Wykaz mnemotechnik
Uwaga dla Czytelnika
Mnemotechniki zostały uporządkowane w kolejności zbliżonej do alfabetycznej, co ma ułatwić ich wyszukiwanie. W kilku przypadkach odstąpiono od ścisłego porządku alfabetycznego, aby zachować przejrzysty układ wykazu i uniknąć pozostawiania dużych pustych przestrzeni w tekście. Numeracja ma charakter wyłącznie porządkowy, natomiast liczby umieszczone po prawej stronie oznaczają paginy, na których dana mnemotechnika została opisana.
1
jest
43
– interwencje wobec pacjenta w stanie ciężkim w SOR-ze
44 FFFF (4 × F) – czynniki predysponujące do powstania kamieni
45 FISH SHAPED – przyczyny utraty przytomności
46
48
49 GRANDFATHERS – nietypowe objawy kliniczne ostrego zawału mięśnia sercowego u osób starszych
50 HAK MON – farmakoterapia w ostrym zespole wieńcowym
51 HARDUPS – przyczyny kwasicy metabolicznej ze zmniejszoną luką
52 HEAD – przyczyny omdleń ze strony CUN
head głowa (ang.)(pol.)
53
heart serce (ang.)(pol.)
56 HEMATURIA – czynniki, które należy wziąć pod uwagę przy ocenie krwiomoczu
57 HHHHTTTT (4H4T) – potencjalnie odwracalne przyczyny
58 HITMAN – opieka pielęgnacyjna nad poszkodowanym po urazie
59 HOP killers – czynniki prowadzące do zgonu w okresie okołointubacyjnym – autor Janusz
60 HOTT – przyczyny NZK po urazie
61 IAPP – wstępna ocena urazowa klatki piersiowej
62 IIIIIII (7 × I) – przyczyny cukrzycowej kwasicy ketonowej
63 IM SAFE – ocena dobrostanu członka zespołu
64 In SAD CAGES – ocena ryzyka
65
66 I’VE FALLEN – przyczyny upadku – autor Janusz Springer
67 IT CRIES – dziecko, którego nie da się uspokoić
68 LMNOP – postępowanie w kardiogennym obrzęku płuc
69 LACERATE – zaopatrywanie ran
lacerate zranić (ang.) (pol.)
70 LEMON – ocena trudności w udrażnianiu dróg oddechowych
71 MADFOCS – różnicowanie psychoz organicznych i czynnościowych
72 MARCHE – postępowanie z pacjentem urazowym
73 MARCHE – postępowanie z ofiarą incydentu CBRNE
74 MIST – ocena poszkodowanego i raport przedszpitalny
75 MNOPRST – opieka nad pacjentem w SOR-ze
76 MOANS – czynniki ryzyka trudnej intubacji
77 MONA – dawny schemat leczenia ostrego zawału mięśnia sercowego
78 MPHAATD – postępowanie z pacjentem urazowym w szpitalu polowym – autor Jacek Kleszczyński
79 MOUTHI – ocena możliwości udrożnienia dróg oddechowych
80 MSMAID – przygotowanie do analgosedacji/znieczulenia pacjenta
CATS – przyczyny kwasicy metabolicznej ze zwiększoną luką anionową
99 PPPPPPP (7 × P) – niedokrwienie kończyny/ciasnota przedziałów międzypowięziowych
100 PPPPP (5 × P) – intubacja dotchawicza;
101 PQRST – diagnostyka nadmiernego wypełniania żył szyjnych
– szybka ocena zdarzeń naczyniowo-mózgowych
RAMP It – postępowanie w krwawieniu śródczaszkowym
105 RAVINES – stabilizacja pacjenta w szpitalu polowym
108 RODS – ocena dróg oddechowych; problemy z użyciem metod nadgłośniowych
109 RPPPP – badanie fizykalne; ocena układu krążenia
110 RSVP –
112 SAD REP – powikłania meningokokowego zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych
118 SHORT – względne przeciwwskazania do przezskórnego ratunkowego dostępu do dróg
– przygotowanie do intubacji dotchawiczej wg protokołu
(10 × S) – przyczyny ogniskowych ubytków
129 SPIKES – przekazywanie niepomyślnych wiadomości
130 SPLAT – przyczyny upadków
131 SPLINT – przyczyny braku zrostu kości po złamaniu
132 STOP – model debriefingu
133 STOP DOS – ocena pacjenta urazowego
134 TACO – możliwe przyczyny zaburzeń oddychania
135 THE ATRIAL FIBS – przyczyny nowego epizodu migotania przedsionków
136 THE MISFITS – diagnostyka zaburzeń stanu świadomości u dziecka
137 TEN – punkty orientacyjne podczas intubacji dotchawiczej
138 THERIPy – zaburzenia stanu świadomości
139 THROMBINS – postępowanie w ostrym zespole wieńcowym
141 TIPS – przyczyny śpiączki i zaburzeń stanu świadomości
142 TON – ocena pacjenta urazowego
CARP – przyczyny kwasicy metabolicznej z prawidłową luką anionową
(4 ×
–
C (chloral hydrate) – wodzian chloralu, tetra- i trichlorek węgla
H (heavy metals) – metale ciężkie (rtęć, ołów, arsen, mangan, potas)
I (iron) – żelazo
P (phenothiazines) – fenotiazyny
E (enteric coated) – tabletki powlekane
S (sustained release) – tabletki szkieletowe o powolnym uwalnianiu
LiteraAngielski Polski
C chloral hydrate wodzian chloralu, tetra- i trichlorek węgla
Przykład – wodzian chloralu (aldehydu trichlorooctowego)
Uwagi – lek uspokajająco-nasenny, obecnie niedostępny w Polsce w postaci preparatów gotowych
H heavy metals metale ciężkie
Przykład – rtęć, ołów, arsen, mangan, potas, tal
Uwagi – do zatruć najczęściej dochodzi u osób zatrudnionych w przemyśle, ale możliwe jest też zatrucie zamierzone, np. przez połknięcie metalu
I iron żelazo
Przykład – preparaty stosowane w leczeniu niedokrwistości
Uwagi – zapytaj pacjenta o przyjmowane leki
P phenothiazines fenotiazyny
Przykład – chloropromazyna
Uwagi – zapytaj pacjenta o przyjmowane leki
E enteric coated tabletki powlekane
Przykład – ibuprofen
Uwagi – tabletki są niekiedy powlekane różnego rodzaju polimerami dla zwiększenia ich odporności na warunki otoczenia, a także dla ułatwienia połknięcia, poprawy zapachu i smaku oraz modyfikacji miejsca i czasu uwalniania leku w przewodzie pokarmowym
zapytaj pacjenta o leki stosowane na co dzień
S sustained release tabletki szkieletowe o powolnym uwalnianiu
Przykład – tapentadol
Uwagi – tabletki szkieletowe mają na celu uwalnianie leku w przewodzie pokarmowym przez dłuższy czas
zapytaj pacjenta o leki stosowane na co dzień
Uwaga. Inne substancje cieniujące w RTG to acetazolamid, busulfan, niektóre farby, pakiety narkotyków, ksenobiotyki w opakowaniach, baterie.
Piśmiennictwo Łukasik-Głębocka M. Wybrane stany zagrożenia życia w ostrych zatruciach. [W:] Ostre stany zagrożenia życia w chorobach wewnętrznych (red. K. Sosada). Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2023, s. 459.
C (character) – charakter
O (onset) – początek
L (location) – umiejscowienie
D (duration) – czas trwania
LiteraAngielski
Polski
C character charakter
Przykład – napad toniczno-kloniczny
Uwagi – jakie objawy pacjent prezentuje? (drgawki toniczne, kloniczne, napad uogólniony czy częściowy, napad nieświadomości, inne?) – tzw. morfologia napadu.
O onset początek
Przykład – podczas aktywności fizycznej, w spoczynku
Uwagi – kiedy rozpoczął się napad i co pacjent wtedy robił?
L location umiejscowienie
Przykład – pacjent ma napady drgawek tylko w placówkach ochrony zdrowia oraz w obecności personelu medycznego
Uwagi – ustal gdzie, kiedy i w jakich okolicznościach występują napady; powyższy przykład przypomina, że jedną z przyczyn wspomnianych napadów padaczkowych może być zespół Münchhausena. Uwaga. Zespół ten można rozpoznać dopiero po wykluczeniu innych, somatycznych przyczyn, czyli tzw. rozpoznanie poprzez wykluczanie (diagnosis per exclusionem)
D duration czas trwania
Przykład – 10 min
Uwagi – jak długo trwał napad? Czy spełnia kryteria stanu padaczkowego?
Uwaga. Drgawki nie są tożsame z padaczką. Drgawki mogą występować u pacjentów, którzy nie chorują na padaczkę, np. po urazach głowy czy w zatruciach. Natomiast padaczka może powodować objawy inne niż drgawki, np. napady nieświadomości, automatyzmy (powtarzanie jednej czynności).
Bardzo ważna jest ocena czasu trwania napadu pod kątem rozpoznania stanu padaczkowego. Świadkowie zdarzenia mogą pod wpływem emocji podawać dłuższy czas trwania niż rzeczywisty.
Stan padaczkowy to stan, kiedy napad trwa dłużej niż 5 min lub kolejne napady trwają łącznie dłużej niż 5 min, a pacjent nie odzyskuje między nimi świadomości.
Piśmiennictwo Markovchick V.J., Pons P.T., Bakes K.M. Medycyna ratunkowa w pytaniach i odpowiedziach (red. R.J. Ładny, M. Wojewódzka-Żelezniakowicz). Wydawnictwo Medipage, Warszawa 2016, s. 124.
względne przeciwwskazania do przezskórnego ratunkowego dostępu do dróg oddechowych
S (surgery) – operacje chirurgiczne w obrębie szyi i krtani w wywiadzie
H (hematoma) – krwiak
O (obesity) – otyłość
R (radiation) – radioterapia okolicy szyi w wywiadzie
T (trauma/burns) – uraz/oparzenia okolicy szyi
LiteraAngielski Polski
S surgery zabieg chirurgiczny (w wywiadzie)
Przykład – stan po operacji onkologicznej w obrębie szyi
Uwagi – zmiana warunków anatomicznych; brak widocznych typowo struktur; rozważ inne opcje udrażniania dróg oddechowych, posługując się, np. modelem VORTEX
H hematoma krwiak
Przykład – nagromadzenie krwi po zabiegu lub urazie
Uwagi – zmiana warunków anatomicznych; brak widocznych typowo struktur; rozważ inne opcje udrażniania dróg oddechowych, posługując się np. modelem
VORTEX
O obesity otyłość
Przykład – nadmiar tkanki tłuszczowej w obrębie szyi
Uwagi – nadmiar tkanki tłuszczowej znacząco zmienia warunki anatomiczne; grubość tkanki podskórnej może uniemożliwić wykonanie konikopunkcji za pomocą standardowego gotowego zestawu, np. Quicktrach
R radiation promieniowanie (stan po radioterapii)
Przykład – zgrubienie i deformacja tkanek po radioterapii
Uwagi – zmiana warunków anatomicznych i/lub zmieniona elastyczność tkanek może utrudniać wykonanie konikotomii
T trauma/burns uraz/oparzenie
Przykład – uraz penetrujący szyi
Uwagi – zmiana warunków anatomicznych i/lub konieczność zatamowania krwawienia w obrębie rany szyi mogą znacznie utrudniać wykonanie konikotomii
Uwaga. Przeciwwskazaniem względnym może być też guz, ropień lub infekcja w miejscu nacięcia oraz brak umiejętności lub doświadczenia lekarza.
Piśmiennictwo Hoang R., MacDonald D. Drożność dróg oddechowych. W: International Trauma Life Support. Sytuacje dużego zagrożenia w środowisku taktycznym i cywilnym (red. M.D. Sztajnkrycer, E. Roy). Medycyna Praktyczna, Kraków 2024, s. 74. Starosta K., Burska K. Przezskórny dostęp ratunkowy do dróg oddechowych. W: Niezbędnik lekarza dyżurnego SOR (red. J. Springer, J. Kleszczyński). Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2021, s. 111.
T (trauma) – uraz
A (asthma) – astma oskrzelowa
C (COPD [chronic obstructive pulmonary disease]) – POChP (przewlekła obturacyjna choroba płuc)
O (obstruction) – przeszkoda
LiteraAngielski Polski
T trauma uraz
Przykład – uraz klatki piersiowej; złamanie żeber i odma opłucnowa
Uwagi – zbadaj pacjenta urazowo i zleć wykonanie badań obrazowych; wykonaj gazometrię krwi tętniczej
A asthma astma oskrzelowa
Przykład – kobieta, 35 lat, z wywiadem astmy oskrzelowej, która przestała przyjmować leki – obecnie skurcz oskrzeli z objawami ostrej niewydolności oddechowej
Uwagi – zbierz wywiad według SAMPLE; postępuj zgodnie z wytycznymi ERC w odniesieniu do pacjenta z zaostrzeniem astmy oskrzelowej
C COPD – chronic obstructive pulmonary disease POChP – przewlekła obturacyjna choroba płuc
Przykład – mężczyzna, 63 lata, palący papierosy od wielu lat, zgłosił się do SOR-u z powodu duszności; w przeszłości rozpoznano POChP, ale pacjent nie leczy się regularnie i nadal pali papierosy
Uwagi – diagnozując pacjenta z POChP, weź pod uwagę stosowanie się przez pacjenta do zaleceń, ale też najczęstsze czynniki, które prowadzą do zaostrzenia tej choroby: zakażenia układu oddechowego i niewydolność krążenia wykonaj gazometrię krwi tętniczej
O obstruction przeszkoda
Przykład – ciało obce w drogach oddechowych
Uwagi – zwykle wywiad i objawy są dość charakterystyczne; problem w diagnostyce aspiracji ciała obcego do dróg oddechowych może jednak występować u osób z zaburzeniami stanu świadomości (np. zespół otępienny)