Spis treści
Wykaz skrótów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
7
Wstęp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
9
Rozdział I.
Ochrona czci osób zmarłych jako problem polityczno-prawny . . .
19
1. Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2. Polityka prawa jako nauka i jej główne założenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3. Geneza prawnej ochrony zmarłych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4. Funkcje prawnej ochrony zmarłych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. Środki prawnej ochrony osób zmarłych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6. Swoboda testowania jako przejaw prawnej ochrony osób zmarłych . . . 7. Religijność a prawna ochrona osób zmarłych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
19 20 22 28 31 36 37
Rozdział II. Podmiot ochrony w przypadku pośmiertnej ochrony czci . . . . . . .
41
1. Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2. Osoba zmarła jako kategoria normatywna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3. Pojęcie prawa (right) w odniesieniu do osoby zmarłej . . . . . . . . . . . . . . . 4. O prawach osób zmarłych w ogólności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. Stanowiska uzasadniające istnienie praw osób zmarłych . . . . . . . . . . . . . 6. Stanowiska przeciwne istnieniu praw osób zmarłych . . . . . . . . . . . . . . . .
41 42 44 45 46 48
Rozdział III. Status zwłok ludzkich w kontekście pośmiertnej ochrony czci . . .
53
1. Chwila powstania zwłok ludzkich . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2. Zwłoki ludzkie jako rzecz . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3. Inne koncepcje określające status zwłok ludzkich . . . . . . . . . . . . . . . . . .
53 57 58
Rozdział IV. Pojęcie czci i prawne podstawy jej ochrony . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
61
1. Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2. Podstawy ochrony czci w prawie międzynarodowym . . . . . . . . . . . . . . . 3. Konstytucyjne podstawy ochrony czci w prawie krajowym . . . . . . . . . .
61 62 63
pwn_sa_posmiertna_ochrona_001_216.indd 5
02.10.2026 13:09:59
Spis treści
4. Granice przedmiotowe pojęcia czci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. Granice podmiotowe ochrony czci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6. Granice temporalne ochrony czci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7. Konflikt wartości przy ochronie czci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
65 71 72 76
Rozdział V. Pośmiertna ochrona czci w prawie karnym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
83
1. Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2. Ogólna charakterystyka przestępstw wykonywanych na zmarłych . . . . 3. Uwarunkowania przedmiotu ochrony przestępstwa zbezczeszczenia zwłok . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4. Przestępstwo pośmiertnego zniesławienia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. Zniesławienie osób zmarłych w wybranych regulacjach prawnych . . . . 6. Zniesławienie osób zmarłych na ziemiach polskich – rys historyczny . . . 7. Zniesławienie osób zmarłych w orzecznictwie międzynarodowym . . . . 8. Uzasadnienie zniesławienia osób zmarłych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
83 84 89 96 108 123 125 128
Rozdział VI. Pośmiertna ochrona czci w prawie cywilnym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 131 1. Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2. Podstawa prawna cywilnoprawnej ochrony czci osób zmarłych w prawie polskim . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3. Sposoby ochrony czci osób zmarłych w prawie cywilnym – analiza porównawcza . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4. Temporalne granice cywilnej ochrony . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. Bezprawność jako przesłanka odpowiedzialności za naruszenie czci osób zmarłych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6. Środki pośmiertnej ochrony czci w prawie polskim . . . . . . . . . . . . . . . . . 7. Zgoda na pośmiertne naruszenie czci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
131
134 145
Wnioski . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
159
Załącznik do rozdziału V . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
171
Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
193
132
147 152 157
Stan prawny na 30 września 2024 roku
pwn_sa_posmiertna_ochrona_001_216.indd 6
02.10.2026 13:09:59