2.1.1.
2.1.2.
2.1.3.
2.1.4.
2.1.5.
2.1.6.
2.1.7.
2.1.8.
2.1.9.
2.1.10.
2.2.
2.2.1.
2.2.2.
3.2.
4.1. Diagnostyka osteosarkopenii jako element całościowej oceny geriatrycznej
4.2.
4.3.
5.1. Aktywność fizyczna i ćwiczenia w profilaktyce i terapii pacjentów z
5.1.1. Ćwiczenia oporowe i obciążeniowe – Joanna Kostka, Tomasz Kostka 54
5.1.2. Ćwiczenia aerobowe – Joanna Kostka, Tomasz Kostka ..........
5.1.3. Ćwiczenia równoważne i trening postawy – Marek Żak
5.1.4. Trening wibracyjny – Anna Skrzek .............................
5.1.5. Taniec – Aleksandra Szermach, Anna Skrzek
5.1.6. Przykłady ćwiczeń dla pacjentów z osteosarkopenią
Katarzyna Jerka, Paweł Balicki
5.2. Medycyna fizykalna w profilaktyce i terapii pacjentów z osteosarkopenią – Joanna Kostka, Tomasz Kostka
5.2.1.
5.2.2. Promieniowanie ultrafioletowe ...............................
5.2.3.
5.3. Zaopatrzenie ortopedyczne – Agnieszka Dębiec-Bąk
5.3.1. Nowoczesne ortezy i stabilizatory kręgosłupa .................
5.3.2. Zaopatrzenie ortopedyczne kończyn dolnych .................
5.3.3. Pomoce ortopedyczne
5.3.4. Podsumowanie ..............................................
5.4. Dieta pacjentów z osteosarkopenią – Agnieszka Guligowska, Karolina Dzięcioł .....................................................
5.4.1. Rola diety w osteosarkopenii .................................
5.4.2. Ocena stanu odżywienia i sposobu odżywiania w osteosarkopenii ...........................................
5.4.3. Zalecenia dietetyczne w osteosarkopenii .....................
5.4.4. Podsumowanie ..............................................
5.5. Osteosarkopenia w chorobach przewlekłych – Łukasz Rogowski, Wioletta Dziubek-Rogowska ..........................................
5.5.1. Osteosarkopenia w zaburzeniach metabolicznych
5.5.2. Osteosarkopenia w chorobach układu krążenia ...............
5.5.3. Osteosarkopenia w przewlekłych chorobach układu oddechowego ...............................................
5.5.4. Osteosarkopenia w przewlekłej chorobie nerek ...............
5.5.5. Osteosarkopenia w chorobach autoimmunologicznych
5.5.6. Osteosarkopenia w chorobie nowotworowej ..................
5.5.7. Rehabilitacja
6. Edukacja i wsparcie psychologiczne pacjentów z osteosarkopenią
6.1.1.
6.2.1.
6.4.
6.3.3.
6.5.
6.4.3.
Przedmowa
Osteosarkopenia, definiowana jako współwystępowanie sarkopenii i osteoporozy, stanowi jedno z kluczowych wyzwań współczesnej medycyny w kontekście starzejącego się społeczeństwa. Zjawisko to coraz wyraźniej postrzegane jest dziś jako jednostka o wspólnych dla obu wymienionych chorób mechanizmach patofizjologicznych i istotnych konsekwencjach klinicznych. Jej znaczenie wykracza daleko poza zwiększone ryzyko złamań, obejmując pogorszenie sprawności funkcjonalnej, wzrost ryzyka upadków, niesamodzielności oraz obniżenie jakości życia pacjentów.
W obliczu dynamicznego starzenia się populacji osteosarkopenia nabiera również wymiaru problemu zdrowia publicznego. Związane z nią ograniczenia funkcjonalne, zwiększona częstość hospitalizacji, potrzeba długoterminowej opieki oraz rosnące koszty systemowe czynią z niej istotny obszar interwencji nie tylko klinicznych, lecz także organizacyjnych i profilaktycznych. Skuteczne postępowanie wymaga zatem wczesnej identyfikacji zagrożonych pacjentów i wdrażania strategii, które pozwolą możliwie najdłużej zachować samodzielność i sprawność funkcjonalną osób starszych.
Niniejszy podręcznik powstał z potrzeby poszerzenia i usystematyzowania wiedzy oraz przedstawienia praktycznych zaleceń dotyczących rehabilitacji osób z osteosarkopenią. Naszym celem było stworzenie publikacji, która połączy najnowsze osiągnięcia nauki z doświadczeniem klinicznym, oferując czytelnikom zarówno solidne podstawy teoretyczne, jak i konkretne narzędzia do codziennej praktyki.
Kompleksowa rehabilitacja stanowi fundament postępowania terapeutycznego u pacjentów z osteosarkopenią. Postępowanie to nie ogranicza się do izolowanych interwencji, lecz wymaga indywidualnie dostosowanego programu
wielomodalnego, obejmującego działania edukacyjne, aktywność fizyczną i ćwiczenia, interwencje farmakologiczne i dietetyczne, wsparcie psychologiczne oraz metody wspomagające. Ich zintegrowane zastosowanie determinuje skuteczność długoterminowej terapii.
Istotnym elementem publikacji jest także omówienie osteosarkopenii w kontekście chorób przewlekłych, w których zaburzenia układu mięśniowo-szkieletowego często współistnieją z ograniczeniami sercowo-naczyniowymi, metabolicznymi lub neurologicznymi. Takie ujęcie podkreśla konieczność holistycznego spojrzenia na pacjenta, uwzględniającego nie tylko parametry strukturalne, lecz również funkcjonalne, poznawcze i psychospołeczne.
Mamy nadzieję, że niniejszy podręcznik stanie się praktycznym i rzetelnym źródłem wiedzy dla lekarzy, fizjoterapeutów, dietetyków, pielęgniarek oraz innych specjalistów zaangażowanych w opiekę nad pacjentami z osteosarkopenią. Jako redaktorzy publikacji ufamy, że przedstawione treści będą pomocne w codziennej praktyce klinicznej i ułatwią podejmowanie decyzji terapeutycznych. Liczymy, że książka ta będzie inspiracją do dalszych badań, współpracy interdyscyplinarnej i działań ukierunkowanych na poprawę sprawności, bezpieczeństwa oraz jakości życia starszych pacjentów.
Anna Skrzek
Joanna Kostka
3.2.1
Złamania kości
Jednym z najważniejszych elementów strategii terapii, w odniesieniu do osób z osteosarkopenią, jest przewidywanie złamań. Ryzyko złamań zwiększa się poprzez synergistyczne działanie dwóch mechanizmów. Jeden z mechanizmów związany jest z sarkopenią – utratą masy, siły i funkcji mięśniowej. Stwierdza się wówczas:
z obniżenie masy mięśniowej i osłabienie siły mięśniowej, co ogranicza mechaniczne obciążenia kości, które są niezbędne do utrzymania odpowiedniej gęstości i wytrzymałości tkanki kostnej (hipoteza mechanostatu);
z zmniejszenie wydzielania miokin (interleukina 6, iryzyna), które są wydzielane przez miocyty (włókna mięśniowe), przy mniejszej masie mięśniowej, co może zakłócić równowagę procesów przebudowy kości i doprowadzić do zmniejszenia gęstości mineralnej kości (bone mineral density, BMD);
z obniżenie sprawności fizycznej i możliwości funkcjonalnych (mobilność, lokomocja);
z pogorszenie kontroli równowagi i stabilności ciała;
z zwiększone ryzyko upadków i złamań kości, szczególnie po wcześniejszych złamaniach niskoenergetycznych.
Drugi mechanizm związany jest z osteoporozą – osłabieniem struktury kostnej. Można wtedy zaobserwować:
z obniżoną BMD oraz pogorszenie mikroarchitektury kości, z zmniejszenie wytrzymałości mechanicznej kości, przez co stają się one bardziej podatne na uszkodzenia nawet przy niewielkich urazach.
Każde osłabienie mięśni, bez względu na etiologię, jest istotnym predyktorem upadków. W badaniach Montero-Odasso i wsp. (2022) częstość występowania sarkopenii wynosiła ok. 25% u osób w wieku 80 lat i starszych, a uczestnicy z sarkopenią byli 3-krotnie bardziej narażeni na upadki w okresie obserwacji trwającym 2 lata. Upadki i ich konsekwencje stanowią ważne wyzwanie dla opieki geriatrycznej. Istnieją międzynarodowe wytyczne praktyki klinicznej dotyczące osób starszych z sarkopenią, identyfikujące ich jako grupę z wysokim ryzykiem upadków.
Wysokie ryzyko upadków u osób w podeszłym wieku w powiązaniu z osteoporozą, czyli utratą masy kostnej i jej zmniejszoną wytrzymałością, powoduje, że
do złamania dochodzi nawet przy tzw. niskiej energii urazu, czyli przy upadkach. Złamania osteoporotyczne mogą wystąpić w kilku miejscach szkieletu, a najczęstszymi lokalizacjami są: złamania bliższej nasady kości udowej (ryc. 3.1), kręgów kręgosłupa, dalszej części przedramienia (ryc. 3.2) i bliższej części ramienia. Wcześniejsze złamania są ważnym czynnikiem ryzyka kolejnych urazów. Dlatego też głównym celem postępowania z pacjentem jest uniknięcie pierwszego złamania.
a b
RYCINA 3.1
Złamanie szyjki prawej kości udowej: a – zdjęcie radiologiczne wyjściowe; b – stan po wstawieniu całkowitej endoprotezy prawego stawu biodrowego. Źródło: materiały własne.
Osteoporoza, określana jako cichy złodziej kości, zazwyczaj nie jest rozpoznawana we wczesnych stadiach choroby, najważniejsze jest więc ustalenie ryzyka złamań i przewidywanie przyszłych. Szacuje się, że 21% pacjentów ze złamaniami szyjki kości udowej w wieku 60 lat i starszych umiera w ciągu roku po urazie. Uszkodzenia kręgów, które mogą powodować ból i niepełnosprawność, również znacząco zwiększają ryzyko hospitalizacji i śmiertelności.
Z tego powodu trening oporowy stanowi kluczowy element terapii i profilaktyki zarówno sarkopenii, jak i osteoporozy, co znajduje odzwierciedlenie w najważniejszych wytycznych i zaleceniach międzynarodowych.
Zgodnie z zaleceniami trening oporowy powinien być wykonywany co najmniej 2 razy w tygodniu w nienastępujących po sobie dniach. Parametry i charakterystykę treningu oporowego przedstawiono w tabeli 5.2. Poza klasycznym treningiem oporowym zaleca się włączenie do programu aktywności ćwiczeń o dużej prędkości z mniejszym obciążeniem (40–60% ciężaru maksymalnego na jedno powtórzenie dla danego ćwiczenia – one repetition maximum, 1RM), aby zwiększyć moc i funkcję mięśni.
TABELA 5.2
Parametry treningu oporowego dla osób z osteosarkopenią
Parametr treninguCharakterystykaUwagi
Rozgrzewka5 minNp. jazda na rowerze stacjonarnym, ćwiczenia bez dodatkowego oporu
Liczba sesji w tygodniu
2–3Pomiędzy poszczególnymi sesjami w tygodniu 1–3 dni przerwy
Liczba serii1–3Początkowo: 1–2, następnie zwiększenie do 2–3
Liczba powtórzeń w serii
8–12Cel – poziom zmęczenia 16 w skali Borga (6–20)
Przerwa1–3 min między seriami
Liczba ćwiczeń8–10 ćwiczeń obejmujących największe grupy mięśniowe
ObciążenieDocelowo: 70–85% 1RM (16–18 w skali Borga)
Lub mniej – w przypadku ćwiczeń globalnych, obejmujących kilka grup mięśniowych
Początek – tolerowany opór (nawet 30–40% 1RM), stopniowe zwiększenie do 70–85% 1RM. Początkowo zaleca się wykonywanie ćwiczeń o niższej intensywności w celu opanowania prawidłowej techniki ćwiczeń. Należy unikać wstrzymywania oddechu podczas wysiłku (manewr Valsalvy)
5. Profilaktyka i kompleksowa
w osteosarkopenii
Parametr treninguCharakterystykaUwagi
Trening mocy40–60% 1RMW fazie koncentrycznej ruchy wykonywane z dużą (do maksymalnej) prędkością
Rodzaj ćwiczeńDynamiczne
Dotyczące pojedynczych grup mięśniowych lub globalne
Rodzaj oporuMaszyny, wolne ciężarki, elastyczne taśmy, masa ciała, butelka z wodą/ puszka, opór terapeuty
Uwzględnić mięśnie pleców
Unikać ćwiczeń o dużej komponencie statycznej oraz wszelkich ćwiczeń powodujących nadmierne wygięcie pleców, zwłaszcza z dodatkowym obciążeniem
Początkujący, słabsze osoby starsze lub z ograniczeniami funkcjonalnymi – rozważyć trening w zamkniętych łańcuchach (na maszynach, trening z taśmami oporowymi).
Dobrze funkcjonujące osoby starsze – można włączyć ćwiczenia z wolnymi ciężarami (np. sztangi, hantle, kettlebell i piłki lekarskie)
Wyznaczanie obciążenia w treningu oporowym na podstawie ciężaru maksymalnego
Podstawą do wyznaczenia obciążenia treningowego jest ustalenie wartości maksymalnego ciężaru jednokrotnego dźwignięcia. Wartość tę definiuje się jako maksymalny ciężar, który można podnieść raz, w pełnym zakresie ruchu, przy prawidłowej technice podnoszenia.
Procedura wyznaczania 1RM powinna się rozpocząć od krótkiej rozgrzewki. Po mniej więcej minucie odpoczynku wykonuje się kilka powtórzeń ćwiczenia z niewielkim obciążeniem w celu zapoznania się z prawidłowym przebiegiem ruchu. Następnie przechodzi się do próby z ciężarem wynoszącym ok. 80% szacowanego 1RM. Ruch powinien być wykonany w pełnym zakresie, aby sprawdzić, czy obciążenie jest zbliżone do maksymalnych możliwości. Następnie, po każdej udanej próbie (wykonanie ruchu w pełnym zakresie, bez ruchów kompensacyjnych), ciężar jest systematycznie zwiększany. Po każdym podejściu powinna być przewidziana minuta odpoczynku, a proces ten powtarza się aż do momentu, gdy osoba badana nie będzie już w stanie poprawnie wykonać ruchu. Wartość 1RM określa się jako największe obciążenie, z którym udało się wykonać pojedyncze powtórzenie. Cała procedura powinna zakończyć się w maksymalnie pięciu próbach, aby uniknąć nadmiernego zmęczenia.
Aktywność
Zwiększanie stopnia trudności przy wykonywaniu ćwiczeń równoważnych i treningu postawy powinno przebiegać etapowo, tak aby umożliwić stopniową adaptację układów sensorycznych i motorycznych. Najczęściej zwiększa się poziom trudności poprzez: zmianę pozycji ciała (z leżenia siad klęk stanie ruch), zamykanie oczu lub ograniczanie widzenia, zmianę podłoża (z twardego na miękkie, niestabilne – np. poduszki sensomotoryczne, BOSU), wprowadzenie ruchu kończyn lub tułowia, dodanie bodźców zewnętrznych (np. piłki, taśmy, dźwięki), wydłużenie czasu utrzymania równowagi.
Bezpieczeństwo osoby starszej wykonującej ćwiczenia równoważne i trening posturalny jest priorytetem w procesie rehabilitacji. Osoba prowadząca ćwiczenia powinna zapewnić: możliwość asekuracji, stabilne otoczenie (brak przeszkód), zastosowanie asekuracji przy trudniejszych ćwiczeniach lub w początkowej fazie procesu rehabilitacji, dobór sprzętu (np. platform, piłek) adekwatny do umiejętności pacjenta, przerwanie ćwiczenia w przypadku zawrotów głowy, narastającego bólu, nadmiernego lęku przed upadkiem.
Dobór i przykłady ćwiczeń równoważnych do treningu postawy
Dobór ćwiczeń równoważnych do treningu postawy zależy od stanu funkcjonalnego osoby starszej z osteosarkopenią oraz celu terapii. W procesie kompleksowej rehabilitacji wykorzystuje się zarówno proste ćwiczenia bez sprzętu, jak i zaawansowane zadania z użyciem np. przyrządów sensomotorycznych. Przykłady ćwiczeń równoważnych pogrupowano według poziomu trudności i rodzaju aktywności: ćwiczenia statyczne (bez sprzętu):
– stanie na jednej nodze – utrzymanie równowagi przez 10–30 sekund, ręce na biodrach, wzrok skupiony na jednym punkcie, – przenoszenie ciężaru ciała – powolne przesuwanie środka ciężkości z jednej nogi na drugą, z zachowaniem stabilności tułowia,
Profilaktyka i kompleksowa rehabilitacja w osteosarkopenii
– równowaga na palcach stóp lub piętach – naprzemienne unoszenie przodu i tyłu stóp, rozwija kontrolę stawu skokowego;
ćwiczenia dynamiczne (z ruchem ciała):
– chód po linii prostej – pięta jednej stopy dotyka palców drugiej, ćwiczenie precyzji i kontroli środka ciężkości,
– marsz z wysokim unoszeniem kolan – utrzymanie równowagi w ruchu, koordynacja pracy kończyn dolnych, – zmiany kierunku ruchu (np. skręty, obroty) – kształtują reakcje adaptacyjne i orientację przestrzenną;
ćwiczenia z wykorzystaniem niestabilnego podłoża:
– chód po materacu lub piankowym podłożu – rozwija kontrolę proprioceptywną i adaptację posturalną,
– stanie na poduszce sensomotorycznej – utrzymanie równowagi przez określony czas, a następnie z zamkniętymi oczami,
– utrzymanie pozycji klęku na piłce gimnastycznej (z asekuracją) – zaawansowane ćwiczenie sensomotoryczne aktywizujące mięśnie tułowia i kończyn;
ćwiczenia z wykorzystaniem następujących przyborów i sprzętu:
– drabinki lub stepu – wchodzenie i schodzenie z asekuracją, trening równowagi dynamicznej, – taśm elastycznych (Thera-Band) – utrzymanie równowagi podczas oporu, angażuje mięśnie stabilizujące oraz mięśnie kończyn górnych,
– piłki szwajcarskiej – siedzenie na piłce z wykonywaniem ruchów tułowia, aktywuje mięśnie głębokie oraz dna miednicy, – platformy równoważnej – balansowanie w pozycji siedzącej lub stojącej, utrzymanie stabilności przy wychyleniach w różnych kierunkach; ćwiczenia funkcjonalne: – ćwiczenia z zakłóceniem równowagi – np. lekkie popychanie pacjenta przez terapeutę, reagowanie na niespodziewane bodźce, – ćwiczenia dwuzadaniowe (dual-task) – utrzymywanie równowagi podczas wykonywania innego zadania, np. rzucania piłki, mówienia, liczenia.
Zastosowanie różnych form ćwiczeń równoważnych oraz treningu postawy pozwala kompleksowo rozwijać kontrolę posturalną, zdolności adaptacyjne, a także koordynację między układami sensorycznymi. Właściwy dobór zadań i ich progresja są kluczem do efektywnego usprawniania zarówno w rehabilitacji, jak i w profilaktyce zaburzeń równowagi.
Aktywność
terapii
Ćwiczenie 8
Pozycja wyjściowa
Stanie na dysku sensomotorycznym, stopy ustawione równolegle na szerokość bioder (ryc. 5.11a). Plecy wyprostowane, wzrok skierowany przed siebie. Dla zachowania równowagi ręce mogą spoczywać na oparciu krzesła lub poręczy.
Przebieg ćwiczenia
Powolne wykonanie przysiadu poprzez zgięcie stawów kolanowych i biodrowych (ryc. 5.11b), a następnie powrót do pozycji wyjściowej z kontrolą ruchu i utrzymaniem równowagi. Ruch należy wykonywać w spokojnym tempie, z zachowaniem prawidłowego toru oddechu – wydech przy przysiadzie, wdech podczas powrotu do góry.
Modyfikacja
W celu zwiększenia trudności ćwiczenia można stopniowo ograniczać podparcie – najpierw trzymać się obiema rękami, następnie jedną, a w końcowej wersji wykonywać przysiady bez podparcia rąk.
RYCINA 5.11a, b
Ćwiczenie 8 (opis w tekście). a b
5. Profilaktyka i
Ćwiczenie 9
Pozycja wyjściowa
Stanie na dysku sensomotorycznym obiema stopami, stopy ustawione równolegle na szerokość bioder (ryc. 5.12a). Plecy wyprostowane, wzrok skierowany przed siebie. W razie potrzeby można podtrzymywać się oparcia krzesła, poręczy lub drabinki dla zachowania równowagi.
Przebieg ćwiczenia
Uniesienie jednej nogi poprzez zgięcie jej w stawie kolanowym do kąta ok. 90°, przy jednoczesnym utrzymaniu równowagi na nodze podporowej (ryc. 5.12b). Po krótkim zatrzymaniu w tej pozycji, powrót do pozycji wyjściowej. Ćwiczenie należy wykonywać w spokojnym tempie, z kontrolą ruchu i zachowaniem prawidłowego toru oddechu.
Modyfikacja
W celu zwiększenia trudności można stopniowo ograniczać podparcie – najpierw trzymać się obiema rękami, następnie jedną, a w końcowej wersji wykonywać ćwiczenie bez podparcia rąk. Dodatkowo można wydłużać czas utrzymania równowagi lub założyć mankiety z obciążeniem w celu zwiększenia intensywności ćwiczenia.
a b
RYCINA 5.12a, b Ćwiczenie 9 (opis w tekście).
Aktywność
Pełna ocena stanu odżywienia według GLIM
Kolejnym etapem jest zastosowanie kryteriów GLIM, które opierają się na połączeniu co najmniej jednego kryterium fenotypowego (utrata masy ciała, obniżona masa mięśniowa, niski wskaźnik masy ciała – body mass index, BMI) oraz jednego kryterium etiologicznego (zmniejszone spożycie/pogorszone wchłanianie, obecność stanu zapalnego lub dużego obciążenia chorobą). W kontekście osteosarkopenii szczególnie istotne jest uwzględnienie: obniżonej masy mięśniowej (często już rozpoznanej w ramach diagnostyki sarkopenii), zmniejszonego spożycia lub niskiej jakości diety, przewlekłego stanu zapalnego, który może wiązać się zarówno z chorobami współistniejącymi, jak i z prozapalnym profilem żywienia.
Dodatkowo należy pamiętać, że wskaźnik BMI może być fałszywie podwyższony w związku z obniżeniem wzrostu pacjenta. Osoby z osteosarkopenią w większym stopniu są narażone na osteoporotyczne złamania kręgów z narastającą kifozą piersiową, zmniejszenie wysokości krążków międzykręgowych oraz osłabienie mięśni posturalnych, co prowadzi do trwałego zgarbienia sylwetki.
Kluczowa jest ocena składu ciała, której można dokonać za pomocą dwuenergetycznej absorpcjometrii rentgenowskiej (dual-energy X-ray absorptiometry, DXA) lub metodą bioimpedancji elektrycznej (bioelectrical impedance analysis, BIA). Wyniki pozwolą na dokładne oszacowanie nasilenia zmian w obrębie tkanki mięśniowej, a także na monitorowanie wyników terapii.
Po rozpoznaniu niedożywienia należy określić jego ciężkość, a następnie zaplanować odpowiednią terapię i działania interwencyjne. Nad pacjentem powinien sprawować opiekę interdyscyplinarny zespół złożony z lekarza, dietetyka klinicznego, fizjoterapeuty oraz pielęgniarki, co umożliwia równoczesne leczenie niedożywienia i zaburzeń kostno-mięśniowych oraz lepszą koordynację postępowania.
Ocena sposobu odżywiania w osteosarkopenii
Szczegółowa ocena sposobu odżywiania powinna być ukierunkowana na wykrycie niedoborów jakościowych. Jak wynika z badań, dieta osób z osteosarkopenią charakteryzuje się niższym spożyciem energii oraz makro- i mikroskładników.
Profilaktyka i
Występują niedobory nie tylko ilościowe, lecz także jakościowe. Szczegółowej oceny powinien dokonać dietetyk na podstawie minimum jednego ilościowego pomiaru spożycia (np. 24-godzinny wywiad żywieniowy) uzupełnionego kwestionariuszem częstotliwości spożycia żywności (Food Frequency Questionnaire, FFQ), który pozwala ocenić zwyczajowy wzorzec żywienia. Kluczowa jest ocena poziomu spożycia białka, wapnia, witamin antyoksydacyjnych. Należy także zwrócić uwagę na prozapalny potencjał wzorca żywienia, czyli ocenić poziom spożycia składników o udokumentowanym pro- lub przeciwzapalnym działaniu (m.in. nasyconych kwasów tłuszczowych, cukrów prostych, błonnika, kwasów omega-3, witamin i związków antyoksydacyjnych). Zgodnie z wynikami badań z udziałem osób starszych wyższy dietetyczny wskaźnik potencjału prozapalnego wiązał się z większym ryzykiem sarkopenii, gorszą masą i funkcją mięśni, niższą BMD, częstszym występowaniem złamań oraz wyższym ryzykiem osteosarkopenii.
Ocena sposobu odżywiania stanowi punkt wyjścia do późniejszego, ukierunkowanego postępowania dietetycznego. Algorytm oceny przedstawiono w tabeli 5.8.
TABELA 5.8
Lista kontrolna oceny stanu odżywienia i sposobu żywienia u osób z osteosarkopenią
SEKCJA 1. Ocena stanu odżywienia – GLIM
Krok 1. Screening niedożywienia (MNA-SF / MUST / NRS-2002 / GNRI)
Wynik: brak ryzyka niedożywienia, test należy cyklicznie powtarzać
Wynik: ryzyko/niedożywienie przejdź do kryteriów GLIM
Krok 2. Kryteria fenotypowe GLIM
Utrata masy ciała > 5%/6 miesięcy lub 10–20%/> 6 miesięcy (umiarkowana)
Utrata masy ciała > 10%/6 miesięcy lub > 20%/> 6 miesięcy (ciężka)
BMI < 20 kg/m² (< 70. r.ż.) lub < 22 kg/m² ( 70. r.ż.) (umiarkowanie niskie)
BMI < 18,5 kg/m² (< 70. r.ż.) lub <20 kg/m² ( 70. r.ż.) (bardzo niskie)
Pamiętaj! Znaczący spadek wzrostu / kifoza – ostrożna interpretacja BMI
Obniżona masa mięśniowa (DXA / BIA / obwód łydki < 31 cm)
5.4. Dieta pacjentów z