The Manila Collegian Volume 27 Issues 4-5

The Official Student Publication of the University of the Philippines Manila Volume 27 Numbers 4-5 Friday | 6 september 2013

MORE INSIDE 1.43 B, nakaambang ikaltas sa UP Budget NEWS 02 Panggigilit FEATS 10 Sa Madaling Salita* CULTURE 12 Stagnancy EDITORIAL 14 Saving Grace OPINION 15

02 NEWS

Volume 27 Numbers 4-5 06 September 2013 | Friday

P1.43 B, nakaambang ikaltas sa UP budget 79 sa 110 SUCs, apektado rin ng budget cut

Sa nasabing panukala, tinatayang 1.035T ng budget o halos 13.8 porsyento ng inaasahang Gross Domestic Product (GDP) ang inilaan ng gobyerno sa Debt Servicing. Sa kabilang banda, 323.3 B ng budget o 4.3 porsyento lamang ng GDP ang ibinigay sa sektor ng edukasyon.

Sina Eve Barbara Laputan at Nikka Karla Santos, dalawang alumna ng Unibersidad ng Pilipinas Manila (UPM) College of Allied Medical Professions (CAMP), ang nanguna sa idinaos na Occupational Therapist Licensure Examination ng Professional Regulation ngayong Agosto 2013. Samantala, ayon sa PRC, 64 mula sa 150 ang pumasa sa Occupational Therapist Licensure Examination, habang 355 mula sa 679 ang pumasa sa Physical Therapist Licensure Examination.

“The national budget reflects the government’s priorities, and clearly, higher education is not one of those so- called priorities, with our state schools again suffering from hefty cuts. As the budget deliberations continue, we will strive to reveal more enraging facts buried in the thick budget books for the public to know,” puna ni Ridon ukol sa malaking budget na nakalaan sa pambayad utang ng bansa.

Ang Office of Student Affairs (OSA), kasama ng Information Management System (IMS), ay nagsimulang maghandog ng libreng paggamit ng mga kompyuter para sa mga mag-aaral sa pamamagitan ng kanilang proyektong Student Den. Ang nasabing proyekto, na naglalaman ng isang Windows 7 at tatlong Ubuntu na kompyuter, ay naglalayon na punan ang mga pananaliksik at iba pang pangangailan sa Internet ng mga mag-aaral ng UPM.

Kinuwestyon din ni Ridon ang malaking pagtaas ng nakalaang budget para sa Pantawid Pamilyang Pilipino Program. Mula sa P 44.3B na budget nito noong 2013, tumaas ito sa 62.6B para sa susunod na taon.

Ipinahayag ng IMS na mamimigay ito ng mga Android tablets na ipamimigay sa mga aklatan ng UPM at School of Health Sciences (SHS). Dalawampu’t pito sa mga nasabing tablets ay ilalaan sa mga aklatan ng UPM habang tatlo ang mapupunta sa SHS-Palo, Leyte at tig-dalawa naman sa SHS-Baler at SHS-Koronadal.

ADOLF ENRIQUE SANTOS GONZALES AT KATHLEEN TRINIDAD GUIANG

anganganib na mabawasan ng P1.43 N bilyon ang budget ng Unibersidad ng Pilipinas (UP) para sa susunod na taon matapos aprubahan ng Department of Budget and Management (DBM) ang P8.1 B sa halip na P17.1 B na orihinal na budget na ipinanukala ng UP Board of Regents (BOR) noong Hulyo 23.

Langkap sa P 17.1B na panukalang budget ay ang pondo na 7.74 B para sa personal services (PS), 5.62B para sa Maintenance and Other Operating Services (MOOE), 3.18B para sa Capital Outlay (CO) at baseline budget na 8.6B na itinulad sa budget ng 2013. (Sumangguni sa talahanayan 1). Mas Mababang Budget para sa SUCs Simula nang mailuklok sa puwesto si Pangulong Benigno Simeon C. Aquino III, hindi pa umabot sa kalahati ng panukalang humigit-kumulang P18 B budget ng UP ang inaaprubahan ng DBM taon-taon. Para sa taong 2013, mayroong kabuuang 9.5B na budget ang UP. At kung maaaprubahan ang 8.1B na inihaing budget ng DBM, nangangahulugan ito na makakaranas ng 1.43B na kaltas sa budget ang unibersidad para sa susunod na taon. Base sa ipinanukalang budget ng DBM para sa taong 2014, 6.02B ang mapupunta sa PS at 2.07B ang para sa MOOE. Samantala, hindi naman inaprubahan ng DBM ang 3.18B na panukalang budget ng UP para sa CO. (Sumangguni sa Talahanayan 2) Bukod sa UP, 79 mula sa 110 State Universities and Colleges sa bansa ang makararanas ng kaltas sa budget sa taong 2014. Kabilang na rito ang Mindanao State University (MSU) na mababawasan ng 830M sa kanilang budget; MSU-Iligan, 116M; Isabela State University 77M; at MSU – Tawi-Tawi, 57M. Ang nasabing pagbaba ng budget ay resulta ng hindi pag-apruba sa budget para sa CO at ng mababang pondo para sa PS at MOOE. Nakasaad sa 2014 National Expenditure Program (NEP) ng DBM na madaragdagan ang mga budget ng SUCs mula sa 32.8B tungo sa 34.7B. Ngunit taliwas ito sa nakaambang pagkaltas sa pondo ng mga SUCs. Nauna nang inilahad ni DBM Secretary Florencio “Butch” Abad sa House Committee on Appropriations na ang pagkakaltas sa

budget ay para sa implementasyon ng Roadmap for Public Higher Education Reform (RPHER) ni Pangulong Aquino na nilagdaan noong Mayo 17, 2012. Nilalayon ng RPHER na bawasan ang subsidiya ng pamahalaan sa mga SUCs at gawin “self-sufficient” ang mga ito sa darating na mga taon. Bukod pa rito, hangad ng nasabing programa na sa pagtatapos ng taong 2016, ay maaako na ng 22 nangungunang SUCs ang kalahati ng kanilang gastusin. Sa kabila ng pahayag ni Abad na hindi pa pinal ang balangkas ng budget para sa SUCs, sinabi ni Kabataan Partylist Representative Terry Ridon na ang alokasyon ng budget at ang RPHER ay nagpapakita ng pagpapabaya ng estado sa sektor ng edukasyon. “We have warned about RPHER before, and now we’re actually seeing its dire ramifications for our state schools. We call on our fellow students and the youth to expose and condemn Aquino’s blueprint for state abandonment. We should not let the government decrease the already insufficient funding for public higher education. Enough is enough!” winika ni Ridon sa pahayagang Remate. Kapabayaan ng Gobyerno sa edukasyon

Ayon kay UP Manila University Student Council (USC) Chairperson Maryliz Zubiri, ang pagdagdag ng P 1.1B budget ng military ay patunay na “hindi kinikilala ng administrasting Aquino ang tungkulin nito na magbigay ng serbisyong panlipunan sa lahat ng hindi gumagana bilang negosyo.”

Ipinasa ng DBM ang P 2.27T pambansang budget para sa taong 2014 sa Mababang Kapulungan ng Kongreso noong Hulyo 23.

Nakatakdang magsimula ang mga pagdinig ng House Committee on Appropriations para sa budget ng SUCs sa Agosto 27.

Mga Detalye

Inilaang Budget

Personal Services

2.

MOOE

3.

1, 174, 806, 000 3, 321, 734, 000

Capital Outlay, Equipment Outlay, Land and Land Improvement Outlay

2, 250, 891, 000

Kabuuan para sa buong UP System at CUs

P 6, 747, 431, 000

UP Philippine General Hospital 1.

Personal Services

544, 993, 000

2. MOOE 3.

238, 356, 000

Equipment Outlay

933, 611, 000 Kabuuan para sa UP at PGH

P 1, 716, 960, 000

KABUUAN

P 8, 464, 391, 000

TALAHANAYAN 1. Breakdown ng ipinanukalang budget ng UP BOR. (Sanggunian: Office of the Secretary of the University and of the Board of Regents)

Mga Detalye

2012

2013 (Kasulukuyang Budget)

2014 (Ipinapanukalang Budget)

PS

6, 121, 171, 000

6, 020, 050, 000

6, 020, 491, 000

MOOE

873, 647, 000

2, 056, 447, 000

2, 077, 834, 000

7, 499, 000

1, 453, 000, 000

CO TOTAL

7, 002, 317, 000

9, 529, 497, 000

ORGANEWS The Manila Collegian reserves a space for announcements, gigs, and rendezvous tidbits of organizations in UP Manila. Send your announcements via text (09069447782), email (themanilacollegian@gmail.com) or private message on MKule’s Facebook page. Iniimbitahan ng UP Manila Indayog Dance

UP System and Constituent Universities (CUs) 1.

COLLEGE BRIEFS

0 8, 098, 305, 000

TALAHANAYAN 2 Paghahambing ng budget para sa PS, MOOE, at CO ng kasalukuyang budget at ipinapanukalang budget para sa 2014. (Sanggunian: Department of Budget and Management)

Varsity ang lahat na makilahok sa “It’s not Even Your Birthday”, isang loterya kung saan ang mananalo ay makakatanggap ng isang buong keyk mula sa Becky’s Kitchen. Ang tiket ay nagkakahalaga ng limang piso bawat isa. Para makasali sa bunutan at sa iba pang katanungan, lumapit lamang sa kahit sinong miyembro ng Indayog. Ipinagdiriwang ng Sentro ng Wikang Filipino – UP Manila ang Buwan ng Wika sa pamamagitan ng serye ng mga programa na may temang Silay, Salin, Sulong: Mga Hakbang sa Pagpapayaman ng Wikang Filipino. Ang mga programang ito ay ang Face Painting sa Rizal Hall (RH) Lobby ng Agosto 5, Tula Salin sa College of Arts and Sciences (CAS) Library ng Agosto 8, Palarong Pinoy sa PGH Basketball Court ng Agosto 14, Sabayang Pagbigkas at Quiz Bee sa CAS Quadrangle ng Agosto 16, at Himig Pinoy sa CAS Library ng Agosto 30. Tatlong miyembro ng Mu Sigma Phi Fraternity ang hinirang bilang isa sa limang pambansang Global Cat@lyst sa Globe T@ttoo awards na ginanap sa Manila Peninsula Hotel noong ika-5 ng Hulyo. Mula sa Class of 2016 ng College of Medicine (CM), binuo nina Kevin Mendoza, Miguel Mantaring, at James Nazareth ang BloodType, isang application para sa web at mobile na dinesenyo upang mapadala ng mga nangangailan ng dugo ang impormasyon sa mga taong maaring magbigay nito. Ang nasabing proyekto ay tinaguriang isa sa limang application na maaring magbago sa mundo.

NEWS 03

Volume 27 Numbers 4-5 Friday | 06 September 2013

Simula ng klase sa UP, planong ilipat sa Agosto GAYLE CALIANGA REYNA

U

pang makasabay sa mga global learning insititutions, nagbigay ng panukala si UP Los Baños Chancellor Rex Victor Cruz noong Hulyo 22 na naglalayong baguhin ang academic calendar ng Unibersidad ng Pilipinas (UP). Nakasaad sa memorandum na inilabas ni Cruz na magsisimula ang pasukan ng UP sa ika-3 ng Agosto at magtatapos sa unang linggo ng Disyembre para sa unang semestre. Samantala, ang ikalawang semestre ay magsisimula sa ikatlong linggo ng Enero hanggang sa ikalawang linggo ng Mayo. Mas Pinabuting Sistema Sa nasabing panukala, nakasaad na ang pagbabago sa academic calendar ay isang hakbang tungo sa pagpapabuti ng educational system at internationalization ng unibersidad. Ito raw ay dahil mabibigyan ng mas malaking oportunidad ang UP na makipagtulungan sa mga unibersidad sa ibang bansa gamit ang university networks at joint offerings sa mga curricular programs na binibigay ng mga dayuhang unibersidad. Ayon pa kay Cruz, ang panukala ay alinsunod sa planong harmonization at standardization ng programang ASEAN Universities Network (AUN). Ang AEN ay layong magkakaroon ng iisang pamantayan ang mga bansang kabilang sa Association of South East Asian Nations (ASEAN) hinggil sa pagpapalakad ng kanilang mga unibersidad. Ito diumano ay bilang paghahanda sa magaganap na ASEAN economic integration sa 2015. Ipinapalagay rin ni Cruz sa kanyang panukala na ang paglipat ng pasukan sa Agosto ay mainam upang maiwasan ang pagsususpende ng mga klase na dulot ng masamang panahon. Samantala, ayon kay Mariz Zubiri, UP Manila University Student Council (USC)

Chairperson, ang nasabing panukala ay hindi naman talaga kinakailangang ipatupad dahil ito ay para mapadali lamang ang magiging proseso ng ASEAN integration. Sinabi rin ni Zubiri na ipinapakita lamang ng panukala kung paano naaapektuhan ng globalisasyon at international institutions ang mga polisiya ng unibersidad. Dagdag pa rito, sinabi rin niya na sa halip na tutukan ang academic calendar, mas mahalagang masolusyonan muna ng administrayon ng UP ang mga problema na direktang nakaapekto sa mga mag-aaral gaya ng admission, financial assistance, at subsidy. “I believe this is blind obedience in the part of the administration if this will be pushed; however, sooner or later, we must comply as part of our duties to the ASEAN,”pagtatapos ni Zubiri. Proseso ng Implementasyon Bago tuluyang mailipat ang simula ng klase, dadaan muna sa pagsusuri ng UP Board of Regents ang nasabing panukala. Bukod dito, kinakailangan rin itong ikonsulta sa Department of Education at Commission on Higher Education hinggil sa mga pagbabago sa academic calendar. Sinabi rin sa nasabing panukala na kailangan ring makipag-ugnayan ng UP sa Professional Regulation Commission para maisaayos ang petsa ng professional licensure examinations ng mga UP graduates na hindi pa makakukuha ng diploma bago sumapit ang buwan ng Mayo. Sa kabilang banda, aminado naman si Cruz na maapektuhan ng nasabing pagbabago ang ilang pagdiriwang sa UP gaya ng Lantern Parade. Gayonpaman, idinagdag niya na isasaayos ang academic calendar upang mapreserba ang mga tradisyon ng unibersidad.

Partial Bus Ban, Ipinatupad sa Maynila MARK JASON SANTOS FLORES AT RONILO RAYMUNDO MESA

pang maibsan ang mabigat na daloy U ng trapiko, simula Hulyo 23 ay ipinagbawal ng lokal na pamahaalan ng Maynila ang pagbiyahe ng mga bus na walang terminal sa lungsod.

Ayon sa lokal na pamahalaan ng Maynila, ibinatay ang resolusyon sa isang pagaaral ng Unibersidad ng Pilipinas (UP) na nagsasabing isa sa pangunahing dahilan ng mabigat na daloy ng trapiko sa kalakhang Maynila ay ang malaking bilang ng mga bus na bumabagtas sa mga kalsada nito. Naniniwala naman si Bise Alkalde Francisco “Isko Moreno” Domagoso na ang pagpapatupad ng nasabing ordinansa ang magbibigay-daan sa pagsugpo ng matagal nang laganap na pagbiyahe ng mga kolorum na bus sa Maynila. Dagdag gastos at abala Sa pagpapatupad ng ordinansa, ang mga pampasaherong bus galing timog ay kinakailangang huminto sa Gil Puyat, Lungsod ng Pasay samantalang ang mga galing hilaga naman ay kinakailangang tumigil sa Welcome Rotonda, Lungsod ng Quezon.

Buhat nito, umani ng reklamo ang nasabing ordinansa mula sa mga apektadong drayber ng bus at mga pasaherong kinakailangang maglakad o lumipat ng panibagong sasakyan upang makarating sa kanilang mga destinasyon. Sa kabilang banda, sa isang panayam sa radyo ay nauna nang humingi ng paumanhin si Domagoso sa mga biyahero ukol sa abalang dulot ng bus ban. Ayon sa bise-alkalde, ang mga pasahero rin naman ang makikinabang sa pagluwag ng trapiko na umano’y idinudulot ng resolusyon. Pinayuhan na lamang niyang maglaan ang mga apektadong komyuter ng karagdagang 30 minuto sa oras ng pagbiyahe. Bus Ban sa Maynila, “Ilegal” Sa kabilang dako, kinuwestyon naman ng Land Transportation Franchising and Regulatory Board (LTFRB) ang legalidad ng nasabing ordinansa. Ayon kay Winston Ginez, pinuno ng LTFRB, bagaman nakikiisa ang ahensya sa pamahalaang lungsod ng Maynila sa

Continued on Page 13

Bagong proseso ng admisyon sa UP, pinag-aaralan UPCAT, hindi umano patas EZRA KRISTINA OSTAYA BAYALAN

komite ang binuo ng presidente Isisang ng Unibersidad ng Pilipinas (UP) na Alfredo E. Pascual noong Hulyo 2

na naglalayong suriin ang proseso ng pagtanggap sa mga mag-aaral ng unibersidad. Kabilang sa nasabing komite sina Dr. Roland G. Simbulan, propesor ng Kagawaran ng Araling Panlipunan ng UP Manila (UPM) at si Maryliz SB. Zubiri, kasalukuyang tagapangulo ng UPM University Student Council. Pagtatangi ng Kasalukuyang Proseso Hinahangad ng komite na gumawa ng mga alternatibong polisiya sa admisyon ng UP batay sa pag-aaral ng populasyon at mga datos ng unibersidad. Ayon sa memorandum ni Pascual, layunin ng komite na makaisip ng karampatang proseso na mas magbibigay pagkakataon sa mga karapat-dapat ngunit hindi pinalad na mga mag-aaral, tulad na lamang ng mga katutubo at mahihirap. Ang pagbubuo ni Pascual ng nasabing komite ay alinsunod sa UP Strategic Plan 2011-2017 na may layuning maituwid ang sistema ng admisyon ng unibersidad. Nais nitong makuha ang mga pinakamagagaling na mga mag-aaral sa bansa ng walang diskriminasyon sa kanilang katayuan sa

buhay. Ayon kay Zubiri, ang pagpasa sa UPCAT ay hindi lamang nakabatay sa talino ng isang mag-aaral dahil naapektuhan rin ito ng ilang socio-ekonomikong aspekto tulad na lamang ng kalidad ng edukasyong natamo ng isang estudyante mula elementarya at hayskul. Ang kasalukuyang proseso upang matanggap sa unibersidad ay nakabatay sa University of the Philippines College Admission Test (UPCAT), isang taonang pagsusulit ng mga mag-aaral na nasa ikaapat na taon ng sekundarya. Bukod pa rito, nilalayon din ng komite na madagdagan ang tinatanggap na mga magaaral sa graduate studies upang matamo ang mandato ng unibersidad bilang isang Research University. Sa kasalukuyan, ipinapalagay na maaaring mabago ang proseso ng UPCAT o tuluyan na itong maalis bilang sistema ng admisyon sa UP. Gayonpaman, wala pang pormal na ipinapanukala bilang alternatibong paraan ng pagtanggap sa mga magiging mag-aaral ng unibersidad. Magkakaroon naman ng pagsangguni sa iba’t ibang kampus ng UP hinggil sa naturang isyu.

Aquino, iminungkahing tanggalin na ang PDAF Million People March, idinaos ADOLF ENRIQUE SANTOS GONZALES

I

pinahayag ni Pangulong Benigno S. Aquino III sa midya ang pagtanggal sa kontrobersyal na Priority Development Assistance Fund (PDAF) o mas kilala bilang “pork barrel” nitong Agosto 23 bunsod ng malawakang pagtutol ng iba’tibang sektor. Aquino: ‘Panahon na po upang i-abolish ang PDAF’ Dahil sa mas lumalakas ng boses ng masa na buwagin ang sistema ng PDAF, inihayag ni Pangulong Aquino noong Agosto 23 sa midya ang kanyang suporta sa pagpapawalang bisa ng kontrobersyal na sistema. “Nakita natin sa mga ulat na lumabas nitong mga nakaraang linggo: kailangan pa ng mas malaking pagbabago upang labanan ang mga talagang pursigidong abusuhin ang sistema. Panahon na po upang i-abolish ang PDAF,” ani Pangulong Aquino. Iginiit din niya na malalagot sa batas ang mga taong ginamit ang PDAF para sa sariling kapakanan. Ayon sa kanyang pahayag, papalitan ang PDAF ng isang “bagong mekanismo” upang mas matugonan pa ang pangangailangan ng bawat mamamayan. Inilahad din niya ang mga bagong alintuntunin na kalakip nito. “Bawal na ang mga consumable na soft project tulad ng fertilizers, punla, gamot, medical kits, pustiso, paliga, training materials, at iba pang mga bagay na hindi masusuri kung totoo ngang may kinahihinatnan, o kung nagmumulto at

pinagkakakitaan lamang,”, ani Aquino. Inatasan din niya ang Department of Budget and Management (DBM) na ilagay sa kanilang website ang mga proyektong aprubado at popondohan na upang masuri ito ng mga mamamayan. Sa kabilang banda, tinuligsa naman ng militanteng grupo na BAYAN (Bagong Alyansang Makabayan) ang pahayag ni Pangulong Aquino dahil nililito nito ang masa. Nilinaw din nila sa publiko na ang PDAF lamang ng mga mambabatas ang aabolisahin at hindi rito kasama ang mas malaki pang Presidential Social Fund. Sa kasalukuyan, 1.3 trilyong piso ang nakalaan para rito. “Aquino misled the nation with promises of reform while retaining the very corrupt system of patronage politics that pork represents,”, ani BAYAN Secretary General Renato Reyes Jr. Ugat ng Katiwalian Nauna na sa mga grupong nanawagan na tanggalin ang PDAF ang “Makabayan Bloc” (Bayan Muna, Gabriela, Kabataan, Anakpawis at ACT Teachers) nang inihain nito noong Hulyo 17 ang HB 1535 o “An Act Abolishing the Pork Barrel System by Prohibiting the Allocation and Use of Funds for Such Purpose Ang pork barrel o PDAF ay ang taunang pondong nakalaan sa bawat

Continued on Page 13

04 NEWS

Volume 27 Numbers 4-5 06 September 2013 | Friday

AGOSTO 2010

TRUTH COMMISSION

Pinirmahan ni Pangulong Aquino ang Executive Order (EO) No. 1 na nagbigay-daan sa pagbuo ng truth commission. Nilayon ng truth commission, na pinamunuan ni dating Punong Mahistrado Hilario Davide, na imbestigahan ang mga naging krimen ng nakaraang administrasyong Arroyo. Pinawalang-bisa ng Korte Suprema ang EO No. 1 noong Disyembre 2010, sa pangunguna ni Punong Mahistrado Renato Corona.

PAGPASA SA CYBERCRIME LAW Nilagdaan ni Pangulong Aquino ang Cybercrime Prevention Act of 2012. Layunin ng batas na ito na pigilan ang hacking at online identity theft at bawasan ang pornograpiya at spam. Sinalubong ang batas ng malawakang protesta ng iba’t-ibang sektor dahil sa mga hindi makatarungang probisyon. Dahil rito, nagpatupad ng Temporary Restraining Order (TRO) ang Korte Suprema na tumagal ng 120 araw, at mas pinahaba pa noong Pebrero ng taong 2013. Noong Mayo ng taong 2013, pinahayag ng Korte Suprema na tinanggal na ang probisyon para sa online libel mula sa batas, kasama ng iba pang probisyon na nasasakupan na ng ibang mga batas.

SETYEMBRE 2012

Namataan ng isang eroplano ng Philippine Navy ang walong bangkang pang-isda mula Tsina sa Scarborough Shoal, isa sa mga teritoryong pinagtatalunan ng Taiwan at Pilipinas. Natuklasang ang mga bangkang ito ay illegal na nangunguha ng koral, kabibe at buhay na pating.

akalipas ang tatlong taon sa puwesto, M ibinibida ng administrasyon ni Pangulong Benigno Aquino III ang mga

naipatupad nitong mga pagbabago. Ang matatag na ekonomiya, pagsupil sa karahasan, katapusan ng katiwalian, at maayos na paninilbihan ay mga manipestasyon umano ng pagtupad ng kanyang mga ipinangako sa kanyang mga “boss”. Bagama’t nagkaroon ng mga positibong ulat at reporma ang administrasyong Aquino sa nakalipas na tatlong taon, hindi maitatago ng mga nakamit na tagumpay ang patuloy na paghihikahos ng mga mamamayan. Ang kawalan ng kaukulang reporma sa ilang mga polisiya, at ang patuloy na kabiguan ng pamahalaan na maibigay ang mga serbisyong panlipunan, ay tanda na ang kaunlaran ay hindi nararamdaman ng karamihan.

LIHIS

UP AND SUCS BUDGET CUT

BANTA SA SCARBOROUGH SHOAL

Pagsusuri sa pangakong “tuwid na daan” sa termino ni Aquino

PAGBABALIK NG DAYUHANG BASE MILITAR Kasalukuyang nagkakaroon ng usapin ukol sa pagpapahintulot sa Estados Unidos na maglagay ng kanilang mga tauhan at kagamitang pang-militar sa Pilipinas. Iginiit ni Jose Cuisia, kinatawan ng Pilipinas sa Washington, na ang kasunduang ito ay dagdag tulong pang-militar sa Pilipinas at hindi nangangahulugan sa muling pagtatatag ng base militar ng Amerika sa bansa. Ngunit ayon sa tagapagsalita ng League of Filipino Students na si Isabelle Baguisi, ang Estados Unidos ay hindi makikigulo sa alitan ng Pilipinas sa ibang mga bansa. Ito ay dahil manganganib din sila kapag sila ay humarap sa ibang bansa, partikular na sa Tsina.

EZRA KRISTINA OSTAYA BAYALAN AT CARLO REY RESURRECCION MARTINEZ

Ipinahayag ni Pangulong Aquino ang pagbawas ng gobyerno ng P1.1 bilyon mula sa badyet ng 112 na state universities and colleges (SUCs). Ayon kay Aquino, ang nasabing pagkaltas ay dahil sa kakayahan ng mga SUCs na kumita sa kabila ng limitadong pagsuporta ng gobyerno. Binanggit din ni Butch Abad, kalihim para sa Badyet, na mas pagtutuunan ng badyet ang mga paaralan sa elementarya at hayskul bilang pagsuporta sa programang K-12. Umani ng protesta mula sa mga magaaral at kaguruan ng mga SUCs ang nasabing pagkaltas sa badyet.

GUHIT NI JOANNE PAULINE SANTOS RAMOS

PRIBATISASYON NG MGA PAMPUBLIKONG OSPITAL Kinondena ng ilang mambabatas at sektor pang-kalusugan ang House Bill No. 6069, o ang Act Creating National Government Hospital Corporations. Layunin nito na gawing pribado ang 26 na pampublikong ospital, na nagbabanta ng mas mataas na bayarin at pagbawas sa mga libreng serbisyo at gamot para sa mga pasyente.

HOSTAGE CRISIS

PAGPATIBAY SA BANGSAMORO Pinirmahan sa Malacañang ang Framework Agreement on the Bangsamoro. Ito ang resulta ng peace talks na ginanap sa pagitan ng pamahalaan ng Pilipinas at liderato ng Moro Islamic Liberation Front (MILF).

OKTUBRE 2012

Ayon kay Pangulong Aquino, ang Autonomous Region of Muslim Mindanao (ARMM), na siyang papalitan ng Bangsamoro, ay nabigong lutasin ang mga suliranin ng kahirapan, pandadaya sa eleksyon, at terorismo sa Mindanao. Sa kasalukuyan, nagpapatuloy ang mga pag-uusap upang maipasa ang Bangsamoro Basic Law bago matapos ang taong 2014.

Matapos ang mahigit sampung buwan ng pagkakakulong, iniutos ni Pangulong Aquino ang pagpapalaya sa Morong 43 dahil sa kakulangan ng sapat na ebidensya sa likod ng kanilang pagkaka-aresto.

Mahigit 20 turista mula sa Hong Kong na nakasakay sa isang bus ang ginawang hostage ni Rolando Mendoza, isang dating senior inspector ng Manila Police District (MPD). Hiningi ni Mendoza ang pagbabalik sa kanya sa serbisyo matapos tanggalin noong 2008. Natapos ang krisis sa pagkasawi ni Mendoza at walong turista. Lumabas sa imbestigasyon ng gobyerno ng Hong Kong na maraming naging pagkukulang ang lokal na gobyerno at kapulisan ng Maynila. Kinondena rin ang naging pagkukulang ni Pangulong Aquino sa pag-resolba ng krisis at ang kakulangan sa kasanayan at kagamitan ng Pambansang Pulisya ng Pilipinas.

PANG-AABUSO NG MILITAR

DISYEMBRE 2010

Ang 43 na health workers ay inakusahan ng pagiging miyembro ng New People’s Army (NPA) at paggawa ng mga eksplosibo sa isang bahay sa Morong, Rizal. Tatlumpu’t walo sa kanila ay ikinulong sa Kampo Bagong Diwa, habang lima naman ang ikinulong sa Kampo Capinpin matapos umano silang umamin na sila’y miyembro ng NPA.

NEWS 05

Volume 27 Numbers 4-5 Friday | 06 September 2013

Sinimulan ng Senado ang paglilitis sa kaso ng impeachment ni Renato Corona, Punong Mahistrado ng Korte Suprema. Matapos ang paglilitis, hinatulang may sala si Corona sa bisa ng Artikulo II ng impeachment complaint, o ang hindi pagbubunyag ng kanyang Statement of Assets, Liabilities and Net worth (SALN). Si Corona ang pinakaunang Punong Mahistrado ng Korte Suprema na napatalsik sa puwesto.

ABRIL 2012

ENERO 2012

Nagsimula ang impeachment complaint noong Disyembre ng taong 2011, nang 188 na mambabatas ng Mababang Kapulungan ang bumoto pabor para rito. Ito ay sinuportahan ni Pangulong Aquino at ng Partido Liberal.

HUNYO 2013

PAGPAPAHIRAP SA MARALITANG PASYENTE Nagpalabas ng isang memorandum ang administrasyon ni Jose Gonzales, ang direktor ng Philippine General Hospital (PGH) na nagpapatupad ng bayad sa mga serbisyo na dati ay libre para sa Class D na pasyente ng ospital. Dahil rito, 44 na lamang mula sa 254 na laboratory examinations ang libre para sa Class D na pasyente. Ito ay malaking pagbaba mula sa dating 192 na libreng laboratory examination.

PANG-AABUSO SA MGA OFWS

Ipinagmalaki ng administrasyong Aquino ang 7.8 porsyentong paglago ng ekonomiya ng bansa, ayon sa National Statistical Coordination Board (NSCB). Ayon kay Artemio Balisacan, direktor heneral ng National Economic and Development Authority, ang paglagong ito ay dulot ng pagpapalakas sa mga sektor na malaki ang potensyal sa paglago at pagpapadami ng trabaho. Sa kabila nito, batay sa resulta ng Labor Force Survey ng National Statistics Office (NSO) noong Enero 2013, 7.1 porsyento ng mga Pilipino ang nanatiling walang trabaho at 20.9 porsyento naman ang underemployed. Ayon sa isa pang ulat ng NSCB, walang naging malaking pagbabago sa istatistika ng kahirapan at gutom sa bansa.

Isiniwalat ng Walden Bello, tagapangulo ng Komite ng Kapulungan ng mga Kinatawan sa Overseas Workers’ Affairs, ang pagsasailalim ng Overseas Filipino Workers sa Gitnang Silangan sa “sexfor-flight” scheme, kung saan pinapangakuan sila ng mas mabilis na pag-uwi sa Pilipinas kapalit ng sekswal na pabor. Patuloy pa rin ang mga imbestigasyong inilunsad ng Department of Justice (DOJ) at National Bureau of Investigation (NBI) ukol sa mga kasong ito

PEBRERO 2013

ANOMALYA SA AFP

ENERO 2011

Ipinag-utos ng Korte Suprema ang pagpapatigil sa sistema ng stock distribution option (SDO) o pagbibigay ng shares sa mga magsasaka sa Hacienda Luisita. Sa kabila ng pagtanggal sa SDO, tinuligsa ng mga magsasaka at iba pang militanteng grupo ang kaakibat ng desisyon na referendum na siyang magtatakda kung mananatiling shareholders ng HLI ang mga magsasaka o tatanggap sila ng sariling lupain. Ayon kay Danilo Ramos, punong kalihim ng Kilusang Magbubukid ng Pilpinas (KMP), ang naging desisyon ng Korte Suprema ay isa lamang instrumento sa patuloy na pang-aabuso at pagpapahirap sa mga magsasaka ng Hacienda Luisita.

HULYO 2013

PAGLAGONG HINDI NARAMDAMAN

ENERO 2013

PAGTANGGAL NG SDO SA HACIENDA LUISITA

Isiniwalat ni George Rabusa, dating budget officer ng AFP, ang ‘pabaon system’ o ang pagbibigay ng pera sa mga magreretirong opisyal ng Armed Forces of the Philippines (AFP). Iginiit ni Rabusa na halos PHP 50 milyon ang natatanggap ng bawat opisyal na magreretiro, kabilang na ang yumaong si Gen. Angelo Reyes. Maliban dito, nakakatanggap rin ng ‘pabaon’ ang asawa ng mga opisyales. Pinatotohanan ito ni Heidi Mendoza, ang dating auditor ng Commission on Audit (COA), at sinabig umabot ng $205 milyon ang maanomalyang pera na inilaan sa militar.

PAGPASA SA K-12 LAW Nilagdaan ni Pangulong Aquino ang Enhanced Basic Education Act, mas kilala bilang K-12, na naglalayong dagdagan ang bilang ng antas sa paaralan. Iginiit ni Aquino ang kabutihang maidudulot ng pagsasabatas ng programang ito. Nauna nang pinatupad ng Department of Education (DepEd) ang programa sa Hunyo ng taong 2012. Ito ay kanilang ginawa sa kabila ng kakulangan ng 66,800 silid-aralan at 124,286 palikuran sa mga pampublikong paaralan.

NOBYEMBRE 2011 PAG-ARESTO KAY ERICSON ACOSTA

Inaresto at dinala sa isang kampo militar ng mga puwersa ng Armed Forces of the Philippines (AFP) si Ericson Acosta, isang makata at mamamahayag sa kasong ilegal na pagdadala ng pampasabog at pagiging miyembro ng New People’s Army (NPA). Sa kanyang counter-affidavit, iginiit ni Acosta na hindi siya miyembro ng NPA at ang natagpuang granada ay itinanim lamang bilang ebidensiya laban sa kanya. Ayon pa kay Acosta, matinding pisikal at emosyonal na pagpapahirap ang naranasan niya sa mga humuli sa kanya. Lumaya noong Enero 2013 si Acosta sa utos ng Department of Justice (DOJ) matapos ang dalawang taon na pagkakakulong. Ipinahayag ng DOJ na walang basehan ang naging kaso kay Acosta.

PEBRERO 2011

PAGBANTA SA TERITORYO AT KALAYAAN Nagsimula ang halos tatlong buwang alitan ni Jamalul Kiram III, Sultan ng Sulu, at ng gobyerno ng Malaysia ukol sa pagmamay-ari ng mga lupain sa Sabah. Iniulat rin ang pagbaril ng pulis ng Malaysia sa maraming mga Pilipinong paysano.

MAYO 2013

PAGPATAY KAY GERRY ORTEGA Ika-24ngEneronangpatayinangmamamahayagatantimining activist na si Gerald Ortega sa Palawan. Sa kabila ng pahayag ng suspek na si Marlon Recamata na nagugat sa pagnanakaw ang krimen, iginiit ng ilang grupo na ang pagkontra ni Ortega sa pagmimina sa Palawan ang dahilan ng kanyang pagkamatay. Matapos ang imbestigasyon, kinasuhan sila Palawan Governor Joel Reyes, Coron City Mayor Mario Reyes, Romeo Seratubias, Arturo Regalado, Recamata, at Percival Lecias sa pagpatay kay Ortega. Noong Hulyo 2013, hinatulan ng habang-buhay na pagkakakulong si Recamata habang pinayagan na magpiyansa si Romeo Seratubias, may-ari ng baril na ginamit sa pagpatay kay Ortega. Kasalukuyang hinahanap ang utak sa pagpatay kay Ortega.

06 NEWS

Volume 27 Numbers 4-5 06September 2013 | Friday

MGA FULUNG-VULUNGAN NG NAGJIJISANG

Lola Patola

Hello, hello there mga afows!! Sooo, how are yaaah? Majindi ang fagbuhos ng julanis nitey mga nakaraang araw… Buuuut, mas malakas pa rin ang loob ng mga fasawayz na feeps dito sa YuFiEm, I can’t even… ugh. At ito na nga at nagkasakit ang inyong nagjijisang sexy and hawt na lolah. Ferrero, kahit na meron aketch sickness ngayon, syempre dehins ko jijiwanan ang aking worklalooo, ang magjatid ng mga chismakers sa inyow! Itey na ang mga nakakalurkey na mga stuff na ganap sa ating faligid! Fayb, fowr, threee, chooo, wan!

We can’t staaaaaaahp the chismaksers numbah one: Handog Pasabog Chronikeeeels. Anetch naman itey aking nasagaff na valitey tungkol sa nangyari sa himig Handog fara sa mga freshie kong afows???? Dehins lang vasta-vasta ang nangyari ah. Dehins lang simfleng delay or whatsoevah ang nangyari kundi may jisa daw bomb threeaaaat kaya natigil ang frogram! Izz this a sabotaaage?? Aba, marami atang haters ang mga organizers ng Handog. Jenywaaay, may jisa fang spluk sa akin ang aking isang afows. Ang sabi daw sa kanila, bawal as in bawal and no entreeh ang mga naka-shorts, sleeveless, slippers and skirts sa loob ng paggaganafan ng nasaving frogram. PEROOOOO. Pagfasok daw nitong afows kong freshies, madami naman ang nakasuot ng mga genen! Nakakalurkey. Yung totoo? At ang drama pa ng isa kong afows ay, “ayoko ng masikeeeeeeeeep” dahil nga sovrang sikip sa venue. Oh noooo. Savi nga ng aking afow, sovrang fail daw nung event. Well well well. Maraming fang iva akong narinig na cheneloo tungkol dito. Kaya sana next time, mej mej ayusin ang mga vagay vagay para ebribadeeh happeeeeeeeh!!!

We

can’t staaaaaaahp the chismaksers numbah two: No Flastics Are Allowed.

Itey naman ang another sumvong sa akin ng aking mga afows. Jisang araw nag-take out daw ang aking afows ng foodang galing sa Rowbinsowns dahil gutomjones na siya at waley maufuan doon. So melemeng sa melemeng, nasa styro and flastic yung foodang ni teh. Pagdating ng aking afow sa checkiepointee sa may guardzilla sa CleanAndShokabels. Nung nakita ni guardzilla ang styro and flastic sa bag ng aking afows, sobrang tinaboy ni guardzilla si afows palabas ng CleanAndShokabels!!! Nadaig pa ni guardzilla ang pagpapalayas kay Juday sa mga teleserye niya!

Lurkeeey! Nagfaliwanag naman ang aking afows na gutomjones na siya and evretheeng, pero the guardzilla won’t listen. Oh-oh. Pina-sight ng guardzilla ang kanyang ever beloved na memo na naka-Times New Roman, 10 ang size ng font at single-spaced! Huwaw! Kitang-kita naman iyon! Sana ginawa na lang Wingdings debuuuuh?? Tapos, July 2010 pa yung memo! Luuuh???? Bakit dehins namin knows ang tungkol dun? Stress ang aking mga afows!!!! Next time, uh-huh, next time, please make ayos naman yung pagpapatupad or bether yet, i-fiks niyo naman ang info dissemination. Nakakalurkey naman that we will only make laman of this ngayon lang. Nakakasira ng vangs! Ayun na mga afows. Nakakastress diba?? Oh, malapit na ang hell week slash hell month ninyo. Take care phows lagi. I lababababababaabababababa you forevs! Yowr pretty, sexy and hot lowlah will take a rest muna. Waley fa naman ang jinyong gwapong Lolo Upo para alagaan aketch! Haaay! Sa uulitin! Muah muah muah. Tsup tsup tsup.

ITANONG KAY ISKO’T ISKA Ano ang masasabi mo sa nakaambang 1mga PhP 1.43B milyong pagkaltas ng badyet ng state universities and colleges sa taong 2014?

Hindi na nakakagulat. Nung freshie ako, 1.49 billion ang tinapyas ng DBM sa SUCs, himala na mas mababa ngayon. Pero ang tanong kasi, saan nga ba napupunta ang pera? Sa Pork Barrel ng mga kongresista? - Madason, 68315, Pol Sci, CAS Ispaghetti pababa, pababa ng pababa (ang budget para sa edukasyon)! Um, uso din po yung ispaghetti pataas. May limitasyon din kasi ang pag-iispaghetti pababa diba. - alphapuppy, 2011-10070, BA Orcom, CAS P******** talaga ng mga pakemshit na yan. Pero, walang surpresa dun. Wala ka talagang mapapala sa gobyernong hindi nagpapahalaga sa edukasyon. - superhero ng ermita It’s all about the budgeting. Tanggalin mo man ang P900 M sa budget ng isang sangay ng pamahalaan, it all boils down to how well the people manage the money. I may honestly be mistaken, pero the cut may go to something equally important. - J, 2013-49344, BA Phil Arts Anak ng tokwa naman oh. Manawa naman yang si Noynoy! P1.4 B na nga nakaambang budget cut sa UP, pati ba naman sa ibang SUCs?! - Bekingmukhanghet, 2011-19843, BA Dev Stud, CAS Same thing every single year, nag-iba lang yung values for the past three years. - Raseac, 2010-33377, BS Pharmacy Same old, same old. - Joeee, 2012-04895, BS Biochemistry Ano ba, every year na lang may budget cut? Sana kasi kung may rason gaya ng inaallocate siya sa health sector, pero obviously hindi naman. Ano, nag-iipon lang? - natanggapnanghindinasiyablockhead, orcom, cas Hala! 2013 palang, nakaplano nang magbudget cut nanaman next year! Nakakalungkot naman na puro budget cut nalang. eh diba nga dapat binibigyang importansya ang edukasyon?! away na yan! hahahahahaha LOL! - Chararat, 2012-75826, CD Hindi makatarungan ang planong budget cut na ito. Sa kasalukuyan ay makikitang hirap na ang mga state colleges at universities sa pagsuporta sa mga estudyanteng nagsisipagaral sa mga nasabing institusyon. Kung sakaling ito ay talagang ipatutupad sa susunod na taon, asahan na nating lalong mahihirapang bumangon ang Pilipinas dahilan sa kakulangan ng mga taong may kakayahang manungkulan sa mga trabahong nangangailangan ng isang propesyonal. Ang balak na ito ay magdudulot lamang ng pagbagsak ng kalidad ng edukasyon sa bansa. Samakatwid, mas magdudulot lamang ito ng kasamaan kaysa kabutihan. - sabaw5ever, 2013-05923, CD Saan napunta ang pangakong edukasyon para sa lahat, para sa mahirap, at para sa may mga pangarap kung patuloy na babawasan ang pondo na dapat ay inilalaan sa pagpapabuti ng mga unibersidad at kolehiyo? Anong silbi ng iskolar ng bayan, para sa bayan, na hindi naman pala tunay na suportado ng bayan? YUNG TOTOO!!! - JackFrost, 2013-3xx54 Huwag nang magtaka kung puro pagkalagas sa mga budget ang nararamdaman natin sa ilalim ni Aquino - it’s just like his thinning hair. - nancydrewwhoyou, 20**-*****, CN. Bilang isang Iskolar ng Bayan, naniniwala po ako na sa ipinaplanong P1.43 B cut sa budget ng state colleges and universities sa taong 2014 ay mas tataas ang babayaran ng mga mag-aaral na magreresulta nang mas marami pang estudyante, at pamilyang mahihirapan sa pagbayad ng tuition fees on-time. Samakatuwid, pinapababa nito ang oprtunidad ng mga estudyanteng makapag.aral and pinapalala ang malaki nang problema ng kahirapan sa ating bansa pagkat tanging edukasyon lamang ang ang susi na makapagbibigay ng kaginhawaaan sa bansang Pilipinas. - Zia, 2013-37894, CD T****** mo Alfred. Maskot ka lang sa koponan nila Eugene -Taguro. - Repapipz, CAS

Pwede ring ipadala ang inyong mga sagot sa pamamagitan ng pag-text sa 09069447782! (Pero bawal ang textmate!) Napakaanrisonable ng budget cut. Hindi ba nila alam na hirap nang hindi makapagtapos. Inisip ba nila na mas mahirap din dahil nadagdagan pa ng K+12 ? Puro sila pera. Hindi iniintindi ang mga mamamayang nagugutom - Mary Dianne wala pa bang itataas yan? *sarcastic tone* - Nawawalang Anak ni Pnoy, 2012-***** Nakakagago yung napipintong budget cut sapagkat kulang na nga ang binibigay babawasan pa ano ng mangyayari sa “premier STATE UNIVERSITY” o BTW 1 ng trillon ang pork barell ni minion noy noy. - IVAN - 2013-01*** Ang pagkakaalam ko, naipangako sa SONA 2013 ang pagdagdag sa budget ng edukasyon. So ibig sabihin, pinaasa lang ulit tayo. Siguro, kailangang matanaw ng paangulo ang mga pasilidad sa state university ng hawak niyang bansa, para naman matauhan siya ng konti. – Mirasol, 2013-07146, BS PT

Dahil Agosto ay Buwan ng Wika, ano 2 ang isang salita sa wikang Filipino na magsasalarawan sa iyong minamahal at bakit?

Haraya. “Saksi ang langit at mga tala sa wagas kong pagsinta, Subalit saaki’y malupit ang balasik ng tadhana, Makapiling ka sana kahit lamang sa aking guniguni, Siyang tanging kaligayahn nitong puso kong sawi.” -Madason, 68315, Pol Sci, CAS Tsokolate, dahil ito ay maaring maging mapait o matamis. Maari ko itong ikaligaya, ngunit maari ko rin itong ikamatay. Pero seryoso? Hindi ko kasi siyang mapigilang gustuhin kahit alam kong bawal. #jabetis -alphapuppy, 201110070, BA Orcom, CAS DAHILAN. dahilan kung bakit ako nag-iisa, dahilan kung bakit ako patuloy na naghihintay. dahilan kung bakit ako umaasa sa isang magandang bukas kasama siya. - superhero ng ermita Droga. Alam kong hindi na tama, pero hindi ko matigilan. Alam kong sa huli, ako din ang masasaktan, pero kahit gano’n, sulong pa rin. Dahil ang bawat sandaling kapiling ka ay ang pinakamatatamis na mga sandaling ilalagi ko sa daigdig. At kahit kalian, hindi ko ‘yon ipagpapalit. - ahente , 2011-4***7, BA OrCom -CAS Nota. Sa tuwing nakikita ko siya, lumilikha siya ng musika na nagbibigay ng kahulugan at kasiyahan sa bawat araw. -Raseac, 2010-33377, BS Pharmacy Hangin. Kahit di ko nakikita, alam kong anjan lang siya. aw? hahahahahahaha! - Chararat, 2012-75826, CD Buwan - kay gandang pagmasdan, kaso hanggang doon na lamang. </3 - JackFrost, 2013-3xx54 Gurlis - nagmarka kasi siya sa puso ko, ngunit ang markang ‘yun ay masakit at mahapdi. - nancydrewwhoyou, 20**-*****, CN. Sakim. -Repapipz, CAS Tula. Dahil hindi siya kwento. - atemaki, 9939862, phil arts MALAYA. Kaya ko nasabing malaya kasi 2 buwan na nang pinakawalan ko siya. Kahit kasi mahal namin ang isa’t isa, hindi sapat yun para ipagpatuloy ang relasyon eh. - Mary Dianne Misteryoso. - Nawawalang Anak ni Pnoy, 2012-***** Kahulilip - sapagkat sa tuwing akin siyang nabananaag aking napag bubulay bulayan na wala talaga siyang kapantay sa kagandahan :’) - IVAN - 2013-01*** ARAW. Kasi siya ang nagbibigay liwanag sa buhay ko. - Mirasol, 2013-07146, BS PT Pangarap. Kailangan ko pa bang ipaliwanag?!? – Art Rescovin, 2011-XXXXX, BA BehSci Malabo. Malabong maging kami. - CAS

Hindi nagpapigil ang sambayanan sa kabila ng panloloko ni Aquino na bubuwagin na umano ang sistema ng pork barrel. Napuno ang mga lansangan ng mga mamamayang tangan ang panawagang biguin ang isang sistemang politikal na bukbok ng kasinungalingan at pinamugaran ng katiwalian. Ito ang simula ng isang mas malawak na pag-aalsa.

MITSA

08 CULTURE

Volume 27 Numbers 4-5 06 September 2013 | Friday

A

ng lipunan ay isang mahabang proseso ng tunggalian para sa kapangyarihan.

upang matanggal ang “dumi” sa balat ko. Naabutan na lamang ako ng Nanay na sugatan at umiiyak sa banyo- lahat ng ginawa ko ay para sa ngalan ng “pagpapaganda.”

Pero lalo lang akong nawalan ng dignidad at tiwala sa sarili ko nang naging asawa ko na si Roger. Hindi naman asawa ang hanap nun eh. Katulong, kasambahay at alila ang kailangan niya. At dahil hindi ko maatim na mahalin ang isang tulad niya, mas lalo nang hindi ko kayang ipagkaloob ang sarili ko sa kanya. Para akong ginagahasa sa tuwing nagtatalik kami, dahil ang mga dapat na hikbi at sigaw ko ng pagtutol ay nabubusalan ng kamao niya- o ng nguso ng baril niya.

Lalo pang pinalalala ng midya ang pagiging “mababa” ng maraming lahi. Isinasaksak sa utak ng mga tao na may pamantayan ang kagandahan, at ito raw ang magiging susi ko upang magkaroon ng mas positibong takbo ng buhay. Noong minsang nag-apply ako bilang saleslady, hindi ako tinanggap dahil hindi raw pasado ang “dating” ko para sa posisyon. May nagsabi pa nga sa akin na baka kapag tinanggap nila ako ay malugi ang kompanya nila. Grabe talaga.

Aminin man natin o hindi, tayo ay gumagalaw batay sa mga pamantayan at paniniwalang humuhubog sa ating lipunan. Bawat isa sa atin ay inuuri batay sa kasarian, lahi, edad, antas, at iba pang demarkasyong nagbubukod sa atin. Mula sa ganitong pag-uuri ay nabubuo ang puwang na nagtatakda kung sino ang mang-aapi at ang aapihin. Ngunit higit pa rito ang dulot ng hindi pagkakapantay-pantay sa ating lipunan – ang kawalan ng katarungang panlipunan. At sa bawat pagkakataong ang katarungang ito ay sinasagka, isang bagong diskurso ang nabubuo at nagsisilbing tanda ng naipong motibasyon ng mga api upang patuloy na lumaban at maninidigan.

Si Eba sa Mundo ni

Adan

Ang sarap siguro ng buhay ng isang lalaki, ‘no? Nasabi ko na ang lahat ng mura, at natawag ko na ang lahat ng santong kilala ko, pero hanggang ngayon, pinipiga pa rin sa sakit ang matris ko dito sa labor room. Kung tutuosin, hindi ko naman gustong magka-anak eh, at lalong ayaw kong magkaroon ng asawa, na lalaki pa. Masaya na nga ako sa relasyon namin ni Rica pero bigla na lang akong nagulat na may fiancé na pala ako. Siyempre, alam kong may karapatan ako kaya ipinagtanggol ko ang desisyon kong huwag ipakasal. Pero mas masasaktan pa pala ako sa sasabihin ni Daddy: “Ang babae ay ginawa para magparami. Hindi para sumama sa kapwa babae.”

Aray ko! Parang kinakalkal ang matris ko sa sakit na naramdaman ko. Naitatanong ko tuloy sa sarili ko kung sino ba ang taong gustong maging isang ina? Ang daming obligasyon at trabaho na kung tutuusin ay hindi lang naman responsibilidad ng isang ina, kung hindi pati ng asawa niya. Ngunit sabi si mister raw ang dapat na magpakain sa kanyang pamilya, kaya si misis na ay dapat lamang sa bahay. Hindi naman din housewife at full-time mom ang pinangarap kong career, kaya pagkapanganak ko, magtatrabaho ulit ako. Pero sa tingin ko, hahanap lang ako ng isa pang sakit sa ulo. Sino ba ang tatanggap sa isang aplikanteng may anak na, maraming obligasyon at maraming sabit? Sa wakas, manganganak na rin ko. Dinala na ako sa delivery room, at ramdam ko ang hapdi ng bawat iri. Habang lumalabas ang anak ko, naramdaman ko rin sa kaibuturan ko ang isang uri ng pagnanais na makawala sa aking kasalukuyang buhay. Buong buhay ko, pinagharian ng kalalakihan ang mga karapatan at desisyon ko. Ang pagpupumiglas ng bata sa loob ng tiyan ko ay parehas ng boses na gustong umalpas sa lalamunan ko – na dapat ang kasarian ng isang tao ay hindi maging hadlang sa kontribusyon na maari niyang ialay para sa pag-unlad ng bayan, at sa pagkamit niya sa kanyang mga pangarap.

Pakiramdam kasi ng marami, mababang uri lamang ang lahing pinagmulan ko kung ikukumpara sa mga banyagang hilaw na tinitingala at sinasamba ng mga kababayan natin. Palibhasa, masyado silang nadala ng kolonyalismo at ng mga pamantayang kakabit nito.

Kapintasan ng Kulay

Be white and beautiful in just four weeks. Ganito ang palaging pangako ng mga patalastas sa mga taong gustong “gumanda.” Ngunit sa tuwing titignan ako ng ibang tao, kabaligtaran ng “kagandahan” ang nakikita nila. Maitim, pandak, kulot ang buhok – ito ang mga katangiang nagtatakda sa buong pagkatao ko at dahilan upang maging malupit sa akin ang lipunan. Buong buhay ko, naging malaking tampulan ako ng panunukso. Simula pagkabata, namulat na ako sa realidad na iba ang turing sa amin dahil sa hitsura naming “kakaiba” – na malayo sa pamantayan ng kagandahang kinahuhumalingan, kinaiingitan at nakasanayan. Sa katunayan, ako nga raw ang sumasalamin sa kasalungat ng kagandahan at siyang dapat na huwag tularan. Sa paaralan pa nga lang, tampulan na ako ng mga asaran ng mga kaklase ko. Noong unang beses kong marinig sa isang kaklase ko na pangit at marumi raw ako, umiyak ako hanggang uwian at nagsumbong sa nanay ko. Ngunit sa halip na sugurin ang batang nang-asar sa akin, sinabihan na lang ako na magpasensya na lang ako dahil ganoon na raw talaga ang pagtrato sa mga tulad namin noon pa man. Hayaan ko na lang daw dahil magsasawa rin sila. Pero hindi natigil ang pang-aasar nila. Hindi lamang sila nakontento sa pangaalipusta sa kulay ng balat ko, dinamay na rin nila ang lahing pinagmulan ko. Dumating ang araw na tumatak sa akin ang mga asar na ipinupukol nila sa akin. Naalala ko tuloy ang isang hapon noong Grade 3 ako. Pag-uwi ko sa bahay ay nagkulong ako sa banyo ng ilang oras para lamang magkuskos at maghilod

Ngunit kalaunan ay napagnilayan ko na wala naman kaming pinagkaiba sa ibang mga tao sa lipunan. Hindi namin kailangang baguhin ang aming sarili para sa kagustuhan ng iba. Nais kong makilala ako ng lipunan hindi lang dahil sa kulay ng balat ko, kundi dahil sa kung ano ang kaya kong gawin bilang tao. Nagkataon nga lang na nabubuhay ako sa isang lipunang hinuhusgahan ang pagkatao batay sa panlabas na anyo. Pero sa kabila nito, hindi ko ikinahihiya ang aking lahing pinagmulan, iba man ang turing sa akin ng lipunan.

Bye-bye, Senior. Hello, Junior “We’re looking for someone with more years ahead of them.” Tatlo ba, o lima? Hindi, pito na. Pitong beses ko nang narinig ang litanya na ito sa nagdaang dalawang araw. Iba’t-iba lang ang paraan ng pagkakasabi, ngunit isa lang ang kontekstong ipinupunto – matanda na ako. Pero hindi ba’t numero lang naman ang edad? Ganoon ba kahalaga ang numero na ito? Naalala ko tuloy nung kabataan ko. Noon naman, kahit sapat na ang taglay kong talino at galing, ayaw pa rin akong i-hire ng mga kompanya. May gatas pa raw ako sa labi at ayon raw iyon sa batas. Noong tinanggap naman ako, nagtaka ako dahil mas mababa ang sweldo ko kumpara sa iba, kahit na pareho ang trabahong

CULTURE 09

Volume 27 Numbers 4-5 Friday | 06 September 2013

ginagawa namin at kahit madalas akong nag-o-overtime. Ngunit napagtanto kong kaya pala mababa ang sweldo ko ay para himukin akong magtrabaho nang mas masigasig, nang sa gayon ay masamantala nila ang lakas na taglay ng kabataan ko. Pero nung pagdating ng 90s, tila biglang nag-iba ang patakaran sa mga kumpanya, at hinihikayat na nila ngayon ang early retirement? Palusot nila, para raw makasama ko ang pamilya ko at makapagpahinga ako nang mas maaga. Ayaw nilang sabihin sa akin na natatakot silang tumanda ako at mawalan ng silbi sa aking trabaho, humingi ng mas mataas na sahod dahil sa seniority at gumastos para sa kalusugan ko, bukod pa sa gusto nila talagang magbawas ng empleyado. Isa pa, bakit ako pagtitiisan, kung mas maraming batang empleyado ang mas malakas, matalino, at magaling? Minsan, gusto ko na lang magpadala sa agos. Mukhang mas madali pang panindigan ang stereotypes na inikakabit nila sa pagkatao ko, kaysa patuloy kong igiit ang paniniwalang ang edad ay isang simpleng numero lamang. Pero, kapag ganoon ang nangyari, ang mga kabataan ay maniniwala na wala silang magiging kapakinabangan dahil sa mura nilang edad. Masasanay naman ang mga matatanda na ituring ang sarili nila bilang inutil at walang silbing mga mamamayan sa lipunan. Imbes na palaganapin ang ganitong uri ng diskriminasyon, manapa’y susubukin ko itong gapiin. Hindi dapat akong maniwala na edad ang siyang nagtatakda ng expiration date sa kakayahan at kapasidad ng isang indibidwal. Kailanman, ang edad ay hindi magiging sapat na sukatan ng galing ng mga tao – maaaring magtakda ng dami ng karanasan, pero hindi ng dami ng talino at kaalamang mabibigay sa lipunan.

nagkamali rin ako ng akala. Oo, wala ngang pinagkaiba ang kompanya sa sakahan – pareho lang namang may inaalipin at nang-aalipin. Walang pinagiba ang mga panginoong maylupang takot mawalan ng lupaing pagmamayari sa mga employer na takot maubusan ng kita mula sa produksyon. At kung may mga magsasakang pilit pinipigilang makamit ang lupang nararapat para sa kanila, mayroon ding mga manggagawang pinagkakaitan ng tamang pasahod at mga benepisyo.

Laban ng Api Pagod na akong maging alipin. Umuwi ako ng pagal at hapo sa maghapong pagtatrabaho. Sa aking pagpapahinga, naalala ko ang pamilyang naiwan ko sa probinsiya. Talagang mahirap mamuhay ng malayo sa pamilya. Sa araw-araw na ginawa ng diyos, sila ang laging laman ng isip ko. Bakit kasi kailangan malayo pa ako sa kanila? Kung tutuosin, hindi dapat ako nandito sa Maynila. Hindi dapat ako nakikisiksik sa isang kuwarto na nirerentahan ko dito sa may Agham. May bahay naman kami sa Tarlac kung saan doon ako nagtatrabaho sa isang malaking kompanya ng asukal. Kaso, kung gaano katamis ang tinatanim naming tubo ay ganoon naman ang pait ng kapalaran namin. Kung susumahin, hindi kami nabubuhay nang maayos sa kakarampot na binibigay sa amin bilang suweldo. Minsan, may mga tanong na bumabagabag sa isip ko: bakit ang nagtatanim ay nagugutom? Bakit ang nagsisipag ay hindi umuunlad?Bakit ang nagbubungkal ng lupa ay walang sariling lupa?

Hindi dapat isinasawalang-bahala ang pang-aalipusta ng mga may-ari ng kompanya, ito ang nabuong katuwiran sa aking isip. At dahil dito, napagdesisyunan ko na sumali sa isang progresibong unyon. Dito, napagtanto namin na kung hindi sila madadaan sa dayalogo, kailangan ng ibang paraan para igiit ang aming karapatan. Kung noon sa Tarlac ay natuto kong tiisin ang lahat ng hirap, iba na ngayon. Patutunayan namin na walang masama sa paglaban. Patutunayan namin na ang tunay na kapangyarihan ay hindi hawak ng mapang-abusong iilan, kundi ng aping masa. Nagising na lamang ako sa kalabog at sigawan ng mga kapitbahay. “Nandito na ang mga pulis,”ito ang sabi ni kumpare habang dala ang ilang gamit at damit. Sasama na sana ako sa kanya nang marinig ko ang isang panawagan mula sa kabilang kanto. “Ayusin po natin ang ating hanay! Huwag po tayong kakalas!” ang sabi ng mga sigaw. Agad kong tinunton ang pinanggalingan ng panawagan at sumama sa hanay.

Patuloy ang mga tao sa pagbubulagbulagan at pagmamaang-maangan sa diskriminasyong nangyayari sa lipunan. Sa mabilis na pagdaloy ng panahon, lahat ng bagay ay sumulong at umunlad na- maliban sa kondisyon ng lipunan. Kabaliktaran naman ng kahungkagang ito ang pag-asa ng pagbabago. Ang mga inaapi ay natututong lumaban, at ang minamaliit ay natututong tumayo para sa kanyang sarili. Ang mga indibidwal na ito ay tumitindig upang ipaglaban ang kanilang mga karapatan. Sa mga kwento ng kanilang pakikipagsapalaran at pakikipaglaban, ay naipaparating nila ang tunay na estado ng lipunan, at ang katotohanang marami pang kailangang gawing pagbabago bago natin marating ang isang tunay na pantay at mapagpalayang lipunan. Dahil ang tunay na pagkakapantaypantay ay makakamit lamang sa oras na matutunan ng lipunan na gamitin ang kanilang mga pagkakaiba-iba tungo sa kaunlaran, at hindi sa pagyurak ng mga katauhan.

Tama na ang pagtitiis. Ito na ang oras ng paglaban.

Nang makita kong wala na talagang ikauunlad pa ang buhay namin, nagpasya akong makipagsapalaran sa lungsod. Bitbit ang pag-asang hindi ko maaninag sa pag-aani ng tubo, umasa akong susuwertehin ako sa pagiging manggagawa sa construction. Subalit

TUNGGALIAN

Mga Diskurso ng mga Api sa Lipunan

JOHN VHERLIN CANLAS MAGDAY AT JAMILAH PAOLA DELA CRUZ LAGUARDIA GUHIT NI JOHN ZEUS CABANTOG TALLER

naipapatunay ang tuluyang pag-aabusoâ&#x20AC;&#x2122;t pagpupuntirya sa mga kahinaan ng pagproseso nito. Nito lamang Hulyo ay naibunyag sa publiko ang P 10-B pork barrel scam kung saan pinaghihinalaang kasangkot ang limang senador at 23 kongresista. Naging matunog ang pangalan ng isang negosyanteng nagngangalang Janet-Lim Napoles, na itinuro bilang utak sa katiwaliang ito. Ayon sa mga whistleblower ng nasabing isyu, gumagawa si Napoles ng mga pekeng NGO upang makatanggap ng pondo galing sa gobyerno. Laman ang mga pekeng lagda ng mga lokal na opisyal ay nagsusumite siya ng sulat sa

Maganda man ang inaasahang kahihinatnan ng alokasyon ng PDAF, lumilitaw at lumilitaw pa rin ang mga lamat sa proseso nito.

Bawat taon ay nakatatanggap ng P200â&#x20AC;&#x201C;M na PDAF ang mga senador, at P70-M naman ang mga kongresista upang masuportahan ang pagsasagawa ng mga proyektong panlipunan. Bahagi ng PDAF ay nilalaaan ng ibang kongresista o senador sa mga proyekto ng nongovernmenal organizations (NGO). Dumaraan sa mabusising proseso ang pagpili sa nararapat na benepisyaryo ng PDAF. Sinusuri ng Department of Budget and Management (DBM), government owned and controlled corporations (GOCCs) at maging ng

Proseso ng Paglusot

Sa dumaraming mga katiwailang naibubunyag sa publiko, masasabi na hindi

sa Inekon, isang Czech train supplier. Ayon kay Czech Ambassador Josef Rychter, humingi ng $30-M ang mga opisyal nang magpakita ang kumpanya ng interes na suplayan ang proyekto ng pagpapalawak sa MRT 3. Iilan lang ang mga ito sa mga kasalukuyang suliraning hinaharap ng bansa, na hindi pa naireresolba at nabibigyang linaw.

Kasabwat ang mga kuwestiyonableng NGO, pikit-matang iwinawaksi ng mga naluklok ang kanilang mandato para maglingkod at patuloy na pagnakawan ang mga mamamayan.

ang paggamit nila sa nasabing alokasyon sa katiwalian.

Ngunit sa patuloy na pagpapalampas ng pamahalaan sa mga maling gawain ng kanyang mga opisyal, naisasawalang-bahala ang kapakanan ng masa. Patuloy na pasakit ang dala sa masang walang-sawang kumakayod, matustusan lamang ang pondo ng mga kawaning nagmamalabis sa kapangyarihan.

Ngunit sa pagsabog ng isa na namang anomalya saklaw ang pondo ng bayan, muling nadagdagan ang pagdududa ng mga mamamayan sa pangako ng pamahalaang supilin ang lasong ito. Isinasalamin lamang ito ng mga suliranin hinggil sa patuloy na pangungurakot ng mga mambabatas sa Priority Development Assistant Fund (PDAF) o mas kilala sa tawag na pork barrel--ang pondong inaasahang ilalaan para sa mga mamamayan.

pagbabago sa sistema ang panawagan ng bayan sa kasalukuyang administrasyon.

a isang bansang patuloy na lango sa lason ng korapsyon,

S

JENNAH YELLE MANATO MALLARI AT LIEZL ANN DIMABUYU LANSANG GUHIT NI MARK JASON SANTOS FLORES

Isang Paghimay sa Isyu ng Pork Barrel

Panggigilit

10 FEATURES Volume 27 Numbers 4-5 06 September 2013 | Friday

Sa pagkakalahad ng isang koalisyon ng mga opisyal at sektor ng negosyo na matagal nang lumulustay sa PDAF,

Mekanismo ng Pagpapaikot

Samakatuwid, habang nagmumukhang natutustusan ng PDAF ang mga proyektong panlipunan, patuloy pa rin sa pagpapakasasa ang mga opisyal na bumubulsa sa pondong ito. Dahil sa katunayan ay mas marami ang napupunta sa kanilang mga bulsa kaysa sa mga proyekto at serbisyong pakikinabangan ng mga tao. Sa palagiang paglusot ng mga mapagsamantala sa mga lamat ng PDAF, nabibigyang-daan ang pananatili ng kultura ng korapsyon. Patuloy nitong dinudungisan ang mga adhikain ng mga proyektong inaasahang mailalaan para sa ikabubuti ng bayan.

Ayon sa panayam ng Philippine Center for Investigative Journalism (PCIJ) sa dating senador na si Panfilo Lacson, kulang sa 50% ng PDAF ang nailalaan sa mga programang dapat ipagawa. Ang nalalabing porsyento, ayon kay Lacson, ay napupunta lamang sa mga bulsa ng mga nangungurakot. Sa estima ng dating senador ay mahigit kumulang P13.5-B lamang sa PDAF ang maaaring matawag na good pork. At upang masiguro ng isang opisyal ang pagkamit sa kanyang parte ng pondo, kadalasan diumano ay binababaan nito ang kalidad ng mga proyektong ipapagawa, tulad na lamang ng mga imprastuktura at mga daan.

Dahil sa may kapangyarihan ang mga mambabatas na magtakda ng presyo para sa kanilang mga proyekto, ang PDAF ay posibleng maging ugat ng korapsyon. Ito’y maaaring maisakatuparan sa pamamagitan ng paglaan ng labis na badyet sa isang inaprubahang proyekto. Ang sobrang pera na galing sa pondo ay maaaring paghahatihatian ng mga mambabatas, opisyal, at pati na rin mga miyembro ng NGO o korporasyon na kasabwat nila sa anomalya. Sa sitwasyong ito, hindi na lamang limitado sa mga kurakot na opisyal ang pakikinabang sa pondo ng bayan. Nagiging saklaw na rin nito ang ilang mga sektor na nasilaw at nahamig na rin sa kultura ng korapsyon.

mga mambabatas ang mga NGO na bibigyan ng pondo. Ngunit sa kabila nito ay nakakahanap pa rin ng mga butas sa pagproproseso ng PDAF na maaaring maging daan tungo sa pangungurakot sa nasabing pondo.

Hindi rin ligtas sa mata ng publiko ang iba’t ibang isyu ng pangungurakot sa ilalim ng administrasyong Aquino. Kabilang na rito ang kontrobersiya ng P331-M National Museum endowment fund, kung saan naging kwestiyonable ang pagdeposito ng pondo sa dalawang pribadong investment bank upang palaguin ito. Ayon kay National Museum Rank and File Employees Association Vice President Joseph Garcia, nararapat lamang na mailaan ang pondong ito sa pananaliksik at pagpapaunlad ng museo at ng mga empleyado nito. Subalit kahit ang mga empleyadong mahigit 10-taon na sa kanilang serbisyo ay hindi man lang nakatamasa ng health benefits. Isa na rin ang di umano’y pagtatangka ng pangingikil ng ilang opisyal ng Department of Transportation and Communications (DOTC)

Halimbawa na lamang nito ang pagpapalabas ng Department of Agriculture (DA) at ng walong kongresista ng P 83.2-M para sa isang dummy agency. Isa pang pagkakataon na nagkaroon ng kickback ang ating mga mambabatas ay sa Malampaya Fund Scam. Sa pagkakataong ito, ang P 900-M na pondo na nilaan sa Malampaya gas project sa Palawan ay napunta lamang sa isang pekeng NGO.

Sa pamamagitan ng paggamit ng dummy agencies at ghost projects, maikukubli ng isang politiko ang kanyang pamumulsa ng pondo at maipalalabas na siya’y nagpapatupad ng mga proyekto.

Dito pa lamang ay makikita na kung gaano kadaling napasakamay ng isang negosyante ang isang malaking bahagi ng pamahalaan para sa kanyang sariling interes. Ang madaling pagkuha naman ni Napoles sa loob ng maraming mambabatas ay patunay lamang na talamak pa rin ang mga kurakot na namumuno sa loob ng administrasyon. Nagpapatunay rin ang pamamaraan ng mga mamababatas at mga opisyal na lokohin ang mamamayan, sa napakamapanlilong sistema ng bansa.

isang mambabatas na humihingi ng pampondo o pambili ng farm inputs. Mag-iisyu lamang ng special allotment release order (SARO) ang DBM. Mapapasakamay ni Napoles ang pondo pagkatapos ilabas ang notice of cash allocation (NCA). Sa bawat ilabas na NCA na humahalaga sa 1.5-M hanggang 10 milyong piso, nagkakaroon ng hatian sa pagitan ni Napoles at ng mambabatas o ahensya. Binibigyan rin ng komisyon ang mga opisyal na nagpapagamit ng kanilang mga lagda.

Hindi lamang mga NGO sa ilalim ni Napoles ang sangkot dito. Lumutang din ang mga NGO na patuloy na nakatatanggap ng alokasyon sa kabila ng magkakatulad na interes nito. Ayon din sa mga tala ng Nabcor ay 11 lamang sa 26 na NGO ang lehitimong nakarehistro sa Security and Exchange Commission (SEC). Ngunit tila ang kakulangan sa kredibilidad ng mga NGO ay hindi sapat upang pigilan ang mga mambabatas na maglaan ng alokasyon mula sa kanilang PDAF. Ang mga NGO ang siyang nagiging kasangkapan ng mga mambabatas sa pagnanakaw sa bayan. Hindi man sa kanila tahasang nanggagaling ang salaping panustos, sila naman ang nagdidikta sa tipo ng proyektong ipatutupad. Ang mga mambabatas ang siyang namimili at pumapabor sa mga contractor. Ipinapakita nito ang malakas nilang kontrol sa pagdaloy ng kanilang pork barrel sa mga p roye k t o . Dahil dito, nagiging madali din

Ayon sa pag-aaral sa mga tala ng National AgriBusiness Corporation (Nabcor) ay mayroong 26 na kuwestiyonableng NGO na nakatatanggap ng malaking bahagdan ng pork barrel mula sa mga mambabatas. Pito sa mga NGO na ito ay may magkakaparehong incorporators at ang dalawa mula sa nabanggit na bilang ay may koneksyon kay Napoles. Isa na rito ay ang Social Development Program of Farmers’ Foundation ni Napoles na nakabase sa Laguna ngunit ang mga proyektong isinasagawa nito ay nasa Sarangani, Benguet, Cotabato, at iba pang mga probinsya. Walang maipakitang track record at listahan ng mga benepisyaryo ang nasabing NGO. Pero sa kabila nito, nakakataggap pa rin ang NGO ni Napoles ng malaking bahagi sa PDAF na ang kabuuan sa loob ng limang taon ay umaabot P1.35 bilyon.

Hindi na lamang nakabaon sa pamahalaan ang mga pangil ng korapsyon sapagkat maging ang mga naglalakihang network ng mga NGO ay nahawaan na rin ng lasong tangan ng pangil ng korapsyon.

Tahasang Panlalansi

mapanghahawakan ang kuno’y maigting na pagpoproseso sa PDAF. Patuloy lamang nitong pinapaasa ang mamamayan sa magandang patutunguhan ng pondo, gayong hindi naman inaayos ang mga butas nitong walang tigil na inaabuso ng mga nangungurakot. At sa walang patid na pamumulsa ng mga ganid sa pera ng sambayanan, patuloy pa rin sa paggutom ang bansang nag-aasam ng kaunlaran.

Panahon na upang wakasan ang nakaugat na sistema ng korapsyon sa bayan.

Ang bayan na niloko at isinadlak sa putikan ay unti-unting makakabangon kung pupurgahin ang mga pesteng patuloy na sumisira dito. At ang lunas na ito ay makakamit sa tuluyang pagtatanggal sa pork barrel sa sistema ng bayan. Nararapat lamang na buwagin ang sistema ng PDAF, dala ng mga pinansyal, politikal, at ekonomikal na mga suliranin na naidudulot ng maling paggamit nito.

Matagumpay ang pagpapataba ng mga nasa kapangyarihan sa kanilang mga bulsa ngunit sila ay bigo sa pagtugon sa mga pangunahing pangangailan ng masa. Ang salapi na dapat ay ginagamit sa pagtugon ng kailangan ng mga mamamayan ay naging kasangkapan upang patabain ang bulsa ng mga nahalal. Ang makasarili at hindi-makataong adhikain ng pamahalaan ay naipakita sa pamamagitan ng hindi responsableng alokasyon sa pork barrel.

Sa kabila ng pagtahak sa “Daang Matuwid” ay patuloy ang pagkakasadlak ng bansa sa maputik na daan ng panloloko at kasinungalingan. Ang tiwala ng sambayanang naglukolok sa kanila sa puwesto ay kanilang isinawalang bahala. Ang pamahalaan ang siyang nagiging pugad ng mga taong ganid at sakim sa salapi at kapangyarihan.

Umabot sa P1 trilyon – 40% mula sa pambansang badyet – ang ibinigay na alokasyon ng Pangulong Aquino para sa PDAF ng mambabatas sa kabila ng malaking kontrobersyang bumabalot dito. Dahil sa laki ng pork barrel na inilaan ng pangulo, ang marumi at masalimuot na sistema ng korapsyon sa bansa ay lalo pang pinapaigting. Nagiging kasangkapan ng mga nasa posisyon ang pork barrel upang patuloy na palawakin ang kanilang impluwensiya at paigtingin ang pamumulitika. Dahil din sa paglaki ng alokasyong ito, naiisasawalang bahala rin ang mga basic social services na siyang tunay na kailangan ng mga mamamayan. Nananatiling bulag ang pangulo sa pangangailangan ng masang kaniyang dapat na paglingkuran.

Ang alokasyon ng badyet para sa taong 2014 ay nanatiling saklaw ng makasariling adhikain ang pangkasalukuyang administrasyon.

Walang-katapusang Paniniil

Volume 27 Numbers 4-5 Friday | 06 September 2013

FEATURES 11

12 CULTURE

Volume 27 Numbers 4-5 06 September 2013 | Friday

KALYE

TOTOY BATUMBAKAL

Alam mo miss, minsan, iyon lang naman ang hinihingi ng bansa sa iyo eh, ‘yung mapansin mo at gamitin ang wika ng bansang ito. Eh kahit naman ako aminado na idol si Jon Snow sa Gem op Turons eh, kahit readings natin, Ingles din naman. Pero sana, kahit sa salita, mag-Filipino ka naman.

P*cha! “Ng” at “nang” lang ‘di niyo pa makuha ang pagkakaiba sa Kom I. Pero ‘yung paulit-ulit niyo na “like” at “you know”, meron bang kaibahan, o puro kaartehan? KATTI FERRY Excuse me! I don’t see the point in knowing and understanding that pagkakaiba, since Filipino language naman is not that important. I don’t even see the point why that Kom I is sort of required eh, ‘di ba? Dapat, we should stress ourselves na lang sa pag-aaral ng English language, which is definitely very significant.

KONYO Kuya, alam mo, I know naman na Filipino language is important. Pero it doesn’t mean na kailangan ko siyang gamitin lagi. I dont get it eh, kasi, I am being practical. This is the language we use in school, in work and on other stuff. So, why not practice it? I still think na Pilipino ako even if I speak English. I still love my country. JUANITO

KATTI FERRY Kuya, you have to know kasi na may great difference sa paggamit ng English at Filipino language. Speaking English is so uso, as in uber cool in the contemporary world! Once you use it, ka-level mo na rin ang different rich, smart and famous personalities! Kaya I have to spak it, too! Eh in speaking Filipino, may benefits ba? More reason for me to focus on English na lang. Sorry!

Excuse me lang coz I wanna interrupt you sa rants mo. I’m a student of UP din and I admit na I’m conyo. Pero hindi naman yata tamang i-blame mo kami with whatever BV you have against the world. Like you, pumasa rin naman kami ng UPCAT, and we chose to study in UP at tinanggap naman kami. So acceptaccept din ‘pag may time, kuya.

TOTOY BATUMBAKAL

PRINCESS CITA Konyo your face kuya, please lang. All that I am asking is that you let me pass. You are sooooo barbaric! How can you be so narrow-minded and say that, I am in the Philippines, therefore I should not speak in English. It’s the era of globalization. We, as students, should make aral of English because it’s the universal language. Also, why are you making mura?

Hindi sapat na palusot na pumasa kayo sa UPCAT, dahil mas maraming maralitang estudyante ang dapat na nasa UP. Kung tutuusin, mas may pera kayo at mas may kakayahan kayong makapili ng school na tatanggap sa inyo. Pero ang nangyari, unti-unti nang nagiging “private” ang dapat ay “public” university dahil sa inyo.

Barbaric yer peys! Kapag nagmumura, barbaric agad. At kapag hindi nagsasalita ng Inglish, hindi na nakikisama sa “glowbaliseyshon”?! Ganyan naman kayong mga kolonyal sa pag-iisip. Ang tingin niyo sa sarili niyo, sobrang gagaling ninyo, puwera nagsasalita ng wika ng ‘Kano. Yung tipong walang makakakontra sa inyo kasi ibang “langweydge” ang gamit ninyo. Ang tingin ninyo sa ibang hindi nakapagsasalita ng Inglish, tanga!

You make salita with all your loose lips and you make kalimot of what others feel. Like, with that abuse of speech, you offend other people na.

KATTI FERRY Kuya, it is contemporary. Take Comm II at Comm III nga! You even have, like, wrong intonations and pronunciations. Saka, alam mo kasi kuya, bigger ang chances mo na matanggap sa job after graduation when you speak English dahil you instantly become intelligent, classy and well-mannered. Eh if you speak Filipino? My golly! You will be like so super cheap and pathetic, and unsophisticated. Sayang ang pagka-UP mo if you will waste your time on that language.

SASHA LYN

DAGUL BAGONGGAHASA

PRINCESS CITA

Nakita mo na? Tinatraydor mo ang lahi mo, dahil mas handa ka pang paunlarin ang mga puti sa kasasamba mo sa wika nila. Ikaw na mismo ang dumadayukdok sa dangal at dignidad ng mga Pilipino dahil ikinahihiya mong gamitin ang sarili mong wika. Kontimporari, kontimporari ka pa dyan.

JUANITO

Ah, basta. Ang UP ay ginawa para sa mga estudyanteng hindi kayang magbayad ng mahal na matrikula. Hindi ito dapat para sa mga may magagarang sasakyan, mamahaling gadget, o pasosyal na Ingles na puro slang. Pero kung pinili niyo talagang mag-aral sa UP, matuto kayong makibagay. Hindi yung parang iniaangat niyo yung sarili niyo sa pedestal.

‘Wat chor prableema?!? Yer meyking harang op may weeey!’ Ang arte mo magsalita kanina! Konyo ka! Pwede mo naman kaming sabihan nang maayos. At isa pa, hindi mo naman daan ‘yun. English ka pa ng english, nasa Pilipinas naman tayo.

Diyan ka magaling! Sa walang hanggan mong pagsamba sa lintik na wika na ‘yan! Kailangan ba talagang mangibabaw ang isang wika sa isa? Bakit, kapag ang tae ba in-Ingles at ginawang sh*t, babango ba? Hindi naman ah! Pinoy pride naman diyan!

SASHA LYN

JUANITO

DAGUL BAGONGGAHASA

TOTOY BATUMBAKAL

Kuya, alam mo, I know naman na Filipino language is important. Pero it doesn’t mean na kailangan ko siyang gamitin lagi. I dont get it eh, kasi, I am being practical. This is the language we use in school, in work and on other stuff. So, why not practice it? I still think na Pilipino ako even if I speak English. I still love my country.

Wait a sec lang. Masyado namang mainit ang dugo mo sa aming mga conyo peeps. I mean come on, we still recognize UP as a state university. And we never said that we want it to lose its character just because we study here. Pero sana ma-recognize mo rin ang “diversity” ng UP population. And dude, freedom of choice. Kaya contrary to your liking, we chose and are still choosing UP as our alma mater.

PRINCESS CITA One of these barbaric people made harang of my car while I was making pasok sa CAS kanina. It’s so nakakairita! I was, like, so late na sa klase but they were so mabagal! Shit!

DAGUL BAGONGGAHASA Ano bang pakialam ko sa iniisip mo sa akin at sa mga katulad ko. Ang punto ko lang naman, pwede ka namang hindi mag-inarte sa pagsasalita mo. Pinapakomplikado mo lang ang buhay mo at ang buhay ng kausap mo. PRINCESS CITA You are an asshole, and smell like one. You are so insensitive. How dare you accuse me of being maarte. You know what, it’s people like you who are like so self-centred, thats your culture. Like, you think your yourselves as the “ideal Filipinos” because you speak T’galog. Wake up, kuya. You should make gising!

TOTOY BATUMBAKAL Miss, ikaw yata ang kailangang mag-aral ng mga leksyong itinuro ng kasaysayan, ikaw rin ang kailangang bumalik sa lahing iyong pinag-ugatan at tingnan ang wikang iyong ikinahihiya. Ikaw na Pilipino ay walang palatandaan ng lahi mo, sapagkat ikaw mismo ay pinagtatawanan ang sarili mong wika. Hindi lang Kom I ang kailangan mong kunin, kung hindi Histo I na rin.

SASHA LYN Marunong kaming makibagay though we may look snobbish. Tsaka not all conyo students, especially those hailing from our university, are studying here to be praised and adored. In fact, marami rin ay one with the people’s struggle at hindi lang passive sa social issues. Those are the things that UP can do to change our viewpoint. Ayaw mo ba no’n?

DAGUL BAGONGGAHASA Ikaw rin, gising na! Tigilan mo na yang kaartehan na yan!

KALYE KATTI FERRY

Whatever. No matter what you say, kuya, it cannot change the fact that English language has definitely shaped the world and the society. Just look around you! It makes the world spin on its axis! Hindi ka completely magiging tao kapag hindi ka talaga naging gung ho over it tulad ng iba, you know. So stop being a caveman and immerse into the contemporary world, now na! Ay, sige, may appointment pa pala ako with my English tutor. Ciao!

Lagpas pa sa nasyonalismo at pagkakahati ng mayaman at mahirap ang impluwensiya ng wika. Miss, ang wika na mismo ang kaluluwa ng isang bansa, at ito rin ang salamin ng kasalukuyang lipunan. Gets mo ba? Kung ano ang kayang sabihin ng madla ay ‘yun ang iniisip ng lipunan. Kasama na rito ang kultura na dapat ay maka-masa at nakasentro sa pagpapa-unlad ng kung ano ang meron sa lupang tinubuan. KONYO

JUANITO

I totally get your point kuya, wika is just the tip of the iceberg. Pero ‘yun na nga, why don’t we strive for something bigger? Why don’t we try to follow the other first-world countries? Diba we want to have a better nation and society, pero we are, like mga bato here, blabbering about trying to focus our attention in ourselves. Let’s go out there and compete!

Wow. Ang galing mo. Binago mo ang pananaw ko sa mga conyo. Uhm, nga pala, ano’ng course mo? Pwede ba tayong magkakilala nang personal? SASHA LYN What? Pagkatapos mo akong awayin? NO JUANITO

KALYE

:’(

Kung hindi mo kayang gamitin ang wika ng iyong bansa, tingin mo kaya mo itong baguhin nang ganoon na lang?

Sa Madaling Salita*:

Wika bilang Repleksyon ng Lipunan SEKYON NG KULTURA GUHIT NI JOHN KENNETH TRINIDAD SARON

KONYO Do you really want to, like, magpakulong, sa rotten and corrupt standards of this country if you want to change it for the better? *ang mga karakter at sitwasyon sa artikulong ito ay kathang-isip lamang

FREESTYLE 13

Volume 27 Numbers 4-5 Friday | 06 September 2013 PARTIAL BUS BAN, IPINATUPAD SA MAYNILA / MULA SA PAHINA 3

paglutas sa problema sa trapiko, hindi umano maaaring limitahan ng lokal na pamahalaan ang prangkisang ibinibigay ng ahensya sa mga pampasaherong bus. Iginiit naman ni Domagoso na may legal na basehan ang resolusyon at may kapangyarihan ang mga lokal napamahalaan na limitahan ang paggamit sa kanilang mga kalsada. Dagdag pa niya na wala umanong hurisdiksyon ang LTFRB upang pigilan ang pamahalaanng Maynila sa pagpapatupad ng partial bus ban. “LGUs have the power to withdraw any road for public use. They can close roads temporarily or permanently,” ani Domagoso, bilang pagsangguni sa Chapter 2, Section 21 ng Republic Act No. 7160 o ang Local Government Code of 1991. Binagong Resolusyon Upang matugunan ang hinaing ng mga biyahero at estudyante, binago ng pamunuan ng Maynila ang resolusyon ukol sa bus ban. Simula Hulyo 29 ay pinahintulutan nang pumasok ng Maynila ang mga bus na may prangkisa. Gayonpaman, nagtakda ang lokal na pamahalaan ng ilang kondisyon kaugnay sa bagong pamantayan. Kabilang na dito ang paglilimita sa lima hanggang sampu na bus ang maaring pumasok sa Maynila ng bawat operator at ang pagtatalaga ng mga piling lugar para sa babaan at sakayan ng mga pasahero. Sa binagong ordinansa, ang mga bus na papuntang timog galing sa Lungsod Quezon ay makapagsasakay at makapagbababa na ng pasahero sa Unibersidad ng Sto. Tomas, Multi-Modal Terminal at Luneta. Ang mga bus na papunta naman ng silangan mula sa timog ng Kalakhang Maynila ay makahihinto na sa Quirino-Taft Avenue, Luneta-Taft Avenue, Park & Ride Terminal at Unibersidad ng Sto. Tomas.

WE CAAAN’T STHAAAP WE WON’T STHAAAP Aneklavu, may sumvong va u? Jus tell mi Ladadi-dadi

- Lola P

AQUINO, IMINUNGKAHING TANGGALIN NA ANG PDAF / MULA SA PAHINA 3

mambabatas upang matugunan ang mga pangangailangang lokal at maisakatuparan ang mga proyekto ng lokal na pamahalaan. Ang bawat kongresista ay nakakatanggap ng P 70 M na pondo habang ang mga senador naman ay may P 200 M. Ayon sa Makabayan Bloc, ang korupsyon na kaakibat ng pork barrel, tulad na lamang ng diumano’y paggugol ng P10 B pondo ng isang pribadong kumpanya, ay patunay na hindi na malilinis ang sistema ng PDAF. “Contrary to claims by other legislators that more and better safeguards can be implemented to prevent abuse, the current scam proves that the pork barrel system is beyond salvaging and should be abolished,”wika ng kinatawan ng Makabayan Bloc . Kabilang din sa mga probisyon ng HB 1535 ay ang pagbabawal ng paglalabas ng “lump sum money” mula sa Department of Budget and Management (DBM) at pagtanggal sa PDAF ng Pangulo na mula sa PAGCOR, PCSO at Malampaya. Ayon sa pahayag ni Pangulong Aquino, ang PDAF na tatanggalin ay ang pondong natatanggap ng mga kongresista at mga senador. “To Mr. Aquino, pork by any name is still pork. Aquino expectedly did not move to abolish

presidential pork which is much larger than the PDAF, at least P450 billion by some estimates. Aquino again misleads the nation with promises of reform while retaining the very corrupt system of patronage politics that pork represents,”, ani Renato Reyes, Secretary General ng BAYAN. Million People March, isinagawa Bilang tugon ng mamamayan sa maraming isyu na pumalibot sa sistema ng PDAF, kasama na rito ang isyu ukol sa maling paggasta ng P10 bilyong piso para sa mga pekeng NGOs, inilunsad ang Million People March na ginanap sa Luneta noong Agosto 26. Ang naging panawagan ng mga sumama sa nasabing protesta ay ang pagpanagot sa pamahalaan sa mga sangkot sa P10 B pork barrel scam at sa mga kurakot na politiko, transparency at accountability ng gobyerno at ang pagbuwag sa sistema ng pork barrel. Nauna nang nagprotesta laban sa Pork Barrel ang mga kasapi ng ilang samahang pangkabataan nitong Agosto 23 gamit ang pag walk out sa kani-kanilang klase. Isinakto rin ang protestang ito upang gunitain ang “Sigaw sa Pugadlawin” na naganap noong 1897.

WHAT THE F/ MULA SA PAHINA 15 sa sinasabi nitong wikang ‘Filipino’, na

kung tutuosin ay makikitang hinalaw sa dayalektong Tagalog at ilang mga hiram na titik. Sa halip na KWF, mungkahi ng mga lingwistiko ang Komisyon sa mga Wika sa Pilipinas dahil ang “isang bansa, isang wika” na saligan ng KWF ay dapat nang tibagin. Sa pagsusuri, walang legal at simbolohikal na batayan para baguhin ang pangalan ng bansa. Sa ngayon, higit na dapat pagtuunan ng pansin ng pamahalaan ang milyun-milyong Pilipino na gumagamit ng wika, buhay, at kaisipan ngunit hikahos ang karamihan. Napakaraming isyung panlipunan ang dapat na tugunan. Maaaring mahalaga ang pangalan ng bansa, ngunit mas mahalaga ang kaunlarang pambansa, na matatamo sa tunay na pamumuno at pagbangon ng kamalayang makabayan ng mga mamamayan. Ang tama ay dapat manatiling tama. Ang Pilipinas ay mananatiling Pilipinas.

read and download MKule issues at

issuu.com/manilacollegian

10 EDITORIAL

Volume 27 Numbers 4-5 06 September 2013 | Friday

he fissures on the façade of T order maintained by the regime are showing. EDITOR-IN- CHIEF

In a state which thrives on impunity, survival is critical. The administration led by President Benigno Simeon Conjuangco Aquino III is wrought by injustice as it continues to quell resistance targeted against his administration through instigating violence. Such is the case of Bryan Epa, a community organizer and anti-mining activist who has been reported missing since August 21, 9 days shy from the commemoration of the International Day of the Disappeared last August 30. Epa is said to have been arrested by police forces in Bayombong, Nueva Vizacaya after a witness has seen six policemen put Epa in a patrol car, punching him and hurling him with clubs in the process. Bayombong police said that they have already released and that his name was Felix Besca Jr. There was also no record or police blotter filed for his arrest. Bryan Epa is the 20th victim of enforced disappearance under the Aquino regime. According to the Families of Victims of Enforced Disappearance (FIND), among the 20 persons who have been subjected to this act, seven are still reported missing, four have surfaced alive and one was found dead. The increasing number of cases of enforced disappearance is just an angle of the grim and bloodied picture of the human rights situation of the country. According to the progressive rights group Karapatan, from June 2010 up to April 2013, there have been 142 cases of extrajudicial killings, 76 cases of torture and 31, 417 cases of threat/harassment/ intimidation recorded and 16 children killed under the Aquino administration. The persistence of enforced disappearance and other forms of human rights violations could be traced on the implementation of Oplan Bayanihan (OB), an internal security framework and counter-insurgency campaign, which will end on 2016. The Oplan Bayanihan is the counter-insurgency plan implemented on January 2011 to replace Oplan Bantay Laya I and II of Aquino’s predecessor, Gloria Macapagal Arroyo. This plan of action is said to focus more on non-combat strategies through providing social services to the people and in defending the rights of the people. Yet, this façade is anything but beneficial as OB did nothing but to aggravate the welfare of the people, especially on areas which are heavily militarized and considered as strongholds of resistance. The military used the strategy of providing social services stated in OB, such as building roads and classrooms in remote areas to justify militarization in the provinces. This spike in military presence translates to more human rights violations. This pattern is similar to what happened to Epa shortly before his disappearance as 40 members of the Civilian Auxiliary Forces Geographical Unit (CAFGU) were on an anti-mining barricade in Barangay Binuangan on August 19. These CAFGU members are said to have pretended as members of the New People’s Army and went to the barricade to look for their comrades who are supposed to be in the barricade. Despite the protesters insistence that there were no NPA members on the said barricade, the soldiers stayed there until the next day. On Epa’s case,

Aries Joseph Armendi Hegina ASSOCIATE EDITOR FOR INTERNAL AFFAIRS

Angelo Dennis Aligaga Agdeppa

ASSOCIATE EDITOR FOR EXTERNAL AFFAIRS

Kathleen Trinidad Guiang MANAGING EDITOR

Ruth Genevieve Austria Lumibao ASSISTANT MANAGING EDITOR

John Vherlin Canlas Magday NEWS EDITOR

Christine Joy Frondozo Angat GR APHIC S EDITOR

Deonah Abigail Lugo Miole NEWS CORRESPONDENTS

Ezra Kristina Ostaya Bayalan, Elizabeth Danielle Quiñones Fodulla, Krishna Jeanne Padre Godino, Leonard Dangca Javier, Carlo Rey Resureccion Martinez, Ronilo Raymundo Mesa FE ATURES CORRESPONDENTS

LIZETTE JOAN CAMPAÑA DALUZ

Christian Reynan Ibañez Durana, Jennah Yelle Manato Mallari, Charlotte Porcioncula Velasco RESIDENT ILLUSTR ATORS

Disillusionment

Lizette Joan Campaña Daluz, Daniel John Galinato Estember, Mark Jason Santos Flores, Gerald Miranda Goco, Princess Pauline Cervantes Habla, Noemi Faith Arnaldo Reyes, Joanne Pauline Ramos Santos, John Zeus Cabantog Taller RESIDENT PHOTOJOURNALISTS

the residents of the said barangay was protesting the entering of an Australian mining corporation, Royalco Philippines Inc. Rights groups claim that Epa’s disappearance is linked to his anti-mining stance and that he has been participating in the barricades whih were placed to prevent mining equipment from entering the said area. In committing this deplorable act, the Aquino government only shows that it can go through breadths and lengths so as to quell dissenters who are against the state’s profit-generating interest.

the protection of the law.” Yet, it seems that this law is useless as cases of enforced disappearance are committed and no state agent has been convicted. It could be seen that this legislation is nothing more than an instrument to pacify the clamor for justice for the victims of enforced disappearance in the Philippines. It goes to show that even a law that is supposedly for the protection of the rights and welfare of the people could only be potent in paper yet futile if put into practice.

The recent case of enforced disappearance in the country sheds light on the landmark

The continuance of the long and harsh wrath of the state against its people could be stopped through demanding

IN COMMITTING THIS DEPLORABLE ACT, THE AQUINO GOVERNMENT ONLY SHOWS THAT IT CAN GO THROUGH BREADTHS AND LENGTHS SO AS TO QUELL DISSENTERS WHO ARE AGAINST THE STATE’S PROFIT-GENERATING INTEREST. legislation signed December last year which is the Republic Act 10353 or also known as the “Anti-Enforced or Involuntary Disappearance Act of 2012.” This act criminalizes enforced disappearance and explicitly states that only state agents and officials could only commit the said crime, affirming the notion that the state should be the one responsible and will be subjected to the provisions of the said law. Enforced disappearance in RA 10353 is defined as “the arrest, detention, abduction or any other form of deprivation of liberty committed by agents of the State” or by those “acting with the authorization, support or acquiescence of the State followed by a refusal to acknowledge the deprivation of liberty or by concealment of the fate or whereabouts of the disappeared person, which places such person outside

the abolishment of the flawed and antipeople Oplan Bayanihan and the strict implementation of RA 10353 to jail perpetrators of violating the rights of the people. The government should never put its interests first before the needs and entitlements reserved to its citizens. The people deserve a government that is not a murderer and most importantly. The people do not deserve a state run by an inutile, profit-seeking administration which is plagued and subdued by impunity.

Kerwin Poblete Lim, Kessel Gandol Villarey RESIDENT L AYOUT ARTIST

Romelyn Taip Monzon OFFICE

4th Floor Student Center Building, University of the Philippines Manila, Padre Faura St. corner Ma. Orosa St., Ermita, Manila 1000 EMAIL

themanilacollegian@gmail.com WEBSITES

issuu.com/manilacollegian www.facebook.com/themanilacollegian www.twitter.com/mkule themanilacollegian.tumblr.com

MEMBER

College Editors Guild of the Philippines

Solidaridad - UP Systemwide Alliance of Student Publications and Writers’ Organizations

The Cover

The flaws have surfaced. It is only through collective strength and action that the system founded on blood and savagery be crushed. For in a system that cannot guarantee even the most primary of liberties, to dissent is imperative.

Illustration by Joanne Pauline Ramos Santos

OPINION 15

Volume 27 Numbers 4-5 Friday | 06 September 2013

MyUPia Diagnosis

What The F

Leonard Dangca Javier

AGPAPASALAMAT AKONG HINDI N ako napunta ako sa Filipino block. Hindi ko kinailangang pagdaanan ang

71-pahinang karumal-dumal na Gabay sa Ispeling. Hindi ko kinailangang ma-tortyur na kabisaduhin ang salveydz, sabjektiviti, injinir, na nakapaloob sa isang halos walang katapusang listahan ng mga salitang hiram na pinilit baybayin sa wikang Filipino. Hindi na yata nagkasya ang Komisyon ng Wikang Filipino (KWF) sa pagsasaayos ng mga baybay ng mga salita sa wikang Filipino dahil kamakailan lang ay nagtangka itong baguhin ang pangalan ng ating bansa. Anong magbabago kung palitan ang isang titik ng isang pangalan? Kung pangalan ng isang bansa siguro, sobrang laki. Samu’t saring reaksyon ang lumabas nang isulong ng KWF ang isang resolusyong gawing Filipinas ang Pilipinas. Ayon kay KWF chairman at National Artist Virgilio Almario, ang pagpalit sa baybay ng pangalan ng bansa ay repleksyon ng kasaysayan at pag-unlad ng bansa. Dakila naman ang hangarin ng resolusyon: ibalik sa F ang P sa pangalan nito, gaya sa panahong wala pa ang mga Amerikano sa Pilipinas. Sinasabi pa na mas maiintindihan natin ang kasaysayan tungo sa isang pinag-isang kapuluan sa pamamagitan ng pangalang ‘Filipinas’. Nais daw niyang tanggalin ang impluwensyang Amerikano sa baybay na ‘Philippines’ kumpara sa mas orihinal na ‘Filipinas’. Nais ng KWF na tawaging Filipinas ang bansa dahil ito lamang ang ginamit ng mga bayani sa kanilang mga akda noong Himagsikan at lumitaw lang ang “Pilipinas” sa akda ni Lope K. Santos na mula raw sa abakadang walang letrang F. Modernisado

raw ang paggamit ng F dahil kinikilala nito ang ibang mga wika sa bansa na gumagamit ng F. Ang paggamit daw nito ay makatutulong sa ispeling ng mga gurong nagtuturo. Kung tutuusin, ang panukalang ito ay hindi na bago. Matagal na itong isinusulong ni Almario sa artikulo niyang “Patayin ang Pilipinas” noong 1992. Ngunit kung masasabing maganda naman ang hangarin ng panukalang isinulong ni Almario, ano nga ba ang mga mali dito? Una, isa itong paglabag sa 1987 Konstitusyon ng Pilipinas. Malinaw na nakasaad sa Saligang Batas at maraming ibang opisyal na dokumento na Pilipinas

“

SA NGAYON, HIGIT NA DAPAT PAGTUONAN NG PANSIN NG PAMAHALAAN ANG MILYUNMILYONG PILIPINO NA GUMAGAMIT NG WIKA, BUHAY, AT KAISIPAN NGUNIT HIKAHOS ANG KARAMIHAN.

ang pangalan ng kapuluan. Nilinaw rin ito sa pagtatasa ng 1986 Konstitusyonal na Komisyon kung saan sinabi ni Komisyuner Wilfrido Villacorta na Pilipinas ang opisyal na pangalan ng bansa. Kolektibo itong pinag-isipan at ipinatupad sa ilalim ng bagong tatag na demokrasya matapos ang Batas Militar. Ikalawa, salungat sa sinasabi ng KWF, Pilipinas na ang tawag natin noon sa

ating bansa sa sarili nating wika, tulad ni Bonifacio sa kanyang “Katapusang Hibik ng Pilipinas” at “Bayan Ko” ni Jose Corazon de Jesus, parehong naglalayong lumaya mula sa pananakop. Ang pagyakap natin sa “Pilipinas” mula “Filipinas” ay alinsunod sa daloy ng kasaysayan at pagpupunyagi para sa kalayaan. Kaakibat nito ang paghulma sa pambansang kamalayan at pagbuo ng ating pagkakakilanlan. Isa pa, hindi naman ginawang “Filipino” ang pambansang wika dahil lamang sa pagdaragdag ng letrang F sa alpabeto. Ito ay bilang pagkilala sa iba’t ibang wikang pambansa at mga wikang dayuhan. Hindi magiging dahilan ito para gawing Filipinas ang Pilipinas. Wala naman talagang kuwentang magtakda ng anumang pangwikang gabay na salungat sa kaalaman at paggamit ng bumibigkas nito. Kung tutuusin, hindi ba modernisado rin ang pagturing sa wika bilang daynamiko at magkakaiba tulad ng kulturang pluralismo? Ang pananaw sa pag-iisa ng wika ay depektibo. Ang minoryang mga wika ng bansa ay kasinghalaga lang ng binibigkas ng marami. Nakakalimot yata si Almario sa tungkulin ng kanyang komisyon na pagpapaunlad, pagpapalaganap, at preserbasyon ng Filipino at ng iba pang mga katutubong wika ng Pilipinas. Huli, walang sapat na kapangyarihan ang KWF, o kahit na ang estado na diktahan ang pag-iisip natin at paggamit ng sarili nating wika. Isa pa, ang Kongreso lamang ang binigyang- pahintulot ng Saligang Batas ng Republika ng Pilipinas na baguhin ang pangalan ng bansa. Maliban dito, makikita na ang KWF ay limitado lamang sa pagpapaunlad

Continued on Page 13

ALEXITHYMIA

Curtain Call*

Ehcel Sagña Hurna

ON CE PLU NGED IN A POOL OF Idampened miseries. The waves of apprehension my skin. As the water washed

over my body, a strong electrifying feeling hit the depths of my soul. I tried to counter the surging flow of uncertainty. My mind was occupied on trying to fit in in this new world. The strokes that I managed to pull off were weakening. As I swam my way to regain the confidence to survive this world, every experience I’ve had revealed before me, reminding me of all the things I have gained and lost. Evidently, you can’t always get what you want. Your weary self will search for that someone, or something, that you badly wanted. You cannot disregard the mishaps of your past from the fluidity of your present. Everything will fall into place at the right time but for now, you are waiting on a corner to be fixed. Perhaps, I am waiting for contentment to arrive. I seek for a place away from the sorrows and tragedies of this world. Then, a surge of unspoken desires comes after longing. It is like you badly wanted to scream but you’re undoubtedly sure that no one will hear. I hate that feeling. If only I have an option, I would choose to be genuinely happy. I have been through a lot recently. I came from a phase full of despair to another that led me to a wild jungle of possibilities. I learned to begin living each day with a joyful heart. And I infallibly proved that after all the stress that you’ve been through, you will be fine. I realized that I tend to hurt people with my actions and words. My mother once told me that I cannot change what I have

already said and done. Everything I’ve said and done will stick to their minds and could never be forgotten. It seems unfair that a single mistake could ruin every good thing you have done for them. But life always gives us opportunities to start over after we learn from our faults. I am done asking and chasing for forgiveness. I opted to leave all the drama

“

I AM NOW A BLANK BOOK. THE PREVIOUS ENTRIES WERE ALREADY TORN AND BURNT. I AM WAITING TO BE FILLED WITH IMAGES AND LETTERS AGAIN. PEOPLE WILL COME AND GO. BUT AS THE PAGES FLIP, LIFE CONTINUES.

and trauma behind and start anew without them haunting me for days. What I realized was fixing your priorities leads to a better result. I spent the previous months devouring books, reading articles, watching films, discussing politics, sketching random things and even travelling to the most unexplored parts of the city. I was throwing every bit of bitterness to oblivion. Investing new memories was also part of the plan I made for the new life that I am now embracing. Now, I have learned that talking to someone, like a total stranger, will enable you to last

a day without feeling bored and suffocated by silence. That is why I socialized with different people in the hope of knowing their stories for I know that they have tales that are just waiting to be revealed. These stories are hidden layers that could only be unveiled unless they permit you into their worlds. With these changes, I am now in the field where I was supposed to be. Fate led me to a world I thought I could only visit in my dreams. I never thought that a small gamble would cash in a new chapter of my life that will open me to bigger world of opportunities. This is more than what I deserve. I am now a blank book. The previous entries were already torn and burnt. I am waiting to be filled with images and letters again. People will come and go. But as the pages flip, life continues. So this is my parting words I yearned to write. I have been thinking a lot of how I came this far. This is a complicated life I thought I could never have. I even wondered how I managed to deal with it. I know I cannot change the past nor predict the future. Time is running so fast and I am close to be left behind. I have no choice but to follow the signs along the way. One day, I will get used to it. I will get by. P.S. Belated happy birthday to us, Karel Galang, Claude Payad and Kamz Deligente. Love each day. *This serves as my last article for The Manila Collegian. It was a remarkable journey but every ride has its destination. I must go now. C’est la vie.

Luisa A. Katigbak

It Started Out with a Kiss Their marriage is the bane of my existence. Or perhaps, my existence is the bane of their marriage. Timing could be anything but considerate. I was at the bus heading home after participating in the People’s SONA when my brother called me. He was utterly frustrated with my parents. I thought I left all that in the province. I’m wasting time on this again by writing curatively. My editor, peers, and fellow students might not think that my sham of a family life is significant enough for the publication to pay for its printing. Reality was far from the dream they had. My father had the genetic and rather chronic disease of committing adultery. This commission is supposedly suppressed by the need to look good in front of the general public and shame from his children yet aggravated by his insatiable thirst for it and the role models he had growing up. It was utterly decrepit. It seems that nothing could fix it, and we’re all left just to deal with it. Confrontation was absolutely out of the question. I am like him in so many respects: neither one of us will confront the problem head on. Neither one of us will make the first move. Neither one of us will speak except when spoken to. Neither one of us will admit that there’s absolutely something wrong in this house we call a home. And neither of us is doing anything about it. That is to say that I’m not the party to the marriage. I never was. But the fact of the matter is that my mother, greatly aggrieved by the faults of my father, has left it up to me to resolve the dispute. She blames me because I keep talking to my father and she said that talking to him makes him think that I approve of what he’s doing. But I never said I was okay with it. I did not commit adultery. While my father had the sensibility and sensitivity the size of a peanut, it was also not alright for my mother to blame me for the shards the marriage broke into. It’s their marriage, not mine. It’s their responsibility, not mine. And if ever mistakes were made in that contract, I’m not the one who signed it. It seems as if they don’t know what they signed up for. The partnership expected in a marriage never materialized in theirs. Partnership merely means helping each other out, and having the courtesy to tell the other that it does not work, and may we please both amicably withdraw from it without affecting the individuals we created as an offshoot of what we started but don’t want anymore? Because you know, that type of decency is possible. To dispense with either one of them is like dispensing with certain parts of me. I never desired that, but I always sought closure. That seemed to me like the best option. And so I laugh immensely when I hear news of church intervention in affairs that they shouldn’t interfere with. They are behind the cancellation of that Mcdo commercial, the stupid moral arguments against the RH Law (I keep saying “RH bill.” I’m so used to the status of it being a just a bill that will never see the light of day in our legal system.), and the confusion among people as to what is right and what is morally right. I’m not blaming them for the general retrogressive nature of our culture, but we have to face realities and the changes which will need remedies. I’m sure that my parents aren’t the only couple in utter need of a divorce that they couldn’t afford to pay for, and couldn’t afford to have under our system and culture. With the dilemma entrusted to me by my parents, I sought refuge in Manila. It was a good thing as well, because I don’t feel like I have to solve their problems for them, because in fact, I don’t need to. The only question left is: Why did it end up like this?

RONILO RAYMUNDO MESA DEONAH ABIGAIL LUGO MIOLE