczy, Warszawa dr n. med. Marek Krzanowski Kraków † dr hab. n. med. Krzysztof Krzemieniecki Kraków mgr reh. Barbara Krzyśko Poznań † prof. dr hab. n. med. Barbara Krzyżanowska‑Świniarska Szczecin prof. dr hab. n. med. Andrzej Książek Uniwersytet Medyczny w Lublinie dr n. med. Paweł Kuca Warszawski Uniwersytet Medyczny prof. dr hab. n. med. Ernest Kuchar Warszawski Uniwersytet Medyczny prof. dr hab. n. med. Eugeniusz Józef Kucharz Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach prof. dr hab. n. med. Jakub Kucharz Narodowy Instytut Onkologii im. M. Skłodowskiej-Curie – Państwowy Instytut Badawczy, Warszawa dr hab. n. med. Piotr Kukla Szpital Specjalistyczny im. H. Klimontowicza, Gorlice prof. dr hab. n. med. Krzysztof Kula Łódź dr n. med. Natalia Kulawiak Gdański Uniwersytet Medyczny prof. dr hab. n. med. Piotr Kułakowski Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego, Warszawa prof. dr hab. n. med. Jolanta Kunert‑Radek Uniwersytet Medyczny w Łodzi prof. dr hab. n. med. Rafał Kurzawa Pomorski Uniwersytet Medyczny w Szczecinie prof. dr hab. n. med. Marcin Kurzyna Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego, Warszawa prof. dr hab. n. med. Jan Kuś Instytutu Gruźlicy i Chorób Płuc, Warszawa
prof. dr hab. n. med. Andrzej Kübler Uniwersytet Medyczny im. Piastów Śląskich we Wrocławiu dr hab. n. med. Brygida Kwiatkowska, prof. IR Narodowy Instytut Geriatrii, Reumatologii i Rehabilitacji im. E. Reicher, Warszawa prof. dr hab. n. med. Renata Langfort Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc, Warszawa Marissa Laureano, MD McMaster University, Hamilton, Kanada prof. dr hab. n. med. Wojciech Leppert Uniwersytet Zielonogórski Collegium Medicum prof. dr hab. n. med. Piotr Leszczyński Uniwersytet Medyczny im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu dr n. med. Magdalena Leszczyszyn‑Pynka Pomorski Uniwersytet Medyczny w Szczecinie prof. dr hab. n. med. Przemysław Leszek, FESC Narodowy Instytut Kardiologii im. Stefana kardynała Wyszyńskiego – Państwowy Instytut Badawczy, Warszawa dr n. med. Wiktoria Leśniak Polski Instytut Evidence Based Medicine, Kraków dr n. med. Patrycja Leśnik Uniwersytet Medyczny im. Piastów Śląskich we Wrocławiu dr hab. n. med. Krzysztof Lewandowski Gdański Uniwersytet Medyczny † prof. dr hab. n. med. Andrzej Lewiński Łódź prof. dr hab. n. med. Monika Lichodziejewska‑Niemierko Gdański Uniwersytet Medyczny dr n. med. Joanna Ligocka Warszawski Uniwersytet Medyczny dr n. med. Agnieszka Lipniacka Instytut Hematologii i Transfuzjologii, Warszawa prof. dr hab. n. med. Grzegorz Lis Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum, Kraków dr n. med. Aleksandra Łacko Uniwersytet Medyczny im. Piastów Śląskich we Wrocławiu prof. dr hab. n. med. Magdalena Łętowska Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego, Warszawa † prof. dr hab. n. med. Jacek Łuczak Poznań prof. dr hab. n. med. Tomasz Mach Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum, Kraków dr n. med. Rafał Machowicz Warszawski Uniwersytet Medyczny † prof. dr hab. n. med. Andrzej Maciejczak Rzeszów prof. dr hab. n. med. Bogusław Maciejewski Narodowy Instytut Onkologii im. M. Skłodowskiej‑Curie – Państwowy Instytut Badawczy, Oddział w Gliwicach prof. dr hab. n. med. Urszula Mackiewicz Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego, Warszawa
IX
Autorzy prof. dr hab. n. med. Paweł Maga Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum, Kraków dr hab. n. med. Joanna S. Makowska Uniwersytet Medyczny w Łodzi prof. dr hab. n. med. Ewa Małecka‑Tendera Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach prof. dr hab. n. med. Ewa Małecka‑Wojciesko Uniwersytet Medyczny w Łodzi dr n. med. Krzysztof Małecki Uniwersytecki Szpital Dziecięcy w Krakowie dr hab. n. med. Rafał Małecki Politechnika Wrocławska; Wojewódzki Szpital Specjalistyczny, Ośrodek Badawczo‑Rozwojowy we Wrocławiu prof. dr hab. n. med. Łukasz Małek Akademia Wychowania Fizycznego J. Piłsudskiego w Warszawie prof. dr hab. n. med. Władysław Manikowski Poznań
dr n. farm. Bogumiła Michalewska Warszawa
dr n. med. Agata Niżankowska‑Jędrzejczyk Gabinet ORTODONTICA, Kraków
dr n. med. Błażej Michalski Uniwersytet Medyczny w Łodzi
prof. dr hab. n. med. Ewa Niżankowska‑Mogilnicka Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum, Kraków
prof. dr hab. n. med. Ilona Michałowska Narodowy Instytut Kardiologii im. Stefana kardynała Wyszyńskiego – Państwowy Instytut Badawczy, Warszawa dr n. med. Paweł Mielnik Revmatologisk avdeling, Førde Sentralsjukehus, Norwegia dr hab. n. med. i n. o zdr. Irena Milaniak, prof. UAFM Uniwersytet Andrzeja Frycza Modrzewskiego w Krakowie dr n. med. Marcin Milchert Pomorski Uniwersytet Medyczny w Szczecinie prof. dr hab. n. med. Piotr Milkiewicz Warszawski Uniwersytet Medyczny prof. dr hab. n. med. Dagmara Mirowska‑Guzel Warszawski Uniwersytet Medyczny
dr hab. n. med. Marta Mańczuk Narodowy Instytut Onkologii im. M. Skłodowskiej-Curie – Państwowy Instytut Badawczy, Warszawa
dr hab. n. med. Andrzej Mital Gdański Uniwersytet Medyczny
prof. dr hab. n. med. Magdalena Marczyńska Warszawski Uniwersytet Medyczny
prof. dr hab. n. med. Wojciech Młynarski Uniwersytet Medyczny w Łodzi
† prof. dr hab. n. med. Kazimierz Marek Zabrze
dr hab. n. med. Anna Mokrowiecka, prof. UM Uniwersytet Medyczny w Łodzi
dr n. med. Tomasz Marek Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach
dr n. med. Karolina Mondra Uniwersytet Medyczny im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu
† prof. dr hab. n. med. Krzysztof Marlicz Szczecin prof. dr hab. n. med. Wojciech M. Marlicz Pomorski Uniwersytet Medyczny w Szczecinie dr n. med. Leszek Masłowski Wojewódzki Szpital Specjalistyczny, Ośrodek Badawczo‑Rozwojowy we Wrocławiu prof. dr hab. n. med. Lucyna Mastalerz Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum, Kraków dr n. med. Agnieszka Matkowska‑Kocjan Uniwersytet Medyczny im. Piastów Śląskich we Wrocławiu prof. dr hab. n. med. Henryk Mazurek Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc, Oddział Terenowy im. J. i I. Rudników, Rabka‑Zdrój
prof. dr hab. Anna Moniuszko‑Malinowska Uniwersytet Medyczny w Białymstoku prof. dr hab. n. med. Andrzej Mróz Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego, Warszawa dr n. med. Jacek Mrukowicz Polski Instytut Evidence Based Medicine, Kraków Yousef Al Mubarak, MD Imam Abdulrahman Bin Faisal University, Dammam, Arabia Saudyjska prof. dr hab. n. med. Jacek Musiał Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum, Kraków prof. dr hab. n. med. Michał Myśliwiec Akademia Łomżyńska
dr hab. n. med. Michał Mączewski, prof. CMKP Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego, Warszawa
dr hab. n. med. Wacław Nahorski Gdański Uniwersytet Medyczny
dr n. med. Krzysztof Mądry Warszawski Uniwersytet Medyczny
dr n. med. Krystyna Niedzielska Ośrodek Kształcenia Medycznego AKSON, Milanówek
dr n. med. Janusz Meder Narodowy Instytut Onkologii im. M. Skłodowskiej‑Curie – Państwowy Instytut Badawczy, Warszawa dr hab. n. med. Filip Mejza Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum, Kraków dr n. med. Janina M. Michalak Warszawa
X
prof. dr hab. n. med. Marek Niedoszytko Gdański Uniwersytet Medyczny
dr hab. n. med. Maciej Niewada Warszawski Uniwersytet Medyczny dr n. med. Piotr Niewiński Uniwersytet Medyczny im. Piastów Śląskich we Wrocławiu dr n. med. Jolanta Niścigorska‑Olsen Samodzielny Publiczny Wojewódzki Szpital Zespolony, Szczecin
prof. dr hab. n. med. Rafał Niżankowski Sano Centre for Computational Medicine, Kraków dr hab. n. med. Beata Nowak Uniwersytet Medyczny im. Piastów Śląskich we Wrocławiu dr n. med. Szymon Nowak Uniwersytet Medyczny im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu dr hab. n. med. Ewa Nowakowska‑Duława Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach dr hab. n. med. Michał Nowakowski Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum, Kraków prof. dr hab. n. med. Michał Nowicki Uniwersytet Medyczny w Łodzi prof. dr hab. n. med. Roman J. Nowicki Gdański Uniwersytet Medyczny prof. dr hab. n. zdr. Roman Nowobilski Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum, Kraków mgr analit. med. Elżbieta Ochman Narodowy Instytut Onkologii im. M. Skłodowskiej‑Curie – Państwowy Instytut Badawczy, Warszawa dr hab. n. med. Marek Ochman Uniwersytet Medyczny im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu lek. Bogdan Ochrem Szpital Uniwersytecki w Krakowie dr n. med. Edyta Odnoczko Roche Polska lek. Henryk Olechnowicz Samodzielny Publiczny Szpital Specjalistyczny Chorób Płuc im. dr. O. Sokołowskiego, Zakopane prof. dr hab. n. med. Marzena Olesińska Narodowy Instytut Geriatrii, Reumatologii i Rehabilitacji im. E. Reicher, Warszawa prof. dr hab. n. med. Magdalena Olszanecka‑Glinianowicz Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach prof. dr hab. n. med. Włodzimierz T. Olszewski Narodowy Instytut Onkologii im. M. Skłodowskiej‑Curie – Państwowy Instytut Badawczy, Warszawa prof. dr hab. n. med. Lucyna Ostrowska Uniwersytet Medyczny w Białymstoku dr n. med. Monika Ostrowska Krakowski Szpital Specjalistyczny im. Jana Pawła II, Kraków prof. dr hab. n. med. Grzegorz Opolski Warszawski Uniwersytet Medyczny dr n. med. Tomasz Ozorowski Uniwersytecki Szpital Kliniczny w Poznaniu dr n. med. Agnieszka Padjas Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum, Kraków
Autorzy prof. dr hab. n. med. Cezary Pałczyński Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach Collegium Medicum
dr n. med. Ewa Płaczkiewicz‑Jankowska Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum, Kraków
dr hab. n. med. Katarzyna Pancer Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – Państwowy Instytut Badawczy, Warszawa
dr hab. n. med. Robert Pływaczewski, prof. IGiChP Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc, Warszawa
prof. dr hab. n. med. Miłosz Parczewski Pomorski Uniwersytet Medyczny w Szczecinie
dr hab. n. med. Joanna Podgórska Narodowy Instytut Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie, Państwowy Instytut Badawczy, Warszawa
prof. dr hab. n. med. Tomasz Pasierski Warszawski Uniwersytet Medyczny dr hab. n. med. Maciej Pastuszczak Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach prof. dr hab. n. med. Waldemar Patkowski Warszawski Uniwersytet Medyczny dr hab. n. med. Małgorzata Paul Uniwersytet Medyczny im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu prof. dr hab. n. med. Krzysztof Pawlaczyk Uniwersytet Medyczny im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu prof. dr hab. n. med. Natalia Pawlas Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach dr n. med. Leszek Pawłowski Gdański Uniwersytet Medyczny dr n. med. Marek Pazurek Uniwersytet Medyczny w Łodzi † dr hab. n. med. Marek Pertkiewicz Warszawa prof. dr hab. n. med. Elżbieta Petriczko Pomorski Uniwersytet Medyczny w Szczecinie dr hab. n. med. Przemysław Pękala, prof. UAFM Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum, Kraków prof. dr hab. n. med. Jacek Piątek Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum, Kraków
prof. dr hab. n. med. Maria Podolak‑Dawidziak Uniwersytet Medyczny im. Piastów Śląskich we Wrocławiu dr n. przyr. Barbara Podsiadło Warszawa prof. dr hab. n. med. Marcin Polkowski Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego, Warszawa prof. dr hab. n. med. Lech Poloński Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach dr hab. n. med. Grzegorz Porębski Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum, Kraków prof. dr hab. n. med. Aleksander Prejbisz Narodowy Instytut Kardiologii im. Stefana kardynała Wyszyńskiego – Państwowy Instytut Badawczy, Warszawa dr n. med. Witold Prejzner Gdański Uniwersytet Medyczny prof. dr hab. n. med. Piotr Pruszczyk Warszawski Uniwersytet Medyczny prof. dr hab. n. med. Anna Przondo‑Mordarska Uniwersytet Medyczny im. Piastów Śląskich we Wrocławiu prof. dr hab. n. med. Adam Przybyłkowski Warszawski Uniwersytet Medyczny
dr hab. n. med. Agnieszka Piekarska Gdański Uniwersytet Medyczny
prof. dr hab. n. med. Piotr Przybyłowski Śląskie Centrum Chorób Serca w Zabrzu
dr n. med. Łukasz Pielok Uniwersytet Medyczny im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu
dr hab. n. med. Tadeusz Przybyłowski Warszawski Uniwersytet Medyczny
prof. dr hab. n. med. Władysław Pierzchała Akademia WSB, Dąbrowa Górnicza prof. dr hab. n. med. Jacek A. Pietrzyk Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum, Kraków
dr n. med. Witold Przyjałkowski Warszawski Uniwersytet Medyczny dr n. med. Piotr Pysz Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach prof. dr hab. n. med. Grzegorz Raczak LUX MED Sp. z o.o., Gdańsk
dr n. med. Witold Pikto‑Pietkiewicz Międzyleski Szpital Specjalistyczny, Warszawa
prof. dr hab. n. med. Elżbieta Radzikowska Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc, Warszawa
prof. dr hab. n. med. Michał Pirożyński Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego, Warszawa
prof. dr hab. n. med. Jarosław Reguła Narodowy Instytut Onkologii im. M. Skłodowskiej‑Curie – Państwowy Instytut Badawczy, Warszawa
prof. dr hab. n. med. Wojciech J. Piotrowski Uniwersytet Medyczny w Łodzi dr n. med. Eliza Pleban Narodowy Instytut Kardiologii im. Stefana kardynała Wyszyńskiego – Państwowy Instytut Badawczy, Warszawa dr hab. n. med. Michał Plewka, prof. UM Uniwersytet Medyczny w Łodzi
prof. dr hab. n. med. Tadeusz Robak Uniwersytet Medyczny w Łodzi prof. dr hab. n. med. Barbara Rogala Uniwersyteckie Centrum Kliniczne Śląskiego Uniwersytetu Medycznego, Katowice dr hab. n. med. Paweł Rogalski Uniwersytet Medyczny w Białymstoku
prof. dr hab. n. med. Jacek Roliński Uniwersytet Medyczny w Lublinie prof. dr hab. n. med. Leszek Romanowski Uniwersytet Medyczny im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu prof. dr hab. n. med. Marta Rorat Politechnika Wrocławska † dr n. med. Aleksandra Rosiek Warszawa Rebecca Rosart, MD McMaster University, Hamilton, Kanada prof. dr hab. n. med. Ewa Rowińska‑Zakrzewska Warszawa prof. dr hab. n. med. Piotr Rozentryt Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach lek. Miłosz Rozynek Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum, Kraków dr hab. n. med. Jacek J. Rożniecki, prof. UM Uniwersytet Medyczny w Łodzi dr n. przyr. Elżbieta Rożynek Warszawa prof. dr hab. n. med. Marek Ruchała Uniwersytet Medyczny im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu dr n. med. Magdalena Rutkowska‑Zapała Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum, Kraków prof. dr hab. n. med. Andrzej Rutkowski Narodowy Instytut Onkologii im. M. Skłodowskiej‑Curie – Państwowy Instytut Badawczy, Warszawa prof. dr hab. n. med. Bolesław Rutkowski Gdański Uniwersytet Medyczny prof. dr hab. n. med. Piotr Rutkowski Narodowy Instytut Onkologii im. M. Skłodowskiej‑Curie – Państwowy Instytut Badawczy, Warszawa prof. dr hab. n. med. Przemysław Rutkowski Gdański Uniwersytet Medyczny prof. dr hab. n. med. Grażyna Rydzewska Państwowy Instytut Medyczny MSWiA, Warszawa dr n. med. Weronika Rymer Dolnośląskie Centrum Onkologii, Pulmonologii i Hematologii, Wrocław † prof. dr hab. n. med. Zdzisław J. Ryn Kraków prof. dr hab. n. med. Tomasz Sacha Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum, Kraków prof. dr hab. n. med. Jerzy Sadowski Akademia Nauk Stosowanych w Nowym Sączu dr n. med. Dominika Salamon Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum, Kraków dr hab. n. med. Joanna Salomon Wrocław prof. dr hab. n. med. Włodzimierz Samborski Uniwersytet Medyczny im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu prof. dr hab. n. med. Marek Sanak Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum, Kraków
XI
Autorzy dr n. med. Piotr Sawiec Polski Instytut Evidence Based Medicine, Kraków dr n. med. Małgorzata Serafin‑Król Warszawa prof. dr hab. n. med. Maciej Siedlar Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum, Kraków prof. dr hab. n. med. Janusz A. Siedlecki Narodowy Instytut Onkologii im. M. Skłodowskiej‑Curie – Państwowy Instytut Badawczy, Warszawa prof. dr hab. n. med. Alicja Siemińska Gdański Uniwersytet Medyczny prof. dr hab. n. med. Jacek Sieradzki Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum, Kraków dr hab. n. med. Matylda Sierakowska Uniwersytet Medyczny w Białymstoku prof. dr hab. n. med. Stanisław Sierakowski Uniwersytet Medyczny w Białymstoku prof. dr hab. n. med. Przemysław Sikora Uniwersytet Medyczny w Lublinie prof. dr hab. n. med. i n. o zdr. Dorota Sikorska Uniwersytet Medyczny im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu prof. dr hab. n. med. Katarzyna Sikorska Gdański Uniwersytet Medyczny prof. dr hab. n. med. Piotr Skałba Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach dr hab. n. med. Szymon Skoczyński, prof. ŚUM Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach prof. dr hab. n. med. Barbara Skrzydło‑Radomańska Uniwersytet Medyczny w Lublinie prof. dr hab. n. med. Jana Skrzypczak Uniwersytet Medyczny im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu prof. dr hab. n. med. Krzysztof Sładek Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum, Kraków prof. dr hab. n. med. Jolanta Słowikowska‑Hilczer Uniwersytet Medyczny w Łodzi † prof. dr hab. n. med. Jadwiga Słowińska‑Srzednicka Warszawa
dr n. med. Renata Sokolik Uniwersytet Medyczny im. Piastów Śląskich we Wrocławiu prof. dr hab. n. med. Bogdan Solnica Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum, Kraków dr n. farm. Karina Sommerfeld‑Klatta Uniwersytet Medyczny im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu dr hab. n. med. Maciej Sopata, prof. UMP Uniwersytet Medyczny im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu prof. dr hab. n. med. Maciej Sosnowski Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach dr n. med. Jadwiga Staniszewska‑Varga Wojskowy Instytut Medyczny, Warszawa dr n. med. Andrzej Stanke Szpital Uniwersytecki nr 2 im. dr. Jana Biziela w Bydgoszczy prof. dr hab. n. med. Joanna Stańczak Gdańsk † prof. dr hab. n. med. Teresa Starzyńska Szczecin prof. dr hab. n. med. Jerzy Stefaniak Uniwersytet Medyczny im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu prof. dr hab. n. med. Janina Stępińska Narodowy Instytut Kardiologii im. Stefana kardynała Wyszyńskiego – Państwowy Instytut Badawczy, Warszawa prof. dr hab. n. med. Tomasz Stompór Uniwersytet Warmińsko‑Mazurski w Olsztynie dr n. med. Magdalena Strach Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum, Kraków mgr psych. Marzena Studniarek‑Krzywda Wyższa Szkoła Kształcenia Zawodowego we Wrocławiu dr hab. n. med. Grzegorz Styczyński Warszawski Uniwersytet Medyczny dr n. med. Małgorzata Sulima Gdański Uniwersytet Medyczny prof. dr hab. n. med. Władysław Sułowicz Kraków prof. dr hab. n. med. Andrzej Surdacki Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum, Kraków
dr hab. n. med. Andrzej Smereczyński Pomorski Uniwersytet Medyczny w Szczecinie
dr n. med. Anna Szaflarska Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum, Kraków
dr hab. n. med. Tomasz Smiatacz Gdański Uniwersytet Medyczny
prof. dr hab. n. med. Hanna Szajewska Warszawski Uniwersytet Medyczny
dr n. med. Piotr Z. Sobański Gdański Uniwersytet Medyczny
† dr n. med. Janusz Szajewski Warszawa
prof. dr hab. n. med. Jerzy Socha Warszawa
† prof. dr hab. n. med. Andrzej Szczeklik Kraków
prof. dr hab. n. med. Piotr Socha Instytut „Pomnik – Centrum Zdrowia Dziecka”, Warszawa
prof. dr hab. n. med. Wojciech Szczeklik Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum, Kraków
prof. dr hab. n. med. Jerzy Soja Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum, Kraków
dr n. med. Małgorzata Szczepanek Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum, Kraków
XII
prof. dr hab. n. med. Ewelina Szczepanek‑Parulska Uniwersytet Medyczny im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu † prof. dr hab. n. med. Leszek Szczepański Lublin dr n. med. Justyna Szczygieł Narodowy Instytut Kardiologii im. Stefana kardynała Wyszyńskiego – Państwowy Instytut Badawczy, Warszawa prof. dr hab. n. med. Jacek Szechiński Uniwersytecki Szpital Kliniczny, Wrocław prof. dr hab. n. med. Leszek Szenborn Uniwersytet Medyczny im. Piastów Śląskich we Wrocławiu prof. dr hab. n. med. Jacek Szepietowski 4. Wojskowy Szpital Kliniczny, Wrocław; Politechnika Wrocławska dr n. med. Bartosz Szetela Uniwersytet Medyczny im. Piastów Śląskich we Wrocławiu prof. dr hab. n. med. Sebastian Szmit Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego, Warszawa dr n. med. Jan Sznajd Raigmore Hospital NHS Highlands, Szkocja dr hab. n. med. Magdalena Szopa, prof. UJ Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum, Kraków prof. dr hab. n. med. Piotr Szopiński Narodowy Instytut Kardiologii im. Stefana kardynała Wyszyńskiego – Państwowy Instytut Badawczy, Warszawa † prof. dr hab. n. med. Wiktor B. Szostak Warszawa prof. dr hab. n. med. Monika Szturmowicz Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc, Warszawa prof. dr hab. n. med. Andrzej Szuba Uniwersytet Medyczny im. Piastów Śląskich we Wrocławiu prof. dr hab. n. med. Piotr Szymański Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego, Warszawa dr n. med. Aleksandra Szymczak Uniwersytet Medyczny im. Piastów Śląskich we Wrocławiu dr hab. n. med. i n. o zdr. Robert K. Szymczak Gdański Uniwersytet Medyczny mgr Małgorzata Ściubisz Polski Instytut Evidence Based Medicine, Kraków prof. dr hab. n. med. Radosław Śpiewak Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum, Kraków dr hab. n. med. Agnieszka Świdnicka‑Siergiejko Uniwersytet Medyczny w Białymstoku dr n. med. Monika Świerczyńska‑Krępa ZLS Medex Sp. z o.o., Bielsko‑Biała dr n. med. Zbigniew Świerczyński Szpital Chirurgii Małoinwazyjnej i Rekonstrukcyjnej, Bielsko‑Biała prof. dr hab. n. med. Jerzy Świerkot Uniwersytet Medyczny im. Piastów Śląskich we Wrocławiu
Autorzy prof. dr hab. n. med. Renata Talar‑Wojnarowska, prof. UM Uniwersytet Medyczny w Łodzi prof. dr hab. n. med. Bożena Targońska‑Stępniak Uniwersytet Medyczny w Lublinie prof. dr hab. n. med. Witold Tłustochowicz Wojskowy Instytut Medyczny – Państwowy Instytut Badawczy, Warszawa piel. dypl. Elżbieta Tomaszewska Hospicjum Palium, Szpital Przemienienia Pańskiego w Poznaniu prof. dr hab. n. med. Witold Tomkowski Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc, Warszawa prof. dr hab. n. med. Adam Torbicki ECZ‑Otwock, Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego, Warszawa prof. dr hab. n. med. Maria Trusz‑Gluza Katowice dr n. med. Magdalena Twardowska Kraków prof. dr hab. n. med. Anetta Undas Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum, Kraków Madeleine Verhovsek, MD McMaster University, Hamilton, Kanada dr n. med. Ewa Walczak Warszawa prof. dr hab. n. med. Jerzy Walecki Państwowy Instytut Medyczny MSWiA, Warszawa prof. dr hab. n. med. Bożena Walewska‑Zielecka Uczelnia Łazarskiego, Warszawa prof. dr hab. n. med. Zofia Wańkowicz Wojskowy Instytut Medyczny, Warszawa dr hab. n. med. Aleksandra Wardzyńska, prof. UM Uniwersytet Medyczny w Łodzi prof. dr hab. n. med. Krzysztof Warzocha Instytut Ekspertyz Medycznych w Łodzi dr n. med. Robert Wasilewski Instytut Hematologii i Transfuzjologii, Warszawa prof. dr hab. n. med. Marta Wawrzynowicz‑Syczewska Pomorski Uniwersytet Medyczny w Szczecinie prof. dr hab. n. med. Małgorzata Wągrowska‑Danilewicz Uniwersytet Medyczny w Łodzi dr n. med. Dariusz Wąsowski Państwowy Instytut Medyczny MSWiA, Warszawa prof. dr hab. n. med. Urszula Wereszczyńska‑Siemiątkowska Uniwersytet Medyczny w Białymstoku dr hab. n. med. Stefan Wesołowski, prof. IGiChP Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc, Warszawa prof. dr hab. n. med. Elżbieta Wiatr Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc, Warszawa dr hab. n. med. Karol Wierzbicki Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum, Kraków prof. dr hab. n. med. Andrzej Więcek Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach
dr hab. n. med. Ewa Więsik‑Szewczyk Wojskowy Instytut Medyczny – Państwowy Instytut Badawczy, Warszawa
prof. dr hab. n. med. Wojciech M. Wysocki Uniwersytet Andrzeja Frycza Modrzewskiego w Krakowie
prof. dr hab. n. med. Piotr Wiland Uniwersytet Medyczny im. Piastów Śląskich we Wrocławiu
dr n. med. Magdalena Zaborowska‑Szmit Narodowy Instytut Onkologii im. M. Skłodowskiej‑Curie – Państwowy Instytut Badawczy, Warszawa
prof. dr hab. n. med. Jerzy Windyga Instytut Hematologii i Transfuzjologii, Warszawa lek. Michał Wiszniewski Narodowy Instytut Onkologii im. M. Skłodowskiej‑Curie – Państwowy Instytut Badawczy, Warszawa prof. dr hab. n. med. Jan Wodniecki Kraków dr hab. n. med. Jacek Wojarski Gdański Uniwersytet Medyczny prof. dr hab. n. med. Anna Wojas‑Pelc Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum, Kraków dr n. med. Rafał Wojciechowski Szpital Uniwersytecki nr 2 im. dr. Jana Biziela w Bydgoszczy prof. dr hab. n. med. Wadim Wojciechowski Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum, Kraków prof. dr hab. n. med. Marek Wojtukiewicz Uniwersytet Medyczny w Białymstoku dr n. med. Beata Wolska‑Kuśnierz Instytut „Pomnik – Centrum Zdrowia Dziecka”, Warszawa prof. dr hab. n. med. Dariusz Wołowiec Uniwersytet Medyczny im. Piastów Śląskich we Wrocławiu dr hab. n. med. Krzysztof Wójcik Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum, Kraków dr n. med. Agnieszka Wroczyńska Szpital Dziecięcy Polanki im. Macieja Płażyńskiego w Gdańsku dr n. med. Ewa Wrońska Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego, Warszawa dr hab. n. med. Ewa Wunsch, prof. PUM Pomorski Uniwersytet Medyczny w Szczecinie prof. dr hab. n. med. Lucjan Wyrwicz Narodowy Instytut Onkologii im. M. Skłodowskiej‑Curie – Państwowy Instytut Badawczy, Warszawa dr n. med. Joanna Wysocka Narodowy Instytut Onkologii im. M. Skłodowskiej‑Curie – Państwowy Instytut Badawczy, Oddział w Krakowie prof. dr hab. n. med. Henryk Wysocki Poznań prof. dr hab. n. med. Jacek Wysocki Uniwersytet Medyczny im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu
prof. dr hab. n. med. Piotr Zaborowski Warszawa prof. dr hab. n. med. Joanna Zajkowska Uniwersytet Medyczny w Białymstoku prof. dr hab. n. med. Wojciech Załuska Uniwersytet Medyczny w Lublinie prof. dr hab. n. med. Marcin Zaniew Uniwersytet Zielonogórski Collegium Medicum dr n. med. Iwona Zaporowska‑Stachowiak Uniwersytet Medyczny im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu prof. dr hab. n. med. Jan Maciej Zaucha Gdański Uniwersytet Medyczny dr hab. n. med. Jan Zawadzki Instytut „Pomnik – Centrum Zdrowia Dziecka”, Warszawa dr hab. n. med. Michał Zawadzki, prof. CMKP Państwowy Instytut Medyczny MSWiA, Warszawa † prof. dr hab. n. med. Krystyna Zawilska Poznań † prof. dr hab. n. med. Marian Zembala Zabrze dr hab. n. med. Magdalena Zemelka‑Wiącek, prof. UMW Uniwersytet Medyczny im. Piastów Śląskich we Wrocławiu prof. dr hab. n. med. Wojciech Zgliczyński Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego, Warszawa dr n. med. Natalia Zgud‑Jankowska Gdański Uniwersytet Medyczny prof. dr hab. n. med. Irena Zimmermann‑Górska Uniwersytet Medyczny im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu dr hab. n. med. Sławomir C. Zmonarski Uniwersytet Medyczny im. Piastów Śląskich we Wrocławiu dr n. med. Grażyna Zwolińska Centrum Neurologii Klinicznej, Kraków prof. dr hab. n. biol. Zofia Zwolska Warszawa dr n. med. Włodzimierz Zych Polska Fundacja Gastroenterologii dr hab. n. med. Sławomir Żegleń, prof. GUMed Gdański Uniwersytet Medyczny
dr n. med. Piotr Tomasz Wysocki Gdański Uniwersytet Medyczny
XIII