101325140 by WN PWN

21.3. Rola chirurga stomatologicznego i szczękowo-twarzowego w diagnostyce i leczeniu nowotworów jamy ustnej,

Wyszyńska-Pawelec

22.1.

23.3. Choroby rozrostowe układu krwiotwórczego i limfoidalnego

Grywalska, Joanna Zawitkowska 23.3.1.

23.3.5. Krótka charakterystyka poszczególnych typów białaczek ..........................

23.3.6. Współpraca lekarzy stomatolog–hematolog ...............................................

24. Mięsaki tkanek miękkich i kości rejonu głowy i szyi .............................................................

Grażyna Wyszyńska-Pawelec

24.1. Mięsaki tkanek miękkich rejonu głowy i szyi

24.1.1. Tłuszczakomięsak (liposarcoma)

24.1.2. Włókniakomięsak (fibrosarcoma) .................................................................

24.1.3. Mięsak naczyń krwionośnych (angiosarcoma)

24.1.4. Mięśniakomięsak gładkokomórkowy (leiomyosarcoma)

24.1.5. Mięśniakomięsak prążkowano-komórkowy (rhabdomyosarcoma)

24.1.6. Mięsak maziówkowy (synovial sarcoma) .....................................................

24.1.7. Niezróżnicowany pleomorficzny mięsak (undifferentiated pleomorphic sarcoma)

24.1.8. Złośliwy nowotwór osłonek nerwów obwodowych (

24.1.9. Mięsak Kaposiego (Kaposi sarcoma)

24.2.

25.1.

24.2.4. Złośliwy

Wyszyńska-Pawelec

25.2. Przerzuty

25.2.1.

25.3. Przerzuty

25.3.1.

25.3.2.

25.3.3.

25.3.4. Diagnostyka różnicowa

26.1. Wybrane aspekty kliniczne, diagnostyczne i chirurgicznego leczenia nowotworów oczodołu

Klaudiusz Łuczak, Kamil Nelke

26.1.1. Wstęp .............................................................................................................

26.1.2. Anatomia chirurgiczna i topograficzna oczodołów

26.1.3. Guzy i nowotwory oczodołów ......................................................................

26.1.4. Badanie i diagnostyka zmian patologicznych oczodołu .............................

26.1.5. Symptomatologia guzów oczodołu

26.1.6. Dostępy chirurgiczne do zmian patologicznych i rozrostowych oczodołu 170

26.1.7. Zabiegi związane z usunięciem gałki ocznej ................................................

26.1.8. Zabiegi rekonstrukcyjne po operacjach nowotworów oczodołu ...............

26.1.9. Powikłania w chirurgicznym leczeniu guzów oczodołu 175

26.2. Guzy i nowotwory oczodołu – metody leczenia 176

Klaudiusz Łuczak

26.2.1. Guzy i nowotwory naczyniowe oczodołu 177

26.2.2. Złośliwe rozrosty wywodzące się z tkanki naczyniowej

26.2.3. Guzy torbielowate oczodołu .........................................................................

26.2.4. Guzy gruczołu łzowego i dróg łzowych

26.2.5. Pierwotne guzy pochodzenia nerwowego oczodołu

26.2.6. Guzy pochodzenia mezenchymalnego oczodołu

26.2.7. Mięsaki oczodołu ..........................................................................................

26.2.8. Guzy oczodołu związane ze schorzeniami hematolimfoproliferacyjnymi

26.2.9. Wtórne guzy oczodołu

26.2.10. Guzy przerzutowe do oczodołów u dzieci i dorosłych ..............................

26.2.11.

27. Rekonstrukcje twarzy i jamy ustnej u dzieci i młodzieży

Krzysztof Dowgierd, Łukasz Krakowczyk, Maciej Borowiec, Martyna Dowgierd

27.1. Koncepcja rekonstrukcji funkcjonalno-estetycznej twarzy i jamy ustnej u dzieci –filozofia interdyscyplinarna

27.2. Piramida rekonstrukcyjna zgryzowo-twarzowa........................................................

27.3. Wzrost części twarzowej czaszki ...............................................................................

27.3.1. Teoria funkcjonalna matrycy według Mossa

27.3.2. Koncepcja wzrostu kości

27.4. Remodelowanie i przemieszczenie kości czaszkowo-twarzowych ..........................

27.5. Podstawa czaszki i regiony wzrostowe twarzoczaszki .............................................

27.5.1. Neurokranium – sklepienie czaszki

27.5.2. Neurokranium – podstawa czaszki ...............................................................

27.5.3. Kompleks nosowo-szczękowy .......................................................................

Żuchwa ..........................................................................................................

27.6. Nieprawidłowy wzrost i rozwój twarzy.....................................................................

27.6.1. Radioterapia

27.6.2. Chirurgia endoskopowa zatok przynosowych (FESS)

27.6.3. Podsumowanie

27.7. Rekonstrukcje onkologiczne

27.7.1. Rekonstrukcja żuchwy ...................................................................................

27.7.2. Rekonstrukcja szczęki i środkowego piętra twarzy ..................................... 261

27.8. Wolne płaty w chirurgii rekonstrukcyjnej .................................................................

27.8.1. Płat z kłykcia przyśrodkowego kości udowej (medial femoral condyle flap – MFCF) 269

27.8.2. Płat z mięśnia smukłego uda (gracilis flap, muscular/myocutaneous gracilis flap)

27.9. Rodzaje płatów – wskazania do rekonstrukcji poszczególnych ubytków. Charakterystyka populacji dziecięcej.........................................................................

27.10. Technika wykonywania mikrozespoleń naczyniowych i ocena średnicy zespalanych

27.11. Wady czaszkowo-twarzowe – wady rozwojowe oraz wady towarzyszące zespołom genetycznym (połowiczy niedorozwój twarzy, choroba Romberga, deformacje porozszczepowe, porażenie nerwu twarzowego)

27.12. Rekonstrukcje

27.13. Wtórne deformacje po zabiegach rekonstrukcyjnych opartych na mikrozespoleniach naczyniowych

27.14. Grupy wiekowe pacjentów i możliwości rekonstrukcji w poszczególnych

27.15. Profilaktyka i leczenie niepowodzeń po rekonstrukcjach mikronaczyniowych u dzieci ........................................................................................................................

27.16. Planowanie wirtualne w rekonstrukcjach

Ograniczenia i wyzwania planowania wirtualnego u dzieci

27.16.2. Algorytm decyzyjny stosowania planowania wirtualnego w rekonstrukcjach twarzoczaszki

Wnioski

28.2.7. Terapia izotopowa .........................................................................................

28.3. Terapia nowotworów nabłonkowych obszaru głowy i szyi .....................................

28.3.1. Samodzielna radioterapia

28.3.2. Radioterapia pooperacyjna ...........................................................................

28.3.3. Radiochemioterapia.......................................................................................

28.3.4. Chemioterapia i leczenie ukierunkowane molekularnie

Odczyny popromienne

28.4. Terapia nowotworów nabłonkowych obszaru głowy i szyi – część szczegółowa ..

28.5. Terapia nowotworów nienabłonkowych obszaru głowy i szyi ...............................

28.6.

29. Podstawy leczenia systemowego ...........................................................................................

29.2.1. Cetuksymab jako element leczenia radykalnego SCHNC ............................

29.2.2. Cetuksymab w leczeniu zaawansowanego i przerzutowego

30.1. Górne piętro

Jakub Opyrchał, Dominik A. Walczak, Janusz W ierzgoń, Łukasz Krakowczyk

30.1.1. Wstęp

Daniel Bula

30.2.1. Środkowe piętro twarzy – definicja oraz topografia anatomiczna ............ 317

30.2.2. Typy histologiczne najczęstszych nowotworów środkowego piętra twarzy

30.2.3. Klasyfikacja etapu resekcyjnego w obszarze środkowego piętra twarzy .............................................................................................................

30.2.4. Rodzaje rekonstrukcji w regionie środkowego piętra twarzy

30.2.5. Nowoczesne metody planowania i realizacji chirurgii resekcyjno-rekonstrukcyjnej środkowego piętra twarzy ..............................................

30.2.6. Powikłania występujące po zabiegach rekonstrukcyjnych środkowego piętra twarzy

30.3. Dolne piętro twarzoczaszki ........................................................................................

Artur Sandelewski, Dominik A. Walczak

30.3.1. Wprowadzenie

30.3.2. Anatomia chirurgiczna dolnego piętra twarzy ............................................

30.3.3. Klasyfikacja ubytków dolnego piętra twarzy ...............................................

30.3.4. Płaty miejscowe w rekonstrukcjach dolnego piętra twarzy........................

30.3.5. Przegląd wolnych płatów w rekonstrukcji dolnego piętra

31. Przeszczepienie narządów szyi ...............................................................................................

32. Allotransplantacja twarzy .......................................................................................................

Agnieszka Piotrowska-Seweryn

32.1. Definicja i cele

32.2. Rys historyczny i wskazania .......................................................................................

32.3. Logistyka i przygotowanie

32.4. Wybór biorcy i klasyfikacja

32.4.1. Aspekt kliniczny .............................................................................................

32.4.2. Aspekt estetyczny i psychospołeczny

32.4.3. Stałe konsekwencje i ryzyko powikłań

32.5.

32.6.

32.7.

33.1.

32.6.2.

33.6.

33.6.1.

33.6.2.

33.7.

33.8.

33.9.

33.7.1.

dr n. med., lek. dent. Bożena Antonowicz

Zakład Chirurgii Stomatologicznej, Uniwersytet Medyczny w Białymstoku

dr n. med. Marcin Berger

Katedra i Zakład Chirurgii Stomatologicznej, Uniwersytet Medyczny w Lublinie

dr n. med. Katarzyna Bogusiak III Katedra Chirurgii, Klinika Chirurgii Szczękowo-Twarzowej, Uniwersytet Medyczny w Łodzi

dr n. med. Maciej Borowiec

Klinika Chirurgii Głowy i Szyi Dzieci i Młodzieży, Oddział Chirurgii Szczękowo-Twarzowej dla Dzieci i Młodzieży, Centrum Wad Twarzoczaszki dla Dzieci i Młodzieży, Wojewódzki Specjalistyczny Szpital Dziecięcy w Olsztynie, Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie

dr hab. n. med. Jan Borys

Klinika Chirurgii Szczękowo-Twarzowej i Plastycznej, Uniwersytet Medyczny w Białymstoku

dr n. med. Daniel Bula

I Oddział Chirurgii Onkologicznej – Narodowy Instytut Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie Państwowy Instytut Badawczy Oddział w Gliwicach

dr n. med. Marcin Ciesielski III Katedra Chirurgii, Klinika Chirurgii Szczękowo-Twarzowej, Uniwersytet Medyczny w Łodzi

prof. dr hab. n. med. Mirosław Czuczwar II Klinika Anestezjologii i Intensywnej Terapii, Uniwersytet Medyczny w Lublinie

dr hab. n. med. Krzysztof Dowgierd, prof. UWM Klinika Chirurgii Głowy i Szyi Dzieci i Młodzieży, Oddział Chirurgii Szczękowo-Twarzowej dla Dzieci i Młodzieży, Centrum Wad Twarzoczaszki dla

Dzieci i Młodzieży, Wojewódzki Specjalistyczny

Szpital Dziecięcy w Olsztynie, Uniwersytet

Warmińsko-Mazurski w Olsztynie

lek. stom. Martyna Dowgierd

dr n. med. Damian Dudek NZOZ ,,ArtMedica” w Toruniu

dr hab. n. o zdr. Michał Ginszt Zakład Rehabilitacji i Fizjoterapii, Uniwersytet Medyczny w Lublinie

dr n. med. Renata Golińska Ortorodzina Renata Golińska w Poddębicach

prof. dr hab. n. med. Ewelina Grywalska Zakład Immunologii Doświadczalnej, Uniwersytet Medyczny w Lublinie

dr hab. n. med. Kinga Grzech-Leśniak, prof. Uczelni Pracowania Laseroterapii, Katedra i Zakład Chirurgii Stomatologicznej, Uniwersytet Medyczny im. Piastów Śląskich we Wrocławiu

dr n. med. Grzegorz Hadasik I Oddział Chirurgii Onkologicznej – Narodowy Instytut Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie Państwowy Instytut Badawczy Oddział w Gliwicach

dr n. med. Piotr Hadrowicz

Oddział Otolaryngologii i Onkologii Laryngologicznej, Wojewódzki Szpital Specjalistyczny im. Najświętszej Maryi Panny w Częstochowie; Klinika Chirurgii Szczękowo-Twarzowej, Uniwersytecki Szpital Kliniczny im. Wojskowej Akademii Medycznej – Centralny Szpital Weteranów w Łodzi

dr n. med. Grzegorz Hajduk Katedra i Zakład Chirurgii Stomatologicznej, Uniwersytet Medyczny w Lublinie

dr hab. n. med. Sławomir Jabłoński, prof. nadzw. III Katedra Chirurgii, Klinika Chirurgii Klatki Piersiowej, Chirurgii Ogólnej i Onkologicznej, Uniwersytet Medyczny w Łodzi

dr n. med. Maciej Jagielak Ortognatyka – Dr Jagielak sp. z o.o. sp.k.

dr n. med. Tomasz Jankowski

Klinika Pneumonologii, Onkologii i Alergologii, Uniwersytet Medyczny w Lublin

prof. dr hab. n. med. Tomasz Kaczmarzyk

Katedra Chirurgii Stomatologicznej, Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie

dr n. med. Anna Kłysik

Koordynator Oddziału Okulistycznego Tomaszowskiego Centrum Zdrowia Sp. z o.o. w Tomaszowie Mazowieckim

prof. dr hab. n. med. Marcin Kozakiewicz III Katedra Chirurgii, Klinika Chirurgii Szczękowo-Twarzowej, Uniwersytet Medyczny w Łodzi

dr n. med. Aleksandra Kozłowska

Klinika Radioterapii, Uniwersytet Medyczny w Lublinie

prof. zw. dr hab. n. med. Łukasz Krakowczyk

dr n. med. Lidia Kruczykowska III Katedra Chirurgii, Klinika Chirurgii Szczękowo-Twarzowej, Uniwersytet Medyczny w Łodzi

dr hab. med. Andrzej Kurylcio, prof. UM w Lublinie Katedra Onkologii, Klinika Chirurgii Onkologicznej, Uniwersytet Medyczny w Lublinie; Oddział Chirurgii Chorób Piersi, Uniwersytecki Szpital Kliniczny nr 1; Konsultant Wojewódzki w dziedzinie chirurgii onkologicznej

prof. dr hab. n. med. Dawid Larysz

Klinika Chirurgii Głowy i Szyi Dzieci i Młodzieży, Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie; Wojewódzki Specjalistyczny Szpital Dziecięcy w Olsztynie

dr n. med. Patrycja Larysz

Klinika Chirurgii Głowy i Szyi Dzieci i Młodzieży, Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie; Wojewódzki Specjalistyczny Szpital Dziecięcy w Olsztynie

prof. dr hab. n. med. Piotr Loba, prof. UMed w Łodzi Zakład Patofizjologii Widzenia Obuocznego i Leczenia Zeza, Uniwersytet Medyczny w Łodzi

lek. Krzysztof Lubaś

dr hab. n. med. i n. o zdr. Michał Łobacz

Katedra i Zakład Chirurgii Stomatologicznej, Uniwersytet Medyczny w Lublinie

dr n. med. Klaudiusz Łuczak Oddział Chirurgii Szczękowo-Twarzowej, Szpital EMC we Wrocławiu

dr hab. n. med. Waldemar Machała, prof. nadzw. UMed w Łodzi

Klinika Anestezjologii i Intensywnej Terapii, Centralny Szpital Kliniczny Uniwersytetu Medycznego w Łodzi

dr n. med. Sylwia Majewska-Beśka Katedra i Zakład Stomatologii Wieku Rozwojowego, Uniwersytet Medyczny w Łodzi

prof. zw. dr hab. n. med. Andrzej Marszałek Katedra i Zakład Patologii i Profilaktyki Nowotworów, Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu; Zakład Patologii Nowotworów, Wielkopolskie Centrum Onkologii w Poznaniu

dr n. med. Małgorzata Nather „M-NATHERDENT” Indywidualna Specjalistyczna Praktyka Lekarska

dr hab. n. med. Kamil Nelke, prof. Uczelni ANS Oddział Chirurgii Szczękowo-Twarzowej, Szpital EMC we Wrocławiu; Wydział Nauk o Zdrowiu, Akademia Nauk Stosowanych Angelusa Silesiusa w Wałbrzychu

dr n. med. Bartłomiej Nierzwicki

Oddział Chirurgii Szczękowo-Twarzowej dla Dzieci i Młodzieży, Centrum Wad Twarzoczaszki dla Dzieci i Młodzieży, Wojewódzki Specjalistyczny Szpital Dziecięcy w Olsztynie; Prywatna Praktyka Millenium Surgical Chicago, USA

dr n. med. Jakub Opyrchał II Oddział Chirurgii Onkologicznej – Narodowy Instytut Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie Państwowy Instytut Badawczy Oddział w Gliwicach

dr n. med. Agnieszka Piotrowska-Seweryn I Oddział Chirurgii Onkologicznej – Narodowy Instytut Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie Państwowy Instytut Badawczy Oddział w Gliwicach

r. pr. Marta Podgórska Uniwersyteckie Centrum Stomatologiczne w Lublinie

r. pr. Michał Podgórski

dr n. med. Lesław Jacek Pypeć

Katedra i Zakład Stomatologii Wieku Rozwojowego, Uniwersytet Medyczny w Łodzi

dr hab. n. med. Maciej Radek, prof. UM III Katedra Chirurgii, Klinika Neurochirurgii, Chirurgii Kręgosłupa i Nerwów Obwodowych, Uniwersytet Medyczny w Łodzi

prof. dr hab. n. med., dr h.c. Mansur Rahnama

Katedra i Zakład Chirurgii Stomatologicznej, Uniwersytet Medyczny w Lublinie

dr hab. n. med. Dariusz Rolski

Katedra Protetyki Stomatologicznej, Warszawski Uniwersytet Medyczny

dr n. med. Monika Rutkowska

Klinika Otolaryngologii i Chirurgii Głowy i Szyi, 4. Wojskowy Szpital Kliniczny z Polikliniką we Wrocławiu

dr n. med. Elżbieta Rypulak II Klinika Anestezjologii i Intensywnej Terapii, Uniwersytet Medyczny w Lublinie

dr. n. med. Artur Sandelewski I Oddział Chirurgii Onkologicznej, Narodowy Instytut Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie Państwowy Instytut Badawczy Oddział w Gliwicach

dr n. med. Mirosław Stelągowski Oddział Chirurgii Naczyniowej, Ogólnej i Onkologicznej, Wojewódzkie Wielospecjalistyczne Centrum Onkologii i Traumatologii im. Mikołaja Kopernika w Łodzi

dr hab. n. med. Jadwiga Stypułkowska, prof. UJ Katedra Chirurgii Stomatologicznej, Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie

lek. dent. Marcin Sut Uniwersytecki Szpital Kliniczny Uniwersytetu Medycznego w Łodzi im. Wojskowej Akademii Medycznej – Centralny Szpital Weteranów w Łodzi

prof. dr hab. n. med. Mariusz Szuta Katedra Chirurgii Stomatologicznej, Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie; Oddział Chirurgii Szczękowo-Twarzowej, Szpital im. Ludwika Rydygiera w Krakowie Sp. z o.o.

prof. dr hab. n. med. Grzegorz Trybek Zakład Chirurgii Stomatologicznej, Pomorski Uniwersytet Medyczny w Szczecinie

dr n. med. Marta Tyndorf

III Katedra Chirurgii, Klinika Chirurgii Szczękowo-Twarzowej, Uniwersytet Medyczny w Łodzi

lek. Dominik A. Walczak I Oddział Chirurgii Onkologicznej z Pododdziałem Chirurgii Rekonstrukcyjnej i Plastycznej, Narodowy Instytut Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie Państwowy Instytut Badawczy Oddział w Gliwicach; I Oddział Chirurgii Onkologicznej, Wojewódzkie Wielospecjalistyczne Centrum Onkologii i Traumatologii im. Mikołaja Kopernika w Łodzi; Oddział Kliniczny Chirurgii Plastycznej, Rekonstrukcyjnej i Estetycznej z odcinkiem dla Dzieci, Uniwersytecki Szpital Kliniczny nr 1 im. Norberta Barlickiego w Łodzi

dr hab. n. med. Anna Wawrzyk

Katedra Podstaw Nauk Biomedycznych, Śląski

Uniwersytet Medyczny w Katowicach

dr n. med. i n. o zdr. Katarzyna Wieczorek

Katedra i Zakład Chirurgii Stomatologicznej, Uniwersytet Medyczny w Lublinie

dr n. med. Janusz Wierzgoń

Narodowy Instytut Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie Państwowy Instytut Badawczy Oddział w Gliwicach

dr n. med. Karolina Wójcicka

Katedra i Klinika Dermatologii, Wenerologii i Alergologii, Uniwersytet Medyczny im. Piastów Śląskich we Wrocławiu; Klinika Chirurgii Plastycznej

Polanica Zdrój – Wrocław

prof. dr hab. n. med. Piotr Wójcicki

Klinika Chirurgii Plastycznej, Uniwersytet Medyczny im. Piastów Śląskich we Wrocławiu; Specjalistyczne

Centrum Medyczne w Polanicy Zdroju; Klinika Chirurgii Plastycznej Polanica Zdrój – Wrocław

prof. dr hab. n. med. Grażyna Wyszyńska-Pawelec

Katedra i Klinika Chirurgii Czaszkowo-Szczękowo-Twarzowej, Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie

dr hab. n. med. Joanna Zawitkowska, prof. Uczelni

Klinika Hematologii, Onkologii i Transplantologii Dziecięcej, Uniwersytet Medyczny w Lublinie

Przedmowa

Oddając w ręce Czytelników czwarty tom niniejszego podręcznika, poświęcony onkologii obszaru głowy i szyi oraz wybranym schorzeniom neurologicznym manifestującym się w obrębie twarzoczaszki, odczuwam szczególną satysfakcję. Problematyka ta zajmuje wyjątkową pozycję w chirurgii stomatologicznej i szczękowo-twarzowej, gdyż lekarze tych specjalności bardzo często jako pierwsi mają kontakt z pacjentem, u którego pojawiają się wczesne objawy choroby nowotworowej lub przewlekłego bólu neuropatycznego.

Nowotwory obszaru głowy i szyi stanowią niezwykle zróżnicowaną grupę schorzeń, których diagnostyka i leczenie wymagają ścisłej współpracy wielu specjalności medycznych. W codziennej praktyce klinicznej istotnego znaczenia nabiera interdyscyplinarne podejście, obejmujące chirurgię, radioterapię, leczenie systemowe, diagnostykę obrazową oraz badania patomorfologiczne. Przygotowując ten tom, staraliśmy się przedstawić aktualny stan wiedzy dotyczący biologii nowotworów, ich diagnostyki oraz współczesnych metod leczenia stosowanych w obrębie twarzoczaszki.

Publikacja obejmuje szeroki zakres zagadnień – od patomorfologii nowotworów, poprzez nowotwory skóry twarzy i skalpu, nowotwory jamy ustnej i warg, aż po zmiany rozwijające się w obrębie masywu szczękowo-sitowego. Ważnym elementem tomu jest również problematyka nowotworów hematologicznych manifestujących się w obrębie głowy i szyi, które ze względu na różnorodność obrazu klinicznego oraz możliwość imitowania zmian miejscowych wymagają dużej czujności diagnostycznej. Uwzględnienie tej tematyki uwydatnia znaczenie współpracy interdyscyplinarnej już na etapie wstępnego rozpoznania choroby.

W kolejnych rozdziałach omówiono również mięsaki tkanek miękkich i kości tej okolicy, przerzuty nowotworowe do struktur twarzoczaszki, a także specyfikę chorób nowotworowych występujących u dzieci i młodzieży. Uwzględniono odmienności biologiczne nowotworów wieku rozwojowego oraz wynikające z nich konsekwencje terapeutyczne, wymagające szczególnego doświadczenia klinicznego i właściwego planowania leczenia.

Istotną część tomu stanowią zagadnienia dotyczące współczesnego leczenia onkologicznego, w tym radioterapii oraz leczenia systemowego obejmującego chemioterapię, terapie ukierunkowane molekularnie i immunoterapię. Nieodłącznym elementem terapii nowotworów regionu twarzoczaszki pozostaje również chirurgia rekonstrukcyjna, pozwalająca przywrócić pacjentom zarówno funkcję, jak i możliwie najlepszy efekt estetyczny po rozległych zabiegach resekcyjnych. W podręczniku przedstawiono nie tylko klasyczne metody rekonstrukcyjne, ale także nowoczesne rozwiązania wykorzystujące planowanie cyfrowe oraz technologie trójwymiarowe.

W dalszej części tomu zaprezentowano także zagadnienia szczególnie zaawansowane, takie jak przeszczepienia narządów szyi oraz allotransplantacja twarzy – dziedziny, które jeszcze niedawno pozostawały w sferze medycyny eksperymentalnej, a dziś stopniowo znajdują zastosowanie kliniczne. Ukazuje to dynamiczny rozwój chirurgii rekonstrukcyjnej oraz translacyjny charakter współczesnej medycyny zabiegowej.

Uzupełnieniem problematyki onkologicznej są rozdziały poświęcone neuralgiom oraz zespołom bólowym regionu twarzoczaszki. Bóle neuropatyczne twarzy należą do najbardziej uciążliwych dolegliwości spotykanych w praktyce klinicznej, a ich właściwe rozpoznanie i leczenie wymaga dobrej znajomości anatomii oraz patofizjologii układu nerwowego. Ze względu na częste trudności diagnostyczne oraz konieczność różnicowania z bólem pochodzenia stomatologicznego zagadnienia te mają istotne znaczenie dla lekarzy praktyków.

Powstanie tego tomu było możliwe dzięki zaangażowaniu wielu wybitnych specjalistów reprezentujących różne dziedziny medycyny – chirurgię szczękowo-twarzową, chirurgię onkologiczną, hematologię, patomorfologię, immunologię, radioterapię oraz chirurgię rekonstrukcyjną. Dzięki doświadczeniu Autorów udało się stworzyć opracowanie o charakterze przekrojowym, łączące podstawy teoretyczne z praktyką kliniczną oraz aktualnymi standardami postępowania diagnostyczno-terapeutycznego.

Mam nadzieję, że niniejszy tom będzie pomocny zarówno dla lekarzy w trakcie szkolenia specjalizacyjnego, jak i dla doświadczonych klinicystów zajmujących się diagnostyką i leczeniem chorób obszaru głowy i szyi, a także stanie się inspiracją do dalszego pogłębiania wiedzy w tej wymagającej, lecz niezwykle ważnej dziedzinie medycyny. Wierzę, że przedstawione w niniejszym tomie zagadnienia będą służyć codziennej praktyce klinicznej, pozostając jednocześnie impulsem do dalszego rozwoju diagnostyki, leczenia i interdyscyplinarnej współpracy w obszarze medycyny, który nieustannie stawia przed lekarzem nowe wyzwania.

Redaktor naukowy Prof. dr hab., dr h.c. Mansur Rahnama