The world is a giant employment pool, where experience acquired through constant global mobility is a vital asset (McNulty, Selmer 2017)
Wstęp
Międzynarodowa mobilność naukowców jest znamienną cechą świata akademickiego od czasów starożytnych. Na przykład sofiści w V wieku p.n.e. byli jednymi z pierwszych podróżników akademickich antycznej Grecji (Ehrenberg 1973). W XII wieku najwięksi uczeni, poszukując wiedzy i inspiracji do pracy twórczej, migrowali po całej średniowiecznej Europie (Welch 1997). Mobilność międzynarodowa była powszechna w epoce kolonialnej, kiedy naukowcy z krajów „metropolitalnych” realizowali kariery w regionach kolonialnych lub półkolonialnych (Richardson, Zikic 2007). Kształtowanie się formacji instytucji akademickich o wyraźnej specyfice narodowej, zwanych uniwersytetem humboltowskim w Niemczech, uniwersytetem francuskim po reformie napoleońskiej, uniwersytetem angielskim czy północnoamerykańskim w XIX wieku, stymulowało mobilność, ciekawość w poznawaniu innego modelu uprawiania nauki. Fala wymuszonej mobilności akademików po II wojnie światowej z krajów Europy do Stanów Zjednoczonych naznaczona była zjawiskiem przepływu mózgów (brain drain – brain gain), sugerującym, że w walce o umysły może być tylko jeden zwycięzca (Gureyev i in. 2020). Ostatnie dwie dekady XX wieku to „era reform” w akademii, ukierunkowana na globalną naukę i globalnych naukowców (Kwiek 2022b), o zbalansowanych korzyściach, a internacjonalizacja stała się elementem strategicznej agendy szkolnictwa wyższego (de Wit, Altbach 2021, Knight 2015). Polskie uczelnie także podlegają procesom internacjonalizacji i stopniowo włączają się w obieg międzynarodowej nauki i kształcenia, a zatrudnianie zagranicznych naukowców, tzw. ekspatriantów akademickich, stało się jednym z kluczowych czynników wzmocnienia prestiżu i widoczności uniwersytetów na arenie światowej. Ekspatriant akademicki (expatriate academic) jest definiowany w literaturze przedmiotu jako: naukowiec pochodzący z kraju innego niż kraj goszczący, w którym obecnie pracuje; zatrudnienie w zagranicznym ośrodku naukowym jest długoterminowe i określone w czasie; naukowiec podejmuje pracę w instytucjach szkolnictwa wyższego w celu realizacji trzech misji uniwersyteckich (McNulty, Selmer 2017, Trembath 2016). Rola naukowców zagranicznych jest kluczowa dla rozwoju i wzmocnienia jakości instytucjonalnej polskich uczelni: ekspaci sprzyjają profesjonalizacji uczelni