Spis treści Wprowadzenie
1
Rozdział 1. Reset finansowy pokolenia Z
5
Rozdział 2. Twoja opowieść związana z pieniędzmi napisana od nowa
29
Rozdział 3. Zarabianie (i bankowość)
49
Rozdział 4. Układanie budżetu
83
Rozdział 5. Zadłużenie
111
Rozdział 6. Kredyty
141
Rozdział 7. Inwestowanie
171
Rozdział 8. Twoja przyszłość finansowa
207
Słowo końcowe
219
Źródła wiedzy finansowej
221
Odwołania
222
O Autorce
226
Wprowadzenie Wartość pieniądza poznałam w wieku dziesięciu lat, gdy rozkręciłam pierwszy mały biznes – sprzedawałam maskotki. Lubiłam wówczas robić małe wypchane zwierzątka, więc zaczęłam zabierać je do szkoły, sprzedawać koleżankom oraz kolegom i w ten sposób zasilać kieszonkowe. Choć się tego nie spodziewałam, moje maskotki chwyciły! Niedługo potem chodziłam po mieszkaniach w moim bloku i oferowałam moje wyroby sąsiadom, zaczęłam również kręcić o nich filmy na YouTubie. Brałam udział w organizowanych w mojej szkole dorocznych targach rzemiosła. Gdy byłam tam pierwszy raz, zarobiłam szalone 500 dolarów, co było dla mnie wówczas dużą kwotą. Co zrobiłam z moim majątkiem z pluszaków? Część odłożyłam, a za resztę kupiłam sobie UGG-i oraz porządne pisaki Copic (tak, wiem, już w wieku 11 lat byłam dość wybredna). Jeszcze jako mała dziewczynka uczyłam się dokonywać wyborów związanych z zarabianiem pieniędzy, ich oszczędzaniem i wydawaniem. Tamte doświadczenia stały się fundamentem mojego nieustannego zainteresowania tematem finansów osobistych. Wartość ciężkiej pracy poznałam dzięki rodzicom, którzy w latach 80. XX wieku wyemigrowali z Chin do Stanów Zjednoczonych. Liczyli, że znajdą tutaj lepsze życie i dostatnią przyszłość. W naszym domu się nie przelewało, jednak największym darem, jaki od nich dostałam, było wykształcenie. W połowie pierwszej dekady XXI wieku przeprowadziliśmy się ze Środkowego Zachodu do Kalifornii, gdzie wynajmowaliśmy kawalerkę. Moi rodzice mogli kupić dom, ale zdecydowali się na wynajem tej klitki na dziesięć lat, ponieważ leżała 1
Wprowadzenie
w dzielnicy z najlepszymi szkołami. W ten sposób oszczędzali pieniądze na przyszłe studia dla mnie. Jestem głęboko wdzięczna moim rodzicom, że zaszczepili we mnie wartość ciężkiej pracy i pielęgnowali wszystkie moje zainteresowania. Wierzę w edukację i w to, że ma ona moc odmieniania losów całych rodzin, przy czym edukacja to również czytanie książek o finansach – takich jak ta. Spieszę wyjaśnić, że w naszym domu pieniądze zawsze rodziły stres. Dorastając, słyszałam rodziców kłócących się właśnie o nie. Mamie i tacie najbardziej zależało na tym, żeby zapewnić mi możliwości i szanse, których oni sami nie mieli. Nie było im łatwo, ale bardzo się starali otworzyć te drzwi dla mnie. Czyż nie tak to właśnie powinno wyglądać? Czyż każde kolejne pokolenie nie powinno mieć lepszego życia niż poprzednie? Niestety, obecnie coraz częściej okazuje się, że ta zasada przestaje działać. Rosnące koszty życia, olbrzymie kredyty studenckie, wysokie ceny domów i mieszkań… to wszystko sugeruje, że ludzie należący do pokolenia Z – urodzeni w latach 1997–2012 – mogą okazać się pierwszym pokoleniem w historii najnowszej, któremu będzie wiodło się gorzej niż ich rodzicom. Wiem, że mi się poszczęściło. Pomimo trudnej sytuacji finansowej, a może właśnie dzięki niej, nauczyłam się zarządzać dochodami w dorosłym życiu i je powiększać. Wiedzę o biznesie i finansach poszerzałam w Haas School of Business przy University of California w Berkeley, gdzie kończyłam studia licencjackie. Ponadto pracowałam we wiodących spółkach technologicznych i założyłam odnoszącą sukcesy firmę. Niedługo po dwudziestce udało mi się odłożyć pierwsze 100 tysięcy dolarów. Zaczęłam pisać w mediach społecznościowych o tym, czego się dowiedziałam i nauczyłam. Dzisiaj oferuję edukację zawodową i finansową setkom tysięcy osób w serwisach TikTok, Instagram i YouTube. 2
Wprowadzenie
Na podstawie interakcji z moją społecznością doszłam do wniosku, że wśród młodych ludzi podstawowym problemem jest brak orientacji w zagadnieniach finansowych. To aż zadziwiające, że tak wiele lat spędzamy w szkole, przygotowując się do prawdziwego życia, szukania pracy, zarabiania na chleb, uzyskania niezależności, a przy tym nikt nie uczy nas, jak mądrze gospodarować pieniędzmi. Ten brak edukacji powoduje, że gdy stajemy się dorośli, pieniądze wydają nam się czymś trudnym, podchodzimy do nich z powagą. Dlatego postanowiłam napisać tę książkę.
Nowe reguły finansów osobistych Sama należę do pokolenia Z i z zaskoczeniem stwierdziłam, że nie ma książek kierowanych specjalnie do nas. Przecież musimy stawiać czoła wielu aspektom ekonomicznym, które w przypadku poprzednich pokoleń kształtowały się odmiennie. Inaczej wygląda rynek mieszkaniowy, inaczej wygląda rynek pracy, nie mówiąc już o wielu nowościach, takich jak automatyczni doradcy, platformy mikroinwestowania, kryptowaluty, spółki memowe, cyfrowe usługi typu „kup teraz, zapłać później”, pokusa zakupów internetowych w social mediach – a to przecież tylko kilka przykładów! Na kartach tej książki zamierzam przedstawić różne aspekty wiedzy finansowej w sposób zrozumiały dla młodych ludzi. Nie znajdziesz tutaj protekcjonalnych rad, by zrezygnować z waniliowej latte (czy też tostów z awokado). Przekażę ci natomiast przydatne rady, dzięki którym w odniesieniu do pieniędzy poczujesz się pewniej – bez względu na to, z jakiego poziomu startujesz. Chcę ci pomóc w podejmowaniu mądrych decyzji finansowych, żebyś mógł zacząć planować lepszą przyszłość finansową. 3
Wprowadzenie
Poszczególne rozdziały opisują kolejne aspekty finansów osobistych, takie jak podejście do zarobków, opracowywanie budżetu, oszczędzanie, zadłużanie się czy inwestowanie. Omawiam wszystkie niezbędne podstawy w sposób przystający do dzisiejszych realiów, więc poruszam takie zagadnienia jak psychologia finansów, wykorzystywanie narzędzi internetowych w bilansowaniu budżetu, strategiczne podejście do kupowania domu czy rozpoczęcie przygody z inwestowaniem pieniędzy za pomocą platform cyfrowych. Pomyśl sobie, że jestem twoją odpowiedzialną finansowo kumpelą, która dzieli się z tobą realistycznymi, lecz jednocześnie mega ważnymi radami dla naszego pokolenia, jak skutecznie zarabiać, planować, oszczędzać i inwestować – również w ramach systemu, który nie zawsze nam sprzyja. Chciałabym podkreślić, że nie jestem doradczynią finansową, a ta książka powstała wyłącznie w celach edukacyjnych. Nie zmienia to faktu, że w moim głębokim przekonaniu wiedza to potęga. Chcę wyposażyć cię we wszystkie informacje, jakich możesz potrzebować, by poczuć w sobie siłę, wziąć przyszłość finansową we własne ręce i wieść bardziej komfortowe życie.