UNIVERSITETI POLITEKNIK I TIRANES
R e s ta u r i m i i t r a s h e g i m i s e k u lt u r o r e
Historia GherardioBosio rridhte gjenitikisht nga një familje e pasur bankierësh dhe ushtarakësh fiorentinë. Që në hapat e parë të jetës, me simptoma të theksuara artisti në shpirt, ai pa me vëmendje dhe studio në thellësi kryeveprate rilindësve të medhenj italianë, duke menduar për t’i risjellë në një mënyrë të re të përshtatur me kohët modern. Që në vitet ’20 të shekullit të kaluar, ai deklaroi se “nuk mundemi të jemi kaq miopë sa të mos vëmë re shpërthimin e fuqishëm tani të një pranvere arti, të çliruara prej konopëve mbytës të imitimit e të formulave boshe”. I ndërgjegjshëm për tërmetin që arti dhe arkitektura moderne po shkaktonin në “botën e vjetër” dhe militant i estetikës së re, sipas së cilës çka nuk është funksionale nuk mund të jetë e bukur, Bosio i ri shkruante se “po shpërthen një arkitekturë që dashunon ajrin dhe dritën, që beson në luksin dhe thjeshtësinë…e që beson më tepër në fuqinë shprehëse të një dige racionale, se sa në atë të një harku triumfi”. Duke iu drejtuar botës, Bosio deklaronte për ndërhyrjet në zemër të Firencës historike, se këto vepra do të shërbenin “si furnizuese të fuqishme oksigjeni, të afta për të ringjallur frymëmarrjen astmatike të arkitekturës fiorentine”. Bosio, themelues i grupit të kryesuar nga Micchelucci, punoi me vepra të mëdha urbanistikie në Adis-Abeba, Gondar, Dessié, Gimma, Rieti, në Amerikën Latine e Tiranë. Në këtë mënyrë ai i përket kryekëput brezit të arkitektëve që mbaruan universitetet në vitet ‘26-‘27 të shek XX dhe që kërkonin jo vetëm një “rregull të ri”, por, në emër të një “international style”, edhe “heqje dore nga individualiteti krijues” në emër të një homogjeniteti kulturor të ri që ende nuk e kish fituar betejën ndaj klasicizmit. Vështirë se mund të gjendet në krejt historinë e arkitekturës botërore një aktivitet më intensiv dhe realizime më të mëdha se ato që Gherardo Bosio zhvilloi në Shqipëri. Nuk do harruar se e gjithë puna e tij në Tiranë u bë vetëm për një vit e gjysmë: Gusht 1939 – Mars 1941. Nuk do shpërnjohur edhe se viti i fundit i jetës së tij ishte një vit i ndarë mes punës, ndërhyrjeve kirurgjikale dhe dhimbjeve të sëmundjes së pashërueshme që i kish zënë pritë.
Plani urbanistik i qytetit të Tiranë, aksi drejtues zgjatet nga veriu, deri te stadiumi i ardhshme i qytetit, 1929.
f a s a d a
V e r i o r e
f a s a d a
l i n d o r e
f a s a d a
p e r e n d i m o r e
f a s a d a
j u g o r e
Ndërtesa e Shtëpisë së Fashos u projektua nga Gherardo Bosio ndërmjet vitit 1939 dhe vitit 1940. Konceptimi i kompleksit arkitektonik të Liktorit si një teatër urban, rrethuar nga shkallë të fuqishme travertine anash, që e merr ndërtesën e Shtëpisë së Fashos si element skenografik artificialtë vendosur përpara skenografisë natyrore të kodrës, ndizte te qytetari vetëdijen se ndihej pjesë përbërëse e shfaqjesurbane. Lëvizjet e shumëfishta lartësimatëse të truallit të dhëna nga shkallët dhe nga stilobati i Shtëpisë së Fashos, nga njëra anë krijojnë këndvështrime të shumëfishta të hapësirës së sheshit, nga tjetra i mban bashkë organikisht ndërtesat që e përbëjnë, njësoj si të kishte një podium monumental të gërmuar në pritje të arkitekturave që do të ngrihen sipër tij. Ndërtesa e Shtëpisë së Fashos, e karakterizuar nga paralelopipedë kompaktë, të dalëzuar dhe të kryqëzuar mes tyre që japin përshtypjen e një kështjelle, evokon reminishenca të kullës tradicionale shqiptare sipas disave, por ka më shumë gjasa të jetë frymëzuar nga lloji i pallatit të Rilindjes Fiorentine, ndonëse i riparë në këndvështrim modern. Ky realizim bëhet ikona e Tiranës së Re, duke u ripropozuar po atë vit në projektin për pavijonin shqiptar në Panairin e Lindjes të Barit dhe në Ekspozitën Trevjeçare të Tokave të Përtejdetit në Napoli. Për këtë arsye bëhet ngjall kureshtje ripropozimi pothuajse i pandryshuar i formës së saj në projektin e Sheshit të Qeverisë në Gondar të vetë Bosio-s. Ky përkim formal bën të lëkunden shumë konsiderata të autorit të tij mbi karakterin e vendeve dhe mbi marrëdhënien
p l a n i m e t r i a s i pa s p r o j e k t i m i t
78.00
29,50 7,90
4,50
6,40
4,50
4,50
4,50
6,40
29,50 3,70
5,875
3,025
3,025
55
4,50
5,875
80
80
4,50
7,90
45
65
80
45
43
43
65
6.90
4,575
80
4.50
55
55
4.50
MAGAZZINI
4.50
5.00
50
50
65
5.00
65
4.50
ARCHIVI
45
50
50
50
4.50
4,50
45
45
4,50
4,50
2.50
75
50
50
4.50
5.70
75
3.00
75
75
3,50
3.00
60
90
1.00 1,4
140 6.40
6.90
55
55
4,50
4,50
55 45
45
4,50
4,50
3,40
65
7,602 6.90
4,50
28,40
80
50
SERVIZI
ABITAZIONE DEL CUSTODE
45
2.50
28.40
60
45
50
50
55 45
4,50
45
45
RIFUGI ANTIAEREI
55
50
RIFUGI ANTIAEREI
43 45
4,50
45
50
SERVIZI
3,40
4.50
5.375
45
4.50
E
3.45
5.70
7.60
4,50
0,5
3.30
4,50
0,5
43
3,10
3,70
45
45
3,10
0,5
casa del faascio - tirana pianta seminterrato scala 1:100 no7235/1
21.20
S.A.I FERROBETON ROMA 23-6-39-XVII
p l a n i m e t r i a s i pa s N d r z s h i m e v e
Shkallet te eleminuara dhe te mbyllura
Hapesira te mbyllura komplet
Dhome teknike
Kancelari (e mbyllur me xham perpara) bashkengjitur dhe nje mini-kuzhine per sherbim personal
Dhome teknike
Laboratore te mbyllura me mure
Dhome teknike
Dhome poshte shkalleve
Dhome teknike
Depozite e hapur (pa mur e pa dere)
Klase e mbyllur
Klase design
Tualete per punetoret (provizore)
Depozita te ujit
Shtesa qe te con me poshte, permes shkalleve
Hapesire MIXE depo klasa dhoma personale
Depo
Salla ...? Klasa te mbyllura B52
p l a n i m e t r i a s i pa s p r o j e k t i m i t
78.00
29,50
43
4,50
4,50
4,50
3,60 5,785
45
45 43
43
3,10
6,40
29,4840 3,60
19.00
0,5
43
4,50
3,10
50
4,675
4,675
4,50
4,50
5,785 50
43
43
43
60
6.80
75
7,90 45
43
50
6.80
75
4,50
45
50 60
4,50 50
7,90
6,40
43
43
4.50
45
45
4.50
4.50
4.50
4.78
50
50
45
45
45
45
50
50
50
3,5
3
50
50
50
50
3
50
4.50
4.50
4.50
45
45
4.50
5.70
45
50
50
50
50
45
45
45
45
43
45
7.60
43
4.78
50
7.60
45
50
+2.40
14.40
5.70
14.40
45
43
43
3,40
43
45
45
4,50
4,50
43
72
45
4,50
4,50
4,50
50
50
43
72
43 45
0,83 2.60
2.60 60
28.50
50
4,50
4,50
4,50
43 45
45
4,50
4,50
43
43
3,40
28.50
50
50
50
50
50
50
50
7.45
43
6.875
120
65
6.40
120
65
6.875
65 120
65 120
casa del faascio - tirana pianta 1o PIANO scala 1:100 no7235/2 S.A.I FERROBETON ROMA 23-6-39-XVII
p l a n i m e t r i a s i pa s N d r z s h i m e v e
p l a n i m e t r i a s i pa s p r o j e k t i m i t
78.00
29,50
29,50 5,80 50
35
35 43
5,785
50
43
3.025
5.075
0,43
50
4,5
75
30
30
4,5
50
4,5
5,7
35
43
35
43
43
43
50
30 43
43
4.50
40
40
4.50
4.50
4.50
4.78
43
43
50
50
50
40
43
40
40
40
50
50 50
50
50
2,5
50
3 50
50
3.00 3.50
2.50
50 50
3
50 50
50
43
43
4.50
4.78
4.50
4.50
40
40
43
4.50
43
5.70
43
3.45
43
3.45
5.70
4.92 50
50
50
40
50
40
40
40
43
43
5.875
43 35
5.875
14.40
50
4,5
43
4.92
43
5,785
3.025
75
30
43
5,80
19.00 3.30
5.075
4,5
14.40
4,5
0,5
43
4,5
0,5
43
4,5
0,43
5,7
50 43
43
43
4,50
50
50
50
43
43
35
3,40
4,50
4,50
4,50
4,50
2.60
40
40
5.17
3.00
3.50
3.00
43
43 35
5.17
2.60
28.50
4,50
4,50
4,50
4,50
4,50
43
3,40
28.50
45
3.00
60
60
3.00
3.00
3.00
3.00
3.00
45
3.00
casa del faascio - tirana pianta 2o PIANO scala 1:100 no7235/3
21.00
S.A.I FERROBETON ROMA 23-6-39-XVII
p l a n i m e t r i a s i pa s p r o j e k t i m i t
78.00
29,50 5,7 30
4,5
4,5
50
30 43
6,40
5,80 5,785
50
3.025
29,50 5,80
19.00 3.30
5,785
3.025
50
43
40
75
43
40
40
75
43
30
30
5,7
4,5
40
30 43
40
uffici
servizi 30
4,5 30 43
del
direttorio 6.80
6.80
4,5
50
ispettorato e federale a disposizione servizi 30
40
5.70
43
43
4.50
40
40
4.50
4.50
4.50
4.78
43
43
50
50
50
50
43
43
4.78
4.50
atrio 14.40
35
43
35
35
35
50
50
50
50
3 50
50
3.50
50
4.50
4.50
direttorio
partito facista albanese 3
50
50
50
50
35
50
40
40
43
4.50
43
5.70
nazionale
14.40
40
4,5 50
40
4,5
50
40
4,5
6,40
35
35
35
43
30
30
43 35
43 35
del
direttorio
7.60
7.60
membro segretario e uffici segreteria
50 43
50
50
50
35
43
35
35
5.70
4,50
4,50
4,50
4,50
4.78
40
40
5.17
3.00
3.50
3.00
40
5.17
28.50
40
35
4.78
4,50
4,50
4,50
4,50
5.70
28.50
vuoto salone assemblee mq. 220
45
3.00
60
60
3.00
3.00
3.00
3.00
3.00
45
3.00
casa del faascio - tirana pianta 3o PIANO scala 1:100 no7235/4
21.00
S.A.I FERROBETON ROMA 23-6-39-XVII
p l a n i m e t r i a s i pa s p r o j e k t i m i t
3.30
3.30
7.20
e
abitazione
4.50
uffici
30
1,7
50
7.20
segretario
15
3.50 2,50
50
2,50
50
5.00
45
43 45
50
5.50
5.00
43
43
45
atrio 9.60
15 45
43
5,35
50
45
3.00
15
5,35
9.00
43
43
3.00
3.00
3.00 21.00
3.00
3.00
43
45
50
45
3.00
casa del faascio - tirana pianta 4 e 5o PIANO scala 1:100 no7235/5 S.A.I FERROBETON ROMA 23-6-39-XVII
p l a n i m e t r i a s i pa s p r o j e k t i m i t
3.30
3.30
7.20
4.50
30
1,7
50
7.20
15
3.50 2,50
50
2,50
50
5.00
45
43 45
50
5.50
5.00
43
9.60
15 45
43
5,35
50
45
3.00
15
5,35
9.00
43
43
3.00
3.00
3.00 21.00
3.00
3.00
43
43
45
45
50
45
3.00
casa del faascio - tirana pianta 6o PIANO scala 1:100 no7235/6 S.A.I FERROBETON ROMA 23-6-39-XVII
2,30 2,80 1,50 2,80 1,50 2,80 3,50
2,20
2,80
1,50
2,80
1,50
28.00 0,48
+2.14 +1.66
2.75
1,3
3,2
1,3
3,2
1,3
3,2
1,3
3,2
1,3
3,2
1,3
3,077
5.2
2,4
0,5
2,8
0,5
2,4
5.2
casa del faascio - tirana facciata svd scala 1:100 no7235/10 S.A.I FERROBETON ROMA 23-6-39-XVII
2.90 2.10 2.20 2.10 2.20
2.10
0.70
2.10
1.40
2.90
2.80
1.60
9.70
3.40
6.10 0.64 +0.00
+0.64
casa del faascio - tirana fianco scala 1:100 no7235/11 S.A.I FERROBETON ROMA 23-6-39-XVII
Fa s a d a v e r i o r e n e g j e n d j e n egzistuese
Fa s a d a j u g o r e n e g j e n d j e n egzistuese
d e g r a d i m i i m at e r j a l i t d h e m y k u n e Fa s a d a d e n j u g o r e
A n a l i z a k l i m at i k e
Foto nga droni
Restaurimi i tr ashegimise k u lt u r o r e Pranoi: Nikolla Vesho, Doriana Musaj, Romir Mazari
Punoi: Eraldo Tufa, Hera Marjanaku, Markeljan Lleshi, Merin Begeja