Spis treści Do Czytelnika . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
21
Przedmowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
23
Dział I Między starożytnością a średniowieczem . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
27
Uwagi wstępne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
29
Rozdział 1. Upadek zachodniego cesarstwa rzymskiego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.1. Przyczyny upadku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.1.1. Przyczyny zewnętrzne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.1.2. Przyczyny wewnętrzne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.1.2.1. Kryzys gospodarczy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.1.2.2. Kryzys na rynku pracy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.1.2.3. Przyczyny ekologiczno-przyrodnicze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.1.2.4. Przyczyny społeczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.1.2.4.1. Rozkład kultury miejskiej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.1.2.4.2. Kryzys moralny i obyczajowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.1.2.4.3. Osłabienie rodziny rzymskiej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.1.2.4.4. Spadek przyrostu naturalnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.1.2.4.5. Niechęć do służby wojskowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.1.2.4.6. Kryzys ideologiczny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.1.2.5. Przyczyny polityczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.1.2.5.1. Przyczyny wewnętrzne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.1.2.5.2. Przyczyny zewnętrzne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.2. Cesarstwo wschodniorzymskie (395–1453) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
33 33 33 35 35 35 36 37 37 38 38 39 40 40 41 41 42 44
Rozdział 2. Cesarstwo rzymskie a chrześcijaństwo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.1. Stosunek państwa rzymskiego do chrześcijaństwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.2. Pierwotna organizacja Kościoła katolickiego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.3. Stanowisko cesarzy rzymskich w Kościele katolickim . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
46 46 47 49
5